Najdluzszy czas trwania patentu do 28 lipca 1951 r.Wynalazek niniejszy dotyczy ulepszen i odmian urzadzenia rozrzadczego wedlug patentu nr 23 554. W patencie tym opisane jest urzadzenie rozrzadcze do sterowania wielocylindrowych gwiazdowych silników spalinowych, w których pewna liczba osa¬ dzonych obrotowo walków, poruszaja¬ cych suwaki, jest rozmieszczona dookola glównego walu napedowego. W tym ukla¬ dzie wzmiankowane walki sterownicze do poruszania suwaków sa podzielone na od¬ dzielne grupy, przy czym walki kazdej grupy sa sprzegniete ze soba i z glównym kólkiem zebatym, osadzonym na glównym wale napedowym, za pomoca przekladni zebatych, osobnych dla kazdej grupy wal¬ ków sterowniczych. Przedmiotem niniej¬ szego wynalazku jest dostosowanie takiego urzadzenia rozrzadczego do gwiazdowych silników spalinowych, w których cylindry sa rozmieszczone w gwiazdy w dwóch lub kilku równoleglych szeregach.Wedlug niniejszego wynalazku w wie- locylindrowym silniku spalinowym o cy¬ lindrach rozmieszczonych w gwiazdy w dwóch lub kilku równoleglych szeregachstosuje sie urzadzenie rozrzadcze do ste¬ rowania suwaków wedlug patentu nr 25 554*, jrzy czym dla" kazdego cylindra odnosnego szeregu stosuje sie oddzielny walek sterowniczy do uruchomiania suwa¬ ków. W ukladzie tym walki sterownicze, skojarzone z jednym szeregiem cylindrów, maja inna dlugosc niz walki skojarzone z kazdym innym szeregiem cylindrów, przy czym walki te sa tak polozone wokolo glównego walu napedowego, ze walki sko¬ jarzone z jednym szeregiem cylindrów sa rozmieszczone na przemian z walkami, skojarzonymi z innymi szeregami cylin¬ drów. Najlepiej jest, gdy kazdy walek ste¬ rowniczy odnosnej grupy skojarzony jest z innym szeregiem cylindrów, a przeklad¬ nie zawieraja kola zebate do uruchomiania suwaków ^po jednym na kazdym z tych walków sterowniczych, przy czym te kola zebate posiadaja jednakowa liczbe zebów, bedaca wielokrotnoscia liczby kól zeba¬ tych. Dzieki takiemu ukladowi kazdy wa¬ lek sterowniczy i kazde kolo zebate prze¬ kladni moga byc zamienione innymi wal¬ kami i kolami zebatymi, skojarzonymi z tym samym szeregiem cylindrów, nato¬ miast z powodu róznicy dlugosci odnosne walki sterownicze nie moga byc wymienio¬ ne na walki, skojarzone z innymi szerega¬ mi cylindrów.Jesli urzadzenie do sterowania suwa¬ ków jest zastosowane do dwuszeregowego silnika, tak iz kazda grupa walków sterow¬ niczych zawiera dwa walki, jeden skoja¬ rzony z cylindrem jednego szeregu, a dru¬ gi — z cylindrem drugiego szeregu, to kaz¬ da przekladnia zebata moze zawierac po¬ mocnicze kolo zebate, zazebiajace sie z ko¬ lem zebatym na wale korbowym silnika o- raz obydwoma kolami zebatymi, urucho¬ miajacymi suwaki. Jesli urzadzenie do ste¬ rowania suwaków zastosowane jest do czterosuwowego silnika spalinowego o sto¬ sunkowo duzej liczbie cylindrów, to naj¬ lepiej jest, gdy kazde z kól pomocniczych stanowi zespolowe kolo zebate, a liczba ze¬ bów tych kól i kola zebatego na glównym wale korbowym jest tak dobrana, by kazde z kól pomocniczych obracalo sie szybciej, niz wal korbowy silnika, a jednoczesnie obracalo przynalezne kola, uruchomiajace suwaki, z szybkoscia, równa polowie szyb¬ kosci walu korbowego. Umozliwia to zasto¬ sowanie zespolowych kól pomocniczych, których kolo wieksze posiada zasadniczo mniejsza srednice niz kolo zebate na wale korbowym, tak iz wokclo tegp kola zeba¬ tego moze byc umieszczona w jednej pla¬ szczyznie wieksza liczba takich pomocni¬ czych kól zebatych. Te zespolowe pomoc¬ nicze kola zebate moga byc zatem wymie¬ niane miedzy soba.Na rysunku przedstawiony jest przy¬ klad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja lacznie pio¬ nowy przekrój wzdluz linii 1 — /na fig. 3 z uwidoczniona przekladnia rozrzadcza do uruchomiania suwaków w czternastocy- lindrowym silniku gwiazdowym, fig. 3 przedstawia równiez pionowy przekrój przez te przekladnie wzdluz linii 3 — 3 na fig. 1 i 2, fig. 4 — w wiekszej podzialce widok walka korbowego uruchomiajacego suwaki, wreszcie fig. 5 — w jeszcze wiek¬ szej podzialce poprzeczny przekrój przez ten walek wzdluz linii 5 — 5 na fig. 4.Urzadzenie rozrzadcze do sterowania suwaków, wedlug przedstawionego na ry¬ sunku przykladu wykonania, odnosi sie do czternastocylindrowego silnika gwiazdo¬ wego o cylindrach, rozmieszczonych w dwóch szeregach, z których kazdy zawiera siedem cylindrów. W silniku tego rodzaju do kazdego cylindra zastosowany jest po¬ jedynczy suwak, wprawiany w ruch waha¬ dlowo-obrotowy i postepowo-zwrotny za pomoca korby. Cylindry w jednym szere¬ gu sa rozmieszczone naprzeciwko odste¬ pów miedzy cylindrami w drugim szeregu.Silnik posiada wal korbowy 10 z dwoma wykorbieniami, przy czym korbowody jed- — 2 —nego szeregu cylindrów sa polaczone w zwykly sposób z jednym wykorbieniem, a korbowody drugiego szeregu cylindrów — z drugim wykorbieniem walu korbowego Wal 10 osadzany jest w lozyskach skrzyn¬ ki korbowej ///przedzielonej na dwie cze¬ sci srodkowa scianka przegródkowa 12.Srodkowe kolo zebate 13 posiada szesc¬ dziesiat trzy zeby i jest umieszczone na wale korbowym 10 za pomoca wystepów 14, miedzy którymi wykonany jest jeden wiekszy wreb 15 (fig. 1) w celu zapewnie¬ nia umieszczenia tego kola zebatego na wale korbowym w jednym tylko polozeniu wzgledem niego. Naokolo srodkowego kola zebatego 13 umieszczonych jest siedem za¬ zebiajacych sie z nim zespolowych kól po¬ mocniczych 16, 17. Wieksze kolo zebate 16 w kazdym kole zespolowym posiada czter¬ dziesci dwa zeby i zazebia sie ze srodko¬ wym kolem zebatym 13, tak iz kazde ze¬ spolowe kolo zebate 16, 17 obraca sie z szybkoscia póltora raza wieksza od szyb¬ kosci walu korbowego 10. Mniejsze kolo zebate 17 kazdego zespolowego kola zeba¬ tego posiada dwadziescia jeden zebów i zazebia sie z dwoma kolami zebatymi 18a i 18b, uruchomiajacymi odnosne walki ste¬ rownicze 19, 20 suwaków. Kazde kolo ze¬ bate, uruchomiajace walek sterowniczy od¬ nosnego suwaka, posiada szescdziesiat trzy zeby, tak iz obraca sie z szybkoscia trzy razy mniejsza niz przynalezne zespolowe kolo pomocnicze, a wiec z szybkoscia dwa razy mniejsza od szybkosci walu korbowe¬ go 10.W powyzszym przykladzie wykonania urzadzenia rozrzadczego zastosowanych jest siedem kól zebatych 18a jednego sze¬ regu i siedem kól zebatych 18b drugiego szeregu, rozmieszczonych na przemian z kolami zebatymi 18a pierwszego szeregu tak, ze kola zebate 18a tego szeregu znaj¬ duja sie w jednej plaszczyznie, a kola ze¬ bate 18b drugiego szeregu — w drugiej plaszczyznie. W ten sposób kola te moga zachodzic jedne za drugie, jak to jest przedstawione na fig. 1 i 2. Jak widac z u- kladu wedlug fig. 3, mniejsze kola zebate 17 kól zespolowych posiadaja szerokosc dostateczna do zazebiania sie z odpowia¬ dajacymi im kolami zebatymi 18a i 18b obu szeregów.Kola zebate 18a jednego szeregu osa¬ dzone sa na krótkich walkach sterowni¬ czych 19, a kola zebate 18b drugiego sze¬ regu — na dlugich walkach sterowniczych 20. W obu przypadkach przewidziany jest wiekszy wystep 21 (fig. 5), który zapewnia zmontowanie tych czesci w jednym tylko polozeniu wzgledem siebie. Kazdy walek sterowniczy 19 lub 20 znajduje sie w od¬ nosnej plaszczyznie promieniowej 22, za¬ wierajacej os skojarzonego z nim cylindra, i posiada nai swym jednym koncu korbo- wód 23 do uruchomiania suwaka tego cy¬ lindra. Na rysunku cylindry sa kolejno ponumerowane, przy czym pierwszy cylin¬ der znajduje sie u góry silnika, tak iz na fig. 3 wszystkie cylindry parzyste znajdu¬ ja sie w lewym szeregu, a wszystkie cylin¬ dry nieparzyste — w prawym szeregu.Opisana powyzej przekladnia umieszczona jest wewnatrz komory zawartej miedzy le¬ wa scianka skrzynki korbowej 11 i pokry¬ wa 24 (na fig. 3).W sciankach skrzynki korbowej umie¬ szczone sa odpowiednie lozyska do osiek zespolowych kól zebatych 16, 17 i walków sterowniczych 19, 20, Krótkie walki sterownicze 19 skojarzo¬ ne sa z cylindrami parzystymi i przecho¬ dza swymi korbami do wnetrza skrzynki korbowej 11 (fig. 3). Dluzsze walki ste¬ rownicze 20 przechodza poprzez cala leWa czesc skrzynki korbowej 11 do prawej cze¬ sci tej skrzynki i osadzone sa swymi kon¬ cami w odpowiednich lozyskach zamoco¬ wanych w srodkowej sciance przegródko¬ wej 12.Poniewaz liczba zebów kazdego kola zebatego 18a, uruchomiajacego odnosne — 3 —suwaki, jest wielokrotnoscia siedmiu czyli wielokrotnoscia liczby tych kól, skojarzo¬ nych z jednym szeregiem cylindrów, wiec kazde kolo 18a moze sie zazebiac z odpo¬ wiadajacym mu zebatym kolem zespolo¬ wym/6, 17 w kazdym z siedmiu jednako¬ wo odleglych polozen. Walki sterownicze 19 zajmuja wzgledem siebie polozenia, których odleglosci odpowiadaja katowi srodkowemu, równemu jednej siódmej ka¬ ta pelnego, tak iz wszystkie te walki wraz z ich kolami zebatymi 18a moga byc wy¬ mieniane miedzy soba. Dlugie walki ste¬ rownicze 20 i ich kola zebate 18b moga byc równiez wymieniane miedzy soba, jednak¬ ze nie moga byc wymieniane z walkami ste¬ rowniczymi 19. Dzieki temu, ze liczba ze¬ bów srodkowego kola zebatego 13 jest wie¬ lokrotnoscia siedmiu czyli wielokrotnoscia liczby kól zespolowych, te ostatnie moga byc wymieniane miedzy soba i moga sie zazebiac ze srodkowym kolem zebatym 13, a takze z kolami zebatymi 18a i 18b, uru¬ chomiajacymi suwaki, tak iz zazebienie jest w kazdym przypadku jednakowe. Nalezy zaznaczyc, ze kola zebate 18a na krótszych walkach sterowniczych 19 sa takie same jak kola zebate 18b, osadzone na dluzszych walkach sterowniczych 20.W celu ulatwienia montazu urzadzenia rozrzadczego, zab 25 srodkowego kola ze¬ batego 13 (fig. 1), polozony naprzeciwko wiekszego wrebu 15, posiada znaczek. Kaz¬ dy dziewiaty zab 25a tego kola zebatego 13, liczac od zeba 25, posiada takze odno¬ sny znaczek. Nastepnie, para zebów 26, o- bejmujacych przestrzen miedzyzebna, srednicowo przeciwlegla wzgledem zeba 25, posiada równiez znaczki. Przestrzen miedzyzebna, oznaczona przez zeby 26, umieszcza sie naprzeciwko znaczka 27 na skrzynce korbowej, po obróceniu o odpowiedni kat walu korbowego 10. Za¬ znaczone zeby 25 i 25a beda sie znajdo¬ waly w polozeniu odpowiednim do za¬ zebienia z zespolowymi kolami zebaty¬ mi 16, 17. Na kazdym wiekszym kole ze¬ batym 16 zespolowych kól zebatych 16, 17 oznaczona jest para zebów 28 znacz¬ kami, przy czym kola 16 ustawia sie tak, by ich zaznaczone zeby 28 zazebialy sie z zaznaczonymi zebami 25, 25a srodko¬ wego kola zebatego 13. Zeby 28 znajdu¬ ja sie po obu stronach przestrzeni miedzy- zebnej, lezacej na promieniowym przedlu¬ zeniu zeba 29 kola 17 (fig. 2).Kazde z kól zebatych 18a i 18b walków sterowniczych 19 i 20 zaopatrzone jest w czternascie jednakowo odleglych od sie¬ bie znaczków 30, ponumerowanych kolej¬ no odpowiednio do kolejnosci zaplonu w cylindrach. Nalezy zaznaczyc, ze zaplon nastepuje na zmiane w cylindrach parzy¬ stych i nieparzystych, wszystkie zas znacz¬ ki o numeracji nieparzystej leza naprze¬ ciwko zebów, a wszystkie znaczki o nume¬ racji parzystej — naprzeciwko przestrzeni miedzyzebnych, przy czym odstep poszcze¬ gólnych znaczków od siebie wynosi czte¬ ry i pól zeba. Skrzynka korbowa zaopa¬ trzona jest w znaczki 31 przylegajace do promieniowych linii poprowadzonych przez srodki korbowych walków sterowniczych 19 i 20, przy czym znaczki te sa oznaczone numerami cylindrów, z którymi dane wal¬ ki sa skojarzone. Podczas montowania walków sterowniczych umieszcza sie w lo¬ zyskach odnosny krótki walek 19 lub dlu¬ gi walek 20 w danym polozeniu, w zalez¬ nosci od tego czy numer danego cylindra jest parzysty czy nieparzysty. Nastepnie kazdy z tych walków obraca sie az zna¬ czek 30, o tym samym numerze co numer cylindra, znajdzie sie naprzeciwko znacz¬ ka 31 skrzynki korbowej, a wtedy sterow¬ niczy walek korbowy jest prawidlowo zmontowany.Montowanie zespolu jest ulatwione dzieki temu, ze zab 29 mniejszego kola ze¬ batego 17 lezy na linii promieniowej, prze¬ chodzacej przez os srodkowego kola zeba¬ tego i os tego kola, tak iz zeby kcl 18a i — 4 —18b leza symetrycznie wzgledem tej linii.Wskutek tego kolo zebate 18a walka ste¬ rowniczego 19, pod wzgledem rozmieszcze¬ nia zebów, stanowi jakby odbicie lustrzane skojarzonego z nim kola zebatego 18b wal¬ ka sterowniczego 20. Dzieki odpowiednio dobranym wymiarom kól zebatych 17, 18a i 18b srodek przestrzeni miedzyzebnej kaz¬ dego kola zebatego 18a bedzie przesuniety o kat 0° 32' na prawo promieniowej linii 22 (fig. 1 i 2), srodek zas przestrzeni miedzy¬ zebnej kazdego kola zebatego 18b — o kat 0° 32' na lewo tej linii. Znaczki 31, skoja¬ rzone z cylindrami parzystymi, sa w zwiaz¬ ku z tym wykonane w odpowiedniej odle¬ glosci na lewo od linii 22, a znaczki 30, o numerach nieparzystych, sa umieszczone naprzeciwko zebów i znajda sie o pól zeba na prawo od srodka przestrzeni miedzy¬ zebnej, polozonej na promieniowej linii 22.Pól zeba odpowiada katowi 2° 52', tak iz nieparzyste znaczki 30 beda przesuniete o kat 2° 52' — 0° 32' = 2° 20' na prawo od linii 22. Nieparzyste znaczki 31 sa stosow¬ nie do tego przesuniete odpowiednio na prawo od linii 22. Korba 23, skojarzona z ósmym cylindrem, musi lezec w promienio¬ wej plaszczyznie srodkowej tego ósmego cylindra, a wówczas pozostale korby wal¬ ków sterowniczych musza zajmowac polo¬ zenia przesuniete o jedna czternasta obro¬ tu. W tym celu wiekszy wreb 21 (fig. 5) na walku kazdej korby jest wykonany syme¬ trycznie z obu stron promieniowej pla¬ szczyzny 33, zawierajacej os walka i os korby. W przypadku krótkich walków kor¬ bowych 19 kat a wynosi 0° 32', a w przy¬ padku dlugich walków korbowych kat a wynosi 2° 20'. Dzieki temu ukladowi kolo zebate 18a moze byc umieszczone na krót¬ kim walku 19 lub na dlugim walku sterow¬ niczym 20, a zeby jego moga byc latwo u- stawione w prawidlowym polozeniu. Nale¬ zy zaznaczyc, ze wiekszy wreb na walkach kól 18a, 18b lezy naprzeciwko przestrzeni miedzyzebnej, zaopatrzonej w znaczek z ósemka. Nalezy równiez zauwazyc, ze wspomniane wyzej katy wynikaja ze szcze¬ gólnych wymiarów kól zebatych ukladu, przedstawionego na rysunku, i oczywiscie ulegna pewnym zmianom w zaleznosci od wymiarów tych kól. PL