Pierwszenstwo: 24 stycznia 1^36 i\ (Stany Zjednoczone Ameryki .Najdhi/.s/y czas trwania patentu do 29 pazdziernika 1953 v.W patencie nr 27 493 opisany jest spo¬ sób nadawania wlasciwosci elastycznosci materialom wlókienniczym, polegajacy za¬ sadniczo na tym, ze materialy te zageszcza sie najpierw mechanicznie w jednym lub w kilku kierunkach, po czym pokrywa sie je ciecza, zawierajaca kauczuk, i zestala kauczuk.W celu przeprowadzania tego sposobu material wlókienniczy przymocowuje sie za pomoca specjalnego kleiwa do podloza, wydluzonego wskutek rozciagniecia go co najmniej w jednym kierunku, nastepnie uwalnia sie to podloze od rozciagajacego dzialania i osadza sie kauczuk z zawiera¬ jacej go cieczy na zageszczonym materia¬ le, po czym kauczuk zestala sie i w koncu zdejmuje sie material zageszczony z pod¬ loza.W ten sposób otrzymuje sie elastyczne materialy wlókiennicze, dajace sie wydlu¬ zac o stopien dokonanego zageszczenia i o stopien, w którym sam material wlókien¬ niczy dalby sie pierwotnie wydluzyc, wskutek czego wytwarza sie bardzo roz¬ ciagliwe materialy wlókiennicze.Wynalazek niniejszy dotyczy dalszego rozwiniecia opisanego wyzej sposobu. We-dlug; spcj^obu tego material; wlókienniczy przymocowuje sie do podloza, stosowane¬ go do zageszczenia tego materialu, za po¬ moca pasty lub kleju albo kleiw podob¬ nych, Stwierdzono, ze stosowanie tego rodza¬ ju kleju, którego pózniejsze usuniecie z wytworzonych elastycznych materialów wlókienniczych jest zwiazane z trudnoscia¬ mi, jest zbedne, a czasowe przymocowywa¬ nie materialu wlókienniczego, który ma byc zageszczony, na sluzacym do tego celu podlozu moze byc uskuteczniane równiez za pomoca wody lub rozcienczonego amo¬ niaku itd. Stosowanie wody lub wodnych roztworów posiada te zalete, ze ciecze te daja sie z latwoscia usunac z obrobionego materialu wlókienniczego przez suszenie, dzieki czemu przemywanie zarówno ma¬ terialu wlókienniczego, jak tez i uzytego podloza jest zbedne. Stosowanie takich cieczy daje tez jeszcze i te korzysc, ze je¬ zeli uzyte zostaja one w ilosciach takich, iz obrabiany material wlókienniczy zosta¬ je nimi w przyblizeniu nasycony, to mate¬ rial ten staje sie bardzo plastyczny i po¬ datny, dzieki czemu daje sie latwo zage¬ szczac.Zwilzanie materialów wlókienniczych woda lub ciecza podobna moze byc doko¬ nywane na samym podlozu przed zage¬ szczaniem lub tez jeszcze zanim material ten zostanie umieszczony na podlozu. Na¬ lezy jednak unikac nadmiernego zwilzania, poniewaz material wlókienniczy posiada wówczas sklonnosc do unoszenia sie po¬ nad podloze podczas sciskania.Wedlug innej odmiany sposobu wedlug wynalazku material wlókienniczy po zwil¬ zeniu go woda lub ciecza podobna mozna obrabiac z poczatku ciecza, zawierajaca kauczuk, nastepnie zas dopiero zage¬ szczac, po czym zestalac juz kauczuk. W celu wytwarzania deseni na obrabianym materiale wlókienniczym mozna tez poste¬ powac w ten sposób, ze material ten zage¬ szcza sie tylko w niektórych miejscach lub tez zageszcza go sie w jednych miejscach silniej niz w drugich; Znane jest wprawdzie zageszczanie tkanin w pewien szczególny sposób; za¬ geszczanie to przeprowadza sie w celu za¬ pobiezenia nastepujacemu pózniej kurcze¬ niu sie tkaniny przy zwilzaniu jej lub pra¬ niu. Przy stosowaniu tych sposobów, ma¬ jacych na celu spowodowanie zapobiegaw¬ czego skurczu, obrabiana tkanine mozna równiez zwilzac woda. Zwilzanie woda ma jednak przy stosowaniu tych znanych spo¬ sobów przede wszystkim na celu spowo¬ dowanie wstepnego zageszczenia tkaniny wskutek napeczniania nitek, aby nastepnie przy dalszym zageszczaniu tkaniny, pod¬ czas przeprowadzania jej dookola ogrze¬ wanych walców, które prasuja niejako te tkanine, spowodowac odparowanie wilgoci z tkaniny, w wyniku czego tkanina pozo¬ staje juz w stanie zageszczonym i nie kur¬ czy sie juz nastepnie przy pózniejszym zwilzaniu jej. Przy tych sposobach wywo¬ lywania skurczu zapobiegawczego chodzi zatem o zupelnie inne procesy techniczne, niz wedlug wynalazku niniejszego, ponie¬ waz skurcz ten nie ma na celu wytwarza¬ nia tkanin elastycznych i bardzo rozcia¬ gliwych, lecz na odwrót wytwarzanie tka¬ nin mozliwie gestych, nieelastycznych, któ¬ rych nie powleka sie klejem kauczukowym.Na rysunku przedstawiono dla przy¬ kladu urzadzenie do przeprowadzania spo¬ sobu wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie wi¬ dok boczny urzadzenia, fig, 2 — kawalek materialu wiazanego przed scisnieciem, fig. 3 — kawalek tegoz materialu po scis¬ nieciu, fig. 4 — przekrój kauczukowego pasa o zmiennej grubosci, za pomoca któ¬ rego poszczególne czesci kawalka mate* rialu wlókienniczego moga byc zageszcza¬ ne w róznym stopniu, fig. 5 — kawalek tkaniny, która posiada desenie wskutek zageszczenia jej na pasie wedlug fig. 4. — 2 —;rK3:Sposób xniniaJ9zy^i!moma:^sioio»rTO^do obróbki wyrobów dzianych, -tkanych,szy¬ delkowych i innych -wyrobów wlókienni¬ czych, w^ celu nadawania im elastycznosci.Materialy te wzglednie wyroby mozna 'nastepnie zageszczac w kierunku podluz¬ nym lub poprzecznym lub w obu kierun¬ kach. Stopien zageszczenia, jaki nalezy zastosowac, zalezy od budowy materialu, poniewaz luzno dziany albo tkany mate¬ rial wlókienniczy mozna oczywiscie za¬ gescic w stopniu wiekszym, niz scisly ma¬ terial wlókienniczy.• -Obrabiany material wlókienniczy F, np; tkanine, odwija sie z bebna 10 i prze¬ puszcza po krazkach prowadniczych 11 i 12, umieszczonych w zbiorniku 13 z woda lub ciecza wodnista ponizej powierzchni cieczy- Zmoczona tkanina przechodzi po ^opuszczeniu zbiornika 13 po krazku pro- wadniczym 14, biegnie w góre i wchodzi na rozciagniety pas elastyczny 15. Pas ten moze byc wykonany z kauczuku lub ela¬ stycznej tkaniny:; moze tez on byc porowa¬ ty. Porowaty pas ulatwia szybkie suszenie obrabianej tkaniny.Przy obrabianiu tkanin okazalo sie rze¬ cza wazna stosowanie pasa o niezmiennej szerokosci, np. plecionego pasa elastycz¬ nego lub pasa gumowego, który zostal fpoddany takiej obróbce, iz jego szerokosc pozostaje niezmienna. Okolicznosc ta jest -wazna z tego powodu, ze obrabiane tkani¬ ny posiadaja sklonnosc do unoszenia sie ponad pas podczas zageszczania ich, jezeli szerokosc pasa ulega zmianie podczas, tego - zabiegu. Jezeli pas kauczukowy lufo inny pas elastyczny, sluzacy jako podloze, zo¬ staje poddany dzialaniu ciepla w wyso¬ kich temperaturach, to mozna zastosowac kauczuk, wytworzony w pewien odpowied¬ ni, specjalny sposób, albo tez do kauczuku mozna dodac specjalne skladniki, zapobie¬ gajace nadmiernej wulkanizacji kauczuku podczas nastepujacej potem obróbki ciepl- d&j, Powierzchnia pasa, fra której amiesz- cza sie tkanine lub inny material wlókien¬ niczy, moze byc chropowata lub tez obro¬ biona tak, aby posiadala wieksza przyczep¬ nosc. Pas 15 przechodzi pomiedzy dwoma krazkami sciskajacymi 16, które zapobie¬ gaja jego slizganiu sie; jeden lub obydwla krazki sa napedzane. Poza krazkami 16 pas przechodzi do góry, otacza' obwód stosunkowo duzego bebna 17, nastepnie zas przechodzi ukosnie w dól do luzno obraca¬ jacego sie krazka 18, po czym wraca zno¬ wu do krazków sciskajacych 16.Beben 17 jest napedzany z wieksza szybkoscia obwodowa, niz krazki 16, wskutek tego czesc 15* pasa, zawarta po¬ miedzy krazkami 16 a bebnem 17, ulega rozciaganiu. Ta rozciagnieta czesc pasa kurczy sie nastepnie stopniowo w miare zblizania sie do miejsca, w którym pas schodzi z obwodu bebna 17. Stopniowe za¬ geszczanie materialu wlókienniczego, osia¬ gane podczas obiegu pasa 15 po górnej czesci obwodu bebna 17, jest znacznie korzystniejsze, niz zageszczanie szyb¬ kie.Zmoczony material wlókienniczy wpro¬ wadza sie na rozciagnieta czesc 15* pasa, przy czym dobrze jest przyciskac go do pasa za pomoca kilku krazków 19. W ten sposób wilgotny material wlókienniczy zostaje przylozony do lezacego pod nim rozciagnietego pasa, poniewaz zas pas ten kurczy sie stopniowo w miare zblizania sie do miejsca, w którym opuszcza on beben 17, przeto material wlókienniczy zostaje zageszczony wskutek kurczenia sie pasa, do którego material przywiera wskutek zmoczenia go, to znaczy sasiadujace ze so¬ ba nitki materialu wlókienniczego zostaja wzajemnie zblizone. Krazek 19, najblizszy miejsca, w którym material wlókienniczy opuszcza wraz z pasem obwód bebna 17, najlepiej jest ustawic tak, aby przyciskal on material wlókienniczy tkaniny do pasa po zagoszczeniu tego materialu.Zageszczony material przeprowfwfefc$ie — 3 —-nastepnie za pomoca tegoz pasa p5d dy- ^zabiii2l?,cbpryskijiacymi go ciecza, zawie- rajaca kauczuk, np. roztworem kauczuku lub wodna zawiesina kauczuku, np. mle¬ kiem kauczukowym, zawierajacym ewen¬ tualnie srodki wulkanizujace i srodki wy¬ pelniajace, przy czym ciecz ta moze po¬ siadac dowolny stopien wulkanizacji. Dy¬ sze 20 najlepiej jest ustawic pochylo, jak -to przedstawiono na rysunku, aby zapobiec zbyt glebokiemu wnikaniu kauczuku w obrabiany material. Mozna tez osadzac ciecz, zawierajaca kauczuk oraz srodki koagulacyjne, na powierzchni obrabianej tkaniny przed zageszczaniem jej, jednakze zestalanie sie kauczuku winno nastepowac dopiero po zageszczeniu materialu. Jezeli ciecz, zawierajaca kauczuk, ma byc wpro¬ wadzona na obrabiany material przed za¬ geszczaniem jej, to najlepiej jest uskutecz¬ niac to w chwili przesuwania sie materialu po obwodzie bebna 17. W tym przypadku mozna nie stosowac krazków 19, które stykalyby sie ze zroszona juz powierzch¬ nia materialu, tak ze kauczuk, którym spryskana zostala powierzchnia materialu, nie ulega przepychaniu na wylot przez ma¬ terial wskutek nacisku ze strony krazków 19. Po przejsciu materialu pod spryskuja¬ cymi go dyszami 20 material ten moze byc przeprowadzony za pomoca pasa 15 przez urzadzenie 21 do ogrzewania i suszenia go w celu spowodowania dostatecznego ze¬ stalenia sie cieczy, zawierajacej kauczuk, i zapewnienia utrzymywania sie materialu w stanie zageszczonym po zdjeciu go z pa¬ sa 15.Obrabiany material moze byc nastepnie wprowadzany na tasme 22, przenoszaca go dalej i wprowadzajaca go do komory wulkanizacyjnej lub do innego urzadzenia w celu poddania go dalszej obróbce. Jezeli w celu zapewnienia przywierania materia¬ lu wlókienniczego do pasa stosuje sie we¬ dlug wynalazku wode lub rozcienczony ^roztwór wodny, to ciecze te moga byc na- rstepniec latwa usunietecz pasa^ i z materialu wlókienniczego przez ruszenie. : ;: oc Fig. 2 przedstawia schematycznie ka¬ walek wiazanej tkaniny przed zageszcze¬ niem jej w kierunku takim, iz nitki W\ zó- staja przysuniete ku sobie. Jezeli material wiazany zostanie zageszczony tak, jak to przedstawiono na fig. 3, i utrwalony w tym stanie za pomoca kleiwa kauczukowe¬ go tak, iz zachowa on jednak swa rozcia¬ gliwosc, to uzyskuje sie material elastycz¬ ny, posiadajacy stosunkowo znaczna roz¬ ciagliwosc w kierunku dlugosci. Rozcia¬ gliwosc ta moze wynosic nawet ponad 100%. Szerokosc materialu wlókiennicze¬ go moze ulegac podczas zageszczania zmia¬ nie lub tez pozostawac bez zmian, zaleznie od tego, czy szerokosc unoszacego go pasa 15 jest zmienna, czy tez stala. Kleiwo kauczukowe moze byc wprowadzane na material wlókienniczy tak, iz poczatkowa porowatosc materialu ulega tylko nie¬ znacznemu zmniejszeniu, albo tez — w ra¬ zie potrzeby — tak, iz material wlókienni¬ czy staje sie nieprzepuszczajacym wódy.W materialach elastycznych, wykona¬ nych sposobem wedlug wynalazku niniej¬ szego, jedna z powierzchni moze tez byc wolna od kauczuku, tak iz posiada ona wówczas taki sam wyglad i takie same wlasciwosci w dotyku, jak material przed jego obróbka; mozna tez jednak zlozyc ze soba dwie Warstwy przygotowanych w ten sposób materialów i polaczyc ze soba kle- iwem kauczukowym tak, iz obie strony ze¬ wnetrzne sporzadzonego w ten sposób ma¬ terialu sa w dotyku i z wygladu takie sa¬ me, jak zwykla tkanina nieobrobiona. Ma¬ terialy elastyczne, sporzadzone wedlug wynalazku niniejszego, moga znalezc za¬ stosowanie do wyrobu gorsetów, pasów itd.Jezeli pragnie sie zagescic material tak, aby powstaly na nim desenie, to mozna to latwo osiagnac zastepujac kauczukowy pas 15, przedstawiony na fig. 1» pasem 15 -wedlug fig.~ 4, który w róznych miejscach — 4 —posiztdsi< rózna- grubosc (w miejscach np, a i b). Przy rozciaganiu pasa 15 wedlug fig. 4 rozciaga sie on bardziej w miejscach cienkich b, niz miejscach grubszych a; w chwili przeto, gdy pas ten ulega skurcze¬ niu, lezacy na nim obrabiany material wlókienniczy zageszcza sie nierównomier¬ nie, a mianowicie czesc materialu, spoczy¬ wajaca na cienszych miejscach b, zagesz¬ cza sie w kierunku nitek W silniej, niz czesc, spoczywajaca na grubszych miej¬ scach a, taz iz na gotowym materiale F' powstaje w wyniku desen, jak to przedsta¬ wiono na fig. 5.Aby czesci materialu wlókienniczego zachowaly elastycznosc w stanie zage¬ szczonym, mozna jako elastyczne kleiwa stosowac najrozmaitsze elastyczne srodki wiazace. Wyrazenie „kauczuk" moze ozna¬ czac zarówno kauczuk w arkuszach, jak i roztwory kauczuku i wodne jego zawiesi¬ ny, jak mleko kauczukowe, sztuczne za¬ wiesiny kauczuku oraz inne gatunki kau¬ czuku albo tez materialy podobne do kau¬ czuku i inne elastyczne materialy, zawie¬ rajace kauczuk.Jezeli zachodzi potrzeba zageszczenia materialu w kierunku poprzecznym, to od¬ powiednia czesc 15' pasa wedlug fig. 1 rozciaga sie w kierunku nie podluznym. lecz poprzecznym, co mozna osiagnac za pomoca znanych . urzadzen napinajacych, chwytajacych brzegi pasa i rozciagajacych go wszerz w miare zblizania sie pasa do bebna 17. Jezeli zas pragnie sie zagescic material zarówno w kierunku dlugosci, jak i szerokosci, to czesc 15' pasa zostaje równiez rozciagnieta zarówno w kierunku dlugosci, jak i szerokosci w miare zbliza¬ nia sie pasa tego do bebna 17. PL