Znane sa zamki zatrzymowe, umozli¬ wiajace stosowanie rozmaitych kluczy, przy czym otwieranie wzglednie zamyka¬ nie zamka moze byc kazdorazowo usku¬ teczniane jedynie tym kluczem, na który zamek zostal poprzednio nastawiony. Jed¬ nak znane dotychczas zamki zatrzymowe posiadaja wady, polegajace na tym, ze w jednych z nich, w celu nastawienia zamka na zmieniony klucz, konieczny jest dluz¬ szy zabieg, a niekiedy nawet dodatkowe stosowanie pomocniczych narzedzi, W in¬ nych zas wykonaniach zamków zatrzymo- wych nastawianie zamka na zmieniony klucz odbywa sie przez samo wkladanie, a nastepnie obrót zmienionego klucza W zamku otwartym, przy czym zamek w ten sposób zamkniety, moze byc otwarty je¬ dynie tym kluczem, za pomoca którego na¬ stapilo jego zamkniecie. Te ostatnie zamki zatrzymowe posiadaja jednakze te wade, ze takze osoby niepowolane, jezeli znajdu¬ ja zamek otwarty, moga go latwo nastawic na zmieniony klucz.Zamek zatrzymowy na zmienny klucz wedlug niniejszego wynalazku moze byc nastawiany na odmienny klucz bez potrze¬ by dluzszego zabiegu a tylko przez sam ob¬ rót klucza w zamku. Jednakze zamek ten jest zabezpieczony przed otwarciem za po-moca niewlasciwego klucza dzieki temu, ze zmiana klucza wymaga uprzedniego zwolnienia^ tegp zkmka, które uskutecznio¬ ne moze byc tylko tym kluczem, na który zamek zostal poprzednio nastawiony, przy czym zwolnienie zamka moze nastapic przez obrót tym wlasciwym w danej chwi¬ li kluczem o pól obrotu poza zwykle polo¬ zenie otwarcia zamka. Zwolnienie zamka wymaga zatem prócz dwóch pelnych obro¬ tów, wykonanych kluczem w znany sposób, dokonania jeszcze dalszego, dodatkowego pólobrotu tym samym kluczem, na skutek czego narzady skladowe zamka nasta¬ wiane zostaja w polozenie, w którypi sa zwolnione z wzajemnego sprzegniecia. Do¬ piero w tym polozeniu narzadów sklado¬ wych zamka moze byc zastosowany inny odmienny klucz.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania zanika zatrzymowego wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia widok z bo¬ ku wnetrza tego zamka w polozeniu otwar¬ tym, fig. 2 — widok z boku wnetrza tegoz zamka w polozeniu zamknietym, Na rysunku cyfra 6 oznacza zasuwe zamka, poruszana w znany sposób przez obrót klucza, wprowadzanego do otworu 7. Poziomy przesuw zasuwy 6 zamka ogra¬ niczony jest za pomoca jej podluznego o- tworu prowadniczego 8 oraz czopa pro- wadniczego 9, osadzonego w bocznej scian¬ ce oslony zamka. Glówny wystep bródki klucza moze przesuwac zasuwe, zahacza¬ jac kolejno o jej wystepy 10. Aby zasuwa mogla przesuwac sie, konieczne jest ponad¬ to podniesienie zatrzymu / do wlasciwej wysokosci w celu umozliwienia swobodne¬ go przesuwu czopa zatrzymowego 11 za¬ suwy poprzez srodkowe wyciecie 30 mie¬ dzy wystepami górnymi 16, 17 i wystepa¬ mi dolnymi 18, 19 zatrzymu. Ryglowanie zasuwy za pomoca czopa zatrzymowego 11 odbywa sie w zamku wedlug niniejsze¬ go wynalazku w taki sam sposób jak w znanych zamkach zatrzymowych. Nato¬ miast istota niniejszego wynalazku polega na tym, ze podnoszenie zatrzymu / do wlasciwej wysokosci odbywa sie za pomo¬ ca bródki klucza posrednio, a mianowicie za posrednictwem zatrzymu pomocniczego 2 oraz przesuwnej zebatki 3, której zeby zazebiaja sie na jej jednym koncu z zeba¬ mi zatrzymu wlasciwego /, na drugim zas koncu — z zebami zatrzymu pomocnicze¬ go 2. Jeden z tych zatrzymów jest stale zazebiony z zebatka 3, drugi zas zazebio¬ ny jest przejsciowo i spelnia zadanie sprze¬ gla, dzieki czemu w polozeniu zwolnionym zamka zeby-odnosnego zatrzymu i zebatki oddalane sa od siebie, tak iz zyskuja wzgle¬ dem siebie zupelna swobode ruchu. Nato¬ miast we wszystkich innych polozeniach zamka zeby odnosnego zatrzymu i zebatki zahaczaja o siebie, tak iz zatrzym ten i ze¬ batka sa ze soba sprzegniete. W wykonaniu zamka wedlug wynalazku przewidziane jest zazebienie stale miedzy zatrzymem wlasciwym / a zebatka 3, natomiast zaze¬ bienie rozlaczne — miedzy zebatka a za¬ trzymem pomocniczym 2. Zazebianie wzglednie zwalnianie zebów zebatki i za¬ trzymu pomocniczego uskuteczniane jest za pomoca tarczy 4, sprzegnietej na stale z kólkiem zebatym 5, które zazebia sie z zebami 31 zasuwy 6 zamka. Wskutek tego przesuw zasuwy zamka powoduje obrót kólka zebatego 5, a tym samym sprzegnie¬ tej z nim tarczy 4. Sprzeganie wzglednie zwalnianie zatrzymu pomocniczego z zaze¬ bienia z zebatka za pomoca tarczy 4 odby¬ wa sie dzieki temu, ze zebatka opiera sie gladkim swym brzegiem o obrotowa scian¬ ke wspierajaca 12 i wraz z ta scianka mo¬ ze obracac sie okolo trzpienia 13, osadzo¬ nego na stale w sciance zamka, przy jedno¬ czesnym dociskaniu tej scianki wraz z o- parta o nia zebatka do tarczy 4 za pomoca sprezyny 14. Tarcza 4 posiada ksztalt wal¬ cowy i jest w jednym miejscu plasko scie¬ ta. W zaleznosci od tego, czy scianka wspierajaca 12 opiera sie na walcowym - 2 —obwodzie tarczy 4, czy tez na plaskim scie¬ ciu tej tarczy, znajduje sie ona w swym polozeniu cofnietym lub tez przesunietym do zatrzymu pomocniczego, przy czym w polozeniu cofnietym, w którym ta scianka przedstawiona jest na fig* 1, zebatka i za- trzym pomocniczy sa wylaczone ze swego zazebienia, tak iz zebatka ta i zatrzym o- trzymuja zupelna wzgledem siebie jswo- bode ruchu* W polozeniu zas przesunietym scianki wspierajacej nastepuje sprzegnie¬ cie zebatki z zatrzymem pomocniczym, jak to jest uwidocznione na fig. 2. Liczba ze¬ bów kólka zebatego 5 oraz zebów 31 zasu¬ wy zamka jest tak dobrana, aby zarówno przy wysunietej zasuwie 6, jak i w otwar¬ tym polozeniu zamka, to znaczy we wszyst¬ kich polozeniach uzytkowych zamka, scian¬ ka wspierajaca 12 opierala sie o obwód walcowy tarczy 4, a tym samym, aby ze¬ batka i zatrzym pomocniczy we wszystkich normalnych polozeniach uzytkowych zamka byly ze soba sprzegniete. W celu rozlacze¬ nia tego zazebienia nalezy wedlug wyna¬ lazku pokrecic kluczem o pól obrotu poza jego polozenie, odpowiadajace otwarciu zamka, przy czym nastepuje dalsze do¬ datkowe cofniecie sie zasuwy do wnetrza zamka do polozenia, w którym ta zasuwa przedstawiona jest na fig. 1. Dodatkowy przesuw wsteczny zasuwy mozliwy jest dzieki temu, ze przewidziane sa na niej trzy wystepy 10 zamiast dwóch wystepów, jak to ma miejsce w zwyklych zamkach dwusuwowych. Podczas dodatkowego ob¬ rotu kluczem poza jego polozenie, odpo¬ wiadajace otwarciu zamka, bródka klucza zahacza o trzeci wystep dodatkowy zasu¬ wy, powodujac jej cofniecie poza jej po¬ lozenie, odpowiadajace otwarciu zamka. W tym polozeniu zasuwy tarcza 4 zwrócona jest swa plaska strona do scianki wspiera¬ jacej 12, wskutek czego ta scianka, a wraz z nia i zebatka moga cofnac sie nieco, ob¬ racajac sie jednoczesnie okolo trzpienia 13.Cofniecie sie scianki wspierajacej wraz z zebatka jest o tyle dostateczne, aby umozli¬ wione bylo zupelne rozlaczenie sie zebów zebatki i zatrzymu pomocniczego, jak to uwidocznione jest na fig. 1. Równoczesne dodatkowe cofniecie sie zasuwy umozliwia ustalenie zatrzymu wlasciwego 1 w jego polozeniu srodkowym, dzieki wsunieciu czopa zatrzymowego 11 zasuwy w wyciecie koncowe 15 zatrzymu 1. Po tych czynno¬ sciach zamek znajduje sie w swym polo¬ zeniu zwolnionym, w którym zatrzym wla¬ sciwy 1 ustalony jest w swym polozeniu srodkowym, podczas gdy zeby zebatki 3 i zatrzymu pomocniczego 2 sa rozlaczone.Po wprowadzeniu do zamka innego klucza o odmiennym ksztalcie bródki i obróceniu tym kluczem zatrzym pomocniczy zostaje podniesiony do wysokosci, odpowiadaja¬ cej innej dlugosci bródki klucza. Nastep¬ nie podczas przesuwu zasuwy nastepuje obrót tarczy 4, a tym samym zazebienie sie zebatki 3 z zatrzymem pomocniczym 2, jak to jest przedstawione na fig. 2. Oczywi¬ stym jest, ze sprzegniecie to nastapi w po¬ lozeniu wyjsciowym zebatki i przy pod¬ niesionym zatrzymie pomocniczym, a tym samym nastawienie zamka odpowiadac be¬ dzie wysokosci, do jakiej zatrzym pomoc¬ niczy zostal podniesiony za pomoca bród¬ ki klucza. Poniewaz zatrzym wlasciwy w chwili sprzegania zebatki z zatrzymem po¬ mocniczym ustalony byl w swym poloze¬ niu srodkowym, umozliwiajacym przesuw zasuwy za pomoca czopa 11, przeto sprze¬ gniete ze soba zatrzym pomocniczy, zebat¬ ka i zatrzym wlasciwy sa tak ustawione wzgledem siebie, iz bródka klucza moze podnosic zatrzym wlasciwy za posrednic¬ twem zatrzymu pomocniczego i zebatki do wysokosci, umozliwiajacej swobodny prze¬ suw czopa zatrzymowego 11 zasuwy w wy¬ cieciu srodkowym 30 zatrzymu wlasciwego.Powyzsze dzialanie zespolu narzadów zatrzymowych zamka wedlug wynalazku odnosi sie równiez do dalszych zespolów za¬ trzymowych, których caly szereg byc moze - 3 -obok siebie ulozonych w zamku w znany sposób. Kazdy z tych zespolów zatrzymo- wych moze wspólpracowac niezaleznie od drugiego zespolu z przynaleznym wyste¬ pem bródki stosowanego w danej chwili klucza, przy czym liczba rozmaitych wy¬ sokosci, na jakie odnosny zatrzym poje¬ dynczego zespolu moze byc podnoszony, jest tym wieksza, im drobniejsze sa zeby zebatki i zatrzymów. Stosujac szereg za¬ trzymów uzyskuje sie mozliwosc stosunko¬ wo wielkiej liczby kombinacyj w nastawia¬ niu zamka, a tym samym — mozliwosc u- zycia stosunkowo wielkiej liczby rozmai¬ tych kluczy do tego samego zamka.Zamek wedlug wynalazku moze byc stosowany nie tylko do drzwi lub mebli, lecz równiez moze byc wykonywany w do¬ wolnej postaci, np, klódki lub zamka do kas pancernych i skrzynek. PL