Przy zwyczajnych rodzajach frezarek wstrzasnienia, zachodzace podczas fre¬ zowania, najczesciej uniemozliwiaja zu¬ pelne wyzyskanie sprawnosci narzedzia frezujacego. Tak np. drgania te po¬ wstaja przy frezarce konsolowej glów¬ nie wskutek jednostronnego dotykania konsoli przesuwalnej pionowo, przy fre¬ zarkach plaskich wskutek jednostronne¬ go natezenia przesuwalnego pionowo loza wrzecionowego oraz wskutek wiel¬ kiej odleglosci napedu wrzeciona od miejsca pracy.Celem uzyskania sztywnego i nie- przesuwalnego umocowania stolu i trzo¬ nu frezowego, które jest konieczne przy zastosowaniu nowych frezarek o wiel¬ kiej mocy, aby przy pelnem wyzyskaniu mocy oszczedzac jednak narzedzia i otrzy¬ mywac dobre i dokladne powierzchnie obrobione, proponowano juz umieszcze¬ nie dwóch prowadnic pionowych dla stolu i polaczenie ich plyta podstawo¬ wa i poprzecznica. Urzadzenie takie oprócz dokladniejszego prowadzenia sto¬ lu ma te zalete, ze stól mozna szybko przestawiac bez poprzedniego rozebra¬ nia polaczenia pomiedzy obiema pro¬ wadnicami pionowemi, plyta podstawo¬ wa i poprzecznica. W porównaniu z ma¬ szyna konsolowa mozna uzyc wieksze¬ go stolu i wiekszego skoku poprzecz¬ nego bez zmniejszenia statecznosci ma¬ szyny.Celem wynalazku jest stworzenie sztywnej frezarki, któraby zupelnie od-powiadala wymaganiom nowozytnej tech¬ niki frezowniczej i nie wymagalaby skom¬ plikowanej obslugi.Wynalazek polega na tern, ze przy¬ najmniej jedna z pionowych prowadnic stolu mozna zapomoca dzwigara lacza¬ cego polaczyc z górnem ramieniem ma¬ szyny i wytworzyc razem z tym dzwi¬ garem laczacym dzwigar teleskopowy tak, ze przez wsuniecie dzwigara lacza¬ cego w prowadnice umozliwia sie ob¬ róbke przedmiotów poza nia wystaja¬ cych; w dalszym ciagu wynalazek pole¬ ga na tern, ze stól obejmuje prowadni¬ ce pionowe ze wszystkich stron, aby przeszkodzic szkodliwym drganiom te¬ goz.Przytem prowadnica pionowa przy dzwigarze teleskopowym i lozyska dla sworzni podpierajacych stól moga byc ze wzgledu na inne prowadnice piono¬ we wspólnie nastawiane tak w kierun¬ ku podluznym, jakotez poprzecznym stolu w ten sposób, ze przy dokrecaniu srub zakleszczajacych nie wystepuje zadne skrzywienie dzwigara teleskopo¬ wego, ramienia górnego, sworzni pod¬ pierajacych i stolu.Na rysunkach przedstawiony jest przyklad wykonania wynalazku.Fig. 1 jest widokiem czolowym ma¬ szyny, przyczem górna czesc dzwigara laczacego jest opuszczona dla wyrazi¬ stosci.Fig. 2 jest przekrojem podluznym maszyny przez srodek wrzeciona.Fig. 3—przekrojem wedlug linji III— III fig. 2, przyczem stól wraz z siodlem opuszczony jest dla wyrazistosci.Fig. 4 przedstawia widok boczny glowicy i przyleglych czesci ramienia i.dzwigara teleskopowego w wiekszej skali.Fig. 5 jest widokiem glowicy, wi¬ dzianym z lewej strony wedlug fig. 4, i czesci dzwigara teleskopowego przed¬ stawionej na fig. 4, przyczem niektóre czesci uwidocznione sa w przekroju wedlug linji V—V na figurze 4.Fig. 6 przedstawia przekrój pionowy przez srodkowa czesc dzwigara telesko¬ powego.Fig. 7 jest przekrojem wedlug linji VII— VII figury 6.Fig. 8 jest perspektywicznym wido¬ kiem glowicy i przylegajacej czesci dzwi¬ gara teleskopowego.Stojak maszynowy 5, zaopatrzony z jednej strony w prowadnice pryzma¬ tyczna 40 wykonany jest z jednej sztuki z plyta podstawowa 10. Na tejze umo¬ cowany jest zapomoca srub 37 mo¬ stek 16] przytem umozliwione jest male przesuniecie tegoz mostka w kazdym dowolnym kierunku plaszczyzny pozio¬ mej. Mostek 16 posiada dwa wystepy 14 i 20, z których 14 zawiera nakretke 13, sluzaca wraz z wystepem 14 za lo¬ zysko dla sruby podpierajacej 15, pod¬ czas gdy w drugim 20 wtloczony jest walcowy pusty dzwigar 36, sluzacy za prowadnice zewnetrzna i zabezpieczony zapomoca kolka 34 od przesuwania sie i skrecania w wystepie 20. W tej pro¬ wadnicy zewnetrznej 36 znajduje sie przesuwalny walcowy dzwigar laczacy 26, który moze sie schowac zupelnie w prowadnicy zewnetrznej 36. Prowad¬ nica zewnetrzna 36 i dzwigar laczacy 26 tworza wiec razem dzwigar telesko¬ powy. Sruba wspierajaca 15 dzwiga stól dolny ,9, w którego otworze 8 znaj¬ duje sie jej górny koniec. Stól dolny 9 slizga sie po stronie wewnetrznej wzdluz prowadnicy pryzmatycznej 40 stojaka 2, po stronie zas zewnetrznej" wzdluz wal¬ cowej prowadnicy zewnetrznej 36 i mo¬ ze byc zakleszczony zapomoca srub 33 i 38 na prowadnicy 36 wzgl. 40. Przy zakleszczeniu usuwa sie zupelnie luz potrzebny dla ruchu stolu dolnego 9y wskutek czego polaczenie pomiedzy sto- — 2 —2 4f lem dolnym a prowadnicami jest zupel¬ nie wolne od wstrzasnien. Poniewaz obie prowadnice pionowe objete sa ze wszystkich stron, polozenie stolu dol¬ nego 9 jest dla kazdego nastawienia dokladnie oznaczone, a skrzywienie przy zakleszczaniu wykluczone. Na stole dol¬ nym 9 slizga sie w znany sposób w kie¬ runku podluznym wrzeciona 5 siodelko 12] na niem moze sie przesuwac w kie¬ runku poprzecznym do osi wrzeciona stól 11, zaopatrzony w rowki do umo¬ cowania przedmiotów. Stól dolny 9, siodelko 12 i stól górny 11 tworza ra¬ zem stól obróbczy.•Wrzeciono 5 ulozone jest jak przy frezarkach konsolowych stale w stojaku 2 i sprzezone z trzonem frezowniczym 7, przeznaczonym do umocowania na¬ rzedzi. W stojaku 2 umieszczone jest w znany sposób walcowe ramie 6, slu¬ zace do podparcia trzona 7. Ramie gór¬ ne 6 mozna w pozadanem polozeniu zlaczyp ze stojakiem -2 zapomoca srub zakleszczajacych 1. Ramiona wspiera¬ jace 18 trzymaja trzon 7 i moga byc zakleszczone na ramieniu górnem 6 w dowolnem miejscu zapomoca srubi7.Ramie, górne 6 mozna zapomoca dzwi¬ gara teleskopowego 26, 36, zlaczyc mocno z plyta podstawowa 10. Dzwi¬ gar teleskopowy 26, 36 sluzy wtedy do lepszego umocowania stolu i usztywnie¬ nia ramienia górnego. Jezeli dzwigar laczacy 26 przeszkadza, mozna go zu¬ pelnie opuscic w prowadnice 36; dla ulatwienia jednak tego polaczenie dzwi¬ gara laczacego 26 z ramieniem górnem 6 musi byc latwo rozbieralne, a pod¬ noszenie i opuszczanie dzwigara lacza¬ cego musi byc równiez latwe i szybkie.Uskutecznia sie to zapomoca plynu pod cisnieniem, który doprowadza sie przez rurke 19. Prowadnica 36 wyko¬ nana jest jako dzwigar pusty i zamknie¬ ta jest na dole nakrywka 35.Mozliwosc odlaczenia dzwigara la¬ czacego 26 od ramienia 6 i zupelnego schowania go w prowadnicy 36 stanowi dla praktyki bardzo wazna zalete, gdyz mozna obrabiac przy schowanym dzwi¬ garze 26 takze duze i nieforemne przed¬ mioty przy zupelnem utrzymaniu obu¬ stronnego prowadzenia stolu. Stól jest wiec takze przy frezowaniu pionowem, t.j. kiedy przesuwa sie wgóre i wdól, zawsze z dwóch stron prowadzony.Dzwigara laczacego 26 nie potrzeba tutaj usuwac z maszyny, w przeciwsta¬ wieniu do usztywnien, uzywanych przy nnych frezarkach, których niedogodny ransport sam juz stanowi wade nader niemile w ¦ praktyce odczuwana. Ro¬ botnik bedzie zawsze, jezeli to mozliwe, pracowal z zamknietym dzwigarem la¬ czacym 26 tak, ze po zakleszczeniu sto¬ lu stojak 2, plyta podstawowa 10, mo¬ stek 16, ramie górne 6 i dzwigar tele¬ skopowy 26, 36 tworza calosc sztywna i wolna od wstrzasnien, przez co wzma¬ ga sie. znacznie sprawnosc maszyny Walcowy ksztalt dzwigara laczacego 26 i prowadnicy zewnetrznej 36 daje wiel¬ ka wytrzymalosc, a wymaga malo miej¬ sca, wskutek czego praca przy frezarce, w przeciwstawieniu du niewygodnych usztywnien innych frezarek, jest doklad¬ na i latwo dostepna.Aby uzyskac skuteczne i latwo roz¬ bieralne polaczenie dzwigara laczacego 26 z prowadnica zewnetrzna 36, zasto¬ sowane jest sprzeglo, przedstawione na fig. 6 i 7 w wiekszej sk^li. Aby usu¬ nac przy zakleszczeniu wszelki luz, dzwigar laczacy 26 na dolnym koncu zaopatrzony jest w stozek 32, a górna czesc 31 prowadnicy 36 równiez jest przy 30 wykonana stozkowo. Stozkowy koniec 30 posiada trzy wciecia 301 (patrz fc&- 7) jest wiec nieco sprezysty. Oprócz tego dzwigar laczacy 26 posiada na ob¬ wodzie trzy rowki 27 o ksztalcie sru- — 3 —bowym. 29 oznacza nasuwe, w której umieszczone sa trzy ruchome kolki 28, wciskane zapomoca sprezyn 28a w rowki 27. Przez obracanie w prawo nasuwy 29, która posiada otwory 291 dla klucza, przyciska sie dzwigar 26 mocno do pro¬ wadnicy zewnetrznej 36, przyczem znosi sie równoczesnie wszelki luz w kie¬ runku promieniowym. To umocowanie jest pewne, bezwzglednie sztywne, a prze¬ ciez latwo rozbieralne.-Aby sprawnosc frezarki na dluzszy czas nie ulegla zmniejszeniu i aby wy¬ konane powierzchnie byly zawsze rów-, nie dobre i dokladne, potrzebnem jest, aby stól zachowal bez zmiany odpo¬ wiednie polozenie wzgledem prowadnic i aby ruch jego byl spokojny. Obie pro¬ wadnice pionowe 40 i 36 powinny w tym celu miec tylko tyle luzu, ile koniecznie potrzeba dla ruchu stolu. Jezeli wiec przy stosunkowo wiekszem zuzyciu, któremu podlega sztywna frezarka z po¬ wodu jej wiekszego natezenia, zuzycie w prowadnicach pionowych 40 i 36 ma byc wyrównane, mozna to osiagnac przez nastawienie stolu dolnego 9 wzgledem prowadnicy 40 na stojaku 2.Aby umozliwic takie nastawienie takze wtedy, kiedy dzwigar laczacy 26 polaczony jest ramieniem 6, zastosowa¬ na jest do polaczenia czesci 6 i 26 glo¬ wica 24. Jest ona przedstawiona na fig. 4, 5 i 8 w wiekszej skali. W przyle" gajacych plaszczyznach koncowych glo¬ wicy 24 i ramienia 6 znajduje sie okra¬ gle wyzlobienie 41, wzglednie 42,a"wprzy- legajacych plaszczyznach koncowych glowicy 24 i dzwigara laczacego 26 okragle wyzlobienie 43,' wzglednie 44.W glowice 24 wpuszczone sa cztery kliny plaskie, t. j. kliny pryzmatyczne bez zbieznosci 22 (fig. 8) i 25 (fig. 4 i 5), które razem z luznie osadzonemi w glo¬ wicy srubami 23 i 21 daja pewne i sztyw¬ ne polaczenie glowicy 24 z ramie¬ niem 6, wzglednie dzwigarem 26. Po¬ niewaz kliny plaskie 25 wchodza w row¬ ki 45 dzwigara 26, pozwalaja przeto na nastawienie prowadnicy 36 w kierunku osi wrzeciona 5, jezeli sie popusci sru¬ be 21. Oba zas kliny 22 wchodza w dwa rowki 46 ramienia górnego 6 i umozli¬ wiaja po rozluznieniu srub 23 nastawie¬ nie prowadnicy w kierunku poprzecz¬ nym do osi wrzeciona.Jezeli sie wiec ma nastawic stól wzgledem prowadnicy 40, nalezy po¬ puscic sruby 37 mostka 16 i sruby 21 i 23 glowicy 24, poczem moze nastapic nastawienie stolu 9 zapomoca wkladki 39. Przytem nastawia sie takze lozysko 13, 14 sruby podpierajacej 15, dzwigar lacz"acy 26 i prowadnice zewnetrzna 36, zarówno w kierunku podluznym, jak i poprzecznym. Sruby 21 i 23 przesu-' waja.sie nieco w obrebie swych luzów w glowicy 24. Takie nastawianie stolu, prowadzonego w kierunku pionowym obustronnie, przy którem zarówno zu¬ zycie w prowadzeniu pryzmatycznem 40 stojaka 2, jakotez w walcówem prowa¬ dzeniu zewnetrznem zostaje zupelnie wyrównane, przedstawia znaczna zalete opisanej maszyny. Maszyna opisana la¬ czy zalety frezarek konsolowych i pla¬ skich, t. j. posiada sztywne i nieprzesu- walne umocowanie trzona frezowniczego i stolu, szybkie i dokladne nastawianie tegoz, szeroki stól i wielki skok po¬ przeczny, iakotez spokojny naped wrze¬ ciona, a wiec male zuzycie narzedzi.W dalszym ciagu maszyna ta umozli¬ wia obróbke duzych i nieforemnych przedmiotów na stole obustronnie do¬ kladnie prowadzonym; odlaczanie i przy¬ laczanie dzwigara laczacego 26 moze byc uskuteczniane szybko i bez trudu.W razie potrzeby mozna zastosowac dla stolu wieksza ilosc srub podpiera¬ jacych 15 i lozysk 13 i wiecej niz dwie prowadnice pionowe. - 4 — PL