KI. 59 e, 5.Wynalazek niniejszy dotyczy pompy ssaco-tloczacej, a zwlaszcza takiej pompy, której oslona posiada dwie w pewnym od¬ stepie umieszczone równolegle komory, po¬ laczone srodkowa przestrzenia. W tej srod¬ kowej przestrzeni znajduja sie otwory ssawczy i tloczny, przy czym w obu komo¬ rach znajduje sie tlok, posiadajacy dwie polaczone ze soba glowice, wprawiane w ruch wahliwy za pomoca walka napedowe¬ go tak, aby powierzchnia robocza kazdej z obu glowic stykala sie nieprzerwanie z po¬ wierzchnia przynaleznej komory i rozdzie¬ lala te komore na dwie przestrzenie. Pod¬ czas dzialania pompy przestrzenie te sa laczone na przemian z otworem ssawczym lub otworem tlocznym, przy czym sa po¬ wiekszane wzglednie zmniejszane, wskutek czego nastepuje dzialanie pompujace.W tego rodzaju pompach laczone sa wa¬ ly napedowe tloków za pomoca przekladni z kól zebatych tak, aby podczas pracy tlo¬ ki te obracaly sie w komorach pompy przy¬ musowo w kierunkach przeciwnych, przy czym znajdujacy sie miedzy tlokami na¬ rzad zaworowy sluzy do uszczelniania na przemian odnosnej komory pompy. Jednak tak wykonana pompa posiada te wade, ze narzady rozrzadcze i prowadnicze posia¬ daja stosunkowo zlozona budowe, przy czym powstaje stosunkowo znaczne tarcie, zwlaszcza podczas prowadzenia narzadu zaworowego, tak iz nastepuje zuzywanie sie tloków wskutek ciaglego tarcia tego sa¬ mego miejsca powierzchni o odnosna scian¬ ke komory pompy.Zadaniem wynalazku jest usunac te wa¬ de pomp obrotowych. Pompa wedlug wy¬ nalazku wyróznia sie tym, ze jeden z tlo¬ ków wzglednie jedna glowica tloka jest o-sadzona na.wale, osadzonym z kolei mimó- srodowo, tak aby podczas napedu pompy toczyla: sie po wewnetrznej sciance tloko¬ wej pompy. Srodkowa cz£sc tloka, z która polaczone sa na stale obie glowice, posiada podluzne wklesle powierzchnie do prowa¬ dzenia czynnika pompowanego, Tlok ten jest osadzony na pomocniczym walku, któ¬ rego konce znajduja sie w szczelinach bocz¬ nych scianek oslony pompy. Konce te sa tak prowadzone w tych szczelinach, aby tlok mógl obracac sie na pomocniczym walku i nadawac drugiej glowicy tloka ru¬ chy wahliwe, które^ odpowiadaja ruchom pierwszej glowicy, lecz nastepuja w kie¬ runku przeciwnym. Najlepiej jest, gdy po¬ mocniczy walek tloka pompy osadzony jest w podluznej szczelinie w plaszczyznie, przesunietej przez osie glowic tlokowych, tak dlugiej, aby podczas przesuwu glowic tloka w przynaleznych komorach tlok mógl byc przesuwany w tej plaszczyznie, Dzieki temu wykonanie pompy wedlug wynalazku jest stosunkowo proste. Tlok pompy jest prowadzony tak, aby jego tar¬ cie o odnosna scianke pompy bylo mozliwie male. Glowice tloka slizgaja lub tocza sie na wspóldzialajacych z nimi powierzch¬ niach roboczych pompy, wskutek czego te ostatnie zuzywaja sie prawie jednostajnie na calej swej dlugosci a nie tylko w pew¬ nych miejscach.Pomocniczy walek prowadniczy tloka mozna osadzic w szczelinach, wykonanych w bocznych sciankach oslony pompy, któ¬ rych dlugosci w kierunku plaszczyzny przesunietej przez osie glowic tloka sa wieksze od dlugosci srednicy tego walka, Wskutek tego podczas przesuwu glowic pod koniec ich ruchów, walek ten zostaje zabierany przez tlok w celu umozliwienia zmiany szybkosci przesuwu glowicy tloka, która jest pozbawiona bezposredniego na¬ pedu w porównaniu do szybkosci glowicy, napedzanej bezposrednio. Dzieki temu u- mozliwione jest utrzymanie nieprzerwane¬ go przeplywu czynnika przez pompe. Prócz tego powierzchnie robocze tloka pompy lub scianek komór pompy sa calkowicie lub czesciowo zaopatrzone w nakladki z mate¬ rialu podatnego, np, stopu metalowego lub kauczuku. Dzieki temu umozliwione jest o- siagniecie skuteczniejszego uszczelnienia strony ssawczej od strony tlocznej pompy podczas jej pracy.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania pompy wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia pompe w przekroju po¬ przecznym wzdluz linii / — / na fig. 2, fig, 2 — przekrój podluzny tej pompy wzdluz linii II — //na fig. 1, fig. 3 — wi¬ dok z boku tejze pompy, fig. 4 — przekrój poprzeczny pompy w innym polozeniu jej narzadów roboczych, fig. 5 — szczegól od¬ miany pompy wedlug wynalazku w prze¬ kroju poprzecznym, a fig, 6 — równiez przekrój poprzeczny szczególu dalszej od¬ miany pompy wedlug wynalazku.Oslona pompy wedlug wynalazku za¬ wiera w swej górnej i dolnej czesci komo¬ ry tlokowe / i 2 (fig, 1, 2, 4), oddalone jed¬ na od drugiej, miedzy którymi znajduja sie otwory ssawczy i tloczny 3, 4, wykona¬ ne naprzeciw siebie prostopadle do walu napedowego pompy. Otwory ssawczy i tloczny moga byc równiez wykonane rów¬ nolegle do walu napedowego, jak to uwi¬ doczniono liniami kreskowanymi 7, 8 na. fig. 1, Oslona posiada stale lub zdejmowal- ne boczne scianki 5 i 6 (fig. 2 i 3).Tlok // pompy posiada dwie glowice 9, 10, umieszczone kazda w jednej komorze tlokowej / wzglednie 2. Srodkowe boczne powierzchnie tloka // sa wklesle i lacza sie z cylindrycznymi powierzchniami obu glowic 9, 10. Glowice 9, 10 sa zaopatrzone w przylegajace do nich nakladki 12 z ma¬ terialu podatnego, np. miekkiego stopu me¬ talowego lub kauczuku, w celu osiagniecia dobrego przylegania glowic do scianek przynaleznych komór /, 2, a tym samym skutecznego uszczelnienia wzgledem tych — 2 -scianek w kierunku poosiowym. Wskutek zastosowania tych nakladek, glowice i scianki komór tlokowych nie musza byc wykonane z taka dokladnoscia, jaka jest konieczna w przypadku, gdy te narzady posiadaja metalowe wspólpracujace ze so¬ ba powierzchnie. Równiez i srodkowe wklesle powierzchnie tloka 11 sa zaopa¬ trzone w nakladki 12f, stanowiace z na¬ kladkami 12 glowic 9, 10 jedna calosc.Oczywiscie, tlok 11 moze byc pozbawiony tych nakladek, lub tez mozna zastosowac cylindryczne wkladki 12" na wewnetrz¬ nych sciankach komór tlokowych (fig. 5).W górnej komorze tlokowej 1 znajduje sie wal napedowy 13 (fig. 1, 2, 4 — 6), na którym jest osadzona mimosrodowo tuleja 14 do uruchomiania górnej glowicy 9 tloka 11. Tuleja 14 jest wykonana tak, aby pod¬ czas jej obrotu srodek masy glowicy 9 tlo¬ ka 11 zakreslal linie kolowa 15 (fig. 1), zewnetrzny zas obwód glówny toczyl sie wzdluz scianki komory tlokowej 1. W srodku tloka 11 znajduje sie szczelina 19, a w sciankach bocznych 5 i 6 oslony pom¬ py — szczeliny 18 (fig. 1 i 2). W szczelinie 19 znajduje sie cylindryczny walek 17, którego konce osadzone sa luzno w szczeli¬ nach 18. Dlugosc tych szczelin w kierunku plaszczyzny, przesunietej przez podluzna os pompy prostopadle do podstawy pompy, jest wieksza niz wielkosc srednicy walka 17. Ta dlugosc szczelin 18 jest mniej wie¬ cej równa sumie srednicy walka 17 i pro¬ mienia kola 15, zakreslanego przez srodek masy glowicy 9, przy czym linia srodkowa szczelin 18 znajduje sie w plaszczyznie podluznej, przesunietej przez linie srodko¬ wa oslony pompy prostopadle do bocznych scianek 5, 6 tej oslony. Podczas dzialania pompy nastepuje oprócz ruchu obrotowe¬ go takze i przesuw walka 17 w góre i w dól, przy czym tlok 11 waha sie i jedno¬ czesnie przesuwa sie wraz z walkiem 17.Walek 17 posiada srodkowe zwezenie obwodowe 20, wskutek czego ciecz, zawar¬ ta w szczelinie 19, moze bez przeszkody wykonywac obieg, przy czym konce tego walka moga byc zaokraglone (fig. 2) w celu umozliwienia obiegu cieczy takze w szczelinach 18. Szczelina 19 moze byc za¬ stapiona otworem lub kanalem. Scianki szczeliny 19 i ewentualnie szczelin 18 sa zaopatrzone w plytki 30, wykonane z ma¬ terialu wytrzymalego na scieranie.Na stronie wylotowej otworu ssawcze- go 3 i stronie wlotowej otworu tlocznego 4 znajduja sie w sciankach oslony podluzne wglebienia 22. Nakladki 12' tloka 11 sa zaopatrzone w miejscach, w których wkle¬ sle ich powierzchnie lacza sie z cylindrycz^ nymi powierzchniami glowic 9, 10, w za¬ okraglone poosiowe wystepy uszczelniaja¬ ce 23. Ksztalt wystepów 23 odpowiada w przyblizeniu ksztaltowi wglebien 22, któ¬ rymi te wystepy wspóldzialaja w pewnych polozeniach tloka 11 pompy w celu uszczelniania odnosnych komór tloko¬ wych.W glowicy 9 moga byc zastosowane po¬ datne lozyska walkowe lub cierne z wal¬ kami, osadzonymi miedzy tuleja 14 a scianka wydrazenia glowicy, oznaczona na fig. 6 za pomoca linii kreskowanej 32, w celu osiagniecia podatnego polaczenia tych narzadów skladowych pompy. Moz¬ na równiez pozostawic luz 33 miedzy wa¬ lem 13 i tuleja 14, dzieki czemu osiaga sie równiez pewne podatne polaczenie tych narzadów. Liczba 34 na fig. 6 oznacza czworokatny klin, sluzacy do polaczenia tulei z walem 14, 13 z uwzglednieniem luzu 33.Pompa wedlug wynalazku dziala w sposób nastepujacy. Na fig. 1 uwidocznio¬ no górna glowice 9 w jej polozeniu po ukonczeniu ruchu roboczego. Krawedzie uszczelniajace 23 znajduja sie w przyna¬ leznych wglebieniach 22 i zamykaja komo¬ re 1 wzgledem otworów ssawczego i tlocz¬ nego, wskutek czego ciecz, wessana pod¬ czas poprzedniego ruchu roboczego, jest — 3 —zamknieta w tej komorze. Dolna glowica 10 przylega do srodka walcowej scianki komory 2, wskutek czego komora ta jest ^rozdzielona na dwie przestrzenie 21, 2'2, stanowiace przestrzen ssawcza i tloczna pompy. Podczas dalszego przesuwu glo¬ wicy 10 ciecz, zawarta w przestrzeni 22, jest wytlaczana w kierunku strzalki A na fig. 1. Jednoczesnie nastepuje zasysanie cieczy do przestrzeni 21 w kierunku strzal¬ ki B, równiez uwidocznionej na fig. 1. Gdy wal 13 obraca sie dalej w kierunku, ozna¬ czonym na fig. 1 strzalka C, górna glowi¬ ca 9 zostaje przychylona w lewo, a dolna glowica 10 — w prawo, przy czym ze¬ wnetrzna powierzchnia glowicy 9 styka sie ze scianka przynaleznej komory 1 pompy, a tym samym wystepy 23 zostaja wysunie¬ te z przynaleznych wglebien 22. Ciecz z komory 1 jest wtlaczana do otworu 4, przy czym objetosc tej komory zmniejsza sie stopniowo w miare dalszego obrotu glowi¬ cy 9 -wzdluz scianki tejze komory. Pd wykonaniu przez wal 13 polowy obrotu, górna glowica 9 zajmuje takie samo polo¬ zenie, jakie zajmuje dolna glowica 10 w swym polozeniu wedlug fig. 1. Ciecz w prawej przestrzeni komory 1 jest nadal wytlaczana, natomiast w jej lewej prze¬ strzeni powstaje podcisnienie, wskutek czego nastepuje zasysanie cieczy do tej lewej przestrzeni. Im dalej w prawo prze¬ suwa sie górna glowica 9, tym bardziej po¬ wieksza sie ssawcza przestrzen komory 1, a tym samym zostaje zasysane wiecej cieczy dopóty, dopóki glowica ta nie wy¬ kona calkowitego obrotu. Pod koniec obrotu glowicy 9 komora 1 zostaje znowu zamknieta, dzieki wsunieciu sie wystepów 23 w przynalezne wglebienia 22.Podczas przesuwu górnej glowicy 9, dolna glowica 10 przesuwa sie wskutek przesuwnego osadzenia walka 17 w szcze¬ linach 18 w kierunku strzalki D, uwidocz¬ nionej na fig. 1, t. j. w kierunku odwrotnym do kierunku przesuwu górnej glowicy 9, przy czym srodek masy dolnej glowicy 10 zakresla kolo 16. Gdy wiec dolna glowica 10 przesuwa sie w kierunku strzalki D, zewnetrzna jej powierzchnia przesuwa sie wzdluz scianki komory 2, przy czym lewa przestrzen ssawcza 21 tej komory stopnio¬ wo wzrasta, prawa zas jej przestrzen tloczna maleje. Gdy wal napedowy 13 wy¬ kona pól obrotu, dolna glowica 10 osiaga polozenie, odpowiadajace polozeniu, jakie zajmuje górna glowica 9 na fig. 1, tak iz uszczelnia komore tlokowa 2 wzgledem otworów ssawczego i tlocznego.Gdy glowica 10 przesuwa sie ku i od polozenia, w którym jest uwidoczniona na fig. 1, szybkosc jej przesuwu katowa po¬ wieksza sie wskutek przesuwu w góre wal¬ ka 17 w szczelinach 18, tak iz prawa prze¬ strzen 22 komory 2 maleje predzej niz prawa przestrzen komory 1, a tym samym wyplyw cieczy pozostaje w przyblizeniu taieprzertyany. Odwrotny przebieg naste¬ puje wówczas, gdy srodek masy dolnej glowicy 10 przesuwa sie wzdluz górnej po¬ lowy obwodu kola 16.Najlepiej jest, gdy glebokosc wglebien 22 jest nieco wieksza niz dlugosc wyste¬ pów uszczelniajacych 23, wskutek czego powstaja przestrzenie 31 (fig. 4). Ciecz, pozostajaca w tych przestrzeniach, sluzy jako czynnik tlumiacy, dzieki czemu pod¬ czas zapadania wystepów uszczelniajacych 23 w przynalezne wglebienia 22 pompa moze nie powodowac halasu.Wspóldzialajace ze soba wystepy 21 i 23 moga byc wzgledem siebie umieszczone odmiennie, anizeli uwidoczniono na fig. 1 i 4, a mianowicie wystepy te moga przylegac do siebie stale, jak to uwidoczniono na fig. 5, przy czym odnosne wglebienie 22' znaj¬ duje sie na przynaleznej glowicy 9' tloka 11, a wystepy uszczelniajace 23' na we¬ wnetrznej sciance komory 1.Wskutek wkleslego ksztaltu srodkowej czesci tloka 11 pompy, umozliwione jest ciagle polaczenie otworu ssawczego i — 4 —tlocznego z odnosnymi komorami tlokowy¬ mi pompy. Dzieki temu umozliwiony jest stosunkowo równomierny przeplyw cieczy przez pompe bez tworzenia sie wirów, co ma szczególne znaczenie, gdy pompa sto- I sowana jest do cieczy, rozdzielajacej sie wskutek powstawania wirów, np. mleka.(Skutek uzyteczny pompy jest prawie za¬ wsze jednakowy dzieki temu, ze w pompie utrzymywane jest stosunkowo dostateczne uszczelnienie przestrzeni ssawczej od przestrzeni tlocznej w odnosnych komo¬ rach tlokowych.Zdejmowalna scianka boczna 6 jest o- sadzona na sworzniach z lbami 24. Kólko lub uchwyt z ramionami 26 (fig. 2 i 3) jest polaczone ze sruba 27, wkrecona w piaste 28 dwóch palaków 29. Koniec sruby 27 znajduje sie w wglebieniu scianki 6. Konce ramion obu polaków 29 sa wykonane w postaci haków, otaczajacych sworznie 25.W celu zdjecia bocznej scianki 6 obraca sie ramiona 26 uchwytu tak, aby na palaki 29 nie byl wywierany nacisk, po czym obraca sie te palaki w kierunku obrotu wskazówek zegara i zdejmuje nastepnie scianke 6. Dzieki temu wewnetrzne narza¬ dy pompy sa stosunkowo latwo dostepne, np. w przypadku naprawy lub czyszczenia pompy. PL