Wynalazek niniejszy dotyczy pompy obrotowej do cieczy z kolem lopatkowym, zaopatrzonej w pomocnicza pompe do od¬ powietrzania.Pompy obrotowe, w których tloczony czynnik jest doprowadzony nie do wszyst¬ kich komór kola lopatkowego a jedynie poprzez oddzielny otwór wlotowy do ograniczonej ich liczby, sa tak zbudowa¬ ne, aby mogly tloczyc równiez i gazy, nie wymagajac przy tym oddzielnego urza¬ dzenia do odprowadzania powietrza, które w okresie uruchomiania pompy znajduje sie w jej komorze roboczej i przewodzie ssawczym. Tego rodzaju dzialanie pompy uzyskuje sie dzieki temu, ze zassane pod¬ czas uruchomiania pompy powietrze, któ¬ re zbiera sie na dnach komór kola lopat¬ kowego, zostaje sprezone za pomoca pom¬ py i wytloczone na zewnatrz: poprzez otwór, umieszczony na króccu tlocznym pompy.Natomiast pompa do cieczy nie moze byc uruchomiona, gdy jej wylot jest otwarty, poniewaz w celu wyparcia po¬ wietrza, zasysanego do pompy, powinno panowac w króccu tlocznym stosunkowo wysokie cisnienie. Uzyskac mozna to je¬ dynie dzieki zastosowaniu badz zaworu zamykajacego, obslugiwanego recznie, badz tez samoczynnego zaworu w postaci tloczka, obciazonego sprezyna lub ciezar¬ kiem. Prócz tego na zewnatrz zostaje wy¬ parte nie tylko zasysane powietrze, alerówniez po ukonczonym odpowietrzaniu zasysana równoczesnie ciecz.Zastosowanie oddzielnej pompy odpo¬ wietrzajacej znane bylo dotychczas jedy¬ nie dp pomp obrotowych, zasilanych tlo¬ czonym czynnikiem wzdluz calego obwo¬ du kola lopatkowego; w tym celu laczono szeregowo pomocnicza pompe powietrzna z wlasciwa pompa obrotowa do wody, przy czym pompe .odpowietrzajaca wlaczano do przewodu ssawczego lub przewodu tlocz¬ nego pompy obrotowej tak, aby podczas tloczenia wody ogólna ilosc wody tloczo¬ nej za pomoca wlasciwej pompy obroto¬ wej miisiala przeplywac przez pompe od- i £oi#tetrzaj$ca. Znane jest równiez przy¬ laczenie przewodu ssawczego pompy od¬ powietrzajacej do przewodu ssawczego lub przewodu tlocznego wlasciwej pompy ob¬ rotowej oraz wyprowadzenie na zewnatrz przewodu tlocznego pompy odpowietrza¬ jacej. Tego rodzaju pompy do cieczy po¬ siadaja te wade, ze pompa nie moze byc uruchomiona przy otwartym króccu tlocz¬ nym, gdyz otaczajace pompe powietrze atmosferyczne przedostaje sie z powrotem poprzez ten króciec do pompy odpowie¬ trzajacej.W koncu znane jest równiez równole¬ gle polaczenie pompy obrotowej z pompa odpowietrzajaca, przy czym podczas uru¬ chomiania wlasciwej pompy obrotowej powietrze jest zasysane z rury ssawczej i krócca ssawczego tej pompy i po oply- nieciu kola lopatkowego pompy wytlacza¬ ne ku wylotowi pompy, na skutek czego powietrze to zostaje wyparte z krócca wy¬ lotowego.Zadaniem wynalazku jest umozliwic uruchomianie pompy do cieczy z kolem lopatkowym i pomocnicza pompa odpo¬ wietrzajaca równiez i przy otwartej tlocz¬ nej stronie pompy tak, aby niemozliwe bylo wytlaczanie cieczy na zewnatrz oraz zmniejszenie skutku uzytecznego pompy do cieczy w przypadku, gdy pompa ta wraz z pomocnicza pompa powietrzna po¬ siadaja wspólny naped.Wynalazek polega na tym, ze pomoc¬ nicza pompa powietrzna zasysa powietrze z komór kola lopatkowego wlasciwej pom¬ py obrotowej, które nie sa bezposrednio polaczone z otworem ssawczym. Zasysane powietrze jest dalej tloczone z pominie¬ ciem pozostalej komory roboczej pompy do cieczy, przy czym powietrze to, tloczo¬ ne za pomoca pompy odpowietrzajacej, zostaje w znany sposób odprowadzone do krócca tlocznego pompy do cieczy. Wyna¬ lazek niniejszy mozna zastosowac zarów¬ no do czesciowo zasilanej pompy obroto¬ wej, jak i do innej pompy do cieczy z kolem lopatkowym i kanalem tlocznym, wewnatrz którego nastepuje stopniowe zwiekszenie sie cisnienia cieczy wzglednie z kilku podobnymi kanalami.Przedmiotem wynalazku jest wiec pompa do cieczy z kolem lopatkowym, w której otwór wlotowy, znajdujacy sie^w oslonie pompy, umieszczony jest wzdluz pewnej ograniczonej liczby miedzylopatko- wych komór kola lopatkowego. Ponadto oslona pompy jest zaopatrzona w specjal¬ ny otwór wylotowy do powietrza, groma¬ dzacego sie na dnach komór kola lopatko¬ wego i znajdujacy sie w poblizu pozosta¬ lych komór. Powietrze to jest usuwane za pomoca specjalnej pompy odpowietrzaja¬ cej, której przewód ssawczy jest przyla¬ czony do wzmiankowanego otworu wylo¬ towego.Glówna zaleta pompy wedlug wyna¬ lazku polega na tym, ze np. woda podczas tloczenia doprowadzana jest pod cisnie¬ niem do pomocniczej pompy powietrznej, ulatwiajac jej naped dzieki czemu zostaje zmniejszona moc, dostarczana w celu na¬ pedu tej pomocniczej pompy powietrznej za pomoca walu wlasciwej pompy do cie¬ czy. Zatem pompe wodna i pomocnicza pompe powietrzna mozna zaopatrzyc we wspólny waj napedowy, przy czym skutek — 2 —uzyteczny pompy do cieczy zmniejsza sie stosunkowo nieznacznie podczas tloczenia wody. Dopóki tloczone jest jedynie powie¬ trze, pompa odpowietrzajaca pracuje ja¬ ko sprezarka. Jednakze podczas tloczenia wylacznie wody poprzez otwór pompy do cieczy, sluzacy do zasysania powietrza, przedostaje sie stosunkowo silny strumien wody do otworu ssawczego pompy odpo¬ wietrzajacej i usiluje napedzac kolo lo¬ patkowe tej pompy. Ta przeplywajaca masa wody odciaza wiec naped pompy od¬ powietrzajacej.Inna zaleta pompy wedlug wynalazku polega na tym, ze pompe te mozna uru¬ chomiac przy otwartym króccu tlocznym oraz sprezac zasysane powietrze. W kon¬ cu mozna przy zastosowaniu samoczyn¬ nych urzadzen do zasilania w wode kot¬ lów, znajdujacych sie pod cisnieniem, wy¬ pelniac kociol sprezonym powietrzem bez potrzeby stosowania oddzielnej sprezar¬ ki.Na rysunku uwidoczniono schematycz¬ nie trzy przyklady wykonania pompy we¬ dlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia prze¬ krój poprzeczny tej pompy, polaczonej z pompa odpowietrzajaca, umieszczona na zewnatrz pompy do cieczy, fig. 2 — prze¬ krój podluzny tejze pompy, fig. 3 — prze¬ krój poprzeczny odmiany pompy wedlug wynalazku z wbudowana w jej oslonie pompa odpowietrzajaca, fig. 4 — przekrój podluzny tej odmiany pompy, fig. 5 — przekrój poprzeczny dalszej odmiany pompy wedlug wynalazku, fig. 6 — prze¬ krój podluzny tej odmiany pompy.W oslonie a (fig. 1 i 2) pompy umie¬ szczone jest kolo lopatkowe 6. Tloczony czynnik zostaje doprowadzony poprzez ss&wczy króciec g przewodu ssawczego, przez otwór wlotowy e w nieruchomych sciankach / srodkowej komory d do ogra¬ niczonej liczby komór lopatkowych kola 6. Odpowietrzajacy przewód h jest pola¬ czony z jednej strony z otworem h± nie¬ ruchomych scianek / srodkowej komory d, przez który jest zasysane powietrze, z drugiej zas strony z otworem ssawczym i± odpowietrzajacej pompy i o dowolnej budowie. Tloczny otwór i2 tej pompy jest polaczony za pomoca przewodu k przez otwór kx z wylotem wlasciwej pompy obrotowej wzglednie z jej króccem tlocz¬ nym c. Odpowietrzajaca pompa i moze byc wykonana np. jako wodna pompa od¬ srodkowa i umieszczona w dowolnym miejscu obok wlasciwej pompy obrotowej lub tez moze byc razem zbudowana z ta ostatnia.Podczas uruchomiania wypelnionej wo¬ da wlasciwej pompy obrotowej przy otwartym króccu wylotowym i niezapel- nionym jeszcze woda przewodzie ssaw¬ czym woda zostaje najpierw wyrzucona z komór lopatkowego kola b, po czym na skutek sily ciezkosci pozostaje jeszcze w najnizszej czesci l komory roboczej kola lopatkowego na zewnatrz kola lopatkowe¬ go b, tak iz odcina poszczególne komory tego kola b od siebie i od otwartego króc¬ ca tlocznego c pompy. Ten ostatni dla za¬ bezpieczenia go przed wciskaniem sie po¬ wietrza moze byc zaopatrzony w zawór zwrotny, umieszczony pod otworem kv Podczas uruchomiania wlasciwej pompy obrotowej zostaje równiez uruchomiona pompa odpowietrzajaca, która zasysa po¬ wietrze z pozbawionych wody komór lo¬ patkowego kola b poprzez, otwór h1 wzglednie przewód odpowietrzajacy h i wytlacza je poprzez przewód k oraz otwór k1 do krócca tlocznego c pompy. Powietrze to przeplywa dalej przez przylaczony do krócca tlocznego c przewód tloczny pom¬ py, podczas gdy komory kola lopatkowego b, powracajace ku otworowi wlotowemu e, ponownie wypelniaja sie powietrzem, przeplywajacym przez ten otwór z prze¬ wodu ssawczego pompy. Powietrze to przeplywa przez wlotowy otwór e dopóty, dopóki nie nastapi zasysanie przez otwór — 3 —ssawczy pompy wody, która dalej jest tloczona przez najnizsza czesc l komory kola lopatkowego b pompy, przez przejscie n ku króccowi tlocznemu c. Jednoczesnie pompa odpowietrzajaca, i przetlacza nie¬ wielka ilosc wody w kierunku tego króc¬ ca. Poniewaz jednak pompa odpowietrza¬ jaca musi przezwyciezyc przy tym tylko niewielka róznice cisnien jaka zachodzi miedzy dnem komór i zewnetrznym obwo¬ dem kola lopatkowego b, wiec moze ona posiadac stosunkowo niewielkie wymiary, i wymaga jedynie niewielkiej sily napedo¬ wej, dzieki czemu stopien sprawnosci pompy odsrodkowej spada tylko nieznacz¬ nie podczas dzialania pompy odpowietrza¬ jacej. Powietrze, zasysane wraz z woda, oddziela sie od niej na dnach komór kola lopatkowego i jest stale odsysane poprzez otwór h1 za pomoca pompy odpowietrza¬ jacej i.Odmiana pompy, przedstawiona na fig. 3 i 4, jest zaopatrzona w boczne prze¬ strzenie tloczne m1 kola lopatkowego 61, a oprócz tego na obwodzie tego kola, w przestrzenie tloczne nx i l1. W dalszej od¬ mianie pompy wedlug fig. 5 i 6 znajduja sie przestrzenie tloczne m2 tylko z boku kola lopatkowego b2, przy czym kolo to jest zaopatrzone w zewnetrzna obrecz r, która obraca sie wraz z kolem. Pompa odpowietrzajaca i1 jest wykonana jako wodna pompa pierscieniowa i umieszczo¬ na wewnatrz kadluba pompy do cieczy.Sposób pracy wedlug fig. 5 i 6 jest zasad¬ niczo taki sam jak w przypadku pompy, przedstawionej na fig. 1 i 2. Pompa we¬ dlug fig. 3 i 4 posiada te same zalety co i pompa wedlug fig. 1 i 2. Nadto obie od¬ miany pompy, przedstawione na fig. 3 — 6 posiadaja nastepujace zalety.W obu tych odmianach wykonania pompy otwór wlotowy e1 i ssawczy otwór h11 wzglednie h21 sa rozmieszczone wspól¬ osiowo wzgledem walu napedowego pom¬ py. Przewód umieszczony na wylotowej stronie pompy odpowietrzajacej i1 wzgled¬ nie odnosna dodatkowa pierscieniowa ko¬ mora wylotu k1, (fig. 3 i 4, 5 i 6) jest po¬ laczona ze strona tloczna wlasciwej pom¬ py za pomoca górnego waskiego wyloto¬ wego przewodu &\, przez który odplywa powietrze oraz za pomoca dolnego szero¬ kiego przewodu fcx2 (fig. 3 i 4) wzglednie k22 (fig. 5 i 6) do równoczesnego zasysa¬ nia cieczy przez pompe wlasciwa. Dzieki temu zasysane zanieczyszczenia nie osia¬ daja w komorze k1 iw górnym waskim przewodzie k21 a sa stale wyplukiwane poprzez otwór &12 wzglednie fe22.Otwory ssawcze h11 wzglednie h21 do powietrza moga byc w razie potrzeby po¬ laczone z jedna lub kilkoma komorami kola lopatkowego &1 wzglednie 62. Otwór ssawczy moze znajdowac sie na jednako¬ wym promieniu z przewodami dolnymi kx2 wzglednie k22 lub otworem wylotowym n1 wzglednie n2 bocznych przestrzeni tlocznych. W razie potrzeby otwór ssaw- czy h11 wzglednie h21 do powietrza moze byc przesuniety w kierunku obrotu lub w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu kola lopatkowego b1 wzglednie 62, Otwór ten moze skladac sie równiez z szeregu mniejszych otworów.W przypadku gdy kolo lopatkowe b2 (fig. 5 i 6) jest zaopatrzone w zewnetrzna obrecz r, woda tloczona, z bocznych prze¬ strzeni m2 na swej drodze przeplywa po¬ przez otwór wylotowy n2ku wylotowemu króccowi c1 pompy, napotyka ona na stOT sunkowo mniejszy opór, spowodowany przez tarcie, niz ma to miejsce w znanych kanalach kierowniczych o nieruchomych sciankach, poniewaz obracajaca sie wraz z kolem lopatkowym zewnetrzna jego obrecz r posiada ten sam kierunek ruchu i stosunkowo nieznacznie rózniaca sie szybkosc obwodowa. Nadto ; wokolo po&o* stalej czesci obreczy r kola lopatkowego b2 wykonany jest kanal olf którego jeden koniec jest polaczony , z króccem wyloto- — 4 -r' wym c1 pompy, drugi zas koniec — z otworem wylotowym n2 roboczej komory pompy. Pompa z kolem lopatkowym do tloczenia cieczy moze oczywiscie byc rów¬ niez wykonana tylko z jednym kanalem tlocznym cieczy. PL