Znane sa rozmaite sposoby formowa¬ nia, metali na goraco.W szczególnosci przy zastosowaniu tych sposobów do wytwarzania przedmio¬ tów tloczonych znacznej wielkosci po jed¬ norazowym tloczeniu nie dalo sie osiagnac nalezytej scislosci, tak iz obrabiany mate¬ rial badz to np. z odlewu piaskowego lub natryskowego nalezalo poddawac dodatko¬ wemu tloczeniu. Przy tym jednak pozosta¬ waly pecherze i zmarszczki w obrabianym przedmiocie, zwlaszcza nierównomierne rozdzielenie zanieczyszczen (zuzel) zarów¬ no we wglebieniu lejkowatym, jak i na powierzchni przedmiotu.Przy stosowaniu sposobu wedlug wy¬ nalazku unika sie tych wad przez to, iz odlewom, sluzacym do wytwarzania tloczo¬ nych przedmiotów, nadaje sie ksztalt wy¬ cinka kuli, formie zas do tloczenia odpo¬ wiednia budowe.Istotna ekonomiczna i techniczna zale¬ ta niniejszego sposobu polegav na tym, ze przy tloczeniu na goraco uniezaleznia sie od dostawy ciagnionego materialu, w szczególnosci pretów obcego pochodzenia.Caly proces roboczy od surowego materia¬ lu do gotowego, wytloczonego na goraco przedmiotu przeprowadza sie jednym cia¬ giem pod wlasna kontrola i we wlasnym warsztacie.Jak wiadomo, ze wszystkich bryl kula posiada najwieksza pojemnosc przy naj¬ mniejszej powierzchni. Gdy wybierze siedla surowego odlewu ksztalt kuli, wówczas przy przeformowaniu ksztaltu kulistego w inna bryle, np. walec, musi nastapic po¬ wiekszenie powierzchni, co zapobiega two¬ rzeniu sie zmarszczek, które powstaja tyl¬ ko przy kurczeniu sie powierzchni. Rów¬ niez przeksztalcenie czaszy kulistej wy¬ maga, mniej pracy wzglednie przy tym sa¬ mym nakladzie sily pozwala osiagnac naj¬ wieksza gestosc tloczonego przedmiotu.Przekrój czaszy kulistej — kolo równiez przy najmniejszym obwodzie ogranicza najwieksza powierzchnie, która umozliwia zbieracie sie wyplywajacych zanieczy¬ szczen w górnej warstwie materialu, co jak wykazalo doswiadczenie wystepuje le¬ piej i równomierniej przy stosowanym sposobie wedlug wynalazku. Wglebienie lejkowate znika niemal calkowicie przy zastosowaniu ksztaltu czaszy i wystepuje co najmniej zaledwie dostrzegalnie.Wskutek wyboru czaszy jako formy odlewu zalozenie co do najwiekszej zdol¬ nosci deformacyjnej i wlasciwego oddzie¬ lania zanieczyszczen potwierdza sie w praktyce, przy czym dzialanie zostaje wzmozone przez wla,sciwe dostosowanie formy tlocznej (fig. 2), która warunkuje najwieksza gestosc i czystosc samego przedmiotu obrabianego. Wglebienie o górnej czesci matrycy ma w stosunku do odlewu dosc znaczne wymiary, podczas gdy wglebienie u dolnej czesci wypelnio¬ nej tloczonym przedmiotem, moze byc np. w postaci walca o pojemnosci, dokladnie równej pojemnosci ostatecznie na goraco wytloczonego przedmiotu, przy czym wgle¬ bienie górnej czesci posiada srednice, przynajmniej równa podwójnej srednicy wglebienia dolnej czesci formy.Samoczynnie poruszany wybijak a ogranicza od dolu koniec tloczonego przed¬ miotu calkowicie lub czesciowo i umozli¬ wia z jednej strony szybka prace, z dru¬ giej zas, wskutek mozliwosci przesuwania sie w kierunku pionowym, uzywanie tej samej formy tlocznej dla przedmiotów o rozmaitych dlugosciach. Przy wytwarzaniu wielu malych przedmiotów pozostaje mie¬ dzy poszczególnymi przedmiotami wspólna cienka laczaca je wytloczyna g', na która naciska wybijaJe i wytloczone przedmioty wyrzuca. W tym przypadku (fig. 3) tlocz¬ nik nie ma prowadzenia w bliskosci wy¬ twarzanych przedmiotów, aby material mógl sie rozszerzac na boki (fig. 3).Oczywiscie, ze wynalazek obejmuje takze takie ksztalty odlewu, które nie two¬ rza wprawdzie idealnie kulistej czaszy, jednak sa zblizone do kulistego ksztaltu, np. bryly obrotowe z tworzaca krzywa, bardziej plaska od luku kola,, i podobne bryly. Przy wykonywaniu sposobu wedlug wynalazku odlew umieszcza sie w górnej czesci o formy tlocznej (fig. 2), która jest tak duza, ze po wytloczeniu przedmiotu pozostaje w niej tylko wytloczyna dosta¬ tecznej grubosci, w której znajduja sie wszystkie zanieczyszczenia, zbierajace sie podczas odlewu w górnej czesci czaszy.Aby wytloczyna byla po skrzepnieciu do¬ statecznie mocna dla wytrzymania oporu tloczenia, t. j. uniemozliwiala, rozplywanie sie materialu na boki formy, a zabezpie¬ czala wypelnienie tejze uwolnionym z za¬ nieczyszczen materialem goracym, prze¬ strzen wglebienia w górnej czesci formy tlocznej ma przynajmniej podwójna sred¬ nice otworu dolnej czesci formy tlocznej, wypelnionej tloczonym materialem. Dzieki takim zabezpieczeniom wytloczony przed¬ miot przy stosunkowo minimalnym nakla¬ dzie pracy jest zupelnie równomiernie zgeszczony, czysty, wolny od rys i zmar¬ szczek, oraz w zupelnosci zastepuje zwykly material pretowy.Górna wytloczyna, zawierajaca zanie¬ czyszczenia, zostaje usunieta w sposób znany.Wystepujace zmarszczki, jak to juz wspomniano, mozna usunac podczas póz¬ niejszego tloczenia, gdy material zostaje — 2 —przeprowadzony do zwezonej formy (cy¬ lindra). Pojemnosc czaszy musi byc zawsze nieco wieksza od pojemnosci przedmiotu tloczonego. Wazne jest, aby ksztalt cza,szy stal we wlasciwym stosunku do potrzebnej pojemnosci. Im bardziej zbliza sie czasza do pólkuli, tym wieksze staloby sie wgle¬ bienie lejkowate i tym wieksza przeszka¬ dzajaca zmarszczka.Takze i ten wynik wskazuje na slusz¬ nosc przewodniej mysli wynalazku, pole¬ gajacej na wyborze czaszy jako formy odlewu dla wyjsciowego produktu do tlo¬ czenia na goraco. Jak wyzej wspomniano, wysokosc oraz górna ograniczajaca plasz¬ czyzna czaszy musi stac w odpowiednim stosunku do pojemnosci pózniej wytloczo¬ nego przedmiotu. Faktyczna wielkosc sto¬ sowanej czaszy okresla sie w kazdym przypadku z obliczenia pojemnosci tloczo¬ nego przedmiotu z uwzglednieniem two¬ rzenia sie wytloczyny. PL