Niniejszy wynalazek dotyczy stopów, których zawartosc stanowi przewaznie glin i które zawieraja przy tym znaczniejsze ilosci magnezu. Wynalazek ma na celu usu¬ niecie albo wydatne zapobiezenie pekaniu pod dzialaniem naprezen stopów lanych, które zawieraja przewaznie glin, lecz które zawieraja takze od 6% do 14% mag¬ nezu.Stopy o przewazajacej zawartosci glinu, zawierajace równiez magnez we wskaza¬ nych powyzej granicach, stanowia stopy nowe i wazne w dziedzinie handlowych sto¬ pów glinowych. Tego rodzaju stopy moga zawierac pewne ilosci innych metali, prze¬ znaczonych do spowodowania zmiany lub ulepszenia pewnych wlasciwosci stopów glinowo-magnezowych; takimi metalami sa np.: mangan, chrom, antymon, wapn, miedz, albo cynk. Wynalazek niniejszy mo¬ ze byc zastosowany do lanych stopów gli¬ nowo-magnezowych, zawierajacych zarów¬ no powyzej wskazane pierwiastki, jak i in¬ ne dodatki. Wynalazek niniejszy obejmuje równiez cieplna obróbke tego stopu, która zmniejsza lub usuwa sklonnosc stopów do pekania. Sklonnosc ta ujawnia sie w laiiycfc stopach glinowo-magnezowych zarówno za¬ wierajacych dodatek innych pierwiastków, ) ak i w stopach bez tego dodatku.Zjawisko pekania stopów zachodzi pod dzialaniem naprezen wewnetrznych albo zewnetrznych. Im bardziej ciezkie sa wa¬ runki nagryzania, tym bardziej uwidoczniadadaiaosi stopu do pekania pod dziala- n%ttL naprezen, W stopach, podlegajacych Jtu^f4nr aaprezeniojft * albo silnemu nagry¬ zaniu, sposób niniejszy nie calkowicie usu¬ wa daznosc stopu do pekania pod dziala¬ niem naprezen, jednak zwieksza on istot¬ nie dlugotrwalosc pracy stopu. Zjawisko pekania pod dzialaniem nadzerania i peka¬ nia pod dzialaniem naprezen dotychczas nie jest jeszcze zbadane calkowicie. Zbadanie jego istotnych przyczyn nie jest jednak konieczne do zrozumienia sposobu, który istotnie usuwa lub zmniejsza dazenie do pekania pod dzialaniem naprezen.Na mocy badan odlewów, obrobionych zgodnie z zasadami wynalazku niniejszego, stwierdzono, ze na pekanie pod dzialaniem naprezen oddzialywaja warunki budowy wewnetrznej stopu. Odlewy ze stopów gli- nowo-magnezowych, zawierajacych od 6 do 14% magnezu, nagrzane i zestarzone w znany sposób, sa podatne na pekanie pod dzialaniem naprezen. Aczkolwiek z punktu widzenia wlasciwosci fizycznych obróbka cieplna stopu jest bardzo pozadana, obrób¬ ka taka nie jest calkowicie korzystna. Wy¬ daje sie obecnie, ze budowa, bardziej od¬ porna na pekanie pod dzialaniem naprezen, charakteryzuje sie jednorodnym straceniem rozpuszczalnego skladnika z przesyconego roztworu stalego, natomiast dotychczas na¬ potykany po znanych obróbkach typ budo¬ wy cechuje stracenie selektywne, co sie ujawnia widocznymi granicami ziarn.Obróbka cieplna, za pomoca której osia¬ ga sie odpornosc stopu na pekanie, sklada sie z szeregu zabiegów, przy czym niektóre z nich moga sie nieco zmieniac w swoim praktycznym zastosowaniu, chociaz ich nazwa i cel sa podobne. Wedlug wynalaz¬ ku przedmiot, odlany ze stopu glinowo- magnezowego, zawierajacego znaczne ilosci magnezu, zostaje nagrzany do temperatu¬ ry, w której znaczna czesc skladnika ma¬ gnezu znajduje sie w stalym roztworze, przy czym jednak temperatura ta jest niz¬ sza od temperatury najbardziej topliwego skladnika eutektycznego danego stopu* Przedmiot ten jest utrzymywany w tej temperaturze przez 10 do 40 godzin, tak ze osiaga sie istotnie rozpuszczenie sie powyz¬ szego skladnika. Nastepnie przedmiot ten ochladza sie do temperatury, lezacej po¬ miedzy poczatkowa temperatura i tempera¬ tura pokojowa, i jest utrzymywany w tej temperaturze przez ograniczony przeciag czasu, po czym zostaje on ochlodzony do temperatury pokojowej. Ten ostatnio wy¬ mieniony stopien chlodzenia moze byc uskuteczniany w jakikolwiek odpowiedni sposób, jednak najlepsze jest chlodzenie woda, gdyz chlodzenie woda daje w wyniku lepsze wlasciwosci stopu.Badajac najwlasciwszy czas utrzymy¬ wania stopu w temperaturze rozpuszczania przetrzymywano stopy w ciagu róznych okresów czasu az do dkolo 200 godzin, w zwyklych jednak przypadkach przy ulep¬ szaniu odlewów o zwyklych przekrojach, odlewanych w piasku, okres 10 do 40 godzin jest zupelnie wystarczajacy. Na ulepszenie odlewów, dokonywanych w metalowych formach, czesto wystarcza godzina czasu lub nieco wiecej. Jezeli rozpuszczalny skladnik jest niezwykle drobno ziarnisty lub niezwykle grubo ziarnisty, to czas moze byc skrócony lub przedluzony tak, aby osiagnac zasadniczo w temperaturze roz¬ tworu równowage.Temperatura ta w odniesieniu do stopów glinowo-magnezowych, zawierajacych oko¬ lo 6% do 14% magnezu, znajduje sie w granicach od okolo 412 do 440°C.Po osiagnieciu rozpuszczenia sie sklad¬ nika rozpuszczalnego najlepszy sposób wy¬ twarzania odlewów znacznych wymiarów polega na ochlodzeniu odlewu w piecu do temperatury w przyblizeniu 371° — 399°C, nastepnie ochlodzeniu odlewu w oleju do temperatury pomiedzy 93 a 121°C i utrzy¬ mywaniu go w tej temperaturze przez krót¬ ki czas (od okolo 5 minut do 1 godziny) i — 2 —ochlodzeniu go do temperatury pokojowfef dopiero po tym okresie.Odmiana wynalazku polega na tym, ze odlew poddaje sie zabiegowi rozpuszcza¬ nia,]ak to zaznaczono powyzej, nastepnie ochladza sie go w sposób, poddajacy sie regulacji, umieszczajac odlew w powietrzu, ogrzanym do temperatury pomiedzy okolo 93°C a 12H°C, utrzymuje sie go w tej tem¬ peraturze krótki czas i ochladza do tempe¬ ratury pokojowej.Zasadnicze czynnosci sposobu wedlug wynalazku skladaja sie z nastepujacych zabiegów: pierwszego — rozpuszczania al¬ bo obróbki w wysokiej temperaturze, dru¬ giego — regulowanego lub przerywanego ochladzania od temperatury rozpuszczania do temperatury nieco nizszej, lecz wyzszej od temperatury pokojowej (stosowano dwa takie posrednie zabiegi z doskonalym skut¬ kiem), i trzeciego — ochladzania do tem¬ peratury pokojowej. W dwóch poprzednio przytoczonych sposobach, okazalo sie, ze ochladzanie w oleju do pewnej posredniej temperatury dziala w sposób taki sam, jak ochladzanie w piecu i chlodzenie w powie¬ trzu, przy czym obydwa sposoby daja struk¬ ture odlewu szczególnie odporna na nadze- ranie i pekanie pod dzialaniem napre¬ zen.Poza uodpornieniem stopów na pekanie sposób wedlug wynalazku niniejszego ulepsza i inne wlasciwosci stopówt i moze byc zastosowany do lanych stopów glino¬ wych, zawierajacych od okolo 6% do okolo 14% magnezu. Jednak najlepiej wynala¬ zek niniejszy nadaje sie do zastosowania przy ulepszaniu stopu, zawierajacego od okolo 9% do 11% magnezu, gdyz calkowi¬ cie zapobiega pekaniom stopu pod dziala¬ niem naprezen oraz ulepsza mechaniczne wlasciwosci tego stopu. Wlasciwosci te po¬ siada stop nawet w obecnosci dodanych znanych skladników stopowych.Stop po wymienionej obróbce cieplnej poddaje sie starzeniu w temperaturze po¬ kojowej lub tez w temperaturze ftfeco wyz¬ szej od temperatury pokojowej.Termin „stop glinowo - magnezowy" oznacza stop zawierajacy wiecej niz 50% glinu wraz z magnezem oraz male dodatki innych metali stopowych. PL