Wynalazek dotyczy sposobu i formy do wyrobu odlewów o dokladnych ksztaltach, które powinny byc odlane w wiekszej ilosci razem, przy pomocy sily odsrodkowej.Dotyczy to odlewów z trudno topliwych i drogich metali np. wolframu, karbidu wol¬ framowego, molibdenu, karbidu molibdeno¬ wego, uranu, tytanu, wanadu, boru, krzemu i innych, przyczem bor i krzem uzywaja sie w postaci polaczen weglowych.Sposób ten dazy do umozliwienia u- mieszczania wiekszej ilosci form w niewiel¬ kiej przestrzeni, co ma zwlaszcza duze znaczenie przy elektrycznych piecach spa- wakiych, a to dla otrzymania mozliwie najmniejszej srednicy komory nagrzewa¬ nia oraz równomiernego nagrzewania roz¬ topionej masy metalowej tak, ze doplywa ona do wszystkich form przy jednakowej temperaturze, oraz dla mozliwie calkowi¬ tego wykorzystania drogocennego metalu, gdyz wszelkie nadlewy redukuja sie do mi¬ nimum. Oprócz tego sposób ten przyspie¬ sza zaladowywanie pieca.• Sposób polega na tern, ze metal plynie przez formy, ustawione jedna za druga w czesci o ksztalcie rury z nietopliwego ma- t&rjalu (wegla retortowego) i polaczone waskiemi rurkami. W przedniej czesci ru¬ ry znajduje sie roztopiony metal. Rura u- mieszcza sie w odsrodkowej rurze, obra¬ canej po rozpoczeciu dzialania. W ten sposób sila odsrodkowa wtlacza roztopio¬ ny metal kolejno we wszystkie silnie ogrza-ne formy, az do ich calkowitego zapelnie¬ nia.Sposób ten nadaje sie zwlaszcza do wy¬ robu przeciagadel z metalu, zastejpujacych przeciagadla diamentowe (matryce prze- ciagowe, dysze przeciagowe z diamentu).W ten sposób mozna wytwarzac znakomite przeciagadla z gotowemi juz otworami, któ¬ re wymagaja nieznacznej juz obróbki.Przeto wiec najwieksza wartosc posia¬ daja formy do wyrobu tego rodzaju lanych przeciagadel.Przyrzady stosowane przy tym sposo¬ bie sa przedstawione, w kilku przykladach, na zalaczonych rysunkach.Fig. 1, 2, 3, 4 i 5 przedstawiaja formy do wyrobu przeciagadel, przyczem fig. 1 przedstawia przekrój przez rure okrywaja¬ ca z wegla retortowego; fig. 2 — jest to widok boczny; fig. 3 — widok zgóry; fig. 4 — przekrój podluzny przez wla¬ sciwa forme do przeciagadel, przedstawio¬ nych na fig. 1 w widoku zprzodu, i fig. 5 — widok zgóry górnego przecia¬ gadla na fig. 4. a jest to rura z nietopliwego materjalu, np. z wegla retortowego, W rurze miesci sie pewna ilosc ustawionych jedna na dru¬ giej czesci cylindrycznych 6, 6, dochodza¬ cych do samego, lub prawie samego dna. W górnej czesci rury znajduje sie wyciecie n, w które wklada sie bloki roztapianego me¬ talu c, c1( zapelniajace po roztopieniu pu¬ ste przestrzenie w cylindrach b.Formy odlewnicze sa utworzone w na¬ stepujacy sposób (fig. 4 i 5).Zupelnie jednakowe czesci &,6 sa wsta¬ wione jedna w druga tak, ze miedzy kazda ich para powstaje swobodna przestrzen d, która ma byc wypelniona roztopionym me¬ talem. Otwory w przeciagadle tworzy sie w ten sposób, ze spód o kazdej czesci b posiada dwa wystepy (ostrza) e, e, przy¬ czem ostrza dwóch sasiednich czesci spo¬ tykaja sie. W spodzie o kazdej czesci znaj¬ duje sie oprócz tego kilka otworów / (w danym wypadku trzy), które lacza ze soba oddzielne wydrazenia.Cala ta forma umieszcza sie w rurze a, wstawianej w piec ogrzewajacy, np. w piec elektryczny, umocowany promieniowo na osadzonem poziomo lub pionowo kole. Gdy metal c zacznie sie topic, wówczas piec wprawia sie w ruch obrotowy, przyczem roztopiony metal wciska sie kolejno przez otwory / w kazde oddzielne wydrazenie d.Po oziebieniu rozbija sie rury a i formy, poczem otrzymuje sie dokladnie zaryso¬ wane przeciagadla, otwory których wyma¬ gaja nieznacznego tylko obrobienia. Ja- snem jest, ze przy tym sposobie niema strat na metalu, o ile jego ilosc bedzie odpowia¬ dac sumie ilosci metalu dla wszystkich wy¬ drazen (/.Fig. 6 przedstawia forme odlewnicza o podobnej konstrukcji, uzywanej zwykle do wyrobu ostrzy do wiercenia kamienia.Czesci g posiadaja np. szesciokatny otwór i miedzy niemi znajduja sie krazki h, we¬ wnetrzne krawedzie których sa sciete uko¬ snie tak, ze powstaje waski odstep m. Po u- konczeniu odlewania i ostudzeniu formy oddzielne czesci moga byc odlamane od siebie w m.Fig. 7 przedstawia prostopadly prze¬ krój przez fig. 6 w miejscu g, zas fig- 8 ta- kiz przekrój w i. Fig. 6 przedstawia usta¬ wione w szereg formy do ostrzy wiertni¬ czych o osmiokatnym przekroju. .^Ia fig. 8 h oznacza scianki, i — przegrody, od¬ dzielajace oddzielne formy, m — otwo¬ ry, laczace ze soba oddzielne formy, przez które przeplywa metal przy obrocie.Fig. 11 przedstawia odmiane konstrukcji wedlug fig. 4, przy której kanaly przecia¬ gadel zostaja utworzone nie przez zetknie¬ cie sie wierzcholków rdzeni o jak na fig. 4, lecz przez wstawienie specjalnych rdzeni q. Rdzenie q wstawiaja sie czopami r (fig. 13) w odpowiednie otwory s tak, ze metal doplywajacy do form przez otwory / moze — 2 - —zapelniac przestrzen swobodna od rdzeni q, przez co powstaje przeciagadlo z wy¬ drazeniem, które nie potrzebuje wcale ob¬ robienia, lub tez tylko bardzo nieznacznego.Fig. 12 przedstawia przekrój przez fig. liz otworem do wstawiania s, oraz uklad trzech otworów f, przez które plynny ma- terjal przechodzi do oddzielnych form.Fig. 9 przedstawia przekrój formy, slu¬ zacej do wyrobu ostrzy wiertniczych. Rów¬ niez i tutaj moga byc umieszczone miedzy oddzielnemi formami czesci posrednie, od¬ powiadajace czesciom h na fig. 6, uksztal¬ towane jednak tak, ze tworza ostrze swi¬ dra.Przy przedstawionych sposobach wyko¬ nania komory odlewnicze sa ustawione w szereg jedna za druga, mozna jednak u- rzadzic te komory p obok siebie, przyczem kazda z nich znajduje sie w szeregu z in- nemi, podobnemi.Przy dalszych doswiadczeniach z po¬ wyzej opisanym sposobem spostrzezono, zwlaszcza przy odlewie bardzo malych od¬ lewów, ze metal roztapia sie zanim forma ogrzeje sie do pozadanej temperatury.Wskutek tego metal w formach oziebia sie bardzo szybko tak, ze czasem forma nie zo¬ staje calkowicie zapelniona nawet pod dzialaniem sily odsrodkowej, poniewaz me¬ tal twardnieje zbyt szybko. Wskutek szybkiego ostudzenia powstaja w odle¬ wie naprezenia. Wada ta zostaje usu¬ nieta w ten sposób, ze forme wraz z o- taczajaca ja rura umieszcza sie najpierw w piecu, a nastepnie gdy cala forma osiagnie temperature topliwosci przerabianego me¬ talu, wówczas bloki metalu wklada sie do przedniej czesci formy w ogrzanym juz piecu, poczem oczekuje sie, az metal zacz¬ nie sie topic, poczem wirówke wprawia sie w ruch.Przy opisanej konstrukcji stozkowe cze¬ sci ewentualnie ostrza sa polaczone na sta¬ le z forma tak, ze znajdujace sie u spodu o- strze nastepnego tygla tworzy wraz z ostrzem, znajdujacem sie wewnatrz po¬ przedniego tygla wejscie i wyjscie wytwa¬ rzanego przeciagacLla.Wskutek tesgo urzadzenia czesc, two¬ rzaca w przeciagadle otwór, rozpada sie na dwie czesci. Przeciagadla wytworzone za- pomoca tych form, daly bardzo dobre wy¬ niki, jednak okazalo sie, ze otwór po od¬ lewie musi byc nalezycie wygladzony dla usuniecia tarcia drutu w przeciagadle. Przy tym ksztalcie podwójnego rdzenia otwór moze otrzymac male okragle i ostre kra¬ wedzie, jezeli przy niezupelnie prawidlo- wem wykonczeniu formy obie czesci nie zejda sie nalezycie, Dla usuniecia tych wad, czesc która ma wytworzyc otwór, stanowi jedna calosc i czopy jej wystaja do wydrazen, urzadzo¬ nych w spodzie wlasciwej komory odlewnej oraz w znajdujacej sie nad nia czesci, slu¬ zacej za pokrywe.Na zalaczonym rysunku fig. 11 uwi¬ docznia forme w stanie zlozonym, wsta¬ wiana, w powyzej wymieniony sposób, w plaszcz z wegla lub innego materjalu; fig. 12 jest widokiem zgóry tejze for¬ my, i fig. 13 przedstawia wstawke dla otwo¬ ru, oraz obie czesci tygla, w których u- mieszcza sie wstawke. q jest to wstawka, zajmujaca przestrzen wytwarzanego -otworu w przeciagadle.Wstawka ta posiada dwa wystepy rlt r, wchodzace dokladnie w odpowiednie otwo¬ ry s, wstawionych jedna w druga czesci tygla. / sa to otwory, przez które prze¬ ciska sie roztopionymetal. t Otwory, wytworzone w przeciagadle, dokladnosc których posiada wielkie zna¬ czenie, sa w tym wypadku zupelnie glad¬ kie tak, ze wygladzanie dodatkowe jest zupelnie zbyteczne, lub zabiera bardzo ma¬ lo czasu. — 3 — PL