Wybierak obrotowy, stosowany np. w samoczynnych i pólsamoczynnych centra* lach telefonicznych, musi spelniac waru¬ nek, by opór tarcia przy ruchu szczotek byl maly, by szczotki sie zatrzymywaly bezposrednio po osiagnieciu wycinków, z którymi maja kontaktowac, i by ani szczot¬ ki, ani wycinki nie ulegaly zuzyciu, sprzy¬ jajacemu wibracjom i powodujacemu wad¬ liwosc styku.Aby to osiagnac, proponowano juz o- sadzic zespól szczotkowy wybieraka obro¬ towego przesuwnie w kierunku osiowym i polaczyc go mechanicznie z kotwica sprze¬ gla elektromagnetycznego, sprzegajacego zespól szczotkowy z walkiem pednianym, tak, ze kotwica, wlaczajac sprzeglo, prze¬ suwa równoczesnie osiowo zespól szczot¬ kowy wybieraka, odsuwajac szczotki ob¬ wodu rozmownego od szeregów wycinko¬ wych, i utrzymuje je przez czas obrotu w pewnym oddaleniu od nich, zwalniajac zas sprzeglo pozwala zespolowi szczotkowemu wykonac ruch osiowy wstecz, przez co szczotki zostaja przycisniete do wycinków; tarcie szczotek obwodu rozmownego o wy¬ cinki hamuje wtedy ruch obrotowy zespolu szczotkowego. Hamowanie to jest jednakslabe, zespól szczotkowy po zwolnieniu sprzegla wykonywa jeszcze pewien, choc maly ruch obrotowy, zanim zatrzyma sie zupelnie/i dlatego wycinki takiego wybie¬ raka musza miec szerokosc stosunkowo du¬ za, co ogranicza ich liczbe.W przeciwienstwie do tego szczotki ob¬ wodów rozmownych wybieraka wedlug wy¬ nalazku sa osadzone w jego czesci obroto¬ wej przesuwnie w kierunku promieniowym i kotwica elektromagnesu sprzeglowego od¬ suwa je od wycinków przy wlaczaniu sprzegla a przysuwa do nich przy jego zwalnianiu ruchem promieniowym.Taka budowa wybieraka pozwala u- ksztaltowac wycinki i szczotki tak, ze za¬ trzymuja one ruch obrotowy wybieraka na¬ tychmiast po zetknieciu. Dzieki temu sze¬ rokosc wycinków moze byc mala, a ich liczba w wybieraku okreslonej wielkosci — duza, przy czym szybkosc ruchu obroto¬ wego wybieraka, przebiegajacego w okre¬ slonym czasie okreslona liczbe wycinków, moze byc mala, co znów sprzyja natych¬ miastowemu zatrzymywaniu ruchu obroto¬ wego* Jezeli szczotka ma laczyc dwa wycinki, nadaje sie wedlug wynalazku jej zewnetrz¬ nemu koncowi postac klina, wsuwajacego sie miedzy oba te wycinki.Szczotki rozmieszcza sie najlepiej po obu przeciwleglych stronach osi wybiera¬ ka w postaci dwóch zespolów, przesuwnych w kierunku promieniowym, przebiegaj a- cych na przemian pólkoliste pole stykowe.Szczotki kazdego zespolu sa osadzone na oprawie w postaci plytki izolacyjnej, prze¬ suwnej w czesci ruchomej wybieraka i sa przyciskane do wycinków sprezyna.Oprawy szczotkowe sa polaczone z dwiema dzwigniami, osadzonymi na czesci obrotowej wybieraka po przeciwleglych stronach jego osi, wahliwie okolo osi pro¬ stopadlych do osi wybieraka. Kazda z tych dzwigni stanowi kotwice elektromagnesu sprzeglowego lub jest z jego kotwica pola¬ czona, a ze soba sa one polaczone sprezy¬ nami, przeciwdzialajacymi ich przesunieciu przy wzbudzeniu elektromagnesu sprzeglo¬ wego.Rysunek przedstawia przyklad wybie¬ raka wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia wybierak w widoku z góry, fig. 2 — w widoku z boku i czescio¬ wo w przekroju, fig. 3 — w widoku per¬ spektywicznym elektromagnes sprzeglowy wybieraka wedlug fig. 1, 2. Fig. 4, 5 przed¬ stawiaja w przekroju podluznym i widoku z dolu zasuwke zaczepowa sprzegla elek¬ tromagnetycznego, a fig. 6 przedstawia w mniejszej podzialce oslone wybieraka w widoku z góry.Wybierak ma walcowe pole stykowe o z trzema szeregami par wycinków /, 2 oraz dwa zespoly szczotkowe, kazdy zlozony z trzech szczotek 3, osadzonych przesuwnie w oprawie szczotkowej 34 z materialu izo¬ lacyjnego. Oprawy szczotkowe 34 sa opar¬ te na dwóch ramionach 4, osadzonych ob¬ rotowo okolo pionowej osi A wybieraka.Piasta ramion 4 jest dolne denko zelazne¬ go plaszcza 25 elektromagnesu sprzeglowe¬ go, osadzone obrotowo na jego zelaznym rdzeniu 5, osadzonym nieruchomo w kadlu¬ bie wybieraka. Jak uwidoczniono na fig. 2 i 6, pole stykowe o tworzy calosc z kolista tarcza dolna P, zaopatrzona w srodku w tulejke, w której jest osadzony wspomnia¬ ny rdzen 5 elektromagnesu sprzeglowego.Na tulejce tej osadzona jest obrotowo tar¬ cza napedowa 15. Cewka elektromagnesu sprzeglowego jest wlaczona w obwód roz- rzadczy, nie przedstawiony na rysunku, którego zamkniecie sprzega czesc ruchoma wybieraka z tarcza napedowa 15, stale wi¬ rujaca.Na ramionach 4 oparte sa dolna krawe¬ dzia dwie kotwice 9 elektromagnesu sprze¬ glowego, zaopatrzone u dolu kazda w je¬ zyczek 30, wchodzacy w otwór ramienia 4.Dolne konce obu kotwic 9 sa polaczone dwiema sprezynami srubowymi 12, zacze- — 2 -pionymi o trzpienia 57 i wywierajacymi na kotwice 9 sile, skierowana ku osi wybiera¬ ka. Zelazne górne denko 27 plaszcza 25 stanowi nasade biegunowa rdzenia 5, bie¬ gunami sa jego krawedzie 28, zwrócone ku górnym koncom kotwic 9.Kazda z obu opraw szczotkowych 34 spoczywa koncem wewnetrznym na rozwi¬ dlonej nasadce 10 ramienia 4, wygietej w góre, koncem zas zewnetrznym — w szcze¬ linie 33 kotwicy 9, z która jest polaczona trzpienkiem 35.Do dolnej powierzchni kazdego z obu ramion 4 przymocowany jest przesuwnie klocek cierny 32, mianowicie sruba 54, wkrecona od dolu w ramie 4, a przecho¬ dzaca przez podluzny otwór 55 klocka ciernego 32, zaopatrzonego w wyzlobienie 56 na leb sruby 54. Kazdy z obu klocków ciernych 32 ma otwór 31, w który wchodzi koniec jezyczka 32 kotwicy 9.Trzy szczotki 3 kazdego zespolu szczot¬ kowego sa umieszczone jedna nad druga wzdluz tworzacej pola stykowego. Kazda z nich ma postac plytki metalowej z dwie¬ ma szczelinami 36, 37, w które wchodza trzpienki 38, 39, osadzone w oprawie szczotkowej 34 i prowadzace szczotke 3 w kierunku promieniowym. Kazda szczotka 3 ma na koncu wewnetrznym jezyczek 40, o który zaczepiony jest jeden koniec spre¬ zyny srubowej 41, zaczepionej drugim kon¬ cem o trzpieniek 39 i wywierajacej na szczotke 3 sile, skierowana promieniowo na zewnatrz. Zewnetrzny koniec kazdej szczotki 3 jest klinowo sciety.Kazda z obu kotwic 9 ma dwa ramiona, którymi obejmuje z obu stron plaszcz 25.Ramiona 24 obu kotwic 9, polozone po tej samej stronie plaszcza 25, zazebiaja sie w ten sposób, ze zab 49 jednego z nich wcho¬ dzi we wrab drugiego. Jezyki 24 tworza w ten sposób polaczenie przegubowe miedzy obu kotwicami 9. Obie kotwice 9 wspól¬ pracuja dzieki temu przy promieniowym przesuwaniu opraw szczotkowych 34 obu zespolów szczotkowych, z których zawsze jeden przebiega pólkoliste pole stykowe, a drugi jest poza polem stykowym.Wszystkie wycinki /, 2 trzech par jed- * nego zespolu wycinkowego sa umieszczone jeden nad drugim wzdluz tworzacej pola stykowego, a trzy szczotki 3 jednego ze¬ spolu szczotkowego lacza je równoczesnie parami. Przewody kazdego obwodu, two¬ rzonego przez wybierak, sa zalaczone do obu wycinków 1, 2 jednej pary i obwód za¬ myka sie wówczas, gdy wycinki tej pary zostaja polaczone szczotka 3.Prócz dotychczas rozpatrzonych trzech szeregów par wycinków 1, 2 i zespolów szczotkowych ze szczotkami 3 wybierak ma jeszcze dwa szeregi wycinków próbnych 17, po jednej parze na kazdy zespól wy¬ cinków /, 2, i dwa zespoly szczotek prób¬ nych 16, osadzone po jednym na obu ra¬ mionach 4 za pomoca podkladki izolacyj¬ nej 50 i sruby 51. Szczotki próbne 16 przy¬ legaja stale do wycinków próbnych 17 i slizgaja sie po nich przy obrocie wybie¬ raka.Szczotki próbne 16 obejmuja parami z obu stron wycinek próbny 17, a szczotki próbne 16 obu par jednego zespolu lacza ze soba oba wycinki próbne 17 jednej pa¬ ry. Sruba 51 przechodzi przez otwór po¬ dluzny 52 podkladki izolacyjnej 50, co pozwala regulowac ustawienie szczotek próbnych 16. Choragiewki 53 szczotek pró¬ bnych 16 dotykaja wycinka 17 krawedzia tylna, liczac w kierunku ruchu, ich zas kra¬ wedzie przednie sa nieco oddalone od sie¬ bie nawet i wtedy, gdy krawedzie tylne le¬ za miedzy wycinkami.Parzystosc wycinków i zwiazana z nia niezaleznosc obwodów, tworzonych przez wybierak w poszczególnych pozycjach, roz¬ szerza zakres mozliwosci zastosowania wy¬ bieraka w porównaniu z wybierakami o do¬ plywie pradu przez szczotki, dzieki temu, ze do poszczególnych wycinków lub grup wycinków tego samego szeregu mozna za- — 3 —laczyc doplywy rózne. Ten sam wybierak moze np, pelnic w jednych pozycjach role wybieraka grupowego, a w innych — wy- bleriika liniowego.Osadzona na srodkowej tulejce tarczy podstawowej P tarcza napedowa 15 ma wieniec 14 z rowkiem o przekroju trape¬ zowym, w którym umieszczone jest ciegno napedzajace, np, sznur skórzany. Klocki cierne 32, osadzone przesuwnie na ramio¬ nach 4, maja zewnetrzna powierzchnie czo¬ lowa cylindryczna o krzywienie, odpowia¬ dajacej promieniowi wewnetrznemu wien¬ ca 14 tarczy napedowej 15.Przy przerwanym obwodzie rozrucho- wym elektromagnes sprzeglowy jest roz- magnesowany, kotwice 9 pod dzialaniem sprezyn srubowych 12 sa odchylone kon- eem górnym na zewnatrz, a konce klocków ciernych 32 «- odsuniete od wewnetrznej powierzchni wienca 14 tarczy napedowej /$. Szczotki 3 sa przesuniete na zewnatrz, dotykaja koncami wycinków 1, 2, weho- dzao swym koncem klinowo scietym mie*5 dzy oba wycinki jednej pary, i lacza je ze soba.Po wzbudzeniu elektromagnesu sprze¬ glowego przez zamkniecie obwodu rozru¬ chowego kotwice 9 zostaja przyciagniete do biegunów 28 i wykonywuja obrót okolo swoich krawedzi dolnych, opartych na ra¬ mieniu 4. Jezyki 30 przesuwaja klocki cierne 32 promieniowo na zewnatrz az do oparcia ich zewnetrznej powierzchni czo¬ lowej o wewnetrzna powierzchnie wienca 14 tarczy napedowej 15, wirujacej stale.Ramiona 4, plaszcz 25, kotwice 9 i opra¬ wy szczotkowe 34 ze szczotkami 3 zaczy¬ naja wskutek tarcia miedzy wiencem 14 a klockami ciernymi 32 obracac sie okolo o- si A.Oprawy szczotkowe 34 zostaja równo¬ czesnie trzpienkami 35 pociagniete do we¬ wnatrz, dzieki czemu zewnetrzne konce szczotek 3 zostaja odsuniete od wycinków 1, 2, przybierajac polozenie, uwidocznione na fig. 2 liniami przerywanymi, przy czym o trzpienki 38, 39 opiera sie zewnetrzny koniec szczeliny 36, 37 szczotek 3.Po przerwaniu obwodu rozruchowego i rozmagnesowaniu elektromagnesu sprzeglo¬ wego, kotwice 9 zostaja pod dzialaniem sprezyn srubowych 12 odchylone koncem górnym na zewnatrz, a ich jezyki 9 odcia¬ gaja klocki cierne 32 do wewnatrz, przery¬ wajac polaczenie cierne ramion 4 z tarcza napedowa 15. Równoczesnie oprawy szczotkowe zostaja przesuniete na ze¬ wnatrz, a szczotki 3 przysuniete do wycin¬ ków 1, 2 i przycisniete do nich dzialaniem sprezyn srubowych 41. Miedzy szczotkami 3 a wycinkami 1, 2 powstaje tarcie, powo¬ dujace nagle zatrzymanie czesci obrotowej wybieraka.W celu niezawodnego natychmiastowe¬ go zatrzymania obrotu wybieraka z chwila rozmagnesowania elektromagnesu sprze¬ glowego mozna wybierak zaopatrzyc w mechanizm zapadkowy. W tym celu na górnym koncu rdzenia 5 osadzone jest nie¬ ruchome kolo zapadkowe 42, z którym wspólpracuja cztery zapadki 45, osadzone wahliwie na górnym denku plaszcza 25 za pomoca trzpienków 8 i dociskane do kola zapadkowego 42 sprezynami srubowymi 46.Po przyciagnieciu kotwic 9 do biegu¬ nów 28 trzpienki 48, osadzone na górnym koncu kotwic 9, naciskaja konce 11 zapa¬ dek 45, unoszac je z wrebów kola zapad¬ kowego 42, dzieki czemu plaszcz 25 moze sie obracac wzgledem rdzenia 5. Z chwila jednak rozmagnesowania elektromagnesu sprzeglowego i odsuniecia kotwic 9 od bie¬ gunów 28 sprezyny srubowe 26 powoduja zaczepienie zapadek 45 o kolo zapadko¬ we 42.Cztery zapadki 45 sa rozstawione tak, ze przy obrocie plaszcza 25 o jedna czwar¬ ta podzialkl kola zapadkowego 42 coraz to Inna z zapadek 45 zazebia sie z jednym z jego zebów, dzieki czemu czesc ruchoma — 4 —wybieraka moze obrócic sie swobodnie naj¬ wyzej o jedna czwarta podzialki kola za¬ padkowego 42, co praktycznie stanowi za¬ trzymanie natychmiastowe.Klocki cierne 32, dzialajace tarciem na powierzchnie wienca 14 tarczy napedowej 15, mozna zastapic zapadkami, wspóldzia¬ lajacymi z wiencem zebatym lub z osiowy¬ mi rowkami albo wystepami na wewnetrz¬ nej powierzchni wienca tej tarczy. Równiez liczba wycinków i szczotek próbnych w kazdej grupie szczotek moze byc dowolna. PL