W wielu technicznych urzadzeniach za¬ chodzi koniecznosc ustawiania pewnej licz¬ by pokretel na jedno z dwu ustalonych po¬ lozen.Ma to zastosowanie np. w aparatach nadawczo-odbiorczych, uzywanych na sa¬ molotach, gdy w czasie lotu zachodzi ko¬ niecznosc porozumiewania sie z dwiema z góry okreslonymi stacjami.Zespól pokretel wedlug wynalazku uru¬ chomiany jest od jednego pokretla rozrzad- czego, dajacego sie obracac w granicach kata ustalonego i jednoczesnie przestawia¬ jacego kilka pokretel na dowolny dla kaz¬ dego pokretla kat, jeden z dwu z góry o- kreslonych.W tym celu pokretlo rozrzadcze jest polaczone z pokretlami zaleznymi za po¬ moca dowolnych przekladni elastycznych.Przekladnie elastyczne moga zawierac cie¬ gna elastyczne lub sprzegla elastyczne; po¬ nadto przekladnie elastyczne moga zawie¬ rac ciegna sztywne, kola zebate, cierne i tym podobne elementy przekladni.Wartosc kata obrotu kazdego z pokre¬ tel zaleznych jest ustalana przy pomocy oporków.Oporki te moga byc ruchome, aby u- mozliwic nastawianie skrajnych polozen kazdego pokretla zaleznego. Wielkosc ka¬ ta obrotu pokretla rozrzadczego moze byc równiez ograniczona oporkami. Ustalenie *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca jest Henryk Mont.polozenia pokretla rozrzadczego w jednym ze,skrajnych polozen moze byc dokonane przez urzadzenie saniófiamowne albo przez odpowiecKfe -* zatrzasK, zapadki lub tym podobne przyrzady.Oporki pokretel moga byc umieszczone na prowadnicach, które moga byc nierucho¬ me albo ruchome; w tym ostatnim przypad¬ ku prowadnice umozliwiaja zmiane polo¬ zenia oporków bez przestawiania ich na prowadnicy.W przypadku gdy pokretlo zalezne ma miec zmienny kierunek obrotu, raz zgodny, a innym razem przeciwny do kierunku ob¬ rotu pokretla rozrzadczego, pokretlo za¬ lezne wyposazone jest w sprzeglo rozlacz¬ ne, pozwalajace sprzegac to pokretlo z jed¬ na z dwu przekladni elastycznych, obraca¬ jacych sie w strony przeciwne.Pokretlo rozrzadcze moze byc obraca¬ ne bezposrednio lub sterowane z odleglosci dowolna przekladnia, np.: linkami Bowde- na. Pokretla zalezne lub niektóre z tych po¬ kretel moga byc osadzone na wspólnej osi. k Fig. 1 i 2 rysunku przedstawiaja przy¬ klady wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku do jednoczesnego przestawiania kil¬ ku pokretel.Na fig. 1 pokretlo rozrzadcze ROwypo¬ sazone jest w dzwignie DO, sztywno zwia¬ zana z osia pokretla. Ruchy pokretla RO ograniczone sa przez dwa oporki ZOl i Z02. Obracanie pokretla NI za pomoca skrzyzowanego ciegna elastycznego CIO jest ograniczone przez oporki Zll i Z12, o- sadzone na prowadnicy PI i zatrzymujace dzwignie Dl.Odpowiednio obracanie pokretla N2 za pomoca ciegna elastycznego C20, jest ogra¬ niczone przez oporki Z21 i Z22 dzwigni D2, osadzone na prowadnicy P2, zas obracanie pokretla N3 za pomoca skrzyzowanego ciegna elastycznego C32 przez pokretlo N2 jest ograniczone przez oporki Z31 i Z32 dzwigni D3, osadzone na prowadnicy P3.Wielkosc kata obrotu pokretel NI, N2 i N3 zalezy od polozenia oporków Zll, Z12, Z21, Z22. Z31 i Z32 na prowadnicach PI, P2 i P3. Wielkosc kata obrotu pokretla roz¬ rzadczego RO ze wzgledu na elastycznosc przekladni musi byc, po uwzglednieniu przekladni miedzy pokretlem rozrzadczym RO i pokretlami obracanymi NI, N2 oraz N3, wieksza lub co najmniej równa wielko¬ sci najwiekszego z katów obrotu pokretel NI, N2 i N3.Gdy wielkosc kata obrotu pokretla roz¬ rzadczego RO przekracza (po uwzglednie¬ niu przekladni) wielkosc kata obrotu jedne¬ go z pokretel, np. NI, to przy przestawia¬ niu dzwigni DO od oporka ZOl do oporka Z02, dzwignia Dl nietylko przesunie sie od oporka Zll do oporka Z12, lecz ciegno CIO zostanie naprezone, powodujac docis¬ kanie dzwigni Dl do oporka Z12.Jednoczesnie z dzwignia Dl zostaja przestawione dzwignie D2 i D3, przy czym dzwignia D2 zostaje docisnieta do oporka Z22 oraz dzwignia D3 do oporka Z32, a cie¬ gna napedzajace C20 i C32 zostaja napre¬ zone.Prowadnice PI, P2, P3 moga byc nieru¬ chome lub tez moga byc ruchome. Na fig. 1 przedstawiono schematycznie nieruchome prowadnice PI i P3 oraz ruchoma prowad¬ nice P2; ta ostatnia jest wyposazona w raczke M, umozliwiajaca obracanie dooko¬ la osi pokretla N2 prowadnicy P2 wraz z osadzonymi na niej oporkami Z21 i Z22.Fig. 2 przedstawia schematycznie dru¬ gi przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku. Pokretlo rozrzadcze posiada trzy kólka linowe K4, K5 i K6, osadzone na wspólnym walku WO. Na walku Wl pokretla N4 osadzone sa luzno dwa kólka K7 i K8, które moga byc sprzegane na zmiane z walkiem Wl przy pomocy dzwig¬ ni przechylnej Z, osadzonej na kólku KIO, zaklinowanym na walku Wl. Pokretlo N4 jest zaklinowane na walku Wl. Kólko K7 polaczone jest z kólkiem K4 elastyczna - 2 -linka C74} * a kólko K8 z kólkiem K5 ela¬ styczna linka skrzyzowana C85.Jezeli kierunek obrotu pokretla N4 ma byc zgodny z kierunkiem obrotu pokretla rozrzadczego, to kólko K7 laczy sie z kól¬ kiem KIO za pomoca dzwigni przechylnej Z; zas dla uzyskania odwrotnego kierunku obrotu pokretla N4 w stosunku do kierunku obrotu pokretla rozrzadczego, laczy sie za pomoca tejze dzwigni Z kólko K8 z kól¬ kiem KIO.Kólko K6 pokretla rozrzadczego obraca przy pomocy linki nieelastycznej, np. sta¬ lowej C96, kólko K9, osadzone luzno na walku W2; kólko K9 zwiazane jest z wal¬ kiem W2 przy pomocy sprzegla elastycz¬ nego.Obrót walka W2 powoduje obrót sztyw¬ no z nim zwiazanego pokretla N6.Na piascie kólka K9 osadzona jest zwi¬ nieta srubowo sprezyna S, której dwa konce obejmuja nadlew C kólka K9 oraz ramie B pokretla N6, sztywno polaczone z walkiem W2. Przy obrocie kólka K9 je¬ den koniec sprezyny S naciska ramie B, powodujac obrót walka W2 i polaczonego z nim pokretla N6, dopóki odpowiedni opo- rek nieuwidoczniony na rysunku, nie za¬ trzyma go. Po zatrzymaniu pokretla N6 kólko K9 moze obracac sie nadal, napina¬ jac nadlewem C sprezyne S. Napinanie to odbywa sie dzieki przesuwaniu nadlewem C jednego z konców sprezyny S. Drugi ko¬ niec sprezyny unieruchomiony jest przez ramie B pokretla N6.Fig. 3 przedstawia prostopadly do osi W2 rzut sprzegla elastycznego K9 po usu¬ nieciu pokretla N6 oraz czesci ramienia B. Widoczne jest osadzenie sprezyny S na piascie kólka K9 oraz objecie nadlewu C przez konce Si i S2 sprezyny S.Do obracania pokretla N4 mozna uzyc, podobnie jak i do kólka K9, linki sztywnej oraz sprzegla lub sprzegiel elastycznych.W tym przypadku ciegna C74 oraz C85 sa sztywne, a kólko KIO lub kólka K7 i K8 wyposazone sa w sprzegla elastyczne. PL