PL25121B1 - Sposób wytwarzania kiszek z masy plastycznej. - Google Patents

Description

Przy wytwarzaniu kiszek do kielbas z celulozy lub jej zwiazków albo z podob¬ nych mas plastycznych rzecza zasadnicza jest nadanie sciance kiszki mozliwie duzej wytrzymalosci Iw kierunku poprzecznymi, poniewaz naprezenie przy umieszczaniu materialu wypelniajacego, np. siekaniny miesnej, powstaje przewaznie w tym kie¬ runku. Wszystkie jednak sztuczne kiszki, znajdujace sie dotychczas w handlu, np. do kielbas, wytworzone z wiskozy, posia¬ daja wieksza wytrzymalosc w kierunku podluznym i wskutek tego maja sklonnosc do rozrywania sie przy zbyt silnym napre¬ zeniu podczas napelniania. Ta duza wy¬ trzymalosc podluzna powstaje wskutek te¬ go, ze czastki koloidalne w sciance kiszki podczas wytwarzania prowadzone sa prze¬ waznie w kierunku podluznym. Wskazana wada szczególnie uwydatnia sie przy wia¬ zaniu konców kielbas, gdyz konce te la¬ two wówczas pekaja.Przy wytwarzaniu kiszki w sposób we¬ dlug niniejszego wynalazku z celulozy, jej zwiazków lub podobnych mas plastycznych mozna jej w prosty sposób nadac duza wy¬ trzymalosc poprzeczna. W tym celu wedlug wynalazku powieksza sie za pomoca we¬ wnetrznego cisnienia srednice uksztalto¬ wanej kiszki po czesciowym straceniu i przed zupelnym stezeniem. Dzieki temu wieksza czesc czastek koloidalnych, two¬ rzacych scianke kiszki, zostaje skierowa¬ na poprzecznie, co powoduje znaczne po¬ wiekszenie wytrzymalosci kiszki w kie¬ runku poprzecznym. Poniewaz to przesta-wienie czastek koloidalnych, zasadnicza skierowanych podluznie, zostaje podjete dopiero po osiagnieciu przez kiszke pewne- ' S° ftezenia, ytflec/ w przeciwienstwie do stosowanego obecnie rozszerzania kiszki podczas jej wytwarzania, polozenie cza¬ stek zostaje zachowane takze i przy wy¬ konczaniu kiszki. Poniewaz przestawienie czastek uskutecznia sie przed zupelnym stezeniem kiszki, wiec moze byc ono je¬ szcze przeprowadzone w znacznej mierze, dostatecznej do osiagniecia duzej wytrzy¬ malosci poprzecznej, której osiagniecie nie jest juz mozliwe wówczas, gdy rozszerze¬ nie przeprowadzane jest dopiero pózniej, np. podczas suszenia. Powiekszenie wytrzy¬ malosci poprzecznej w sposób wedlug wy¬ nalazku jest korzystne takze z tego wzgle¬ du, ze umozliwia wykonanie kiszek o cien¬ szych sciankach przy równej wytrzymalo¬ sci mechanicznej, a wraz z tym umozliwia osiagniecie znacznej oszczednosci na mate¬ riale.Sposób wedlug wynalazku, np. przy wy¬ twarzaniu kiszek z roztworów wiskozy, mozna przeprowadzac tak, ze kiszka wisko¬ zy, wychodzaca z dyszy pierscieniowej, zo¬ staje wprowadzona do odpowiedniej kapie¬ li stracajacej w celu koagulacji, a po opu¬ szczeniu tej kapieli zostaje rozcieta na ka¬ walki o odpowiedniej dlugosci, wynoszacej np. kilka metrów; nastepnie do wnetrza kazdego kawalka, zamknietego z jednego konca, wdmuchuje sie gaz, np. powietrze lub dwutlenek wegla, a dopiero po tym od¬ bywa sie regeneracja masy kiszki na hy¬ drat celulozy, po czym uskutecznia sie od¬ siarczanie, bielenie i suszenie kawalków.Przy wytwarzaniu kiszek z roztworów ete¬ rów lub estrów celulozy nadmuchiwanie kawalków równiez na odpowiedniej dlugo¬ sci odbywa sie po straceniu woda lub po czesciowym odparowaniu rozpuszczalnika.Jesli stracanie uskutecznia sie za pomo¬ ca wody lub innego srodka stracajacego, nalezy uwazac, by specznianie kawalków zaczelo sie przed usunieciem za pomoca srodka stracajacego, np. wody, calkowite¬ go znajdujacego sie w wezu rozpuszczalni¬ ka.Specznianie kawalków kiszki moze sie odbywac takze w ten sposób, ze calkowicie stracone i niezupelnie jeszcze zestalone ka¬ walki poddaje sie dzialaniu prózni. Dalej specznianie kawalków mozna takze prze¬ prowadzac w wydrazonej oslonie, np. w rurze, okreslajacej ostateczna srednice ka¬ walków kiszki; dzieki temu zapewnia sie osiagniecie dokladnie wyznaczonej sredni¬ cy, jednakowej na calej dlugosci kiszki.Dalej do speczniania kawalków zamiast srodka gazowego, mozna takze zastosowac odpowiednie ciecze, np. roztwory soli w przypadku wiskozy lub wode w przypadku estrów celulozy, przez wprowadzanie tych cieczy pod cisnieniem do kawalków kiszki.Dobrze jest zastosowac takie cisnienie wewnetrzne przy specznianiu kawalków ki¬ szki, by zwiekszenie srednicy wynosilo przynajmniej 40% srednicy poczatkowej.Mozna bez trudnosci dojsc az do 100% srednicy poczatkowe}. Osiagnieta przy tym wytrzymalosc poprzeczna jest od 1,5 do 2,5 razy wieksza od poprzecznej wytrzymalo¬ sci kiszki, nie specznianej wedlug wynalaz¬ ku.Równoczesnie ze zwiekszeniem sredni¬ cy mozna takze uskutecznic niewielkie roz¬ ciagniecie podluzne kiszki, by zapobiec w ten sposób mogacemu sie zdarzyc zbyt sil¬ nemu kurczeniu sie kiszki przy dalszej ob¬ róbce, kiszka! bowiem o poprzecznie skiero¬ wanych czastkach koloidalnych ma daznosc do silnego kurczenia sie w kierunku podluz¬ nym. Oprócz tego1 w ten sposób przeciw¬ dziala sie zmniejszeniu wytrzymalosci po¬ dluznej.Przyklad I. Wiskoza o zawartosci 9% celulozy i 8% alkaliów oraz o dojrzalosci salmiakowej wartosci 3 zostaje wytloczona z dyszy pierscieniowej o srednicy 40 mm do kapieli stracajacej, zawierajacej 15% — 2 —siarczanu sodu i 10% kwasu. Szybkosc wy¬ ciagania wynosi okolo 15 m na minute, a dlugosc, która przebiega utworzony waz w kapieli stracajacej, wynosi Im. Skoagulo- wana w ten sposób kiszka zostaje natych¬ miast po opuszczeniu kapieli stracajacej rozcieta na kawalki o dlugosci 5 m, które na jednym koncu zostaja za pomoca klam¬ ry zacisniete w celu zamkniecia.Na drugim koncu do kawalka kiszki, mozliwie zaraz po odcieciu i jednostronnym zamknieciu, wtloczony zostaje dwutlenek wegla w takiej ilosci, ze srednica tego ka¬ walka zostaje powiekszona do 70 mm. Po osiagnieciu tego rozszerzenia kawalki kisz¬ ki zostaja natychmiast zregenerowane na hydrat celulozy przez opryskiwanie roz¬ tworem siarczanu sodu w kwasie siarko¬ wym przez przeciaganie przez taki roz¬ twór, nastepnie wymyte woda, odsiarczo¬ ne, wybielone, a wreszcie wysuszone po przesyceniu gliceryna.Przyklad II. 20%-owy roztwór nitro¬ celulozy z 11,9% azotu, w mieszaninie ete¬ ru z alkoholem w stosunku 1,3 eteru do al¬ koholu, zostaje wytloczony z szybkoscia wyjsciowa 7 m na minute z dyszy pierscie¬ niowej o srednicy 40 mm do kapieli stra¬ cajacej, skladajacej sie z mieszaniny alko¬ holui wody, o zawartosci 25 % alkoholu. Do wnetrza tworzacej sie kiszki zostaje rów¬ noczesnie wdmuchiwane powietrze. Glebo¬ kosc kapieli stracajacej jest taka, ze kiszka przebywa w tej kapieli 10 sekund. Przy wy¬ jeciu jej z kapieli stracajacej kiszka, zawie¬ rajaca okolo 5% swego pierwotnego rozpu¬ szczalnika, zostaje w odstepach 4,5 m szczelnie scisnieta za pomoca zacisków, u- mieszczonych na okreznym lancuchu tak, ze powietrze, wtloczone do wnetrza kiszki, nie moze ujsc w miejscach zacisnietych.Nastepnie poszczególne kawalki, zamkniete przy obu koncach, zostaja odciete przy za¬ chowaniu tego obustronnego zamkniecia i wprowadzone jeden za drugim do rury o srednicy 75 mm i o dlugosci 5 m. Po za¬ mknieciu tej rury z obu konców zostaje ona poddana dzialaniu prózni, wskutek czego scianki weza doprowadzone zostaja przez wewnetrzne nadcisnienie do calkowitego przylegania do wewnetrznej powierzchni rury.Kiszka, rozciagnieta w ten sposób w sre¬ dnicy o 35 mm i w dlugosci o 50 cm, wymy¬ ta zostaje nastepnie woda z pozostalych rozpuszczalników, odnitrowana roztworem hydratu siarczanu sodu, wymyta, a wresz¬ cie wysuszona. Otrzymane kiszki posiadaja wytrzymalosc poprzeczna, wynoszaca 4 kg/mm2, w porównaniu z wytrzymaloscia poprzeczna 2 kg/mm2 kiszki, nie specznio- nej wedlug wynalazku.Wytwarzanie kiszek o wytrzymalosci poprzecznej, mniej wiecej równej wytrzy¬ malosci podluznej lub wiekszej od tej wy¬ trzymalosci, moze byc uskutecznione w in¬ ny sposób niz przez powiekszenie srednicy kiszki. Wedlug wynalazku to powiekszanie wytrzymalosci poprzecznej sztucznych ki¬ szek z roslinnych, zwierzecych lub sztucz¬ nych materialów o budowie czasteczkowej osiaga sie przez odpowiednie przestawienie czasteczek, tworzacych scianke kiszki, przez ich ulozenie w calosci albo w mniej¬ szej lub wiekszej czesci poprzecznie do osi podluznej kiszki.W tym celu mozna równiez tak poste¬ powac, ze blone celulozowa jakiejkolwiek budowy, która mozna otrzymac w handlu i która posiada mniej lub wiecej wyraznie skierowane wlókna lub czasteczki kolo¬ idalne w kierunku podluznym, a wskutek tego wieksza wytrzymalosc w tym kierun¬ ku niz w kierunku poprzecznym, dzieli sie na odpowiednie kawalki, które tak skleja sie ze soba w kiszke, by jej czasteczki lub wlókna byly skierowane calkowicie lub za¬ sadniczo prostopadle do dlugosci kiszki.Dzieki temu kiszka otrzymuje wieksza wy¬ trzymalosc w kierunku poprzecznym niz w kierunku podluznym, w celu zapobiezenia pekaniu przy napelnianiu. Przy stosowaniu — 3 —wlóknistej lasmy celulozowej dobrze jest przed sklejeniem kiszki nasycic ja srod¬ kiem nieprzepuszczalnym na wode i szczel¬ nym na pare wodna.Do wyrobu kiszek moga byc stosowane arkusze zregenerowanej celulozy, estrów celulozy lub eterów celulozowych, produk¬ tów polimeryzacji i innych wysokopoliime- rycznych substancji nieokreslonej budowy, t. j. nie posiadajace struktury wlóknistej, dajacej sie rozrózniac okiem nie uzbrojo¬ nym lub uzbrojonym; mozna stosowac rów¬ niez na kiszki produkty pochodzenia zwie¬ rzecego, jak np. arkusze wlókniste, wytwo¬ rzone ze sciegien zwierzecych lub ze sikory ze lbów zwierzecych, nadajac tym kiszkom wytrzymalosc podluzna, równa wytrzyma¬ losci poprzecznej lub przekraczajaca ja.Wedlug wynalazku sztuczna kiszke o powiekszonej wytrzymalosci poprzecznej mozna takze otrzymac w ten sposób, ze ar¬ kusz wlóknistej lub nieokreslonej budowy, nie posiadajacy zadnego wyraznego kierun¬ ku wlókien lub czastek koloidalnych, np. arkusz recznie czerpanego papieru, powle¬ ka sie cienka warstwa roztworu wysokopo- limerycznego srodka, np. roztworu celulo¬ zy, tak, ze utworzona powloka wykazuje okreslony kierunek wszystkich czastek ko¬ loidalnych lub znacznej ich czesci, po czym przy sklejaniu powleczonego arkusza w kiszke uwaza sie, by ten kierunek czastek koloidalnych powloki byl poprzeczny do osi kiszki. Mozna naprzód skleic w kiszke arkusz, nie zaopatrzony jeszcze w powlo¬ ke, a dopiero potem naprowadzic powloke z roztworu wysokopolimerycznych srod¬ ków. Powloka ta moze przy tym równo¬ czesnie byc sklejana. Wlóknisty lub nieo¬ kreslonej budowy arkusz bez wyraznego kierunku wlókien lub czastek koloidalnych moze byc powleczony albo na jednej, albo tez na obu stronach roztworem wysokopoli- merycznego srodka. Przy jednostronnej po¬ wloce nie powleczona strona gotowej kiszki znajduje sie wewnatrz.W celu umozliwienia prostego i równo¬ czesnie ciaglego wyttwarzania wedlug wy¬ nalazku sztucznych kiszek z wysokopolime- ryczna powloka, kawalki tasmy wlóknistej lub nieokreslonej budowy, przyciete na od¬ powiedni rozmiar, mozna umieszczac jeden za drugim na okreznej tasmie nosnej i w tej kolejnosci pociagac je roztworem wysoko- polimerycznego srodka, np. roztworem wi¬ skozy lub nitrocelulozy; w ten sposób po¬ szczególne kawalki zostaja ze soba pola¬ czone, po czym w odpowiedniej chwili ka¬ walki te juz z powloka zostaja znów od¬ dzielone jeden od drugiego i po odjeciu od tasmy nosnej sklejone w kiszki w ten spo¬ sób, ze powloka w kierunku wytwarzania jest ulozona prostopadle do osi gotowej kiszki.Tasma, zaopatrywana w powloke, moze nie posiadac wyraznie skierowanych wló¬ kien lub czastek koloidalnych, lub tez kie¬ runek wlókien lub czasitek koloidalnych moze byc prostopadly do kierunku czastek koloidalnych naprowadzanej powloki nie¬ okreslonej budowy. Powloka moze byc tak¬ ze wytworzona z warstwy wlóknistej, któ¬ rej wlókna posiadaja okreslony kierunek, który nastepnie w gotowej kiszce musi przebiegac poprzecznie do jej dlugosci.Wytrzymalosc poprzeczna sztucznej kiszki mozna doprowadzic do dowolnej wielko¬ sci, równej, wiekszej lub mniejszej od wy¬ trzymalosci podluznej, zaleznie od odpo¬ wiednio wiekszego lub mniejszego kata po¬ chylenia czastek koloidalnych lub wlókien powloki wzgledem osi kiszki.Mozna takze skleic ze soba arkusze wlóknistej lub nieokreslonej budowy przy skrzyzowaniu kierunków ich wlókien lub czastek koloidalnych w celu wytworzenia z nich kiszki o jednakowej wytrzymalosci podluznej i poprzecznej. Mozna takze na¬ prowadzic powloke wlóknistej lub nieokre¬ slonej budowy na arkusz tak, ze kierunek czastek koloidalnych powloki krzyzuje sie z kierunkiem wlókien Lub czastek koloidal- — 4 —nych arkusza, a oba kierunki sa poprzeczne wzgledem osi kiszki.Mozna takze ulozyc jedna na drugiej trzy warstwy np. papieru, z których dwie posiadaja jednakowy kierunek wlókien lub czastek koloidalnych, a trzecia wykazuje kierunek wlókien lub czastek koloidalnych poprzeczny wzgledem kierunku tych obu warstw. Te trzy warstwy zostaja razem na¬ sycone odpowiednim srodkiem i równoczes¬ nie sklejone. Kiszka, sklejona z tej wielo¬ warstwowej tasmy, posiada wieksza wy¬ trzymalosc poprzeczna niz podluzna, gdy polozenie obu warstw jednokierunkowych jest poprzeczne wzgledem osi kiszki. Moz¬ na takze zastosowac do wyrobu kiszek ar¬ kusze o wiecej niz trzech warstwach, po¬ siadajacych wlókna lub czastki koloidalne, rozmieszczone w róznych kierunkach.Jako tasmy o budowie wlóknistej do¬ brze jest stosowac papier o mozliwie dlu¬ gich wlóknach, jak np. papier japonski, bawelniany i tym podobny. Do sklejania tasm w kiszki stosuje sie nie zmieniajace sie przy gotowaniu kleiwo, jak np. roztwór chlorku cynku, wiskoze lub estry celulozy.Do wytwarzania sztucznych kiszek w sposób wedlug wynalazku mozna takze sto¬ sowac zawierajace wlókna roztwory wyso- kopolimerycznych srodków, np. roztwory wiskozy lub nitrocelulozy, w których wlók¬ na np. welniane sa rozdzielone równomier¬ nie. Z roztworu tego za pomoca dyszy pier¬ scieniowej wytwarza sie kiszke bez szwu, a równoczesnie za pomoca wewnetrznego ci¬ snienia uskutecznia sie jej specznianie, dzieki czemu wlókna ukladaja sie przynaj¬ mniej czesciowo w poprzecznym kierunku powiekszajac wytrzymalosc poprzeczna ki¬ szki. Specznianie uskutecznia sie najlepiej po czesciowym straceniu i przed zupelnym stezeiiiem scianek kiszki.Przy wytwarzaniu kiszek bez szwu z roztworów celulozy lub zwiazków celulozy za pomoca dyszy pierscieniowej mozna takzeotrzymac jednakowe wlasciwosci wy¬ trzymalosciowe scianki kiszki w kierunku podluznym i w kierunku poprzecznym przez wybór roztworów wyjsciowych o pewnej lekkosci. Wedlug wynalazku oka¬ zalo sie, ze przez powiekszenie lepkosci roztworów celulozy zostaje zatrzymane w znacznym stopniu ukladanie sie czastek ko¬ loidalnych w kierunku strumienia roztworu przy wychodzeniu z dyszy i przy nastep¬ nym stracaniu i stezaniu. Mozna otrzymac kiszki o jednakowej wytrzymalosci w kie¬ runku podluznym i poprzecznym z roztwo¬ rów celulozy lub zwiazków celulozy przez powiekszenie w odpowiednim stopniu lep¬ kosci tych roztworów, korzystnie az do 30 000 pois'ów w jednostkach c. g. s. albo i wyzej.Do tych posiadajacych duza lepkosc, prawie ciastowatych roztworów mozna u- zyc takiej celulozy lub estrów celulozy, w których dzieki ostroznej uprzedniej obrób¬ ce materialu wyjsciowego w mozliwie zna¬ cznym stopniu zachowana zostala wielkosc czastek koloidalnych; ma to znaczenie dla wytrzymalosci wytworzonych z nich pro¬ duktów, gdyz wytrzymalosc ta jest tym wieksza, im mniejsze jest zmniejszenie wielkosci czastek koloidalnych w materiale wyjsciowym. Dalej w celu zaoszczedzenia rozpuszczalnika mozna stosowac roztwory o bardzo duzej zawartosci stalej substancji, korzystnie roztwory o stezeniu stalej sub¬ stancji, wynoszacym 20% i wiecej.Przyklad. 20 kg nitrocelulozy o zawar¬ tosci azotu, wynoszacej 11,9%, tak dlugo sklóca sie z 80 kg mieszaniny, skladajacej sie z 50 czesci alkoholu i 30 czesci eteru, az powstanie jednorodny roztwór. Stosuje sie nitroceluloze, wytworzona przy takich warunkach, ze lepkosc powstalego z niej roztworu wynosi 50 000 pois'ów. Za pomo¬ ca pompy o kolach zebatych roztwór ten prizetloczony zostaje przez dysze pierscie¬ niowa do kapieli stracajacej, skladajacej sie z wodriego roztworu alkoholowego p za¬ wartosci 20 *g alkoholu. Otrzymana kiszka — 5 —roslaje w zwykly sposób calkowicie lub czesciowo odfiltrowana i w wilgotnym, spe- cznialym stanie wykazuje jednakowa wy¬ trzymalosc w kierunku podluznym i po¬ przecznym.Sposób wedlug wynalazku moze oazy- wiscie zawierac szczególy nie podane w po¬ wyzszych przykladach, lecz mieszczace sie w granicach wynalazku. PL

Claims (7)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Sposób wytwarzania kiszek z celu¬ lozy, zwiazków celulozy lub podobnych mas, za pomoca wytlaczania z dyszy pier¬ scieniowej i nastepujacego stezania, zna¬ mienny tym, ze czastki koloidalne masy zostaja ulozone podczas ksztaltowania scianki kiszki poprzecznie do jej osi po¬ dluznej, w celu znacznego zwiekszenia wy¬ trzymalosci poprzecznej.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie roztwory celulozy o stopniu lepkosci, wynoszacym przynaj¬ mniej 30 000 pois'ów.

3. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienny tym, ze stosuje sie roztwory o moz¬ liwie duzym stezeniu, zawierajace 20% i wiecej substancji stalej.

4. Sposób wedlug zastrz. 1 — 3, zna¬ mienny tym, ze stosuje sie taki roztwór ce¬ lulozy lub zwiazku celulozy, w którym dzieki ostroznej uprzedniej obróbce mate¬ rialu wyjsciowego w mozliwie znacznym stopniu zachowana zostala wielkosc cza¬ stek koloidalnych.

5. Sposób wedlug zastrz. 1 — 4, zna¬ mienny tym, ze uksztaltowana przez wy¬ tloczenie z dyszy pierscieniowej kiszke, po czesciowym straceniu w kapieli stracajacej i przed zupelnym stezeniem, poddaje sie wewnetrznemu cisnieniu w celu zwieksze¬ nia jej srednicy.

6. Sjposób wedlug zaistrz. 1 — 4, zna¬ mienny tym, se uiksztarltowana przez wytlo¬ czenie z dyitóy pierscieniowej kiszke po czesciowym straceniu w kapieli stracajacej i przed stezeniem, dzieli sie na kawalki wy¬ maganej dlugosci, po czym poszczególne kawalki poddaje sie wewnetrznemu cisnie¬ niu za pomoca gazu lub cieczy w celu zwie¬ kszenia srednicy.

7. Sposób wedlug zastrz. 1 — 6, zna¬ mienny tym, ze kiszke lub jej kawalki pod¬ daje sie wewnetrznemu cisnieniu, powiek¬ szajacemu srednice przynajmniej o 40%, & Sposób wedlug zastrz. 1 — 7, zna¬ mienny tym, ze kiszke lub jej kawalki pod¬ czas zwiekszajacego srednice cisnienia poddaje sie niewielkiemu podluznemu roz¬ ciaganiu. 9. Sposób wedlug zastrz. 1 — 7, zna¬ mienny tym, ie kiszke lub jej kawalki wy¬ stawia sie po napelnieniu gazem na zewne¬ trzne dzialanie prózni. 10. Sposób wedlug zastrz. 1 — 7, zna¬ mienny tym, ze rozszerzenie kiszki lub jej kawalków przeprowadza sie w cylindrycz¬ nym wydrazeniu, okreslajacym ostateczna srednice. 11. Sposób wedlug zastrz. 1 — 6, zna¬ mienny tym, ze powiekszanie srednicy i rozcinanie na kawalki kiszki z roztworów estrów celulozy lub roztworów eterów ce¬ lulozowych przeprowadza sie po czescio¬ wym tylko tisunieciu zawartych w nich rozpuszczalników, a przy kiszkach z roz¬ tworów wiskozy — miedzy koagulacja i re¬ generacja na hydrat celulozy. 12. Odmiana sposobu wedlug zastnz. t, znamienna tym, ze stosuje sie mase, zawie¬ rajaca wlókna bez wyraznego kiernriku, które zostaja ulozone poprzecznie do po¬ dluznej osi kiszki przez pecznienie, gdy kiszka znajduje sie jeszcze w stanie pla¬ stycznym. Wolff & Co. Koaaaan d iI - Ge s e 11 s c h a f t .lOTEKAl a uf Akt i en. Zastepca: Inz. M, Brokman, rzecznik paleatowy. Druk L. Boguslawskiego i Ski, Warszawa. PL