W sposobach pionowego ciagnienia ar¬ kuszy szklanych ze swobodnej powierzch¬ ni kapieli szklanej, wedlug których szero¬ kosc arkusza jest utrzymywana za pomoca narzadów, przytrzymujacych brzegi (np. zgarniaczy, walców itd.) i umieszczonych w pewnej odleglosci ponad poziomem szkla, jest rzecza korzystna, by ksztaltowanie brzegów arkusza odbywalo sie stosunkowo daleko od scianek zbiornika kapieli szkla¬ nej, aby szklo, z którego ksztaltuja sie brzegi arkusza, pochodzilo z obszaru wol¬ nego od wplywu scianek zaklócajacego temperature kapieli szkla- Prócz róznicy temperatur nalezy równiez brac pod uwage róznice skladu szkla, która miedzy innymi jest powodowana powolnym rozpuszcza¬ niem sie scianek zbiornika i zubozeniem za¬ wartosci sody w bardziej goracym szkle w obszarze srodkowym.W kazdym razie, chcac ciagnac i ksztal¬ towac brzegi arkusza w odleglosci stosun¬ kowo duzej od scianek zbiornika, trzeba liczyc sie z tym, ze nadmiernie zwieksza sie objetosc masy szkla znajdujacej sie pod narzadami utrzymujacymi brzegi arkusza.Poniewaz masa szkla przejawia sklonnosc rozprzestrzeniania sie az do scianek zbior¬ nika, przeto zachodzi nadmierny przyplyw szkla do czesci tworzacych brzegi arkusza.Mory to przyplyw szkla wymaga nadmier¬ nej* pracy narzadó\y Utrzymujacych brze- - gi; Inna trudnosc ptchodzi stad, zel menisk, rozciagajacy sie az do scianki zbiornika, ciagnie arkusz powodujac nagla zmiane ciaglosci w kierunku ciagnienia. , Na skutek tych wad otrzymuje sie zbyt gruby brzeg w porównaniu ze srodkowa czescia arkusza albo tez brzeg jest niere¬ gularny, co moze spowodowac pekniecie arkusza podczas ponownego jego ogrzewa¬ nia.Wynalazek niniejszy ma na celu usta¬ lanie grubosci obrzezy arkusza przez zmia¬ ne profilu menisku, tworzacego sie w pla¬ szczyznie arkusza pomiedzy powierzchnia kapieli szkla i narzadami utrzymujacymi obrzeza arkusza, przy czym wywiera sie w tym celu nacisk na szklo tworzace me¬ nisk.W tym celu pomiedzy powierzchnia ka¬ pieli szkla i narzadami Utrzymujacymi obrzeza arkusza umieszcza sie w plaszczyz¬ nie jego ciagnienia jeden narzad oporowy lub kilka takich narzadów, które stykaja sie z powierzchnia szkla tworzacego me¬ nisk.Taki narzad lub narzady zmniejszaja objetosc masy szkla ciagnionego z boków obrzezy arkusza ograniczajac rozciaglosc menisku i nadajac w ten sposób masie szkla ksztalt zlewajacy sie bardziej stopniowo z obrzezami arkusza na poziomie narzadów, utrzymujacych brzegi.Na rysunku przedstawiono przyklady urzadzen sluzacych do wykonywania spo¬ sobu wedlug wynalazku.Fig. 1J przedstawia przekrój pionowy — plaszczyzna równolegla do plaszczyzny arkusza — czesci zbiornika ze szklem roz¬ topionym, fig. 2 — w zwiekszonej podzial- ce przekrój poziomy czesci arkusza ciagnio¬ nego, fig. 3 — przekrój odpowiadajacy przekrojowi na fig. 1 czesci zbiornika z u- rzadzeniami wedlug wynalazku, fig. 4 — czesciowy przekrój poziomy, fig. 5 — prze¬ krój pionowy, odpowiadajacy przekrojowi na fig. 3, innej postaci wykonania urzadze¬ nia wedlug wynalazku, fig. 6 — widok cze¬ sciowy, odpowiadajacy innej odmianie u- rzadzenia, fig. 7 i 8 przedstawiaja w wido¬ ku z góry odmiany narzadów ksztaltuja¬ cych obrzeza arkusza, fig. 9 i 10 — widoki czesciowe w przekroju pionowym i pozio¬ mym odpowiednio do przekroju i widoku na fig. 3 i 4 innej odmiany urzadzenia, w której narzad ksztaltujacy obrzeza posiada ksztalt widelek, fig. 11 przedstawia widok schematyczny w poprzecznym przekroju pionowym urzadzenia wzdluz linii XI — XI na rfig. 9.Na rysunku fig. 1 przedstawia glówne czesci zwyklego przyrzadu do ciagnienia arkusza 1 z kapieli 2 szkla znajdujacego sie w zbiorniku wykonanym z muru 3, przy czym obrzeza arkusza 1 sa utrzymywane za pomoca walków 4 zwyklego typu, o- chladzanych woda lub powietrzem. Walki walcuja obrzezowy pas 5 arkusza, przy czym grubosc tego pasa jest okreslona od¬ legloscia pomiedzy walkami. Fig. 2 przed¬ stawia w zwiekszonej podzialce przekrój, uwidoczniajacy charakterystyczny ksztalt czesci obrzezowej arkusza, ciagnionego za pomoca urzadzenia wedlug fig. 1. Na brze¬ gu arkusza znajduje sie pas 5, wywalcowa¬ ny za pomoca walków 4 i posiadajacy gru¬ bosc znacznie wieksza, niz grubosc samego arkusza. W miejscu 6 grubosc brzegu nagle wzrasta i nastepnie zmniejsza sie, czasami do normalnej grubosci arkusza, ale najcze¬ sciej do mniejszej grubosci, co uwidocznio¬ no w miejscu 7, po czym dalej grubosc ar¬ kusza jest normalna w miejscu 1. Mozna otrzymac inne ksztalty obrzezy arkusza zmieniajac odleglosc pomiedzy walkami 4, zawsze jednak beda istnialy nagle albo znaczne zmiany grubosci, które uniemozli¬ wiaja ponowne bezpieczne ogrzewanie ar¬ kusza w sposób zwykly.Na fig. 3 i 4 przedstawiono urzadzenie wedlug wynalazku. Arkusz 1 jes^-ciagmo- — 2 ~ny w ten sposób, ze jego brzeg 5 znajduje sie w dostatecznie duzej odleglosci od mu¬ ru 8 zbiornika.*Jest to mozliwe dzieki za¬ stosowaniu narzadu 9, który utrzymuje ko¬ niec menisku szkla 10 na poziomie znajdu¬ jacym sie pomiedzy walkami 4 i powierzch¬ nia kapieli szklanej.Regulujac odpowiednio poziome polo¬ zenie narzadu 9 w plaszczyznie arkusza tak, zeby mozna bylo zmienic odleglosc po¬ miedzy brzegiem arkusza i scianka 8 zbior¬ nika, mozna nadac obrzezu arkusza gru¬ bosc, malejaca stopniowo od pasa 5 az do arkusza wlasciwego /, unikajac wszelkiej naglej lub znacznej zmiany grubosci po¬ miedzy pasem obrzezowym, wywalcowa- nym za pomoca walców 4, i samym arku¬ szem. Poza tym zmiana temperatury od brzegu az do samego arkusza jest bardziej równomierna i dzieki temu w arkuszu po jego ochlodzeniu wystepuja mniejsze na¬ prezenia.Narzad 9 jest osadzony przesuwnie nie tylko w kierunku poziomym w plaszczyz¬ nie arkusza, lecz równiez w kierunku pio¬ nowym.Male przesuniecia narzadu 9 moga byc uskuteczniane bez zmiany polozenia wal¬ ków 4, natomiast przy wiekszych przesu¬ nieciach zaleca sie jednoczesne przesuwa¬ nie i narzadu i walków.Fig. 3 i 4 przedstawiaja urzadzenia u- mozliwiajace wykonywanie sposobu z nie¬ zalezna regulacja walków obrzezowych 4 i narzadu 9. Przesuwanie walków 4 usku¬ tecznia sie za pomoca kólek recznych (kól¬ ko 25 sluzy do powodowania ruchu pozio¬ mego, a kólko 28 — ruchu pionowego), srub i nakretek i moze odbywac sie pod¬ czas normalnej pracy urzadzenia. Sruba 34, osadzona w obsadzie 33, przesuwa lo¬ zyska 35, w których osadzone sa waly 38 walków 4. Kolnierze umocowane na tych walach nie pozwalaja na przesuwanie sie walów w kierunku podluznym wzgledem tych lozysk tak, iz przekrecanie kola 25 powoduje przesuwanie sie walków 4 w kie¬ runku poziomym. Kolo 28 uruchomia wat 27, osadzony w lozyskach 36 i 37 obsady 15, a za posrednictwem kól zebatych 29 i 39 oraz sruby 31 przesuwa obsade 33 w prowadnicach 32, aby spowodowac ruch pionowy tych walków.Nastawianie w kierunku poziomym na¬ rzadu 9, osadzonego na precie 12, odbywa sie za pomoca kola 13, uruchomiajacego srube 18, sztywno polaczona z pretem 12 i osadzona w podstawie 17. Podstawa mo¬ ze przesuwac sie pionowo w prowadnicach 14 pod dzialaniem sruby 19, uruchomianej za pomoca kólka 21, kól stozkowych 22, 23 i walu 24, osadzonego w lozyskach 20 i 26 podstawy 15.Fig. 5 przedstawia widok podobny do widoku na fig. 3, z ta róznica, ze narzady ksztaltujace obrzeza arkusza stanowia zgarniacze 40 zamiast walków obrzezo¬ wych 4 (fig. 3). Zgarniacze 40, podobnie jak narzad oporowy 9, na powierzchni me¬ nisku pomiedzy powierzchnia kapieli 2 zbiornika i zgarniaczami moga byc prze¬ stawiane niezaleznie od siebie w kierunku poziomym i pionowym w plaszczyznie ar¬ kusza, jak równiez moga byc przestawiane w polozeniu prostopadlym do plaszczyzny arkusza. Zgarniacz 40 jest osadzony na precie 41, zakonczonym sruba 42 i osadzo¬ nym w podstawie 43. Kolo 44 pozwala: na obracanie nakretki 45 na miejscu w pod¬ stawie 43, tak iz sruba 42 w nakretce tej moze posuwac sie naprzód i cofac, a dzieki temu i zgarniacz 40 moze przesuwac sie w kierunku poziomym w plaszczyznie arku¬ sza 1.Podstawa 43 stanowi suwak, który mo¬ ze posuwac sie poziomo w prowadnicy o ksztalcie jaskólczego ogona na stole 46 w kierunku prostopadlym do plaszczyzny arkusza 1. Ruch ten moze byc równiez na¬ stawiany za pomoca urzadzenia (nie przed¬ stawionego na rysunku), posiadajacego kolo reczne, srube i nakretka. Caly stól - 3 -46 moze z kolei byc przesuwany pionowo pomiedzy prowadnicami 47 za pomoca kola 48, kól stozkowych 49, 50 i sruby 51, podtrzymujacej stól 46.Narzad 9, umocowany na precie 12, jest sztywno polaczony ze sruba 52, prze¬ chodzaca przez nakretke, która moze obra¬ cac sie na miejscu w podstawie 53. Kolo 54 pozwala na obracanie tej nakretki i przesuwanie sruby 52 w kierunku podluz¬ nym, a zatem i preta 12 oraz narzadu 9 w plaSiZczyznie arkusza w kierunku pozio¬ mym. Podstawa 53 stanowi suwak, który moze przesuwac sie poziomo w prowadni¬ cy o ksztalcie jaskólczego ogona na stole 55 w kierunku prostopadlym do plaszczyzn arkusza* Taki ruch suwaka, a tym samym i narzadu oporowego 9, moze byc równiez nastawiany za pomoca urzadzenia (nie przedstawionego na rysunku), posiadaja¬ cego kolo, srube i nakretke, Z drugiej stro¬ ny stól 55 moze tez byc przesuwany w kierunku pionowym pomiedzy prowadnica¬ mi 56 za pomoca kola 57, uruchomiajacego wal 58, kola stozkowe 59 i 60 i srube 61, która podtrzymuje stól 55 i przesuwa sie pionowo w nakretce 62, która moze obra¬ cac sie, lecz nie moze przesuwac sie.Fig. 6 przedstawia odmiane, w której zamiast jednego narzadu naciskowego 9 zastosowano dwa narzady, stykajace sie z powierzchnia menisku, który powstaje po¬ miedzy powierzchnia kapieli 2 i zgarnia¬ czem 40. Polozenie obu tych narzadów stykowych moze byc regulowane jedno¬ czesnie lub niezaleznie od siebie za pomo¬ ca odpowiednich narzadów (nie przedsta¬ wionych na rysunku), np. za pomoca na¬ rzadów przedstawionych na fig. 5.Narzad 9, stanowiacy oparcie menisku, moze miec rózne ksztalty. Narzad ten mo¬ ze np. stanowic poprostu, jak na fig. 3 — 6, pret lub waska plytka, której brzeg 11, stykajacy sie z meniskiem, moze byc pro¬ sty, jak widac na fig. 4. W kazdym razie brzeg ten moze posiadac (najlepiej) wy¬ ciecie, jak na fig. 7, np. wyciecie pólkoli¬ ste.Narzad naciskowy moze stanowic rów¬ niez walek lub krazek gladki lub chropo¬ waty z szyjka lub bez szyjki, napedzany albo luzno osadzony na osi. Fig. 8 przed¬ stawia krazek z szyjka 9a, obracajacy sie dokola osi na narzadzie 9, podtrzymywa¬ nym pretem 12.Fig. 9, 10, 11 przedstawiaja inna od¬ miane, w której narzad naciskowy posiada ksztalt widelek, których ramiona 9b obej¬ muja menisk pomiedzy powierzchnia ka¬ pieli szkla 2 i narzadami wytwarzajacymi obrzeze arkusza i majacymi postac walków obrzezowych 4. Uklad ten pozwala na oddzialywanie na grubosc menisku 10, za¬ nim menisk dojdzie do poziomu narzadów utrzymujacych brzegi. PL