Przy powielaniu bardzo wazne jest za¬ gadnienie racjonalnego zamocowywania klisz (szablonów) na czesciach drukuja¬ cych. Zagadnienie to jest szczególnie wazne przy zamocowywaniu powielanych arkuszy w przypadku powielaczy obrotowych. Za¬ mocowanie arkusza musi byc mozliwie sil¬ ne, t. j. arkusz nie powinien sie obluzniac , podczas pracy. Z drugiej strony powinien on sie latwo zdejmowac, co ma duze zna¬ czenie zwlaszcza! przy zmianie klisz. Poza tym czesci zamocowane musza byc wytrzy¬ male na mechaniczne naprezenia ciagnace i scinajace. Dalej zamocowanie arkusza na powielaczu nie moze przesizkadzac zmiatnie kazdorazowo pozadanego polozenia tegoz podczas pracy, a takze umozliwiac zapisy¬ walnie zamocowywanych klisz na maszy¬ nach do pisania, maszynach do liczenia lub tym podobnych. Wreszcie tego rodzaju u- rzadzenie zamocowujace musi byc latwe do wyrobu i tanie.Zagadnienie to próbowano rozwiazac w najrozmaitszy sposób. Jednak zadna ze znanych konstrukcji nie daje wyników zu¬ pelnie zadowalajacych.Znane jest zamocowywanie klisz doi po¬ wielania na trzpieniatch, guzikach, haczy¬ kach lub innych wystepach listwy przy¬ trzymujacej np. w powielaczach obroto-toych. Jednak ten sposób zamocowania nie jest korzystny. Otwory w górnej czesci kli¬ szy, przystosowane do takich trzpieni* bar¬ dzo latwo sie rozszerzaja wzglednie wyka¬ zuja sklonnosc do rozrywania sie. Wskutek tego arkusz kliszy moze sie bardzo1 latwo ulozyc krzywo, a wtedy gotowe druki wy¬ chodza równiez krzywe; przy wyprostowy¬ waniu tworza sie klopotliwe faldy i t, di Wskutek tego wykluczone jest tak pozada¬ ne obecnie wielokrotne uzycie klisz. Jesli górna czesc kliszy odpowiednio sse wzmoc¬ ni, to wprawdzie uniemozliwia to rozsze¬ rzalne sie lub rozrywanie otworów, ale za¬ razem powstaja triidinosci ap. przy zakla¬ daniu arkusza kliszy do maszyny do pisa¬ nia; ponadto specjalnie usztywniona: górna czesc kliszy bardzo latwo zeskakuje z trzpieni, zwlaszcza w malszynach wielowal- cowych, w których klisze prowadzone sa naokolo walców na podobienstwo pasa, W celu usuniecia tych wad proponowa¬ no liczne urzadzenia zamocowywujace, W najprostszym wykonaniu polegaja one np, na tym, ze górna czesc kliszy zaciska sie w rowkach wzglednie wglebieniach lub mie¬ dzy specjalnie umieszczonymi listwami za¬ ciskowymi i t. d.Dalej próbowano usunac wady dotych¬ czasowych zamocowali za pomoca wiecej skomplikowanych i ciezszych urzadzen, np. przez specjalne zaryglowanie trzpieni za- mooowujacych,. przez zastosowanie szyny dociskowej lub przez umieszczenie specjal¬ nych lapek, ulozonych w odpowiednich wglebieniach listwy zamocowujacej i za¬ bezpieczonych szyna. Proponowano rów¬ niez zapobiec poruszaniu sie szablonów wzglednie zwalnianiu sie zamocowania pod¬ czas powielania przez umieszczenie wiek¬ szej ilosci regularnie lub nieregularnie uksztaltowajnych trzpieni i wybicie odpo- wiedinich otworów w górnej czesci kliszy na linii, nie bedacej linia prosta, równolegla do osi powielacza. Proponowano tez zasto¬ sowac w tym celu specjalne lapki w górnej czesci kliszy, które ila listwie zamOcówuja- cej obrotowego powielacza Wprowadza sie do szczeliny prowadnicze) i z&mocowuje na trzpieniach. Równiez i te urzadzenia po¬ siadaly wady; wzglednie spelnialy tylko cze¬ sciowo poniekad stawiane im zadania i to tylko na obrotowych powielaczach jedno- walcowych, na których klisze nie sa tak silnie naprezane, jak na powielaczdJch wie- lowalcowych.Jako glówne wady, wystepujace przy coraz wiecej skomplikowanych urzadze¬ niach tego rodzaju, nalezy wymienic naste¬ pujace. Ze wzgledu na rozmiar urzadzen zarówno przy f*wifelacz(ach obrotowych jedno- jak i wielowalcowych trzeba daleko podnosic walec dociskaijacy, by nie stykal on sie z tym urzadzeniem. Wymaga to za¬ stosowania w mechanizmie podnoszacym bardzo niekorzystnej krzywej, gdyz daze¬ nie z natury rzeczy idzie w tym kierunku, by po przejsciu urzadzenia zamocowujace- go z powrotem doprowadzac walec doci¬ skajacy do szablonu. W wyniku tego klisza zostaje bairdfzo silnie naprezona i bardzo latwo ulega uszkodzeniu. Wskutek tego fachowcy juz od wielu lat staraja sie usu¬ nac te wade za pomoca najrozmaitszych u- rzadzen, polegajacych glównie na zastoso¬ waniu lagodnego docisku walca. Rozwiaza¬ nie idealne polegaloby na zupelnym usunie¬ ciu podnoszenia walca dociskajacego (a wiec na pracy ze stale obracajacym sie walcem dociskajacym) lub tez na mozliwie znacznym ograniczeniu tego podnoszenia, Dalsiza wada wiekszosci urzadzen zamoco*- wujacych jest to, ze przy zamocowywaniu na powielaczu obrotowym klisza tuz za listwa zamocowujaca nie przylega silnie do bebna- Zatem w tym miejscu miedzy ar¬ kuszem barwiacym a klisza znajduje sie warstwa powietrza,, wskutek czego klisiza moze sie szczególnie latwo uszkodzic przy uderzeniu walca dociskaj^acega Wreszcie nalezy takze uwzglednic, ze wiekszosc u- rzadzen zamocowujacych wskutek swej — 2 -specjalnej budowy stala sie zbyt kosztowna i wskutek tego moze byc zastosowana tyl¬ ko przy drozszych powielaczach obroto¬ wych, ponadto urzadzenia te staly sie skomplikowane i sa stosowane przez ob¬ sluge niechetnie.Urzadzenie wedlug wynalazku polega na tym, ze znane polaczenie dwóch czesci za pomoca •zatrzasku, skladajacego sie z gniaizdka i glówki, stosuje sie db umocowa¬ nia! Misz na listwie powielacza, przy czym oczywiscie pod wyrazeniem „zamocowanie zatrzaskowe" nalezy takze rozumiec zamo¬ cowania podobne do zamocowan zatrzasko¬ wych. Wedlug wynalazku obojetne jest, jak sa wykonane szczególy zamocowania za- trzaisfeowego i czy przy tym -uksztaltowana Jest sprezynujace czesc gniaizdka czy glów¬ ki. Celowa jest takze postac wykonania, by kKsza byla zaopatrzona w gniazdko, przy czym glówka' umieszczona zostaje na list¬ wie z&mocowujacej powielacza. Jest rów¬ niez obojetne, czy klisze zamocowuje sie bezposrednio przy listwie zamocowujacej powielacza np. obrotowego, czy tez stosuje sie jeszcze dodatkowe listwy pomocnicze.Wedlug niniejszego wynalazku listwa po¬ wielacza posiada jedna z obu czesci za¬ trzasku, a wiec pasuje dó; niej bezposrednio tylko taka górna czesc kliszy, która jest zatopatrzona w odpowiadajace czesci tych zatrzasków. Jesli ma sie zastosowac kliszg, której górna czesc nie posiada czesci za¬ trzasków, lecz zwykle otwory lub tym po¬ dobne, to listwa pomocnicza musi uwzgledr niaJc zamocowanie za pomoca guzików przy¬ ciskowych oraz zwykle dotychczas stoso¬ wane. W tym przypadku listwa taka jest zaopatrzona: z jednej strony w czesci za¬ trzasków, zal pomoca których zostaje pola¬ czona z odpowiadajacymi im czesciami za¬ trzasków listwy zamocowujacej na powie¬ laczu, a z drugiej strony w czesci, umozli¬ wiajace polaczenie klisz z ta listwa zal po¬ moca otworów, jak to bylo wspomniane na wstepie. Dzieki tedy listwie pomocniczej powielacz z listwa zamocowujaea, posiada¬ jaca umocowanie zatrzaskowe, mozna za¬ stosowac do klisz wszelkiego nodzaju.Przy umieszczaniu zatrzasków trzeba uwazac, by przy górnej czesci kliszy nie wytworzylo sie zadne znaczniejsze zgrubie¬ nie, które by sprawialo trudnosci przy wprowadzaniu kliszy do maszyny do pisa¬ nia.Dalej nalezy uwazac, by caly uklad za¬ trzasków byl mozliwie plaski, umozliwia¬ jacy np. za pomoca powielaicza obrotowego stosowanie tylko bardzo nieznacznego pod¬ niesienia walca dociskowego.Umocowanie wedlug wynalazku wyko¬ nuje sie celowo tak, ze na listwie zamoco¬ wujacej umieszcza sie glówki zatrzasku, uksztaltowane celowo w postaci trzpieni, górna zas czesc kliszy zaopatruje sie w cze¬ sci nie wypukle, gniaizdka, np. w postaci uszek mozliwie plaskich.Czesci zatrzasków mozna umieszczac w górnej czesci kliszy zasadniczo wedlug dwóch róznych sposobów: moga one byc wstawione w górna czesc kliszy wzglednie czesci zatrzasków moga byc wykonane bez¬ posrednio z materialu górnej czesci kliszy.Na zalaczonym rysunku przedstawione sa schematycznie przyklady wykonania za¬ mocowania zatrzaskami wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok z góry listwy za¬ mocowujacej powielacza, na której umie¬ szczone sa cztery czesci zatrzasków; fig. 2 przedstawia górna czesc kliszy z czterema odpowiednimi czesciami zatrzasków, pa¬ sujacymi dokladnie db czesci zatrzasków listwy zamocowujacej. Czesci zatrzasków, umieszczone przy górnej czesci kliszy, gniaizdka, i uksztaltowane mozliwie plasko, moga, jak juz wspomniano, posiadac ksztalt uszek. Na fig. 3 — 5 przedstawione jest kilka postaci uksztaltowania uszek.Fig. 3 przedstawia plaskie uszko z dwiema cienkimi sprezynkami z drutu. Fig. 4 przed¬ stawia plaskie uszko, utworzone jedynie przez obramowanie otworu, wybitego w gór- — 3 —nej czesci kliszy/W tym przypadku glówka zatrzasku, umieszczona na listwie zatmoco- wujacej powielacza, musi byc uksztaltowa¬ na sprezynujaco. Fig. 5 przedstawia plaskie uszko, utworzone jedynie z plytek metalo¬ wych, których brzegi sa rozciete na ksztalt gwiazdy i wskutek tego oddzialywaja spre¬ zynujaco. W tym przypadku gniazdko za¬ trzasku, umieszczone na listwie zamocowu- jacej powielacza, moze nie posiadac zadne¬ go narzadu sprezynujacego.Gniazdka, posiadajace ksztalt uszek, zostaja umieszczone celowo w odleglosci 2 do 3 cm od brzegu górnej krawedzi kliszy, by po pierwsze zapobiec rozerwaniu, po drugie — by zapewnic latwe wprowaldzanie do maszyny do pisania, a wreszcie by nie trzeba bylo wzmacniac brzegu kliszy karto¬ nem. Oczywista jest rzecza, ze tak samo, jak te znafne skadinad zamocowania za¬ trzaskowe, mozna korzystnie zastosowac wedlug wynalazku zamocowania zatrzasko¬ we wszelkich innych rodzajów.Zasade wynalazku mozna urzeczywist¬ nic takze i w ten sposób, ze na listwie za- mocowujacej powielacza (fig. 1) umieszcza sie kilka glówek zatrzasków, górna zas czesc kliszy posiada jedynie odpowiedniego ksztaltu otwory, wybite w znany sposób w odpowiednich odstepach bez specjalnego wzmocnienia; otwory te naklada sie na glówki zatrzasków bez dzialania sprezy¬ nowego i zamocowuje za1 pomoca oddziel¬ nych gniazdek lub tez celowo (fig. 6) za pomoca zawierajacego te gniazdka paska z plótna, blachy lub innego odpowiedniego tworzywa.Fig. 7 przedstawia opisana powyzej czesc pomocnicza w ksztalcie listwy, która posiada np. po jednej stronie czesci za¬ trzaskowe, a po drugiej — haczyki do zna¬ nego, prostego zamocowania kliszy z otwo¬ rami.Fig. 8 przedstawia listwe pomocnicza z czterema zatrzaskami, odpowiadajacymi za¬ trzaskom wedlug fig. 1; posiadaja one ha¬ czyki do znanego zwyklego zamocowania otworów kliszy. Fig. 9 przedstawia dalsza postac wykonania listwy z przeciwzatrzas- kami, odpowiadajacymi zatrzaskom wedlug fig. 1; poszczególne przeciwzalrzaski po¬ siadaja kilka haczyków, umocowanych na trójkatnej blaszce. W postaciach wykona¬ nia wedlug fig. 8 i 9 urzadzenia pomocnicze sa wiec bezposrednio' umieszczone przy cze¬ sciach zatrzasków.Oczywiste jest, ze tak, jak i przy urza¬ dzeniach wedlug fig. 1 — 6, tak i w przy¬ padku urzadzenia pomocniczego mozna za¬ stosowac liczne inne równowazne odmiany wykonania}.W dotychczas rozpatrywanych przykla¬ dach wykonania przedstawione sa zamoco¬ wania zatrzaskowe pierwszego rodzaju w górnej czesci kliszy.Uklad zatrzaisków drugiego rodzaju, we¬ dlug którego czesci zatrzasków wytwarza sie bezposrednio z materialu górnej czesci kliszy, otrzymuje sie w sposób naste¬ pujacy.Górne czesci kliszy wykonane sa prze¬ waznie z kartonu, czesto z bardzo cienkie¬ go; czesto równiez górna czesc kliszy jest oklejona. Z górnej czesci kliszy mozna wiec od razu wytloczyc tego rodzaju uszka ze sprezynujacymi jezyczkami, jakie sa np. przedstawione nal fig. 5. Sa one wybite bez¬ posrednio z górnej czesci kliszy i dzialaja jako górna czesc zatrzasku. W celu wzmoc¬ nienia1 ich mozna zastosowac lakierowanie lub obramowanie z blachy.Mozna zreszta wkladac wytloczone plytki blaszane wedlug fig. 5. Poniewaz, jak juz wspomniano, górna czesc kliszy zo¬ staje przewaznie oklejona, wiec wkladanie tego rodzaju plytek blaszanych nie sprawia zadnych trudnosci. Przy wkladaniu wytlo¬ czonych plytek blaszanych mozna w górnej czesci kliszy stosowac zupelnie cienki kar¬ ton, a w danym razie nawet papier.Dla stwierdzenia, ze dla przedmiotu wy¬ nalazku naldiaje sie kazde urzadzenie w ro- — 4 —dzaju zatrzasków, podetna jest ponizej na¬ stepujaca postac wykonania.Gniazdko zatrzasku moze posiadac ksztalt np. sprezynujacej petli z drutu, umieszczanej np. na krawedzi kliszy (fig. 10). Takie petle umozliwiaja zamocowanie kliszy na glówkach zatrzasków.Ta postac wykonania ma jedynie wyka¬ zac, ze gniazdko nie musi wcale znajdowac sie zawsze w pewnej odleglosci od krawe¬ dzi górnej czesci kliszy, lecz takze na tej krawedzi.Zastosowanie zamocowania zatrzasko¬ wego do klisz powielaczy, zwlaszcza obro¬ towych, usuwa wszystkie wady, spotykane w mniejszym lub wiekszym stopniu przy dotychczasowych urzadzeniach zamocowu- jacych. Przede wszystkim umozliwia ono latwa obsluge przez osoby niewykwalifiko¬ wane bez zadnych specjalnych pouczen.Zamocowanie zatrzaskowe ma dalej te za¬ lety, ze klisza zostaje od razu równo przy¬ pieta, ze przylega nieruchomo we wszyst¬ kich kierunkach, ze przy pracy nie moze sie zatem ani uniesc ani zluznic i ze nawet przy wielokrotnym uzyciu kliszy gniazdka zatrzasków nie rozszerzaja sie. Dalej klisze mozna szczególnie latwo wprowadzac do maszyny do pisania, gdyz karton nie po¬ trzebuje w ogóle byc wzmocniony; wreszcie podczas powielania zamocowanie to przyle¬ ga bezposrednio, dzieki czemu w miejscu tym nie powstaja zadne specjalne napreze¬ nia, poniewaz zas jest ono plaskie, przeto walec dociskajacy musi byc podnoszony tylko nieznacznie, a przy niektórych kon¬ strukcjach moze nawet nie byc wcale pod¬ noszony. Oprócz tego zatrzask wedlug wy¬ nalazku do powielaczy obrotowych jest szczególnie tani i wobec tego nadaje sie takze i do najtanszych przyrzadów.Nalezy dalej zauwazyc, ze przy odej¬ mowaniu kliszy nie trzeba zluzniac po¬ szczególnych elementów zatrzaskowych, lecz ze po prostu pociaga sie klisze jedna reka ku górze prostopadle do kierunku za¬ mocowania. Wskutek powstajacego przy tym ustawienia sie tej górnej czesci klisizy pod pewnym katem zatrzask zwalnia samo¬ czynnie klisze. Ta zaleta zamocowania za¬ trzaskowego jest bardzo wazna, gdyz uzy¬ wana klisza jest zawsze zabrudzona barw¬ nikiem az do swej górnej czesci, za pomoca której klisze sie zawiesza- PL