Wynalazek niniejszy dotyczy wytlacza¬ nia sztucznych blon do kielbas w postaci wezów ze specznialych mas wlóknistych, szczególnie zwierzecych, przez dysze pier¬ scieniowe.Okazalo sie, ze przemieszane wlókna w tych masach, posiadajace duza ciagliwosc, przy wytlaczaniu przez stosunkowo waskie dysze pierscieniowe ukladaja sie przewaz¬ nie w kierunku tloczenia wskutek tarcia o scianki dysz. Nastepuje wskutek tego w znacznej mierze równolegle rozmieszcze¬ nie wlókien wzdluz weza, powodujace nie¬ dostateczna jego wytrzymalosc.Znany jest wprawdzie sposób wytwa¬ rzania sztucznych blon do kielbas ze zwie¬ rzecych mas wlóknistych, wedlug którego mase wlóknista wytlacza sie w ciastowa- tym stanie przez-dysze pierscieniowe tak, iz wlókna przy przechodzeniu przez dy¬ sze ukladaja sie na krzyz. Potrzebne do po¬ wiekszania wytrzymalosci blon rozmiesz¬ czenie wzglednie ulozenie wlókien w krzy¬ zujacych sie kierunkach odbywa sie przy tym w ten sposób, ze mase wlóknista pod¬ daje sie przy przechodzeniu przez dysze pierscieniowa dzialaniu obrotowych czesci dyszy.Wedlug niniejszego wynalazku poste¬ puje sie w inny sposób celem osiagniecia dostatecznie wytrzymalych blon a miano¬ wicie tak, ze mase wlóknista poddaje sie podczas przechodzenia przez dysze tak du¬ zemu cisnieniu, iz przejsciowo nastepuje czesciowe odpecznienie, przy czym w tym stanie masy odbywa sie przemieszczanie jej wlókien.Przez czesciowe odpecznienie osiaga sie stan," w którym nastepuje mniejsza lub wieksza swoboda ruchów wlókien, czyli w tym stanie wyzwala sie ciecz, w której wlókna sa pograzone, dzieki czemu prze¬ mieszczanie ich za pomoca mechanicznych narzadów, np. zmieniajacych kierunek, w dyszy moze byc skutecznie osiag¬ niete.Skoro sfera cisnienia odpeczniajacego zostanie przekroczona, wiaze .sie natych¬ miast utrzymywana w stanie wyzwolo¬ nym wytloczona woda ponownie z wlókna¬ mi, wskutek czego wystepuje waz, które¬ go wlókna sa ulozone na krzyz w dyszy, w której utrzymuje sie zadane wysokie cis¬ nienie. Z dyszy nie moze wychodzic masa, nawet odpeczniona w slabym stopniu, gdyz przy wylocie dyszy cisnienie spada do a- tmosferycznego cisnienia.Przy uzyciu dysz nieruchomych mozna potrzebne cisnienie odpeczniajace osiag¬ nac np. przez stosowanie dysz o znacznej dlugosci. W takich dyszach opór przy prze- tloczeniu ciastowatej masy wlóknistej sta¬ je sie tak duzy, ze w pewnym miejscu we¬ wnatrz dyszy powstaje nadmierne cisnie¬ nie, powodujace odpecznienie masy. Po¬ wstaje wiec strefa, w której wyzwala sie ciecz, umozliwiajaca poszczególnym wlók¬ nom zajmowanie dowolnego polozenia wzglednie wlókna te sa ukladane pod dzia¬ laniem zastosowanych w dyszy narzadów kierunkowych w róznych polozeniach wzgledem siebie.Narzady do ukladania wlókien w prze¬ tlaczanej masie moga byc rózne. Mase wlóknista mozna przy przeplywie przez dysze poddawac dzialaniu narzadów kie¬ runkowych, np. scianek z wydrazeniami, zebrami, zlobkami wzglednie zmiennych przekrojów poprzecznych pierscieniowej dyszy itd. Mozna równiez stosowac dysze, zaopatrzona w srubowy wystep, zwlaszcza o stromym skrecie. W pewnych przypad¬ kach mozna stosowac rózne narzady jed¬ noczesnie. Wspomniane narzady musza byc, oczywiscie, wykonane i rozmieszczo¬ ne tak, iz nastepuje zmienianie kierunku wlókien w sposób wymagany do osiagnie¬ cia wzmocnienia blon.Zaleznie od budowy i rozmieszczenia narzadów kierunkowych mozna oddzialy¬ wac w pozadany sposób na mase wlókni¬ sta. Mozna np. powodowac ukladanie sie wlókien w róznych warstwach przeplywu masy, np. w ten sposób, ze wlókna w ze¬ wnetrznej warstwie zostaja ulozone w je¬ dnym kierunku w warstwie wewnetrznej w kierunku przeciwnym, zas w warstwie srodkowej sa nienaruszane lub poddawane tylko nieznacznemu dzialaniu. Mozna jed¬ nak przez wieksze dzialanie przemieszcza¬ nia osiagnac splecenie lub sfilcowanie.Strumien masy mozna równiez podzielic na górnej szerokosci pasma i laczyc je przed wyjsciem z dyszy w postaci zamknie¬ tych wezowych blon. Przy tym mozna po¬ stepowac takze w ten sposób, ze w warst¬ wie zewnetrznej pasma sa ulozone w jed¬ nym kierunku a w warstwie wewnetrznej w kierunku przeciwnym.Dalsza mozliwosc poprzecznego ukla¬ dania wlókien w strefie cieczy, wyzwolo¬ nej z masy wlóknistej, polega na tym, ze stosuje sie np. dysze, której szczelina pier¬ scieniowa rozszerza sie w kierunku prze¬ plywu masy wlóknistej. Taka dysza nabie¬ ra przy wylocie wieksza ilosc masy niz przy wlocie. Nastepuje wiec w dyszy sku¬ pianie w kierunku przeplywu masy, wsku¬ tek czego czesc wlókien uklada sie poprze¬ cznie do kierunku przeplywu. Równolegle — 2 —.polozenie wlókien zostaje wiec czesciowo usuniete, a co najmniej powstaje nie re¬ gularne ulozenie wlókien, nadajace wezo¬ wi pozadana wytrzymalosc. Do powiek¬ szenia zmiany w ukladzie wlókien mozna takze w tym przypadku umiescic w dyszy narzady kierunkowe.Pewne ulozenie wlókien moze byc o- siagniete takze w ten sposób, ze dysze zweza sie ewentualnie w kilku miejscach przez zastosowanie wystepów lub podob¬ nych narzadów. Dzieki temu nastepuje przed kazdym zwezeniem sprezenie i zmia¬ na kierunku wlókien, zas po przejsciu przez zwezenie pewne odprezenie, mogace spowodowac powstawanie wirów lub po¬ dobnych ruchów. Czesc dyszy najblizej wylotu jest przy tym tak wykonana, ze masa otrzymuje tutaj ostateczny ksztalt weza o dostatecznej grubosci i wytrzyma¬ losci scianki.Mozna osiagnac dobre wyniki za pomo¬ ca dyszy np. o nastepujacych wymiarach.Dlugosc 400 mm, srednica 50 mm, wyso¬ kosc szczeliny 0,5 mm, zlobki prowadnicze o glebokosci 1 mm, szerokosci 1 mm i wy¬ sokosci skretu 80 mm. Zaleznie od zawar¬ tosci cieczy w speczinionej masie wlókni¬ stej i szybkosci przeplywu nadaja sie do uzytku dysze o dlugosci od okolo 300 mm do okolo 600 mm, do których stosuje sie cisnienia od okolo 80 atm do okolo 300 atm. Przy uzyciu masy wlóknistej ze skó¬ ry zwierzecej, zawierajacej okolo 90% cie¬ czy speczniajacej, nalezy przy uwzgled¬ nieniu powyzej podanych wymiarów dy¬ szy zastosowac przy szybkosci przeplywu 10 cm/sek cisnienie, wynoszace przynaj¬ mniej 100 atm. Jeszcze lepsze wyniki o- siaga sie przy podwyzszonym cisnieniu do 150 — 250 atm.Wymiary stozkowo rozszerzajacej sie dyszy moga byc nastepujace. Wlot dyszy o szerokosci szczeliny 0,2 mm, wylot dy¬ szy o szerokosci szczeliny 0,5 mm, dlugosc 400, srednica 50 mm. Taka dysza moze byc, oczywiscie, zaopatrzona w srubowe zlobki, powiekszajace dzialanie rozszerze¬ nia szczeliny. Wynalazek nie ogranicza sie do wskazanych wymiarów stozkowego roz¬ szerzenia, lecz mozna stosowac szczeline wlotowa dyszy 0,1 mm a okolo 0,8 mm szczeline wylotowa, przy czym dlugosc dy¬ szy moze znajdowac sie w granicach od 250 mm do 600 mm.Narzady, sluzace do ukladania wlókien, moga byc rozmieszczone grupami, które moga miec rózne odstepy od osi podluznej dyszy. Moga sie one znajdowac na scian¬ kach dyszy bezposrednio lub na oddziel¬ nych wkladkach.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania dysz, sluzacych do przeprowa¬ dzania sposobu wedlug niniejszego wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia schematycznie dluga dysze ze srubowymi zlobkami na we¬ wnetrznej sciance w przekroju podluz¬ nym ; fig. 2 — odmiane podobna do dyszy wedlug fig. 1 z ta róznica, ze szczelina dy¬ szy jest stozkowo rozszerzona; fig. 3 czesc dyszy z narzadami, nadajacymi kierunek w wewnetrznym kanale dyszy w przekro¬ ju podluznym; fig. 4 — czesc powierzch¬ ni, rozwinieta na plaszczyznie, z narzada¬ mi, nadajacymi kierunek; fig. 5 — wyci¬ nek dyszy w przekroju poprzecznym we¬ dlug linii P — B na fig. 3 z uwidoczniony¬ mi narzadami, nadajacymi kierunek; fig. 6 — odmiane narzadów, nadajacych kie¬ runek, w podobnym przekroju poprzecz¬ nym ; fig. 7 — dysze z wkladka do uklada-* nia wlókien w przekroju podluznym; fig. 8 — czesc pierscienia wkladowego wedlug fig. 7 z narzadami, nadajacymi kierunek; fig. 9 — czesc uchwytu pierscieniowego z narzadami, nadajacymi kierunek, umie¬ szczonymi w wycieciu, w widoku perspe¬ ktywicznym; fig. 10 i 11 — odmiany dysz wedlug wynalazku w przekroju podluz¬ nym wzglednie widoku perspektywicznym; fig. 12 — dysze z narzadami do ukladania wlókien w wewnetrznym kanale dyszy, — 3 —które go miejscami zwezaja a miejscami rozszerzaja, w widoku persipektywicznym, czesciowo w przekroju, fig. 13 — 15 — dluga dysze w przekrojach podluznych i poprzecznych wedlug linii XIV — XIV na fig. 13, mianowicie fig. 13 i 14 — dysze z jednej szerokosci szczelina, a fig. 15 — dysze z rozszerzajaca sie szczelina.Dysza wedlug fig. 1 posiada plaszcz 1, w którym znajduje sie wydrazony, cylin¬ dryczny rdzen 2. Obydwie czesci sa zmo- cowane na stale. Masa wlóknista doplywa w kierunku strzalek a rurkami 8,8' do pierscieniowej szczeliny 20, z której ona wychodzi w postaci weza jednakowej gru¬ bosci; Narzady, nadajace kierunek, stano¬ wia srubowo uksztaltowane zlobki 21, któ¬ re znajduja sie na sciankach oslony 1 i rdzenia # wzglednie oslony 1 lub rdzenia 2. W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 posiada szczelina dyszowa stopniowe stozkowe rozszerzenie 22. Masa wlóknista jest wtlaczana pod wysokim cisnieniem rurkami 8,8' do szczeliny pierscieniowej 20 wzglednie 22, mianowicie w przebiegu ciaglym. Powietrze sprezone, przeplywa¬ jace w kierunku strzalki b przez wydra¬ zenie 6 rdzenia 8, utrzymuje waz w stanie rozprezonym.Wedlug fig. 3 przechodzi szczelina pierscieniowa A, w której znajduja sie nie¬ ruchome narzady nadajace kierunek, w szczeline pierscieniowa 5. Narzady kierun¬ kowe w szczelinie pierscieniowej U (fig. 4) moga byc wykonane w postaci zlobków 7, oddzielonych zebrami 8. zlobki sa wy¬ konane czesciowo w rdzeniu 2, przy czym wedlug fig. 5 zlobki sa prostokatne a we¬ dlug fig. 6 — pólokragle. Wazne jest aby zlobki i zebra w tych dwóch czesciach krzyzowaly sie, jak to uwidoczniono na fig. 4, na której narzady 7,8 drugiej cze¬ sci sa uwidocznione liniami przerywany¬ mi.Za pomoca zlobków jednej czesci, np. plaszcza 1, zostaja wlókna przy przelocie przez szczeline pierscieniowa U odchylone w jednym kierunku, za pomoca zas narza¬ dów w drugiej czesci — w innym kierun¬ ku. Poniewaz te kierunki sie krzyzuja, na¬ stepuje przemieszanie a czesciowo uloze¬ nie wlókien na krzyz.Jak wspomniano, mozna ukladanie wlókien w kilku warstwach osiagnac w ten sposób* ze narzady, nadajace kierunek, u- mieszczone sa w kilku grupach, posiadaja¬ cych rózne odstepy od osi podluznej dyszy.Jedna grupa obejmuje narzady, wykona¬ ne np. w plaszczu 1, a druga grupa — na¬ rzady na rdzeniu 2. Na fig. 5 i 6 sa te dwie gru/py oznaczone literami A i B.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7 nieruchome narzady, nadajace kierunek, sa wykonane w oddzielnej wkladce. Dysza posiada takze wylotowa szczeline pierscie¬ niowa 5 i znajdujace sie przed nia rozsze¬ rzenie pierscieniowe 9, z którym lacza sie narzady kierunkowe, stanowiace w tym przypadku otwory. Te otwory sa wykona¬ ne w kolnierzu pierscienia 10, umieszczo¬ nego w dyszy. Masa doplywa w kierunku strzalek a, zas powietrze w kierunku strzalki b. Otwory w kolnierzu pierscienia 10 sa podzielone na dwie grupy A i B, posiadajace rózne odstepy od osi podluz¬ nej dyszy. Jak uwidoczniono na fig. 8, o- twory w kolnierzu pierscienia 10 sa ukos¬ ne a nie równolegle do osi dyszy. Przy tym wazne znaczenie posiada ten szczegól, ze w jednej grupie A otwory sa nachylone w kierunku przeciwnym do nachylenia o- tworów w drugiej -grupie B.W przykladzie wykonania wedlug fig. 9 nieruchome narzady, nadajace kierunek, stanowia rurki 11, umieszczone w obsa¬ dzie 12. Obsade moze stanowic pierscien lub kolnierz, podobny do przedstawionego na fig. 7 i 8. Rurki sa osadzone w otwo¬ rach obsady 12, wykonanych równolegle jedna do drugiej i do osi dyszy. Rurki wy¬ staja z otworów do szczeliny pierscienio¬ wej dyszy, znajdujacej sie przed szczeli- — 4 —na wylotowa, swymi zagietymi koncami 11'. Te konce ,sa podzielone na dwie rózne grupy A i B, wygiete w róznych kierun¬ kach, wskutek czego z powodu róznych odstepów tych grup od oai dyszy nastepu¬ je przemieszanie wlókien.W dyszy wedlug fig. 10 narzady, na¬ dajace kierunek, stanowia otwory, wyko¬ nane w stozkowej wkladce 13. Te otwory sa rozmieszczone w grupach A i B w róz¬ nym odstepie od osi dyszy. Masa doply¬ wa w kierunku strzalek a i jest wtlaczana otworami w grupach A i B pod wysokim cisnieniem do szczeliny pierscieniowej 4, znajdujacej sie przed pierscieniowym wy¬ lotem 5 dyszy. Powietrze do utrzymywa¬ nia swobodnie wysuwajacego sie z dyszy weza w stanie rozprezonym jest doprowa¬ dzane w kierunku strzalki b do wydraze¬ nia podluznego.W dyszy wedlug fig. 11 znajduje sie takze wkladka, w której jako narzady, na¬ dajace kierunek, sa wykonane otwory.Wkladka jest w tym przypadku dwudziel¬ na. Sklada sie ona z wydrazonego stozka H, znajdujacego sie w tulei stozkowej 15.W tym przykladzie wykonania zastosowa¬ no równiez dwie grupy otworków lub row¬ ków, mianowicie w grupie A na stozkowej wewnetrznej powierzchni tulei i w grupie B na stozkowej zewnetrznej powierzchni wydrazonego stozka H. Masa doplywa w kierunku strzalki a i jest doprowadzana otworami do zwezonych kanalów grupy A i B. Powietrze doplywa w kierunku strzal¬ ki b do wewnetrznej przestrzeni dyszy.Kanaly we wkladce przechodza bezposre¬ dnio do szczeliny wylotowej 5 dyszy.Oczywiscie, w przykladach wedlug fi¬ gur 10 i 11 otwory lub zlobki jednej gru¬ py sa wykonane w innym kierunku niz o- twory lub zlobki drugiej grupy. W ten spo¬ sób osiaga sie prowadzenie wlókien w róz¬ nych kierunkach, podobnie jak w innych przykladach wykonania. Róznica polega tylko na tym, ze w przykladzie wykonania wedlug fig. 10 przemieszanie nastepuje dopiero po wyplywie wlókien z wkladki 13 w szczelinie pierscieniowej 4, zas w przy¬ kladzie wykonania wedlug fig. 11 calko¬ wicie lub czesciowo wewnatrz wkladki 14, 15.We wszystkich przykladach wykona¬ nia mozna zastosowac wiecej niz dwie gru¬ py narzadów, nadajacych kierunek, z któ¬ rych kazda posiada inny odstep od osi dy¬ szy.We wszystkich przykladach wykonania rozdziela sie mase wlóknista na pojedyn¬ cze pasma, które nastepnie laczy sie w dy¬ szy przez warstwowanie, tworzac waz. U- ksztaltowanie czesci, zwlaszcza narzadów nadajacych kierunek powierzchni, na któ¬ rej sie one znajduja, moze byc takze takie, iz masa wlóknista przeplywa przez te na¬ rzady juz w postaci weza, przy czym na¬ rzady te stanowia zebra, zlobki lub inne podluzne wystepy, rozmieszczone w kaz¬ dej grupie w innym kierunku.W przykladzie wykonania wedlug fig. 12 material wlóknisty, przeplywajacy w kierunku strzalki miedzy rdzeniem 2 i plaszczem 1, zostaje pod dzialaniem zlob¬ ków 16, wykonanych prostopadle do osi podluznych lub w postaci spirali, odpreza¬ ny i skupiany za pomoca zeber 17, które zwezaja poprzeczny przekrój dyszowy na pewnych dlugosciach. Wskutek tego po¬ wstaja wiry, powodujace przemieszanie wlókien, które w tym polozeniu przeply¬ waja przez szczeline wylotowa o zwyklym przekroju poprzecznym 17 i w gotowym wezu sa utrzymane w tym polozeniu, ze¬ bra i zlobki moga byc wykonane tak w pla¬ szczu jak i w rdzeniu, albo w jednym i dru¬ gim. Moga one byc w pewnych przypad¬ kach skierowane wzgledem siebie pod ka¬ tem.Figury 13 — 15 przedstawiaja przy¬ klady wykonania dlugich dysz, jedna z nie¬ zmienna szczelina a druga z rozszerzajaca sie szczelina. W plaszczu 1 znajduje sie - * -rdzen 2 a miedzy nimi szczelina 20 o nie¬ zmiennej szerokosci (fig. 13) lub stopnio¬ wo rozszerzajaca sie szczelina 22 (fig. 15).Mase wlóknista wtlacza sie otworem 3. W rdzeniu 2 znajduje sie (podluzne wydraze¬ nie 6, przez które do weza, wystepujacego z dyszy, doplywa powietrze sprezone w ce¬ lu utrzymania go w stanie rozprezonym.Tak na wewnetrznej sciance plaszcza 1 jak równiez na zewnetrznej sciance rdze¬ nia 2 sa wykonane zwoje 23 wzglednie 2i.Posiadaja one najlepiej jednakowy skok, lecz rózny skret, np. zwój plaszcza — skret w prawo a zwój 2U rdzenia —skret w le¬ wo. Zwoje nie siegaja az do wylotu dyszy, lecz koncza sie na pewnej odleglosci od te¬ go konca, wskutek czego na koncu 25 o- twór miedzy plaszczem 1 i zewnetrzna scianka rdzenia 2 jest gladki. PL