Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do re¬ gulacji wydatku objetosciowego sprezarki srubo¬ wej.Znana sprezarka srubowa zawiera korpus z przestrzenia robocza utworzona przez dwa przeni¬ kajace sie wytoczenia o równoleglych osiach, za¬ mkniety z jednej strony scianka tloczna, a z dru¬ giej strony scianka ssawna. W przestrzeni robo¬ czej umieszczone sa dwa wspólpracujace ze soba wirniki; napedzajacy i napedzany, stykajace sie szczelnie ze sciankami przestrzeni roboczej. Wirni¬ ki te posiadaja srubowe zeby rozdzielone row¬ kami, przy czym kat skretu zebów jest mniejszy od 360°. Glówne czesci zebów i rowków wirnika napedzanego znajduja sie poza ikolem podisiad- lowym wirnika i maja powierzchnie boczne wy¬ pukle, natomiast zeby wirnika napedzajacego ma¬ ja powierzchnie boczne wklesle i leza prawie calkowicie wewnatrz kola podzialowego tego wir¬ nika. Otwór znajdujacy sie na sciance przestrze¬ ni roboczej przy sciance ssawnej, polaczony jest z 'króccem ssawnym 'korpusu. Otwór tloczny znaj¬ dujacy sie w sciance przestrzeni roboczej przy sciance tlocznej polaczony jest z króccem tlocz¬ nym. Otwory ssawny i tloczny leza po przeciw¬ nych stronach plaszczyzny przechodzacej przez osie wytloczen tworzacych przestrzen robocza.Regulacja wydatku objetosciowego sprezarki te¬ go typu jest osiagana korzystnie za pomoca roz¬ wiazania znanego z opisu patentowego Stanów 2 Zjednoczonych Ameryki nr 3 314 597, w którym w cylindrycznej sciance przestrzeni roboczej za¬ montowany jest przesuwnie w kierunku osiowym zawór, który jednym koncem reguluje wielkosc s otworu wpustowego laczacego przestrzen robocza z króccem ssawnym, a drugim koncem ksztalt i wielkosc otworu tlocznego. Konstrukcja tego za¬ woru jest skomplikowana, a produkcja jego," ko¬ sztowna, poniewaz musi byc zapewniona szczel- 19 nosc miedzy nim, a wirnikami. Ponadto z jed¬ nej strony dziala na niego wysokie cisnienie pa¬ nujace w króccu tlocznym, a z drugiej strony niskie cisnienie panujace w króccu ssawnym, w wyniku czego na zawór dzialaja znaczne sily i lB istnieje niebezpieczenstwo wystapienia nieszczel¬ nosci, a takze zacinania sie zaworu w przypadku, gdy powierzchnie prowadzace nie sa wykonane bardzo dokladnie.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad i ^ niedogodnosci znanych rozwiazan.Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze urza¬ dzenie do regulacji wydatku objetosciowego spre¬ zarki srubowej zawiera co najmniej jeden otwór zaworowy równolegly do osi wirników, polaczo- ji ny z przestrzenia robocza przez szereg rozstawio¬ nych osiowo kanalów upustowych, calkowicie od¬ dzielony od krócca tlocznego sprezarki i pola¬ czony z jej króccem ssawnym oraz zawór umiesz¬ czony w tym otworze zaworowym stykajacy sie M szczelnie z jego cylindryczna scianka i zespól 108 035108 035 3 zmiany polozenia zaworu dla zmiany polaczenia przestrzeni roboczej z króccem ssawnym przez kanaly upustowe.Zawór jest osiowo nastawny, a jego 'krawedz sterujaca jest prostopadla do osi otworu zaworo¬ wego. Kazdy z otworów zaworowych polaczony Jest z jednym z wytoczen przestrzeni roboczej, przy czym otwory zaworowe sa rozsuniete i znaj¬ duja sie po przeciwnych stronach krócca tlocz¬ nego.Kanal upustowy zewnetrznego wytoczenia przy¬ legly do ssawnej scianki przestrzeni roboczej jest usytuowany dalej od ssawnej scianki sprezarki nizT]£a*naT Upps^CtJ^S^ewnetrznego wytoczenia. "?r innym VrzyR3aMzja wylkonania zawór jest na- stsjwny obrotowo i malkrawedz sterujaca w ksztal¬ cie linii srubowej, kfrej os pokrywa sie z osia zaworu. Zawór jest korzystnie polaczony ze scian¬ ka otworu "zaworowego za pomoca kolka i rowka srulbowego i jest dociskany osiowo dla jego osio¬ wego i obrotowego ustawienia.Otwór zaworowy jest usytuowany w poblizu linii styku wytoczen przestrzeni roboczej i pola¬ czony jest z obydwoma wytoczeniami za posred¬ nictwem 'kanalów upustowych.Zasrór ma korzystnie postac, rury z poprzeczna scianka.Zespól do zmiany polozenia zaworu stanowi si¬ lownik hydrauliczny utworzony z ikomór otworów zaworowych w czesci lezacej przy sciance tlocz¬ nej i z zaworu dwalajacego ku polozeniu zwiek¬ szonego wydatku oraz ze sprezyny dwalajacej ku polozeniu zmniejszonego wydatku.Rozwiazanie wedlug wynalazku jest latwe w wykonaniu i umozliwia zastosowanie znanych pro¬ stych pierscieni uszczelniajacych w ksztalcie litery „O". Dzieki zastosowaniu zaworu nastawnego csio- wo_ mozliwe jest uzyskanie zmiennego wydatku sprezarki przez utworzenie silownika hydraulicz¬ nego z otworu zaworowego i zaworu.Przez zastosowanie dwu otworów zaworowych, z których kazdy zawiera zawór, polaczonych z jedna przestrzenia robocza za posrednictwem od¬ dzielnych kanalów upustowych, otwory zaworowe moga byc tak rozstawione, ze moze pomiedzy nimi byc umieszczony króciec ssawny. Dzieki te¬ mu zawory moga byc nastawiane w szerokim za¬ kresie osiowym, co umozliwia zmiany w szero¬ kim zakresie wydatku sprezarki.Przez zastosowanie zaworu nastawnego katowo i majacego krawedz sterujaca w postaci linii sru¬ bowej, zmniejszono do minimum wielkosc prze¬ strzeni w kierunku osiowym, co umozliwia uzy¬ skanie tbardziej zwartej konstrukcji sprezarki.Dzieki polaczeniu otworu zaworowego z zawo¬ rem w postaci kolka i wspólpracujacego z nirn^ rowka srubowego, niewielkie przemieszczanieosfo- we powoduje katowe ustawienie zaworu^co rów¬ niez umozliwia regulacje wydatku sprezarki w szerokim zakresie.Zawór w postaci rury z poprzeczna scianka dziala jak tlok w prostym silowniku hydraulicz¬ nym pracujacym tylko w kierunku osiowym.Rozwiazanie wedlug wynalazku umozliwia uzy¬ skanie prostszego i tanszego urzadzenia do regu- 4 lacji wydatku objetosciowego sprezarki. Rozwiaza¬ nie to jest zwlaszcza uzyteczne dla malych spre¬ zarek stosowanych w chlodnictwie o stosunkowo malym stopniu sprezania w granicach okolo 3 do 5 1. Dzieki temu, ze element zaworowy jest podda¬ ny tylko dzialaniu niskiego cisnienia panujacego w króccu ssawnym, wyeliminowano wystepowa¬ nie nieszczelnosci i zaciec wystepujacych w zna¬ nych zaworach regulacyjnych. 10 Przedmiot wynalazku jest uwidoczniany w przy¬ kladach wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia sprezarke w przekroju piono¬ wym, fig. 2 — sprezarke w przekroju poziomym wzdluz linii 2—2 na fig. 1, fig. 3 — sprezarke 15 w przekroju poprzecznym wzdluz linii 3—3 na fig. 1, fig. 4 — sprezarke w przekroju poprzecznym wzdluz linii 4—4 na fig. 1, fig. 5 — sprezarke w innym przykladzie wykonania, w przekroju pio¬ nowym, fig. 6 — sprezarke w kolejnym przykla- 20 dzie wykonania w przekroju pionowym.Sprezarka srubowa /fig. 1—4/ posiada korpus 10 ze scianka ssawna 12 i scianka tloczna 14 zawie¬ rajacy przestrzen robocza 16 utworzona przez dwa przenikajace sie cylindryczne wytoczenia 18 i 20, 25 króciec ssawny 22 polaczony z przestrzenia robo¬ cza 16 przez otwór ssawny 24 i króciec tloczny 26 polaczony z przestrzenia robocza 16 przez otwór tloczny 28. W przestrzeni roboczej 16 sa usytuowa¬ ne dwa wirniki; napedzajacy 32 i napedzany 30, 30 zamontowane obrotowo w lozyskach tlocznych w sciankach 12 i 14 wspólosiowo z wytoczeniami 18 i 20. Wirnik napedzany 30 posiada cztery zeby srubowe 34 rozdzielone rowkami 36, o kacie skre¬ tu okolo 20*0°. Powierzchnie boczne zebów 34 sa 31 korzystnie wypukle i usytuowane poza kolem pc- dzialowym wirnika 30. Wirnik napedzajacy 32 ma czesc zebów srubowych 38 rozdzielonych rowka¬ mi 40 o kacie skretu okolo 200°. Powierzchnie boczne rowków 40 sa korzystnie wklesle i usy- 40 tuowane wewnatrz kola podzialowego wirnika 32.Zarys zejbów wirników 30 i 32 jest znany z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 423 017. Wirnik napedzajacy 32 ma ponadto krót¬ ki wal 4.2 wystajacy pcza scianke ssawna 12 45 przystosowany do podlaczenia silnika napedowego /nie pokazanego/.Wieksza czesc otworu ssawnego 24 usytuowana jest po przeciwnej stronie plaszczyzny przechodza¬ cej przez osie wytoczen 18 i 20 niz otwór tloczny 50 28.Korpus 10 posiada dwa otwory zaworowe 44 i 46 odsuniete od przestrzeni roboczej 16 o osiach równoleglych do osi wytoczen 18 i 20. Kazdy z /otworów 44 i 46 jest polaczony jednym koncem *g z króccem ssawnym 22, a drugim koncem -z ko¬ mora 48 i 50 w sciance tlocznej 14. Otwory 44 i 46 sa tak rozmieszczone, ze komory 48 i 50 znaj¬ duja sie po przeciwnych stronach krócca tlocz¬ nego 26 i nie sa z nim polaczone. W sciance kaz- 60 dego z wytoczen 18 i 20 tworzacych przestrzen robocza sa usytuowane rozsuniete w kierunku osiowym kanaly upustowe 54 i 52 laczace prze¬ strzen robocza 16 z króccem ssawnym 22.W kazdym z otworów 44 i 46 umieszczony jest 65 cylindryczny zawór 56 przesuwny w kierunku5 108 035 6 osiowym i pierscien uszczelniajacy 58, najkorzyst¬ niej w (ksztalcie litery „O" wykonany z gumy lufo z podobnego materialu. Pierscien uszczelniajacy 58 umieszczony jest po stronie tlocznej kanalów 52 i 54. Zawór 56 ma ksatailt zamknietej rury i spel¬ nia role tloka w silowniku hydraulicznym, które¬ go cylinder stanowi otwór 44 i 46 wraz z pola¬ czona z nim komora 48, 50. Sprezyna 60 przesuwa zawór 56 w kierunku strony tlocznej sprezarki.W sciance kazdego z otworów zaworowych 44 i 46 osadzony jest zderzak 62 okreslajacy skrajne polozenie zaworu 56. Komory 48 i 50 polaczone sa ze soba kanalem 64, a kanal 66 laczy je z zawo¬ rem regulacyjnym 68. Przez kanal 66 doprowadza sie do cylindra silownika olej pod cisnieniem po¬ dawany przez przewód 70 z oddzielacza oleju znaj¬ dujacego sie po tlocznej stronie sprezarki, lub odprowadza sie olej z silownika do krócca ssaw¬ nego 22 przez przewód 72. Zawór regulacyjny 68 dziala automatycznie pod wplywem zmian cisnie¬ nia w króccu ssawnym 22, z którym polaczony jest przewodem 72. Olej z oddzielacza oleju do¬ prowadza sie ponadto przez kanal 74 do prze¬ strzeni roboczej IB w celu smarowania uszczelnia¬ nia i chlodzenia wirników.W normalnych warunkach, gdy sprezarka pracu¬ je z maksymalnym wydatkiem, zawór regulacyjny 68 podaje olej pod cisnieniem do cylindrów si¬ lowników utworzonych przez otwory 44 i 48 i kc- mory 46 i 50, tak, ze zawory 56 sa docistkane do zderzaków 62 i polaczenie miedzy przestrzenia ro¬ bocza 16 a króccem ssawnym 22 jest zamkniete.Gdy cisnienie w króccu ssawnym 22 snadnie po¬ nizej okreslonej wartosci, zawór regulacyjny 68 obniza cisnienie w cylindrach i umozliwia przejs¬ cie czesci oleju z tych cylindrów do krócca ssaw¬ nego 22, w wyniku czego zawory 56 przesuwaja sie pod dzialaniem sprezyny 60 w polozenie uza¬ leznione od cisnienia w króccu ssawnym. Zawo¬ ry 56 przesuwajac sie w kierunku tlocznej strony sprezarki odslaniaja jeden lub wiecej kanalów upustowych 52 i 54 umozliwiajac powrót plynu z przestrzeni roboczej 16 do krócca ssawnego, przez, co wydatek objetosciowy sprezarki zmniejsza sie.- W innym przykladzie wykonania wedlug wyna¬ lazku /fig. 5/, zawór 76 nie przesuwa sie w kie¬ runku osiowym lecz moze byc obracany przez silownik /nie pokazany/. W cylindrycznej sciance zaworu 76 wyciety jest otwór, którego krawedz 78 o ksztalcie linii srubowej jest krawedzia ste¬ rujaca. W zaleznosci od polozenia katowego za¬ woru 76 odslonieta jest wieksza lufo mniejsza ilosc kanalów upustowych 54. Zawór 76 posiada w cy¬ lindrycznej sciance otwory 80 laczace jego wne¬ trze z króccem ssawnym 22.W kolejnym przykladzie rozwiazania wedlug wy¬ nalazku /fig. 6/ konstrukcja zaworu jest kombi¬ nacja konstrukcji z fig. 1—4 i fig. 5. Zawór 82 przesuwany jest w kierunku osiowym przez spre¬ zyne 84 i silownik hydrauliczny utworzony z za¬ woru 82 i otworu 86 posiadajacego kanalik 88 sluzacy do doprowadzania plynu roboczego. Na cylindrycznej powierzchni zaworu 82 znajduje sie srubowy rowek 90 wspólpracujacy z kolkiem 92 osadzonym w sciance otworu 86 tak, ze przesu¬ niecie zaworu w kierunku osiowym towarzyszy jego obrót. Zawór 82 ma równiez srubowa kra¬ wedz sterujaca podobna do krawedzi 78 z fig. 5.Zawór 82 dziala podobnie jak zawór 76 z fig. 5. 5 Zawory 76, 82 /fig. 5 i 6/ korzystnie nie sa prze¬ suwne w kierunku osiowym,, lub przesuwne sa tylko o maly odcinek, dzieki czemu moga byc usytuowane blisko linii styku dwóch wytoczen przestrzeni roboczej nie przechodzac przez kró- ciec tloczny, przy czym otwory w sciankach obu wytoczen przestrzeni roboczej moga byc przesla¬ niane przez pojedynczy zawór.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do regulacji wydatku objetoscio¬ wego sprezarki srubowej skladajacej sie z kor¬ pusu posiadajacego przestrzen robocza utworzona przez dwa przenikajace sie cylindryczne wytocze¬ nia o równoleglych osiach, zamknietego z jednej strony scianka tloczna, a z drugiej, scianka ssaw¬ na, dwóch zazebiajacych sie wirników; napedza¬ jacego i napedzanego, umieszczonych w przestrze¬ ni roboczej, stykajacych sie szczelnie z korpusem i jego skrajnymi sciankami i posiadajacych sru¬ bowe zeby rozdzielone rowkami, o kacie skretu ponizej 360°, przy czym glówne czesci zebów wir¬ nika napedzanego leza pcza kolem podzialowym tego wirnika i maja powierzchnie boczne wy¬ pukle, a glówne czesci zebów wirnika napedzaja¬ cego leza wewnatrz kola podzialowego tego wir¬ nika i maja Wklesle powierzchnie boczne otworu ssawnego usytuowanego przy sciance ssawnej i otworu tlocznego usytuowanego po przeciwnej stro¬ nie przestrzeni roboczej, przy czym otwory te znajduja sie po przeciwnych stronach plaszczyzny przechodzacej przez osie wytoczen krócca ssaw¬ nego laczacego sie z otworem ssawnym i króc¬ ca tlocznego laczacego sie z otworem tlocznym, znamienny tym, ze zawiera co najmniej jeden otwór zaworowy (44, 46, 86) równolegly do osi wirników (30, 32) polaczony z przestrzenia robo¬ cza (16) przez szereg rozstawionych osiowo kana¬ lów upustowych (52, 54), calkowicie oddzielony od krócca tlocznego (26) sprezarki i polaczony z jej króccem ssawnym (22), zawór (56, 76, 82) umiesz¬ czony w otworze zaworowym (44, 46, 86), styka¬ jacy sie szczelnie z jego cylindryczna scianka i zespól zmiany polozenia zaworu (56, 76, 82) dla zmiany polaczenia przestrzeni roboczej (16) z króc¬ cem ssawnym (22) poprzez kanaly upustowe (52, 54). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze zespól do zmiany polozenia zaworu (56, 82) stanowi silownik hydrauliczny utworzony z ko¬ mór (48, 50) otworów zaworowych (44, 46, 86) w czesci lezacej przy sciance tlocznej i z zaworu (56, 82) dzialajacego ku polozeniu zwiekszonego Wydatku oraz ze sprezyny (60, 84) dzialajacej ku polozeniu zmniejszonego wydatku. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze zawór (76, 82) jest nastawny obrotowo i ma krawedz sterujaca (78) w ksztalcie linii srubo¬ wej, której os pokrywa sie z osia zaworu (76, 82). 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60108 035 ^V26 Fig.4 18 10 16 U j£ 54 46108 035 8tf l88 Bltk 897/80 r. 100 egz. A4 Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL