Wynalazek niniejszy ogólnie dotyczy stalego, jednak rozlaczalnego polaczenia pomiedzy dwoma narzadami, zwlaszcza czesciami maszyn.Do wykonania i zwolnienia polaczenia powinny wystarczyc stosunkowo nieznacz¬ ne sily, jednak jednoczesnie polaczenie to daje moznosc osiagania bardzo wielkiego cisnienia dociskowego, wobec czego moze byc stosowane np. zamiast sprzegla do sprzegania dwóch walów i moze przeno¬ sic caly moment obrotowy walu bez kli¬ nów, srub, i t. d. i bez jakiejkolwiek ob¬ róbki konców walów, a tylko przes odpo¬ wiednio silne cisnienie dociskowe.Inna zaleta polaczenia wedlug wyna¬ lazku polega na tym, ze jednoczesnie daje ono moznosc dokladnego centrowania cze¬ sci sprzeganych.Wynalazek moze nadawac sie równiez do niezawodnego umocowania tarcz, kól, dzwigni i podobnych narzadów na walach, osiach lub pretach, do niezawodnego' pola¬ czenia czesci zlozonego walu korbowego, do szczególnie szczelnego polaczenia rur i- w ogóle do laczenia róznych czesci maszyn.Polaczenie zakleszczajace wedlug wy¬ nalazku w zasadzie sklada sie z dwóch za¬ kleszczajacych sie czesci o dopasowanych powierzchniach stozkowych, przy czym je¬ dna czesc jest wykonana jako narzad wy¬ drazony. Pomiedzy stozkowymi dopasowa¬ nymi powierzchniami tych czesci sa umie¬ szczone narzady toczne i prócz tego srodkido wzajemnego nasuwania na siebie cze¬ sci stozkowych.Na zalaczonym rysunku przedstawiono kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 i 3 przedstawiaja dwie postacie wykonania przedmiotu wynalazku w prze¬ kroju podluznym, a mianowicie w zastoso¬ waniu do polaczenia czesci maszyn, jak rur, walów i t. d., fig. 2 i 4 natomiast przedstawiaja postacie wykonania w za¬ stosowaniu do umocowania czesci maszyn lub narzadów na wydrazonych narzadach podtrzymujacych, np. na walach wydrazo¬ nych.Wedlug fig. 1 na wale 1 osadzony jest wydrazony cylinder 2. Dopasowanie pomie¬ dzy wialem 1 i cylindrem 2 moze byc usku¬ tecznione, jak przedstawiono na rysunku, za pomoca gladkiej powierzchni cylindry¬ cznej lub tez stozkowej, gwintu albo uze¬ bienia. Na wydrazonym cylindrze 2 jest osadzona tuleja 3, której czesc zewnetrz¬ nej powierzchni jest wykonana stozkowo.Cylinder wydrazony 2 i tuleja 3 sa zao¬ patrzone w szczeliny 8 wzglednie 7, prze¬ biegajace w kierunku osiowym. Czesci po¬ miedzy szczelinami moga poddawac sie sprezyscie w kierunku promieniowym. Na stozkowej powierzchni tulei 3 leza walki 4, prowadzone w klatce 5. Klatka 5 i wal¬ ki 4 sa przedstawione w górnej czesci fig. 1 w: przekroju, a w dolnej czesci w widoku z przodu.Walki 4 sa pochylone wzgledem,' osi po¬ dluznej tulei 3 wzglednie cylindra 2 pod katem a to znaczy polozone sa rozbieznie wzgledem tej osi. W polozeniu tym sa u- trzymywane przez odpowiednie wyciecia w klatce 5. W jednym wycieciu moze mie¬ scic sie jeden lub kilka walków. Stozkowa tuleje 3 i walki 4 obejmuje oslona 6 o stozkowym wydrazeniu. Pochylenie wy¬ drazenia oslony 6 jest dobrane tak, ze pa¬ suje do stozkowej powierzchni tulei 3 i walków 4. Walki 4, przedstawione na fig. 1, sa cylindryczne, lecz moga byc równiez stozkowe. W przypadku walków cylindry¬ cznych katy pochylenia tworzacych powie¬ rzchni stozkowych narzadów 3 i 6 powin¬ ny byc jednakowe, to znaczy powierzchnia stozkowa oslony 6 musi byc równolegla do powierzchni stozkowej tulei 3.Gdy oslona 6 jest obracana w kierunku strzalki na walkach 4, to walki na skutek pochylenia wywieraja dzialanie srubowe.Oslona 6 pod wplywem nakrecenia zosta¬ je przesunieta równiez osiowo wzgledem tulei 3 i na skutek pochylenia powierzchni toczenia sie wywiera cisnienie. Cisnienie to wzrasta w miare dokrecania oslony 6 do tulei 3. Z powyzszego wynika, ze wycinki stozka 3, utworzone przez szczeliny 8, zo¬ staja docisniete do wydrazonego cylindra 2, cylinder zas — do walu 1.Gdy cylinder wydrazony 2 i tuleja 3 maja stosunkowo cienkie scianki, to szcze¬ liny 7 albo 8 sa zbyteczne. Pod dociskiem walków 4 czesci te zostaja zawsze scisnie¬ te i docisniete do walu 1. Docisk wobec wytwarzania tarcia przy toczeniu sie wal¬ ków jest nadzwyczaj wielki, poniewaz wal¬ ki moga byc rozmieszczone na calym ob¬ wodzie.Na skutek docisku pomiedzy walem 1 i wydrazonym cylindrem 2 wytwarza sie polaczenie zakleszczajace. Stosunek mo¬ mentu dociskajacego do momentu obroto¬ wego moze byc okreslony w szerokich gra¬ nicach przez dobór rozwarcia stozka i wiel¬ kosci kata rozbieznosci a.Oslona 6 moze byc zabezpieczona przed obracaniem sie zarówno wzgledem walu 1 jak i cylindra wydrazonego 2 za pomoca jakiegokolwiek znanego zabezpieczenia przeciwskretnego.Oslona 6 i tuleja 3 moga byc równiez polaczone gwintem, który posiada taki sam skok, jaki jest wyznaczony przez rozbiez¬ nosc walków. Przy zwalnianiu polaczenia unika sie przez to rozpadniecia sie na po¬ szczególne czesci. — 2 —- Gdy na wale i ma byc umocowana tar¬ cza lub kolo, to wtedy cylinder 2 moze byc wykonany jako czesc tej tarczy lub kola.Gdy maja byc polaczone ze soba dwa na¬ rzady cylindryczne, to na drugim koncu cy¬ lindra wydrazonego 2 powinno byc umiesz¬ czone jeszcze jedno urzadzenie zakleszcza¬ jace, skladajace sie z czesci 3, 4, 5 i 6.Gdy nie ma szczelin 8, to przez docisk walków 4 cylinder wydrazony 2 zostaje docisniety do walu / tak, ze obydwie te czesci zupelnie szczelnie przylegaja do siebie. Polaczenie nadaje sie wobec tego równiez do wszystkich celów, gdzie chodzi o szczelnosc pomiedzy dwiema czesciami, a wiec np. do polaczenia przewodów do cieczy lub przewodów gazowych.W wielu przypadkach tuleja wewnetrz¬ na 3 i cylinder 2 moga byc wykonane jako jedna czesc. Na fig. 2 przedstawiono u- klad, w którym docisk odbywa sie od we¬ wnatrz na zewnatrz. Stozek 60 dla wytwo¬ rzenia sily dociskowej zostaje pokrecony.Uklad walków 4 i klatki 5 jest zasadniczo taki sam jak i na fig. 1. Wytworzone ci¬ snienie dziala na tuleje 30 ze stozkowa po¬ wierzchnia wewnetrzna, a poprzez te po¬ wierzchnie na wydrazony cylinder 2, który z kolei, jest dociskany do oslony 10. Pier¬ scien 30 moze byc zbyteczny, gdy cylinder 2 w miejscu osadzenia narzadu 10 posiada na wewnetrznej stronie stozkowa powierz¬ chnie.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 3, jedna czesc urzadzenia zakleszczajacego, a mianowicie czesc, ozna¬ czona cyfra 3, stanowi czesc, oznaczona na fig. 1 cyfra 2. Jako narzady toczne sa za¬ stosowane kulki 9, Do prowadzenia narza¬ dów tocznych stozkowa czesc 3 cylindra 2 i ewentualnie równiez oslona 6 sa zaopa¬ trzone w jeden lub kilka rowków srubo¬ wych. Zamiast rowków oslona 6 moze byc posuwana do stozka 3 za pomoca gwintu lub innego urzadzenia.Na fig. 4 przedstawiony jest taki wla¬ snie uklad. Stozek 60 jest umieszczony tu¬ taj tak samo jak w przykladzie wykona¬ nia, przedstawionym na fig. 2. Cylinder 2 posiada wydrazenie stozkowe. Oslona 10 powinna byc umocowana na cylindrze 2.Stozek 60 moze byc wcisniety za pomo¬ ca pierscienia gwintowanego 11 w cylinder 2. Cisnienie dociskowe na stozek 60 moze byc zwiekszone za pomoca prasy, a pier¬ scien gwintowany 11 jest wkrecony tylko jako zabezpieczenie.Urzadzenie wedlug wynalazku mozna równiez dobrze stosowac jako nastawny sprawdzian do badania wewnetrznych i ze¬ wnetrznych srednic czesci maszyn. Czesc urzadzenia, wykonana ewentualnie rozcia- gliwie, stanowi wówczas czesc pomiarowa, druga zas czesc stanowi czesc nastawna. PL