Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wytwarzania plyt drukarskich 'do druku jednokolorowego lub wielokolorowego, w szczególnosci zas do wkleslodruku.Wynalazek polega na tym, ze druk pól¬ tonowy („autotypowy") wzglednie plytke lub odbitke póltonowa, sluzaca jako wzór, fotografuje sie nastawiajac obiektyw tak, aby czesci obrazu fotografowanego byly ostre, natomiast plamki póltonowe (punkty siatki) byly rozmyte, po czym otrzymany w ten sposób negatyw kopiuje sie poprzez druga siatke, ustawiona tak, aby rozmyte plamki negatywu znikly calkowicie na spo¬ rzadzanej kopii, a zamiast nich pojawil sie inny uklad plamek siatkowych, nadajacych sie do sporzadzania wkleslodruków.Wprawdzie sporzadzanie plyt do wkle¬ slodruku z rozlozonym na drodze autotypii obrazem póltonowym jest juz znane. Jed¬ nak wedlug tych znanych sposobów nasta¬ wia sie na ostrosc siatke na plycie metalo¬ wej przy fotograficznym odtwarzaniu wzo¬ ru, aby uzyskac efekt szachownicowy, przy czym plamki, odpowiadajace jasnym miej¬ scom obrazu, maja byc jak najmniejsze, plamki zas, odpowiadajace ciemnym miej¬ scom obrazu — jak najwieksze i maja byc oddzielone od siebie jedynie cienkimi linia¬ mi. Taki sposób nie da sie jednak zastoso¬ wac do celów wynalazku niniejszego, po¬ niewaz, jak wykazaly doswiadczenia, przy takim ostrym nastawianiu siatki nie otrzy¬ muje sie w rzeczywistosci mostków pomie-dzy poszczególnymi* plamkami, jak to wlas¬ nie jest zamierzone wedlug wynalazku ni¬ aniejsgego, lecz jedynie ostrza w zaglebie¬ niach. £ O ¦ Wynajazek niniejszy umozliwia zasto¬ sowanie odbitek, otrzymanych za pomoca autotypii, jako wzorów do wkleslodruku.Mozliwosc ta posiada bardzo duze znacze¬ nie praktyczne, poniewaz zazwyczaj jedeii i ten sam obrazek reklamowy jest umiesz¬ czany w róznych czasopismach, przy czym plyty drukarskie sa dostarczane czesto przez przedsiebiorstwo reklamowe, podczas gdy dotychczas stosowane plyty wzglednie odbitki póltonowe, dostarczane firmie wy¬ dawniczej, nie nadawaly sie do sporza¬ dzania wkleslodruków, w wyniku czego wykonawca plyt do wkleslodruku musial sie postarac o otrzymanie negatywu lub tez — w przypadku druku wielokolorowego — o zespól negatywów czesciowych wzglednie musial sporzadzac takie negatywy sam.Najczesciej jest rzecza niemozliwa otrzy¬ manie oryginalu. Jezeli jednak nawet ma sie do rozporzadzenia oryginal, to jest rze¬ cza trudna sporzadzanie negatywów cze¬ sciowych i poddawanie ich korekcie barw¬ nej, aby móc dokladnie odtworzyc orygi¬ nal wzglednie osiagnac wynik, dajacy sie porównac z wynikiem, otrzymywanym za pomoca plyt póltonowych.Wynalazek niniejszy usuwa te niedo¬ godnosci, Wynalazek jest wyjasniony przy pomo¬ cy rysunku, na którym fig. 1 przedstawia póltonowy pozytyw o ukladzie plamek, dostosowanym do wypuklodruku, fig. 2 — drukowany pozytyw negatywu, otrzyma¬ nego z pozytywu, przedstawionego na fig. 1, w którym plamki póltonowe zostaly nieco rozmyte wzglednie zamazane, fig. 3 — pól¬ tonowy pozytyw, posiadajacy uklad pla¬ mek potrzebny do wkleslodruku i otrzyma¬ ny sposobem wedlug wynalazku.Wedlug jednego z przykladów wykona¬ nia wynalazku przy poslugiwaniu sie ply¬ tami, stosowanymi zwykle przy wypuklo¬ druku i wykonanymi odpowiednio do czte¬ rech kolorów skladowych, np. zóltego, czer¬ wonego, niebieskiego i czarnego, sporzadza sie odbitke kazdej plyty w czarnym kolo¬ rze. Jest rzecza wazna aby odbitki te byly jak najlepsze. Te czarne odbitki stanowia rozlozony na kolory póltonowy pozytyw obrazu oryginalnego, który ma byc odtwo¬ rzony- Posiadaja one uklad plamek typu stosowanego do wypuklodruku i przedsta¬ wionego na fig. 1; zawieraja one szeregi plamek, których wielkosc odpowiada od¬ twarzanemu tonowi, przy czym kazda plamka jest ostra i wyrazna. Plamki sa tym wieksze, im ciemniejszy jest ton, a w obsza¬ rze zupelnej czerni zlewaja sie ze soba cal¬ kowicie. W celu wyjasnienia wynalazku przyjeto jako zalozenie, ze odbitki zostaly zdjete przy takim ustawieniu siatki, aby jej linie byly nachylone pod katem 45° do poziomu, co ponizej bedzie okreslane jako 45-stopniowe ustawienie siatki. Jest to zwykle ustawienie siatki przy sporzadzaniu czarnych odbitek.Odbitki moga nie posiadac dokladnie tych wymiarów, jakie ma posiadac odbitka, umieszczona w czasopismie, poniewaz obrazki moga byc powiekszane lub zmniej¬ szane wedle zyczenia podczas dalszych zabiegów przy sporzadzaniu zadanych od¬ bitek.Kazda ze wspomnianych wyzej czar¬ nych odbitek póltonowych umieszcza sie nastepnie przed kamera fotograficzna i fo¬ tografuje sie z zachowaniem potrzebnych rozmiarów. Aparat nastawia sie tak, aby ostrosc obrazu byla zachowana, poszcze¬ gólne jednak plamki póltonowe zostaly w miare moznosci jak najbardziej zamazane.W ten sposób pierwotne uksztaltowanie plamek ulega mozliwie jak najzupelniej- szemu zanikowi lub zamazaniu, otrzymuje sie natomiast w przyblizeniu ciaglosc przej¬ scia póltonów. Spelnienie tego warunku osiaga sie przez takie nastawienie obiekty- — 2 —wu, aby male plamki póltonowe zostaly zamazane, ale ostrosc samego obrazu zo¬ stala jeszcze zachowana.Jako negatyw stosuje sie (najlepiej) klisze dajace sie wywolywac na sucho. Ne¬ gatywy te moga byc nastepnie uczynione w dowolny sposób nieprzezroczystymi w miejscach, w których odbitka wykazuje czysta biel. Pozytyw, otrzymany z takiego negatywu, jest przedstawiony na fig. 2. W tym stanie pierwotny uklad plamek zostal juz w znacznym stopniu zatarty i odbitka wykazuje w przyblizeniu ciaglosc przejsc póltonów, pomimo iz ostrosc samego obra¬ zu zostala zachowana. Dzialanie pozostaja¬ cych jeszcze plamek jest oslabione tak da¬ lece, iz nie przeszkadzaja one podczas dal¬ szych zabiegów przy sporzadzaniu nowego ukladu plamek, potrzebnego do plyt gra¬ werowanych.Kazdy negatyw zaopatruje sie w znak lub numer porzadkowy, odpowiadajacy je¬ go kolejnosci przy drukowaniu wielokolo¬ rowym, po czym z negatywów tych sporza¬ dza sie zespól pozytywów przez fotografo¬ wanie poprzez siatke póltonowa, wytwa¬ rzajaca potrzebny uklad plamek, najlepiej z zastosowaniem klisz wywolywanych na mokro. Jezeli obrazki negatywowe nie po¬ siadaja rozmiaru, odpowiadajacego roz¬ miarom plyt drukarskich, to moga one pod¬ czas tego zabiegu byc powiekszane lub zmniejszane. Ta nowa siatka moze posiadac liniature odmienna od liniatury siatki pier¬ wotnej. W przypadku wkleslodruku najle¬ piej jest stosowac siatke posiadajaca 150 linii na 1 cal angielski (25,4 mm).Po umieszczeniu negatywu i siatki w aparacie fotograficznym siatke przekreca sie o pewien kat wzgledem ustawienia siat¬ ki pierwotnej tak, aby siatka pierwotna zo¬ stala zamazana, a wszystkie nieprawidlo¬ wosci, jak np. tak zwany efekt ,,moire'a" zostaly usuniete. Jezeli kat ustawienia siat¬ ki jest mniej wiecej taki sam, co kat usta¬ wienia siatki pierwotnej, to wystepuje wy¬ raznie efekt szachownicowy; Jednakze w miare obracania siatki osiaga sie pewne jej polozenie, przy którym efekt ten calkowicie znika, a na obrazie pozostaje jedynie odbi¬ cie nowej siatki.Kat, o który nalezy przekrecic siatke, zalezy do pewnego stopnia od zmian roz¬ miarów siatki i od koloru, reprezentowane¬ go przez dany negatyw rozdzialu kolorów.Przy zwyklym drukowaniu kolorowym spo¬ rzadza sie zazwyczaj poszczególne negaty¬ wy rozdzialu kolorów z zastosowaniem róznych katowych ustawien siatek. Tytu¬ lem przykladu mozna przytoczyc katy na¬ stepujace: przy kolorze zóltym — 90°, czerwonym — 15°, niebieskim — 75°, czarnym — 45°.Siatka, ustawiona pod katem 45°, daje plamki póltonowe, ulozone wzdluz linii pionowych, jak to przedstawiono na fig. 1.Przy róznych innych katach linie plamek otrzymuja podane wyzej pochylenie.Przy wytwarzaniu nowego ukladu pla¬ mek najlepiej jest przestawiac siatke rów¬ niez wzgledem siatki pierwotnej przy wy¬ konywaniu kazdej odbitki tak, aby kat wzgledny pozostawal zawsze ten sam.Zmienia to w istocie katy ustawienia prze¬ slon odbitek czerwonych, niebieskich i czar¬ nych, podczas gdy przy kolorze zóltym o- trzymuje sie nowy kat, nie stosowany po¬ przednio. Nowe te katy moga miec na przy¬ klad wartosci nastepujace: Przy kolorze zóltym 30° ,, „ czerwonym 45° ,, ,, niebieskim 15° „ „ czarnym 75° Mozna zauwazyc, ze we wszystkich tych przypadkach kat ustawienia siatki zo¬ stal zmieniony o 30°, to znaczy, ze siatka póltonowa w aparacie zostala obrócona o kat 30° w stosunku do polozenia siatki pierwotnej; stwierdzono przy tym, ze przy takich wartosciach katów osiaga sie opisa- — 3 —ny w^zej 'Wynik', t. j. ze pierwotny uklad plamek zostaje zupelnie zamazany, a na jego miejsce zjawia sie nowy uklad plamek bez powstawania jakiegokolwiek efektu ty¬ pu „moire". Podane wyzej wartosci sa je- dytóe przedstawione przykladowo. Rozu¬ mie sie, ze katy moga byc zmieniane do¬ wolnie w dostosowaniu do poszczególnych przypadków. Oczywiscie przy zastosowa¬ niu ilinef liczby plyt katy ustawienia siatek poszczególnych plyt moga byc okreslane w sposób podobny.Poza tym w celu ustawienia siatki pod wlasciwym katem zaleznosc pomiedzy od¬ legloscia siatki od matówki, przeslona i czasem naswietlania obiera sie tak, aby pozytyw wykazywal uklad plamek, w któ¬ rym plamki, odpowiadajace czerni obra¬ zu, sa calkowicie oddzielone od siebie, z wyjatkiem miejsc najglebszej czerni, w których plamki te lacza sie wpraw¬ dzie ze soba, ale nie sa tak wielkie, aby zlewaly sie ze soba calkowicie tworzac jed¬ nolity ton; w ukladzie tym plamki posia¬ daja wielkosc stopniowana od tonów czar¬ nych az do najjasniejszych i badz nie wy¬ stepuja zupelnie w obszarze bieli, badz tez sa tak drobne, ze moga byc latwo usuniete przez wytrawienie. Pozytyw taki jest przedstawiony ha fig. 3.Posytyw, otrzymany w ten sposób, pod¬ daje sie w razie potrzeby wytrawianiu w celu zupelnego usuniecia plamek z miejsc bialych. Przy takim postepowaniu rozmia¬ ry pozostajacych plamek zmniejszaja sie do pewnego stopnia, ale nie zmienia sie wzajemny stosunek wartosci poszczegól¬ nych tonów obrazu, poniewaz wszystkie plamki ulegaja zmniejszeniu w tym samym stopniu.Otrzymany pozytyw moze byc uzyty do sporzadzania plyt do wkleslodruku w do¬ wolny sposób. Z takiego pozytywu mozna wykonac odbitke na tkaninie naweglonej, która po wywolaniu sciaga sie z pozytywu, przenosi na plytke, np. miedziana, i pod¬ daje sie nagryzaniu odpowiednim roztwo¬ rem nagryzajacym, np. 40-stopniowym roz¬ tworem nadchlorku zelaza; mozna tez wy¬ konac odbitke na plycie lub walku metalo¬ wym, pokrytym uprzednio roztworem szel- laku lub kleju, zadanego dwuchromianem, przy czym szellak lub klej po wywolaniu poddaje sie nagryzaniu w sposób znany w tej dziedzinie techniki. Proces nagryzania prowadzi sie najlepiej w ten sposób, aby plamki zostaly odtworzone jako wglebienia powierzchni plyty, calkowicie oddzielone od siebie, z wyjatkiem ciemniejszych miejsc obrazu, w których moga one laczyc sie ze soba, aczkolwiek scianki, oddzielajace wglebienia od siebie, nie powinny ulec zni¬ szczeniu. Wzmiankowane miejsca obrazu powinny byc nagryzione tak gleboko, aby mogly pobrac dostateczna ilosc farby w ce¬ lu osiagniecia potrzebnego ostatecznego e- fektu obrazu.Jest rzecza zrozumiala, ze jezeli plyty o kolorach skladowych: zóltym, czerwo¬ nym, niebieskim i czarnym zostana sporza¬ dzone w opisany wyzej sposób i uzyte do drukowania w odpowiedniej kolejnosci, to otrzymany w ten sposób obraz bedzie bar¬ dzo zblizony do odbitki oryginalnej plyty grawerowanej » Caly proces jest przeto znacznie prostszy i tanszy, niz sporzadza¬ nie plyt do wkleslodruku bezposrednio z oryginalu; zarazem tez zapewnione jest otrzymywanie dokladniejszych odbitek o- ryginalu.Sposób wedlug wynalazku zostal opi¬ sany powyzej w zastosowaniu do druku czterokolorowego; jest jednak rzecza oczy- wista, ze moze on tez byc zastosowany do druku jednokolorowego i ze mozna nim poslugiwac sie w kazdym przypadku, w którym trzeba zmienic uklad plamek na plycie.Powyzej zalozono, ze obraz, który ma byc odtwarzany, jest obrazem odtwarza¬ nym za pomoca póltonów. Jezeli w obrazie wystepuja czesci pelnotonowet np. litery! — 4 —to odpowiednia czesc traktuje sie oddziel¬ nie. Tak np. dla liter sporzadza sie osobny negatyw, przy czym aparat ustawia sie tak, aby otrzymac zupelna ostrosc obrazu. Z tego negatywu sporzadza sie pozytyw po¬ przez siatke póltonowa tak, aby plamki za¬ ledwie dotykaly sie nawzajem, to jest, aby przy wytrawianiu plyty daly one od¬ dzielne wglebienia w jej powierzchni, jak to juz omawiano wyzej. Ten pozytyw lite¬ rowy moze byc zestawiony z pozytywem plyty, odpowiadajacej kolorowi czarnemu, lub tez plyty, odpowiadajacej temu kolo¬ rowi, w którym litery drukowane maja wystapic na odbitce, po czym otrzymany zespól moze byc poddany na plycie wy¬ trawieniu w dowolny sposób. PL