Znane sa rózne sposoby i urzadzenia, sluzace do wytwarzania drgan mechanicz¬ nych. Najlatwiej jest wytwarzac drgania wielkiej czestotliwosci za pomoca mas wi¬ rujacych. Masy takie powoduja jednak, przynajmniej w urzadzeniach prostej bu¬ dowy, drgania, nie posiadajace okreslone¬ go kierunku, gdyz wytworzone sily odsrod¬ kowe dzialaja We wszystkich kierunkach.Azeby otrzymac z nich sily, dzialajace w pewnym okreslonym kierunku, sprzega sie ze soba kilka mas zamachowych w ten spo¬ sób, iz wiruja one w przeciwnych kierun¬ kach. Przy takim wykonaniu sily, wystepu¬ jace pomiedzy obu srodkami obrotu, zoo* sza sie nawzajem, tak, iz pozostaje jedynie prostopadla do linii; ich laczacej sila, dzia¬ lajaca zwrotnie.To znane urzadzenie jest jednak zlozo¬ ne i kosztowne. Wymaga ono stosowania co najmniej dwóch, na ogól zas czterech wiru¬ jacych mas oraz mechanizmu do przeno¬ szenia napedu, w najprostszej postaci skladajacego sie z pary kól zebatych, po¬ wodujacych konieczny obieg obu mas, wzglednie par mais w przeciwnych kierun¬ kach. Poniewaz w urzadzeniach takich sto¬ suje sie ruch wirowy bardzo szybki, przeto wykonanie kól zebatych musi byc nadzwy¬ czaj dokladne; pomimo to nie zapewniaono zawsze dostatecznie cichego biegu urza¬ dzenia, Poza tym urzadzenia takie posiada¬ ja wskutek kilku obiegajacych mas oraz niezbednych kól zebatych duze rozmiary; sa one tez przewiazanie ciezkie i (nieporeczne, ceprzy wielu zastosowaniach odgrywa jed- * nak dejcydujaca role, np. przy zastosowa¬ niu drgan mechanicznych do badania mate- V mialów, przy k£órym masa wytwarzacza • # drgan powinna byd w wielu przypadkach mozliwie mala w porównaniu z masa bada¬ nego przedmiotu, w przeciwnym razie wply¬ wa ona ma otrzymywane rezultaty przy ba¬ daniu przedmiotu przez udzielenie mu drgan. Dotyczy to zwlaszcza drgan rezo¬ nansowych. Jeszcze wazniejsza jest mala masa przy zastosowaniu wytwarzacza drgan w budownictwie, np. przy wstrzasaniu lub przy zageszczaniu betonu i materialów po¬ dobnych. W tym przypadku nadmiernie wielki ciezar i rozmiary uniemozliwialyby w ogóle stosowanie takich urzadzen.Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu oraz odpowiedniego urzadzenia do latwe¬ go wytwarzania w okreslonych kierunkach drgan mechanicznych. Wedlug wynalazku urzadzenie z pojedynczymi wirujacymi ma¬ sami zawiesza sie w postaci wahadla. W kierunku zawieszenia wahadla powstaja wówczas drgania, gdy natomiast w kierun¬ ku poprzecznym, to jest w kierunku wahan wahadla, zjawiajace sie sily sa pochlania¬ ne przez mase wlasciwego wytwarzacza drgan, a wiec np. przez silnik wraz z wiru¬ jacymi masami. Dobrze jest przy tym wy¬ brac punkt zawieszenia wlasciwego wy¬ twarzacza drgan, sztywno polaczony ze wspornikiem, podtrzymujacym cale urza¬ dzenie, wzglednie z oslona, wówczas oslo¬ na ta moze przenosic dalej wytworzone drgania. Wahadlo moze byc przy tym sprzegniete z oslona, Wzglednie ze wspor¬ nikiem, za pomoca sprezyn lub innych na¬ rzadów podatnych, które bynajmniej nie przeszkadzaja dzialaniu urzadzenia, a da¬ ja moznosc stosowania go do wytwarzania drgan skierowanych zaleznie od ustawia¬ nia oslony, wzglednie wspornika w odpo¬ wiednim polozeniu.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie przyklad wykonania urzadzenia: wedlug wynalazku. Fig. 1 objasnia zasada wyna¬ lazku w jego najprostszej postaci. Liczba 1 oznacza silnik napedzajacy lub przyrzad podobny, na któregoi wale osadzona jest masa zamachowa 2. Tak proste wytwarza¬ nie drgan za pomoca jedynie sily obiegaja¬ cej, a wiec nie posiadajacej stalego kierun¬ ku, uskutecznia sie przez zawieszenie tego silnika za pomoca sztywnego wahadla 3 w punkcie 4. Z chwila wprowadzenia masy zamachowej 2 w obrót wolny koniec waha¬ dla zaczyna wykonywac drgania1 w kierun¬ kach, zaznaczonych przez strzalki; ampli¬ tuda tych drgan zalezy przy tym od masy wahadla oraz od wlasciwego wytwarzacza drgan. W punkcie 4 dzialaja jedynie sily, skierowane pionowo, a wiec w kierunku strzalki, które mozna wyzyskac do dowol¬ nych celów. Tak np. punkt zawieszenia 5 wahadla wedlug fig. 2 móglby byc umoco¬ wany w ramie lub w oslonie 6, przy czym wytwarzacz 7 drgan wraz z masa zamacho¬ wa zawieszony jest na sztywnym wahadle 8 w punkcie zawieszenia 5, Urzadzenie ta¬ kie, oparte na odpowiedniej podstawie, wy¬ wiera nia nia pionowe sily periodycznie zwrotne. Inny przyklad wykonania przed¬ stawiony jest na fig. 3. Wytwarzacz drgan z masa zamachowa 9 zawieszony jest zno- wuz na sztywnym wahadle 10 w punkcie zawieszenia! 11 oslony 12; jednakze wolny koniec wahadla, a wiec np. sam wytwa¬ rzacz, zwiazany jest z oslona za pomoca sprezyn 13 i 14. Dzieki takiemu wykonaniu urzadzenie moze byc uzywane w kazdym polozeniu, a wiec np., jak to przedstawiono na rysunku,, moze byc przymocowane do pionowo ustawionego przedmiotu, na który wywiera ono wówczasi drgania zmienne w kierunku poziomym.Urzadzenie moze znalezc zastosowanie — 2 —do róznych celów, gdy potrzebne sa zwrot¬ ne sily o stalym kierunku. Oczywiscie, moz¬ na tez zawiesic na jednej osi ja)ko< wahadla kilka wytwarzaczy drgan, aby, zmieniajac odpowiednio naped, nip, pod wzgledem rów¬ nomiernosci lub czestotliwosci, wytwarzac nakladane drgania róznego rodzaju. PL