Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia ido isamoczynnego regulowania na¬ chylenia skrzydel smigla przestawnego za pomoca elektrycznego zródla pradu, uzaleznionego od liczby obrotów smi¬ gla.Urzadzenia dlo przestawiania nachyle¬ nia skrzydel smigla, w których napiecie pra¬ du, wytworzonego przez zródlo pradu, uza¬ leznione od liczby obrotów smigla, dziala na lacznik napieciowy w zaleznosci od licz¬ by obrotów smigla, a mianowicie w stosun¬ ku prawie proporcjonalnym do tej liczby, który to lacznik napieciowy powoduje prze¬ stawienie skrzydel smigla, sa znane. W tego rodzaju urzadzeniach liczba obrotów smi¬ gla zostaje ustalona wzglednie nastawiona niezaleznie od stanu lotu i polozenia dzwig¬ ni sterowniczej silnika (dzwigni do gazu) za pomoca recznie uruchomianej dzwigni, napinajacej mniej lub wiecej silnie sprezy¬ ne nastawna tak, ze z jednej strony prad dla elektrycznego narzadu nastawczego zo¬ staje rozrzadzany na skutek napiecia ispre- zyny, z drugiej; zas strony — na skutek dzialania elektromagnesu* Narzadem ma- stawczym moze byc hamulec elektromagne¬ tyczny albo hamulec uruchomiany pradem wirowym, albo tez podobnie dzialajaca przekladnia* Jako narzad nastawszy moze tez sluzyc silnik elektryczny, umieszczony przy samym smigle albo przy oslonie silni¬ ka samolotu lub pojazdu* W stosunku do znanych tego rodzaju urzadzen samoczyn¬ ne urzadzenie regulujace wedlug niniejsze¬ go wynalaizku wyróznia sie tym, ze nasta¬ wienie pozadanej liczby obrotów nie jest bynajmniej uzaleznione np. od mniej, lubwiecej cilnegOriiapiecia sprezyny, natomiast prad, wytwarzamy przez zródlo pradu, jest doprowadzany do jednego lub wiecej lacz¬ ników napieciocwych poprzez nastawny o- pornik miarodajny dla nachylenia skrzydel smigla, które to laczniki napieciowe roz¬ rzadzaja w-pozadanym kierunku z innego < zródla praj4ta prafc| dla wlasciwego narzadu i*,/.« n#&awczQgM^popirzez laczniki elektroma- 'gnesowe lub podobne.Urzadzenie wedlug niniejszego wyna¬ lazku nie tylkoj pozwala ominac zastoso¬ wanie malej i czulej sprezyny, zreszta bar¬ dzo niepewnej i ponadto o bardzo ograni¬ czonej zdolnosci nastawiania, leciz umozli¬ wia takze bardziej niezawodne i dokladne nastawianie i regulowanie nachylenia skrzydel smigla. Ponadto urzadzenie we¬ dlug niniejszego wynalazku chroni calko¬ wicie od nieumiejetnej obslugi, gdyz wszy¬ stkie obwody pradu sa w pewnej mierze miedzy soba zalezne i poza tym moga byc kierowane poprzez znany lacznik bezpiecz¬ nikowy. Prócz tego urzadzenie obslugujace moze byc uproszczone na skutek mozliwo¬ sci dogodnego sprzegania dzwigni sterow¬ niczej silnika samolotu lub pojazdu (dzwi¬ gni do gazu) z urzadzeniem nastawnym o- poru lub oporów oraz dokonania równocze¬ snie za pomoca dzwigni gazowej w jej kon¬ cowych polozeniach przelaczen, dolaczen lub odlaczen pojedynczych obwodów pra¬ du. W zasadniczym urzadzeniu wedlug ni¬ niejszego wynalazku istnieja w ogóle moz¬ liwosci prostej i niezawodnej obslugi urza¬ dzenia nastawnego, które nie wszystkie mo¬ ga byc wyczerpujaco! omówione w umiesz¬ czonym ponizej przykladzie laczenia. Przy tym cale urzadzenie regulujace moze byc umieszczone w postaci malego zamknietego przyrzadu w kazdym odpowiednim miejscu w samolocie lub pojezdzie.Przedmiot wynalazku niniejszego jest uwidoczniony schematycznie tytulem przy¬ kladu na rysunku, przy czym przyjeto, ze urzadzenie dziala pelnym gazem, t. j. ze dzwignia 67 do gazu jest doprowadzona do swego polozenia krancowego.W niniejszym przykladzie wykonania narzad nastawczy, dzialajacy na skrzydla smigla 1 wzglednie jego przekladnie 2 sta¬ nowi lewo- i prawoobrotowy silnik elek¬ tryczny 4, przenoszacy potrzebne ruchy przestawcze na przekladnie 2 za pomoca gietkiego walu 3. Silnik elektryczny jest zaisilany pradem np. z akumulatora 13 po¬ przez glówne przewody 7, 8 oraz 9, 10 i 11, 12, a [mianowicie tak, ze przewód 9, 10 powoduje obracanie sie silnika w kierunku zwiekszania nachylenia skrzydel smigla, t. j. obnizania liczby obrotów smigla, nato¬ miast przewód 11, 12 — obracania sie sil¬ nika w kierunku zmniejszania nachylenia, t. j. powieksizania liczby obrotów sipigla.Te obwody pradu sa przeprowadzane po¬ przez znany lacznik koncowy 6, ogranicza¬ jacy nachylenie smigla w granicach miedzy polozeniem startowym, a polozeniem dla lotu szybowego, który to lacznik koncowy w niniejszym przykladzie wykonania jest dolaczony do narzadu nastawnego 2 za po¬ moca gietkiego walu 5.W urzadzeniu wedlug niniejszego przy¬ kladu wykonania mozna odróznic cztery obwody pradu, które moga byc zamykane po czesci w miare samoczynnego regulowa¬ nia, po czesci zas za pomoca obslugi recz¬ nej, a mianowicie odróznia sie: 1) glówny oibwód, w którym prad ply¬ nie od akumulatora 13 poprzez przewód 7, 8 silnika elektrycznego, poprzez przewód 9, 10, 20 lacznika bezpiecznikowego, po¬ przez miejsce odgalezienia 21, poprzez kontakty 24, 25, polaczone za pomoca most¬ ku 22 lacznika; elektromagnetycznego 23, poprzez zaciski 26, 27 lacznika recznego 28 z powrotem dto zacisku akumulatorowe¬ go 29. Jak z tego wynika, ten obwód pra¬ du mozna zatmykac i otwierac za pomoca recznej dzwigni lacznikowej 30, co odpo¬ wiada recznemu nastawieniu na powieksze¬ nie nachylenia smigla; — 2 -2) glówny obwód, w którym prad ply¬ nie od akumulatora 13 poprzez zaciski 8, 11 silnika elektrycznego, poprzez przewód 12, 18 lacznika bezpiecznikowego, poprzez mostek 31 lacznika elektromagnetycznego 32, poprzez kontakty 33, 34, poprzez zaci¬ ski 35, 27 lacznika recznego z powrotem do zacisku 29 akumulatora; a wiec i ten obwód pradu mozna, zamykac i otwierac za pomo¬ ca lacznika! recznego 30, a w przeciwien¬ stwie doi popirzedtnio wymienionego obwodu pradu sluzy on doi zmniejszenia nachyle¬ nia smigla, co' odpowiada zwiekszeniu sie jego liczby obrotów; 3) glówny obwód pradu, jak wyszcze¬ gólniony pod pozycja 1, w którym zamiaist poprzez lacznik reczny 28, prad plynie po¬ przez kontakty 36, 37 poprzez mostek 31 lacznika elektromagnetycznego 32 i zlacze 38 z powrotem do zacisku 29. W uwidocz¬ nionym schemacie ten obwód pradu jest jednakze przerwany miedzy zaciskami 36, 37 i moze byc zamkniety przez mostek 31 lacznika 32; w danym przypadku sluzy równiez do powiekszania nachylenia smi¬ gla, t. j. do zmniejszania liczby obrotów smigla; 4) glówny obwód pradu, jak juz wy¬ szczególniono pod pozycja 2, w którym je¬ dnak zamiast poprzez lacznik reczny 28 prad plynie poprzez odgalezienie 39 i kon¬ takty 40, 41 mostku 22 lacznika elektroma¬ gnetycznego 23 i nastepnie odgalezienie 38 do zacisku 29; w podanym schematycznym przykladzie takze i ten obwód pradu jest przerwany miedzy zaciskami 40 i 41 i slu¬ zy do zmniejszania nachylenia smigla, czyli do powiekszania liczby obrotów smi¬ gla.Z tego schematu polaczen wynika, ze recznie dbkonanie zmiany nachylenia smi¬ gla jest mozliwe tylko wtedy, gdy mostki 22 i 31 laczników elektromagnetycznych 23, 32 lacza zaciski 24 i 25 wzglednie 33 i 34 to jest gdy w cewkach 23, 32 pradu nie ma, W przeciwnym razie te glówne obwo¬ dy pradu przestawiaja smiglo tylko wów¬ czas, gdy mosftki 22 i 31 pod wplywem dzialania elektromagnesów 23 i 32 lacza kontakty 40 i 41 wzglednie 36 i 37 w kie¬ runku przeciwnym do dzialania sprezyn 42 wzglednie 43. Lacznik elektromagnetyczny 32 bedzie uruchomiony tylko wówczas, gdy obwód pradu od zacisku 7 przebiega po¬ przez laczniki napieciowo-dzwigniowe 44, 46 i ich kontakty 45 wzglednie 47. Podob¬ nie uruchomiony zostaje lacznik elektro¬ magnetyczny 23 tylko wtedy, gdy prad! mo¬ ze plynac w obwodzie od zacisku 7 poprzez lacznik napieciowy 44 i kontakt 48 oraz poprzez sprezynowy kontakt 49, 50 z po¬ wrotem do zacisku 29 akumulatora. Wy¬ mienione powyzej laczniki napieciowe zo¬ staja wiec uruchomiane z jednej strony na skutek dzialania ich sprezyny 51 wzgled¬ nie 52, z drugiej zas strony na skutek dzia¬ lania ich cewki elektromagnetycznej 53 wzglednie 54.Do wzbudzania elektromagnesów 55 i 56 sluzy pradniczka 57 zalezna, co do swej liczby obrotów, a wiec takze co do swego napiecia, od liczby obrotów silnika lub smi¬ gla, przy czym wedlug wynalazku przewo¬ dy 58, 59 wzglednie 60 i 61, 62 obejmuja opór suwakowy 63. Przewody boczne dla cewki 53, odgalezione od kontaktu 59, prze¬ prowadzaja prad1 poprzez sprezynowy la¬ cznik 65 z powrotem bezposrednio do prad- niczki 57 poprzez kontakt 70, badz tez po¬ srednio poprzez kontakt 64, poprzez cewke 54 dla napieciowego lacznika kontaktu sprezynowego 46 polaczenie 60 i 59. Ten ostatni obwód bedzie jednak zamkniety tylko wtedy, gdy dzwignia 67 do obslugi¬ wania silnika znajdzie sie na tak zwanym pelnym gazie, tak ze swoim wystepem 68, wbrew dzialaniu sprezyny 69, dociska la¬ cznik 65 do kontaktu 64.Gdy dzwignia 67 do sterowania gazu zostaje nieco cofnieta, wówczas prad, ply¬ nacy z pradniczki 57 poprzez cewke elek¬ tromagnesu 53, zostaje bezpo&redmio za* — 3 —mfcniety przez kontakt 70, a wiec z ponii- nieciem oporu suwakowego 63. W niniej¬ szym schemacie obie cewki elektromagne- sów 53, 54 sa jedinak laczone poprzez opór suwakofwy. Aby laczniki elektromagnetycz- Be 53 i 54 dzialaly wbrew silom sprezyn 51, 52, jest wiec potrzebne stosunkowo du¬ ze napiecie, aj wiec wysoka liczba obrotów pradnicy 57. Urzadzenie regulujace jest tym samym nastawione na wysoka liczbe obrotów, a mianowicie w polozeniu pelne¬ go gazu silnika samolotu lub pojazdu. Je¬ sli pirzy tym liczbai obrotów smigla sie ob¬ nizy, to iznadzy, jesli liczba obrotów silnika nie osiagnie liczby obrotów, nasitawionej w oporze suwakowym 63, wówczas obwód pradu dlai lacznika elektromagnetycznego 23 zoistaje zamkniety przez kontakt 44 i 48; mostek 22 zostaje podniesiony tak, ze la¬ czy kontakty 40, 41, dzieki czemu obwód pradu1 dlaJ silnika 4 jest utworzony przez przewód 11, 12, 18, 39, to jest nachylenie smigla zostaje zmniejszone, a jegoi liczba obrotów sie powieksza, a mianowicie tak dlugo, az dzialanie elektromagnesu 53 ztoów wystarczy do zniesienia polaczenia miedzy punktami 44, 48. W tej samej chwi¬ li mostek 22 opada z powrotem na kontak¬ ty 24, 25 i uprzednio zamkniety obwód pradu zostaje przerwany, a tym samym u- staje dalsze przestawianie smiglai. Smiglo obraca sie wiec z liczba obrotów nastawio¬ na na oporze 63. Jesli z jakichkolwiek: po¬ wodów liczba! obrotów smigla, a tym sa¬ mym i napiecie pradniczki 57 wzrosnie, to cewki 53, 54 lacznika elektromagnetyczine- go 55 i 56 przyciagaja obydwa kontakty sprezynowe 44, 46, a obwód pradu, biegna¬ cy poprzez lacznik elektromagnetyczny 32, zostaje zamkiniety poprzez kontakty 45 i 47. Mostek 31 podniesiony tworzy polacze¬ nie miedzy kontaktami 36 i 37, dzieki cze¬ mu silnik przestawczy 4 swym obwodem pradu 9, 19, 20, 21 jest obecnie nastawiony na powiekszanie nachylenia smigla*, to- jest na zmniejsMmie liczby obrotów.Gdy smiglo obraca sie z nastawiona li¬ czba obrotów, to jak z powyzszego wynika, kontakt sprezynowy 44 wykonywa miedzy kontaktami 45 i 48 ruchy wahadla, podczas gdy kontakt sprezynowy 46 zaleznie od na¬ stawienia, ewentualnie za pomoca malego oporu regulujacego, reaguje na mniej lub wiecej wczesne wzbudzenie. Jest rzecza o- czywista, ze przesuniecie guzika 71, to jest nastawianie oporu 63, na kazda pozadana liczbe obrotów smigla moze byc tez doko¬ nane podczas lotu.Dalsza cecha wynalazku jest polacze¬ nie dzwigni db wlaczania silnika (dzwignia 67) z lacznikiem 65, wspóldzialajacym z kontaktem ^64 wzglednie 70. Jesli nastapi lekkie dlawienie silnika, to powstaje pola¬ czenie lacznika 65 z kontaktem 70. Lacznik napieciowy 54 jest zasilany pradem po¬ przez nastawiony opór 63, po-dczas gdy lacznik napieciowy 53 jest polaczony bez¬ posrednio! z pradniczka 57 bez zadnego o- poru posredniegoi (albo tez ewentualnie po¬ przez maly nastawny opór regulujacy).Lacznik napieciowy 53 reaguje wiec juz na male napiecia, to jest lacznik ten jest na¬ stawiony na mala liczbe obrotów. Regulo¬ wanie przez te mala liczbe obrotów moze jednak nastapic tylko poprzez lacznik ele¬ ktromagnetyczny 23, to jest tak, ze nasta¬ wiona mala liczba obrotów nie moze byc nizsza, podczas gdy powiekszenie sie licz¬ by obrotów jest zupelnie mozliwe, gdyz prad plynacy poprzez lacznik elektroma¬ gnetyczny 32 musi byc jeszcze przeprowa¬ dzany takze poprzez lacznik sprezynowy 46 i kontakt 47. Ten ostatni dziala jedlnak dopiero wtedy, gdy liczba obrotów jest wyzsza odpowiednio do wlaczonego oporu regulujacego 63. Tym samym liczba obro¬ tów silnika moze sie zmieniac w szerokich granicach bez wspóldzialania regulacji sa¬ moczynnej. Dopiero gdy liczba obrotów o- padnie lub zwiekszy sie poza naistaJwione granice, zaczyna dzialac regulacja sanflo- czynna. Te granice mozna oczywiscie usta- — 4 —lic przez odpowiednie opory suwakowe lub podobne, ewentualnie za pomoca ustalo¬ nych podzialek. Pokazany na rystimku schemat uwidocznia te mozliwosc zmiany dla górnej licfcby obrotów. W grafikach te¬ go duzego zasiegu liczby obrotów, tak u- trzymywanego przez regulacje samoczyn¬ na, urzadzenie regulujace jest wiec co pra¬ wda wylaczone, zaczyna jednak natych¬ miast dzialac, skoro zaleznie od nastawie¬ nia dopuszczalna najwyzsza lub najnizsza liczba obrotów zostanie przekroczona. Na ogól jednak granic tych nie przekracza sie przy zmianach liczby obrotów na skutek zmian szybkosci lotu samolotu, wyjawszy podczas lotu nurkowego lub przy zastoso¬ waniu silników kompresorowych. Opisane urzadzenie jest wazne zwlaszcza dla lotu nurkowego. Przy przejsciu do lotu nurko¬ wego, a wiec przy dlawieniu silnika, winna byc najpierw obnizona liczba obrotów smi- glai, a w zadnym ratzie nachylenie smigla.Aby poza tym przy wzrastajacej szybkosci lotu nutrkbwego opanowac znacznie szybsze nadrabianie liczby obrotów normalnymi malymi szybkosciami, przestawnymi pod wzgledem nieprzekraczania dopuszczalnej najwyzszej liczby obrotów, mozna, jak juz wyzej nadmieniono, nastawic liczbe obro¬ tów nizej za pomoca oporniki suwakowe¬ go, a mianowicie tak, aby pomimo przekro¬ czenia liczby obrotów regulowanej, w tym nadzwyczajnym przypadku najwyzsza do¬ puszczalna liczba obrotów nie zoistala prze¬ kroczona.Na odWrót mozna oczywiscie przy przejsciu z lotu nurkowego do lotu w góre nastawic dolna granice liczby obrotów od¬ powiednio nieco wyzej. Dla niektórych stanów lotu mozna to oczywiscie przepro¬ wadzic takze za pomoca uprzednio nasta¬ wionych oporników, a mianowicie w sposób dogodny przez urzadzenie laczników, któ¬ re przez nastawienie na polozenie lotu po¬ ziomego lub na polozenie lotu nurkowego uruchomiaja odpowiedni lacznik. W grani¬ tach tak ogranicaowego duzego zakresu li¬ czby obrotów jest wiec mozliwe reczne przestawianie, które w niektórych przypada kach mozfe byc bardzo pozadane. Aby przy tym wykluczyc falszywe nastawienie, a wiec aby uniknac przekroczenia dopusz¬ czalnej najwyzszej wzglednie najnizszej liczby obrotów, prad glówny jest prowa¬ dzony od lacznika elektromagnetycznego 23 poprzez lacznik reczny 28. Gdyby np. smiglo, obracajace sie z pewna okreslona liczba obrotów w granicach duzego zakre¬ su liczby obrotów, bylo nastawiane na ma¬ le nachylenie, to do silnika przestaWczego -bylby doprowadzany prad poprzez kon¬ takt 34, poprzez mostek 31 i poprzez kon¬ takt 33 i liczba obrotów zwiekszalaby sie tak dlugo, dbpóki laczniki sprezynowe 44 i 46 nie uruchomilyby lacznika magnetycz¬ nego 32; przez to mostek 31 zostalby pod^ niesiony, a tym saimym zostaloby przerwa¬ ne przestawienie reczne. Tak samo przy nastawianiu na duze nachylenie poprzez kontakty 25, 24 i mostek 22 liczba] obrotów zmniejszalaby sie tylko tak dlugo, dopóki lacznik! sprezynowy 44 nie poczalby dzia¬ lac odpowiednio do nastawionej liczby ob¬ rotów i nie uruchomilby lacznika magne¬ tycznego 32 w sensie przerwania obwodu pradu glównego. Wlasciwe dzialanie jest wiec i w kazdym przypadku zapewnione.Urzadzenie regulujace wedlug wynalazku daje wiec mozliwosci uskuteczniania naj¬ rozmaitszych dzialan wzglednie rozwiaza¬ nia róznych zadan w sposób prosty. Na miejsce jednego regulowanego wzglednie nastawnego oporu 63 mozna bez trudnosci umiescic szeregowo lub równolegle kilka takich oporów, a tak samo i wieksza ilosc laczników napieciowych, zaleznie od poza¬ danego wyniku. W koncu wskazuje sie je¬ szcze pokrótce na mozliwosci przekrocze¬ nia w dól granicy liczby obrotów, jesli zaj¬ dzie ku temu potrzeba. Dotyczy to zwlasz¬ cza ladowania przy calkowicie zdlawionym silniku. Dla tego przypadku przewidziany — 5 —jest lacznik sprezynowy 49, 50, który jest sprzezony z dzwignia 67 dla gazu tak, np. za pomoca wystepu 68, aby dzwignia gaizo- wa przy polozeniu dla biegu jalowego o- twierala równoczesnie lacznik 49, 50. Sa¬ moczynnie przestawienie na male nachyle¬ nie jest wiec mozliwe; liczba obrotów smi¬ gla musi wiec w tym przypadku obnizac sie, jak przy srubie nieruchomej. Przestawienie na polozenie dla szybowania, zachodzace w przypadku przerwy w dzialaniu silnika, jest tez mozliwe tylko' wtedy, gdy dzwi¬ gnia gazowa znajduje sie w polozeniu dla biegu jalowego, poniewaz przy tym na sku¬ tek wylaczenia lacznika magnetycznego 23, kontakty 24, 25 pozostaja polaczone po¬ przez mostek 22. Na iskutek wlaczenia wy¬ lacznika granicznego 6 unika sie przesta¬ wienia sruby poza polozenie dla szybowa¬ nia i ponizej polozenia startowego. To o- statnie jest wazne przede wszystkim w zwiazku z urzadzeniem regulujacym we¬ dlug wynalazku przy polozeniu dzwigni dla. gazu nastawionej nie na bieg jalowy i przy silniku bezczynnym, gdyz inaczej smiglo byloby stale obracane w sensie zmniejsze¬ nia nachylenia. Natomiast na skutek dzia¬ lania wylacznika granicznego smiglo moze sie przestawic .najwyzej do polozenia, star¬ towego, toi jest na najmniejsze potrzebne nachylenie. PL