W celu nadania wlasciwosci odpycha¬ nia wody materialom wlóknistym, np. ba¬ welnie, jucie, lnu, konopiom, jedwabiowi sztucznemu albo innym sztucznym wlóknom z celulozy, proponowano w ostatnim czasie szereg sposobów, polegajacych na po¬ wierzchniowym zestryfikowaniu wlókien chlorobezwodnikami lub bezwodnikami wyzszych kwasów tluszczowych.Sposoby te posiadaja te zalete, iz nie wymagaja stosowania roztworów wodnych.Dzieki temu unika sie znieksztalcenia i splaszczenia wyrobu.Obecnie stwierdzono, iz przez trakto¬ wanie wyrobów wlóknistych, zawieraja¬ cych celuloze, estrami kwasu izocyjanowe¬ go szeregu alifatycznego, które otrzymuje sie przez rozklad Curtiusa chlorków kwa¬ sowych, uzyskuje sie doskonale wyniki.Celuloza tworzy z estrami izocyjanowymi odpowiednie estry kwasu karbaminowego.Równiez przy traktowaniu welny sposób wedlug wynalazku okazal sie bardzo sku¬ teczny, przy czym powstaja podstawione pochodne mocznika.W rachube wchodza przede wszystkim estry kwasu izocyjanowego szeregu alifa¬ tycznego, zawierajace co najmniej 10 ato¬ mów wegla w czasteczce, np. izocyjanian decylowy, heksadecylowy, heptadecylowy, henoikocylowy i t. d., które otrzymuje sie sposobami, podanymi w ,,Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft" 42, rocznik 1909, tom 3, strona 3359 (pra-ca Schrotera o przeksztalceniach). Reszta alifatyczna moze skladac sie z normalnego albo rozgalezionego lancucha weglowego, rgnadtó* cadaja sie do .tego celu izocyja¬ niany, otrzymane przez przemiane miesza¬ nin nasyconych amin o duzej czasteczce z fosgenem (porównaj Jeffreys, American Chemical Journal 22, 26). Tego rodzaju mieszaniny amin otrzymuje sie z uwodor¬ nionych kwasów tranowych. Ponadto moga byc uzyte izocyjaniany,- wytworzone z kwa¬ sów jedno- lub wielokarbonowych, otrzy¬ manych przez utlenienie weglowodorów pa¬ rafinowych. Równiez mozna stosowac izo¬ cyjaniany naftenowe, zawierajace co naj¬ mniej 10 atomów wegla w czasteczce.Mbzna stosowac równiez alifatyczne izocyjaniany, zawierajace w reszcie alky- lowej heteroatomy wzglednie grupy hete¬ roatomów, jak O, S, N, CO . O, O . CO, NR, NR . CO, CO . NR, S02, NR . S02, S02 . NR, przy czym R oznacza wodór lub dowolna reszte weglowodorowa, np. ester karbonyloglicynododecylowy C12H25 . O ..OC.CH2.N = C = 0, heksadecylooksy- etylocyjanian C16HS3 . O . CH^ . CH2 . N = C = O, czterodecylometyloaminoetyloizo* cyjanian C14#29 . N . CH2 . CH2 . N = Ponadto mozna stosowac mieszane ali- fatyczno-aromatyczne estry kwasu izocyja- nowego, o ile zawieraja one nasycona re¬ szte alifatyczna zawierajaca co najmniej 10 atomów wegla w czasteczce. Aktywna grupa —« N = C = O moze byc polaczona; wprost z aromatycznym pierscieniem, np.Cis H37O.OC-< - N = C = 0 Aromatyczna reszta moze byc podstawio¬ na wodorem, chlorem lub innym podstaw¬ nikiem.Stwierdzono równiez, iz dobre rezulta¬ ty daja izocyjaniany o ogólnym wzorze R.CO.N = C = 0, w którym R ozna¬ cza reszte alkylowa, cykloalkylowa lub aralkylowa, obejmujaca kazdorazowo na¬ sycona reszte alkylowa zawierajaca co najmniej 10 atomów wegla w czasteczce.Izocyjaniany o wzorze R . CO . N = C = O otrzymuje sie dzialaniem soli kwasu cyja¬ nowego na chlorki kwasowe (patrz Ber. 36, str. 3213, C. Billeter „Dzialanie cyjania¬ nu srebra na chlorki kwasowe"). Podobnie do estrów kwasu izocyjanowego reaguja izocyjaniany rodników kwasowych z alko¬ holami, przy czym tworza sie odpowiednie estry kwasu karbaminowego. Przy dziala¬ niu na celuloze tworza sie równiez analo¬ giczne estry kwasów karbaminowych.Zamiast izocyjanianów moga byc uzyte takie zwiazki, które przemieniaja sie w estry kwasu izocyjanowego, np. odpowied¬ nie azydki kwasów tluszczowych, które przechodza w odpowiednie estry kwasu izocyjanowego wydzielajac azot.Ponadto stosowano z powodzeniem ta¬ kie izocyjaniany, które w reszcie alkylo- wej zawieraja reszte nasyconego lub nie¬ nasyconego alkoholu szeregu sterynowego, Jako techniczne produkty wyjsciowe do otrzymywania alkoholi szeregu steryno¬ wego stosuje sie mieszaniny steryn, zawar¬ te w niezmydlajacej sie czesci tluszczu z welny. W celu wprowadzenia aktywnej grupy — N = C = O przeprowadza sie powyzsze alkohole w estry lub eterokwasy karbonowe i chlorobezwodniki tych estrów lub eterów przemienia stosujac reakcje Curtiusa w azydki wzglednie izocyjania¬ ny. Na przyklad, cholesteryne przetwarza sie z dwuchlorobezwodnikiem kwasu adi- pinowego na jednoester, przetwarzany na¬ stepnie wedlug Curtiusa w azydek albo izocyjanian.Wymienione zwiazki wykazuja niezwy¬ kle duza szybkosc reakcyjna wobec mate¬ rialów wlóknistych, zwlaszcza wobec celu¬ lozy i pochodnych celulozy, jakiej nie spo¬ tykano dotychczas przy zadnej znanej me- — 2 —todzie. Wystarczy tylko material wlókni¬ sty przeprowadzic szybko przez roztwór estru kwasu izocyjanowego w benzynie lub odpowiednim rozpuszczalniku i przez od¬ powiednie dzialanie cieplne spowodowac wytworzenie sie uretanu albo podobna przemiane chemiczna. Mozna to uskutecz¬ nic np. poddajac material dzialaniu ciepla w wyzszej temperaturze przez kilka mi¬ nut.Przy przeróbce acetylocelulozy mozna dodac wspomnianych srodków do kapieli przedzalniczej w celu polaczenia procesu, nadajacego odpornosc na wode, z proce¬ sem przedzenia.Mozna równiez po zabiegu przedzenia traktowac wlókna albo pochodne celulozy produktami wymienionymi powyzej.Impregnacj e materialów wlóknistych wymienionymi srodkami mozna uskutecz¬ niac w dowolny sposób, ewentualnie przez zastosowanie organicznych rozpuszczalni¬ ków, emulgowanie w wodnym roztworze, napawanie, spryskiwanie i t. d. W celu uzy¬ skania pozadanych efektów mozna doda¬ wac katalizatorów, nie jest to jednak ko¬ nieczne. Wynalazek mozna stosowac rów¬ niez do lekkiej bielizny domowej. Po do¬ kladnym wyplukaniu mydla i wysuszeniu material wlóknisty posiada ponownie wlas¬ ciwosci odpychania wody. Podane stezenia roztworów, czas suszenia i temperatura suszenia sa tylko przyblizone i nie stano¬ wia ograniczenia w jednym lub drugim kierunku.Przyklad I. Drukowana krepe mato¬ wa, matowa osnowe kasema lub watek kre¬ py wiskozowej prowadzi sie przez 0,5%- owy roztwór izocyjanianu n - heptadecylo- wego w benzynie i nastepnie w ciagu 1 mi¬ nuty poddaje dzialaniu ciepla w tempera¬ turze 100QC, a nastepnie 2 minuty w tem¬ peraturze 140^0. Material nabywa wlasci¬ wosci odpychania wody.Przyklad II. Osnowe satyny octano¬ wej, watek octanowy lub krepe wiskozowa spryskuje sie 1%-owym roztworem izocy¬ janianu undecylowego w benzynie, wypa¬ rowuje rozpuszczalnik i material poddaje w ciagu 2 minut dzialaniu ciepla w tempe¬ raturze 130PC.Przyklad III. Farbowane ponczochy z jedwabiu Bemberg zanurza sie w 0,3%-o- wym roztworze izocyjanianu heneikocylo- wego w benzenie, nastepnie wyjmuje sie i po wyparowaniu rozpuszczalnika ogrzewa w ciagu 1% minuty w temperaturze 150°C.Przyklad IV, Do 1000 litrów 20%-o- wego roztworu acetylocelulozy w acetonie dodaje sie 1000 g cyjanianu n - heptade- cylowego i mieszanine przerabia jak zwy¬ kle.Przyklad V. Bawelniane plótno na¬ miotowe przeciaga sie przez 4 sekundy przez 1%-owy roztwór benzynowy izocy¬ janianu naftenowego z nafty galicyjskiej, usuwa rozpuszczalnik i material poddaje dzialaniu ciepla w temperaturze 150°C w ciagu 4 minut.Przyklad VI. Mieszana tkanine z welny i bawelny (material na plecaki) traktuje sie jak w przykladzie V 0,75%- owym benzynowym roztworem izocyjania¬ nu naftenowego z nafty rumunskiej.Przyklad VII. Tkanine z jedwabiu wi¬ skozowego przeciaga sie przez 0,5%-owy roztwór 1 - stearylooksyfenyleno - 4 - izo¬ cyjanianu i traktuje jak wyzej.Przyklad VIII. Popeline z merceryzo- wanej bawelny, zwlaszcza na plaszcze na deszcz, przeciaga sie przez 0,5%-owy roz¬ twór benzynowy azydku kwasu oktokosa- nowego. Ropuszczalnik usuwa sie przez krótkie ogrzanie materialu do temperatury okolo 100°C i nastepnie ogrzewa sie w cia¬ gu 2 minut w temperaturze 140°C.Przyklad IX. Mieszanine amin, otrzy¬ mana z kwasów olejowych, przeprowadza sie w mieszanine estrów izocyjanowych za pomoca fosgenu i wytwarza z niej 0,5% -o* wy roztwór w benzynie. Tym roztworem traktuje sie tkanine, zawierajaca mercery- — 3 —zowana bawelne i jedwab wiskozowy, jak w przykladzie VIII.Przyklad X. Tkanine Vistra traktuje sie 0,5%-owym roztworem izocyjanianu estru cholesterynowego kwasu adipinowe- go jak w przykladzie VIII.Przyklad XL Muslin welniany traktu¬ je sie jak w przykladzie VI 0,5%-owym roztworem benzynowym azydku estru cholesterynowego kwasu adipinowego.Przyklad XII. Tkanine kamgarnowa traktuje sie jak w przykladzie VIII 0,5%- owym roztworem azydku kwasu oktokosa- nowego. PL