Przedmiotem niniejszego wynalazku jest elektryczna przekladnia napedu, w szczególnosci do maszyn pociagowych, np. lokomotyw, napedzanych np. silnikiem spalinowym. Przekladnia ta pozwala nie tylko na osiagniecie regulowania liczby obrotów w sposób ciagly od zera do naj¬ wiekszej wartosci, ale jednoczesnie umoz¬ liwia wielokrotne zwiekszenie momentu ob¬ rotowego przy rozruchu.Znane jest z teorii maszyn, ze moment obrotowy przy rozruchu musi byc najwiek¬ szy. Z tego wzgledu silnik spalinowy po¬ winien byc zbudowany na najwiekszy mo¬ ment rozruchowy, chociaz ten ostatni jest wykorzystywany w pelni tylko przy roz¬ ruchu, co powoduje nieekonomiczna prace silnika podczas normalnego obciazenia.Równiez stosowana dotychczas regulacja liczby obrotów np. za pomoca przekladni zebatej lub podobnego urzadzenia posiada rózne wady. Znane dotychczas elektrycz¬ ne przekladnie, w których silnik spalinowy napedza pradnice, zasilajaca elektryczny silnik napedowy, wykazuja stosunkowo maly wspólczynnik sprawnosci, przy czym sama przekladnia zuzywa wiele energii, gdyz pozostaje wlaczona podczas calego czasu pracy maszyny pociagowej.Wszystkie te wady usuwa urzadzenie wedlug wynalazku, w którym silnik spali¬ nowy jest obliczony na moc, potrzebna do pokonania oporów podczas jazdy z maksy¬ malna szybkoscia, przy czym podczas roz-rucllu patroszenie stalej mocy silnika spa¬ linowego jest zmieniane za pomoca elek- * tryczfiej przekladni wefllug wynalazku w taki sposób, ze wytwarz*a sie wielokrotnie wiekszy moment rozruchowy, którego wiel¬ kosc zmniejsza sie ciagle wraz ze zwieksza¬ jaca sie liczba obrotów. Po skonczonym rozruchu przekladnia elektryczna zostaje zupelnie wylaczona i wal napedowy ma¬ szyny pociagowej zostaje sprzezony bez¬ posrednio z silnikiem spalinowym.Na rysunku uwidoczniony jest schema¬ tycznie przyklad wykonania elektrycznej przekladni wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia schemat calego urzadzenia, a fig. 2 — przyklad sprzezenia dzwigni lacz¬ nika hamulcowego z dzwignia przelaczni¬ ka glównego.Silnik spalinowy 1 napedza wal 2, na którym znajduje sie wirnik 4 pierwszej maszyny elektrycznej G, dzialajacej jako pradnica, której twornik 3 jest polaczony z drugim walem 5, sluzacym do wlasciwe¬ go napedu "maszyny pociagowej np. za po¬ srednictwem sprzegla kardanowego 6. Na wale 5 znajduje sie wirnik 8 drugiej elek¬ trycznej maszyny M, której stojan 7 jest zupelnie nieruchomy. Wal 5 jest niezalez¬ ny od walu 2 i jest z nim laczony w pew¬ nych warunkach w opisany dalej sposób za pomoca elektromagnetycznego sprze¬ gla 9.Wzbudzenie maszyn G i M jest dokony¬ wane z niezaleznego zródla pradu, np. z baterii akumulatorów, za pomoca oddziel¬ nego przelacznika R, wlaczanego dzwignia 13. To samo zródlo pradu sluzy tez do za¬ silania elektromagnesów sprzegla 9. Ob¬ wód wzbudzania maszyn G i M jest uwi¬ doczniony na rysunku grubymi liniami, podczas gdy cienkie linie oznaczaja ob¬ wód wzbudzania elektromagnesów sprze¬ gla 9 oraz przewody doprowadzajace prad 4x wirników.W narysowanym linia kreskowana skrajnym lewym polozeniu dzwigni 13 sprzeglo 9 jest zasilane pradem pomocni¬ czym, wskutek czego sprzeglo rozlacza wal kardanowy 5 i polaczony z nim twor¬ nik 3 pradnicy G z walem 2, napedzanym silnikiem 1. Sprzeglo pozostaje rozlaczone az do przerwania odnosnego obwodu zasi¬ lajacego 15, które nastepuje przy przesu¬ nieciu dzwigni 13 do skrajnego prawego kontaktu 16.W narysowanym linia kreskowana skrajnym lewym polozeniu dzwigni 13 prad wzbudzajacy z obwodu 20 jest do¬ prowadzany przez przewód 10 tylko do stojana 7 silnika Af, pradnica zas G wca¬ le nie jest wzbudzona, a zatem silnik 1, napedzajacy wirnik 4 pradnicy G z nor¬ malna liczba obrotów, nie przenosi zadne¬ go momentu, ani zadnej mocy, ani elek¬ trycznie, ani mechanicznie. Przez przesta¬ wienie dzwigni na nastepny kontakt prze¬ lacznika R lub przez wlaczenie okreslone¬ go oporu w obwód pradu czesc pradu wzbudzajacego jest prowadzona przez ob¬ wód 11 i przez pierscienie slizgowe do u- zwojenia wzbudzajacego stojana 3 prad¬ nicy G.W powyzszym polozeniu dzwigni 13 silnik Af jest zatem jeszcze calkowicie wzbudzony, gdy tymczasem pradnica G jest slabo wzbudzona. W tym stanie obu tych maszyn od pradnicy G plynie prad przez przewód 12 do wirnika 8 silnika Af o duzym natezeniu przy jeszcze niskim napieciu pradnicy G. Ze wzgledu na to, ze silnik Af jest calkowicie wzbudzony, wytwarza sie w tych warunkach znaczny moment obrotowy, który powinien byc tak duzy, zeby mógl uruchomic maszyne po¬ ciagowa.Przez dalsze przestawienie dzwigni 13 na prawo zmniejsza sie wzbudzenie silni¬ ka Af i zwieksza sie wzbudzenie pradnicy G tak, iz natezenie pradu w pradnicy G spada, a napiecie jego sie zwieksza, a wskutek tego przy wzrastajacej predkosci walu 5 obniza sie wielkosc momentu. Zewzgledu na to, ze twornik 3' obraca sie przymusowo z jednakowa liczba obrotów z walem 5, przez przestawienie dzwigni 13 w prawo zmniejsza sie wzgledna szybkosc twornika 3 w stosunku do wirnika 4 prad¬ nicy G. Przez wspóldzialanie wirnika i twornika pradnicy G czesc energii silnika 1 jest przenoszona przez moment obroto¬ wy pradnicy G na wal 5, tak iz laczna moc jest przenoszona jednoczesnie na wal 5 przez obie maszyny G i M. Przez przesu¬ niecie dzwigni 13 w prawo przenoszenie mocy napedu przelozone zostaje stopnio¬ wo z silnika M na pradnice G i w poloze¬ niu dzwigni 13, uwidocznionym na rysun¬ ku pelnymi liniami, calkowita moc nape¬ du podzielona jest równomiernie na obie maszyny. Momenty obydwóch maszyn G i M sumuja sie stale i moment wypadkowy jest przenoszony dalej przez sprzeglo kar- danowe 6. Przy tym liczba obrotów walu 5 wynosi polowe najwiekszej liczby obro¬ tów silnika spalinowego.Przez dalsze przestawienie dzwigni 13 w prawo zmniejsza sie wzbudzenie silnika M i zwieksza sie wzbudzenie pradnicy G.Przy tym silnik M jest slabo wzbudzony, podczas gdy pradnica G jest calkowicie wzbudzona, predkosc obrotowa walu 5 wzrasta i moc napedowa silnika 1 przeno¬ szona jest w wiekszej czesci przez dziala¬ nie momentu obrotowego pradnicy G. Mo¬ ment, dzialajacy na wal, zmniejsza sie, gdy dzwignia znajduje sie w prawym po¬ lozeniu, narysowanym kreskowanymi li¬ niami. Wtedy cala moc jest przenoszona mechanicznie poprzez calkowicie wzbu¬ dzona pradnice G, podczas gdy silnik M, który jest slabo wzbudzony, nie przenosi prawie zadnej mocy. Przy tym wal karda- nowy osiaga najwieksza predkosc obroto¬ wa, która jest prawie równa predkosci wa¬ lu 2. Na tym konczy sie regulowanie i roz¬ ruch, a wal 5 moze zostac bezposrednio sprzezony z walem 2. Osiaga sie to przez przestawienie dzwigni 13 na skrajny pra¬ wy kontakt 16, co powoduje przerwanie doplywu pradu do elektromagnesów sprze¬ gla 9. Jednoczesnie zostaje tez przez to wylaczony doplyw pradu wzbudzajacego do maszyn G i M.Przez powrotne przestawianie dzwigni 13 ze skrajnego prawego polozenia osiaga sie stopniowe zmniejszenie liczby obrotów az do zera. Do hamowania przewidziany jest oddzielny pomocniczy lacznik i\ Dzwignia 20, uruchomiana np. przez pedal, sluzy z jednej strony do regulowania za pomoca klapy 21 doplywu mieszanki do silnika spalinowego podczas normalnego ruchu w obrebie kata a, a z drugiej strony do hamowania silnika w obrebie kata y, kiedy nie tylko klapa 21 jest zamknieta, ale kiedy w obwód pradu silnika M wla¬ czone sa opory, przez co osiaga sie sku¬ teczne hamowanie. Na fig. 2 uwidoczniona jest zaleznosc ruchu dzwigni 20 z jednej strony z uwzglednieniem nastawienia kla¬ py 21 do doplywu gazu do silnika spalino¬ wego, z drugiej zas z uwzglednieniem na¬ stawienia dzwigni kontrolnej 13. W uwi¬ docznionym na rysunku polozeniu dzwigni 20 klapa 21 jest ustawiona na pelny gaz, przy czym dzwignia kontrolna 13 znajduje sie na krancowym prawym kontakcie 16.Na osi obrotu dzwigni 13 umocowane jest izolowane od tej osi kolo linkowe lub lan¬ cuchowe 26, które jest polaczone za pomo¬ ca linki lub lancucha 27 z kolem linkowym lub lancuchowym 24, osadzonym obrotowo na osi dzwigni 20. Dzwignia posiada czop 23, osadzony w lukowej szczelinie 25 ko¬ la 24 tak, iz podczas ruchu w zakresie ka¬ tów /3 i y czop ten zabiera ze soba kolo 24.Podczas swego ruchu o kat a dzwignia 20 naciska czopem 23 na koniec 28 szczeliny 25, przy czym kolo 24 zostaje obrócone o kat /?, w której to chwili dzwignia 20 wla¬ cza opory hamulcowe w obwód pradu wir¬ nika silnika, a jednoczesnie klapa 21 za¬ myka doplyw gazu do silnika spalinowego.Jednoczesnie jednak dzwignia kontrolna — 3 —13 obrócila sie o kat /#'. Dalszemu obroto¬ wi dzwigni 20 o kat y odpowiada obrót dzwigni 13 o kat y\ co wywoluje jedno¬ czesne nastawienie urzadzenia przeklad¬ niowego na najnizsza liczbe obrotów. Za¬ chodzi zatem bardzo skuteczne elektryczne hamowanie pojazdu gdy znajduje sie on na pelnej szybkosci. Lukowa szczelina 25 w kole 24 umozliwia zahamowanie pojazdu przy dowolnym nastawieniu dzwigni kon¬ trolnej 13 w zakresie katów /?' i /. Sto¬ sunek przekladni kól 24 i 26 jest tak do¬ brany, ze katy /} i y przy ruchu dzwigni 20 odpowiadaja katom /?' i y\ opisywanym przez dzwignie 13, W obwód pradu wirnika 12 wlaczony jest prócz tego przelacznik 23, polaczony z dzwignia 13 i sluzacy do przelaczania obwodu wirnika 12, gdy dzwignia 13 przechodzi przez polozenie srodkowe.Jest rzecza oczywista, ze opisane urza¬ dzenie nadaje sie nie tylko do pojazdów hp. lokomotyw kolejowych, ale moze byc zastosowane tez wszedzie tam, gdzie cho¬ dzi o ekonomiczne regulowanie obrotów maszyny roboczej dowolnego rodzaju. PL