Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia rozrzadczego do sterowania suwaków wieiocylindrowych gwiazdowych silników spalinowych, w których pewna liczba osa¬ dzonych obrotowo walków, sterujacych su¬ waki, jest rozmieszczona dookola glównego walu napedowego. Przedmiot wynalazku stanowi uklad przekladni zebatych, sprze¬ gnietych ze wzmiankowanemi walkami, przyczem obciazenie poszczególnych zebów kól tych przekladni jest tak dobrane, aby dzialajace nan sily byly stosunkowo nie¬ wielkie. Jest to szczególnie wazne w silni¬ kach spalinowych o duzej mocy, wyposazo¬ nych w suwaki tulejowe i uzywanych w lot¬ nictwie, poniewaz w silnikach tego rodzaju rozrzad, sterujacy suwaki, musi przenosic dosc znaczne sily podczas rozruchu silnika.Poza tern rozrzad wedlug wynalazku jest tak wykonany, iz kola przekladni zebatych moga byc wzajemnie wymieniane.Zgodnie z wynalazkiem niniejszym u- rzadzenie rozrzadcze do sterowania suwa¬ ków wieiocylindrowych silników spalino¬ wych posiada pewna liczbe osadzonych ob¬ rotowo walków sterowniczych, rozmie¬ szczonych dookola glównego walu napedo¬ wego odrebnemi grupami, przyczem w kaz-*laj z tych Hftup walki sa sprzegniete ze so- Jba^oraz z kólkiem ceb^item, osadzonem na glcwnyti| wale napedowym zapomoca osob- ' I '.^ siej przeJfclajlni zebatef tak iz kazda z grup , walków sterowniczych posiada swa wlasna przekladnie zebata. Wyrazenie powyzsze „osobna przekladnia zebata" oznacza, ze oprócz napedza jacegio kólka zebatego, osa¬ dzonego na wale glównym, ani poszczegól¬ ne grupy walków sterowniczych nie sa sprzegniete ze soba zapomoca przekladni zebatych, ani tez nie sa sprzegniete ze soba przekladnie zebate, napedzajace poszcze¬ gólne walki sterownicze.W celu ulatwienia wzajemnej wymiany wszystkie kólka zebate, osadzone na wal¬ kach sterowniczych, moga byc wyposazone w jednakowa liczbe zebów, ponadto liczba zebów kólka, osadzonego na wale glównym, moze byc wielokrotnoscia liczby grup tych walków.Na rysunku przedstawiono jedna z po¬ staci wykonania urzadzenia rozrzadczego wedlug wynalazku niniejszego. Fig. 1 przed¬ stawia schematycznie widok wnetrza po¬ krywy skrzynki korbowej silnika spalino¬ wego o cylindrach, rozmieszczonych w gwiazde, wyposazonego w suwaki tulejo¬ we, w których otwory; wlotowe i wylotowe kazdego* z cylindrów sa sterowane zapo¬ moca jednego tylko suwaka tulejowego; fig. 2 — w wiekszej podzialce przekrój pio¬ nowy wzdluz linji 2 — 2 na fig. 1, a fig. 3 — w wiekszej podzialce jedno z kólek zebatych, poruszajacych suwak tulejowy.Jak wynika z urzadzenia wedlug fig. 1 i 2, skrzynka korbowa silnika spalinowego o dziewieciu cylindrach, rozmieszczonych w gwiazde i wyposazonych w suwaki tule¬ jowe, jest zaopatrzona w lozyska do wal¬ ków dziewieciu kólek zebatych 11 — ,19, poruszajacych suwaki tulejowe.Kazdy walek 27 takiego kólka zebatego (fig. 2) stanowi jedna calosc z korba 20, poruszajaca suwak tulejowy. Korba ta jest polaczona zapomoca znanego sprzegla z dolnym koncem suwaka tulejowego, wpra¬ wianego w znany sposób w zlozony ruch postepowo-zwrotny i wahadlowo-obroto- wy, w celu otwierania i zamykania otwo- ; rów wlotowych i wylotowych odnosnego cylindra we wlasciwym czasie.Wszystkie kólka zebate, poruszajace suwaki tulejowe, sa napedzane zapomoca f wspólnego kólka zebatego 21, zaklinowane¬ go! na wale korbowym 22 silnika.Kólko 21 zazebia sie z trzema zlozone- mi kólkami pomocniczemi 23, 24, 25, roz- ! mieszczonemi w jednakowych odstepach I dookola walu korbowego. Mniejsze z kólek, ! wchodzacych w sklad zlozonego kólka ze¬ batego 23, zazebia sie z kólkiem 12; w po¬ dobny sposób zlozone; kólko zebate 24 na¬ pedza kólko zebate 15, a zlozone kólko ze¬ bate 25 — kólko zebate 18.Opisywany silnik jest silnikiem cztero- i suwowym, wskutek czego pomiedzy walem | korbowym 22 silnika i kazda korba 20 mu- | si byc zastosowany stosunek przekladni i 2 : 1. W tym celu liczba zebów kazdego z kólek .zebatych, poruszajacych suwaki tule¬ jowe, jest dwukrotnie wieksza od liczby ze¬ bów mniejszego kólka kazdego ze zlozo- p nych kólek zebatych 23, 24 i 25, podczas | gdy wieksze kólka tych zespolów sa tejze wielkosci, co i glówne kólko zebate 21.Stosunek przekladni 2 : 1 moze byc otrzymany w nieco odmiennie wykonanej i przekladni przez zastosowanie kólek zeba- I tych 23, 24, 25, rózniacych sie swa wielko- | scia od glównego kólka zebatego 21 iprzez I odpowiednie dobranie wielkosci zespolów ' mniejszych kólek zebatych 23, 24, 25 ikó- I lek zebatych 11 — 19, napedzajacych su¬ waki tulejowe.Z ukladu, przedstawionego na rysunku, widac, iz kólka zebate, napedzajace suwaki l tulejowe, sa podzielone na trzy grupypo ; trzy kólka zebate w kazdej grupie. Srodko- | we kólko zebate kazdej z tych grup nape¬ dza dwa pozostale kólka grupy, rozmie- | szczone po obu stronach kólka srodkowe- - 2 -go, zapomoca kólek pomocniczych 26, tak iz wszystkie kólka, napedzajace suwaki tu¬ lejowe, obracaja sie w jednakowym kierun¬ ku; Kazda grupa, zlozona z trzech kólek, jest napedzana zapomoca glównego kólka zebatego 21 za posrednictwem odrebnej przekladni zebatej, przyczem kólka zebate poszczególnych grup nie sa sprzegniete z kólkami zebatemi innych grup zespolu, ani tez przekladnie zebate, napedzajace po¬ szczególne grupy, nie sa sprzegniete ze so¬ ba bezposrednio, z wyjatkiem sprzegniecia posredniego zapomoca glównego kólka ze¬ batego 21. Dzieki takiemu wykonaniu u- rzadzenia rozrzadczego sila, dzialajaca na zeby glównego kólka zebatego 21, zostaje rozlozona równomiernie na trzy odrebne punkty obwodu, przyczem odipada mozli¬ wosc oddzialywania sily skladowej, dziala¬ jacej w jednym ze wzmiankowanych punk¬ tów, na którykolwiek z pozostalych punk¬ tów obwodu glównego kólka zebatego 21.Cylindry sa rozmieszczone dookola skrzynki korbowej, a ich osie biegna wzdluz linij 1, 2, 3 i t. d., przechodzacych przez osie odnosnych kólek zebatych 11, 12, 13 i t. d., przyczem nalezy przyjac pod uwage, ze w silniku czterosuwowym kat pomiedzy kazda korba, poruszajaca odpowiedni su¬ wak tulejowy, i osia odpowiedniego cylin¬ dra bedzie zmienial sie w kazdym kolej¬ nym zespole dookola osi silnika, posuwa¬ jac sie od jednego cylindra do drugiego, omijajac kazdorazowo jeden cylinder. Na fig. 1 osie srodkowe korb, napedzajacych suwaki tulejowe, sa uwidocznione na ry¬ sunku linjami pelnemi, przeprowadzonemi w kierunku promieniowym na odpowiednich kólkach zebatych. Korba kólka 12 jest przedstawiona w polozeniu, w którem po¬ krywa sie z osia cylindra 2; korba kólka 14 czyni z osia cylindra 4 kat, wynoszacy 40°.Ten kat pomiedzy kazda korba i odpowia¬ dajaca jej osia przynaleznego cylindra wzrasta o 40° w odniesieniu do kólka 16 o nastepne 40° w odniesieniu do kólka 18 i w dalszym ciagu w odniesieniu do kólek ia- batych //, 13, 15, 17 i 19, a wiec w tej?W lejnosci cylindrów, w jakiej odbywa sie za¬ plon w cylindrach silnika.Aby mozna bylo poszczególne zlozone kólka zebate 23, 24, 25 wymieniac jedna na drugie, liczba zebów glównego kólka ze¬ batego 21, mieszczaca sie pomiedzy dwo¬ ma sasiedniemi kólkami zebatemi zespolu kólek 23, 24, 25, musi byc liczba calkowita.W przykladzie wykonania zespolu, przed- sta^wionym na rysunku, trzy zlozone kólka zebate 23, 24, 25 sa rozmieszczone w jedna¬ kowych odstepach dookola glównego kólka zebatego 21, wskutek czego, aby kólka te mozna bylo wymieniac jedno na drugie, liczba zebów glównego kólka zebatego 21 powinna byc liczba calkowita, stanowiaca wielokrotnosc trzech.I tak glówne kólko zebate 21 maze po¬ siadac 54 zeby. W silniku, przedstawionym na rysunku, kazde z wiekszych kólek zeba* tych zespolów kólek 23, 24, 25 moze rów¬ niez posiadac 54 zeby, a mniejsze kólka ze¬ bate tych zespolów— po 21 zebów, kazde zas z kólek: zebatych 11, 12 — 1% porusza¬ jacych suwaki tulejowe, musi wówczas po¬ siadac 42 zeby, aby otrzymac wzmiankowa¬ ny powyzej stosunek przekladni 2:1, a kazde z pomocniczych kólek zebatych 26 moze posiadac 21 zebów.Aby mozna bylo kólka zebate, napedza¬ jace suwaki tulejowe, wymieniac jedno na drugie, nalezy, jak wykazaly doswiadezer nia, uczynic zadosc warunkom nastepuja¬ cym.W kazdych dwóch sasiadujacych ze so¬ ba kólkach zebatych kazdej grupy wal¬ ków, napedzajacych suwaki tulejowe, licz¬ ba zebów na lukuf ciagnacym sie od polo¬ zenia osi korby Jednego z kólek (liczac w kierunku jej ruchu) do miejsca zazebienia z kólkiem pomocniczem, nastepnie liczba zebów kólka pomocniczego na luku, mie¬ szczacym sie pomiedzy miejscami zazebie¬ nia tego kólka zebatego z dwoma kólkami — 3 —zebatemi tejze grupy (liczac w kierunku jV- go obracania sie), oraz liczba zebów na lu¬ ku, ciagnacym sie od miejsca zetkniecia sie Mika pomocniczego z pozostalem drugiem Kólkiem zebatem, napedzajacem suwak tu- lejowy (liczac w kierunku ruchu tego kól¬ ka), do polozenia korby tego pozostalego kólka zebatego, musi byc w sumie liczba calkowita. Warunek ten zostanie ponizej wyjasniony bardziej szczególowo w odnie¬ sieniu do fig. 1- Litera A oznacza punkt, w którym os korby kólka zebatego 11 prze¬ cina kolo podzialowe tego kólka, litera B — punkt styku kola podzialowego kólka zeba¬ tego 11 z kolem podzialowem pomocni¬ czego kólka zebatego 26, zazebiajacego sie z kólkiem zebatem 11, wreszcie litera C — punkt styku kola podzialowego kólka zeba¬ tego 12 z kolem podzialowem Wzmianko¬ wanego kólka pomocniczego 26, a litera D — punkt przeciecia osi korby kólka 12 z kolem podzialowem tegoz kólka. Aby kól¬ ka, napedzajace suwaki tulejowe, mogly byc wymieniane jedno na drugie w calym zespole przekladni, suma luków AB, BC i CD, zaznaczona na rysunku grubsza linja przerywana, mierzona wzdluz odpowied¬ nich kól podzialowych, musi byc równa lu¬ kowi, na którym miesci sie calkowita liczba zebów. Jezeli warunkowi temu uczyniono zadosc, to wszystkie kólka, napedzajace su¬ waki tulejowe, moga byc jednakowe i sztywno polaczone ze swemi korbami 20.Mozna równiez nadac zewnetrznym kólkom 11, 13 pierwszej grupy, kólkom 14, 16 drugiej grupy i kólkom 17 i 19 trzeciej grupy nieco mniejsza grubosc, niz kólkom srodkowym 12, 15, 18 kazdej z tych grup kólek, poruszajacych suwaki tulejowe. To zmniejszenie grubosci zewnetrznych kólek zebatych, a wskutek tego i wagi tych kó¬ lek, jest mozliwe dlatego, poniewaz ze¬ wnetrzne kólka tych grup sa mniej obcia¬ zone, niz kólka wewnetrzne tychze grup. W tak wykonanem urzadzeniu kólka 12, 15, 18 moga byc wymieniane jedno na drugie, a pozostale zewnetrzne kólka 11,13, 14, 16, 17 i 19 równiez moga byc wymieniane jedno na drugie.W celu umozliwienia takiego osadzenia kazdego ze wzmiankowanych kólek na jego walku, zaopatrzonym w korbe, aby os kor¬ by znajdowala sie we wlasciwem poloze¬ niu wzgledem zebów tego kólka, kólko to nalezy wykonac tak, jak kólko, przedsta¬ wione na fig. 3. W wykonaniu tern kólko to jest sprzegniete z walkiem 27 odpowied¬ niej korby zapomoca szeregu zlobków 28, posiadajacych jednakowa szerokosc i wy¬ sokosc, oraz jednego zlobka 29, posiadaja¬ cego odmienny ksztalt. W przykladzie, przedstawionym na rysunku, glebokosc zlobka 29 w kierunku promieniowym jest równa glebokosci zlobków 28, lecz zlobek ten jest nieco wiekszy od nich swa szero¬ koscia, mierzona wzdluz obwodu piasty kólka. W takiem wykonaniu kólko to mo¬ ze byc nasuniete na walek 27 tylko w jed- nem polozeniu. Najlepiej jest, gdy naj¬ wiekszy zlobek jest umieszczony tak, aby znajdowal sie w osi korby, a pozostale zlobki kólka byly rozmieszczone tak, aby wzmiankowana os korby przechodzila przez srodek jednego z zebów 30 kólka, jak uwidoczniono na fig. 3.Do osadzenia kólka glównego 21 na wa¬ le korbowym silnika mozna zastosowac po¬ dobny szereg zlobków tak, aby kólko to moglo byc nasuniete na ten wal tylko w jednem polozeniu swych zebów wzgledem podluznej osi odpowiedniej korby silnika.Naprzyklad, zlobek glówny moze byc u- mieszczony na podluznej osi korby, a os ta moze przechodzic przez srodek jednego z zebów kólka 21.W celu ulatwienia ustalenia kolejnosci dzialania korb poruszajacych suwaki tule¬ jowe, na nieruchomej oslonie przekladni umieszczone sa znaki, odpowiadajace wla¬ sciwym polozeniom podluznych osi korb, poruszajacych suwaki tulejowe w chwili, gdy jedna z korb jest ustawiona w pewne - 4 —zgóry ustalone polozenie. Naprzyklad, na oslonie przekladni moga byc umieszczone znaki odpowiadajace podluznym osiom korb, ustawionym w polozenie, uwidocz¬ nione na fig. 1, na której polozenie podluz¬ nej osi korby kólka 12, przyjete jako polo¬ zenie wyjsciowe dla okreslenia polozenia korb pozostalych, pokrywa sie z osia cy¬ lindra 2.Kólko glówne 21 moze byc wyposazone w trzy znaki, rozmieszczone w jednako¬ wych odstepach od siebie tak, iz kazdy z nich przypada pomiedzy dwoma zebami te¬ go kólka, a kazde ze zlozonych kólek zeba¬ tych 23, 24, 25 moze posiadac jeden zab znakowany, mianowicie zab, który powinien byc ustawiony przed zaopatrzonym w znak wrebem glównego kólka zebatego 21.Jest rzecza jasna, ze przy zastosowa¬ niu opisanego powyzej urzadzenia roz- rzadczego wedlug wynalazku najwieksza sila, dzialajaca na którykolwiek zab kólka glównego 21, jest znacznie mniejsza niz w znanych urzadzeniach tego rodzaju, przy¬ czem wlasciwe rozmieszczenie czesci urza¬ dzenia zapobiega mozliwosci powstawania znacznych naprezen w któremkolwiek in¬ nem kólku zebatem urzadzenia. Wskutek tego mozna stosowac w tych kólkach zeby o stosunkowo niewielkim przekroju po¬ przecznym, same zas kólka o malej stosun¬ kowo srednicy kól podzialowych.Niektóre szczególy opisanego powyzej urzadzenia moga byc, oczywiscie, i od¬ miennie wykonanie, niz podano w urzadze¬ niu, przedstawionem na rysunku, nie od¬ dalaj ac sie od mysli przewodniej wynalaz¬ ku. Taknp. zamiast widocznych znaków na kólkach zebatych i oslonie urzadzenia, slu¬ zacych do ustalania kolejnosci dzialania poszczególnych czesci tego urzadzenia, w kólkach tych i oslonie moga byc wykonane otwory, w które wstawia sie podczas ze¬ stawiania zespolu urzadzenia kolki, w ce¬ lu dokladnego ustawienia czesci mechani¬ zmu wzgledem siebie. Do zestawiania u- rzadzenia moze byc równiez zastosowany specjalny uchwyt do przytrzymywania wszystkich korb, poruszajacych suwaki tu¬ lejowe we wlasciwych im polozeniach. Za¬ miast stosowania zespolu zlobków z jed¬ nym zlobkiem wiekszym do zamocowywa- nia kólek zebatych na ich walkach, jak o- pisano powyzej, moze byc zastosowany je¬ den klin. Wreszcie urzadzenie wedlug wy¬ nalazku moze byc zastosowane do silników o dowolnej liczbie cylindrów. Jezeli np. pewna parzysta liczba walków, poruszaja¬ cych suwaki tule jowe, jest rozmieszczona dookola glównego kólka zebatego 21, to w kazdej grupie walków musi byc wówczas po dwa takie walki. PL