Miara wartosci nawozów fosfocrowowa- pniowych jest ich rozpuszczalnosc w 2%- owym roztworze kwasu cytrynowego lub cytrynianu amonowego. Fosforany natural¬ ne, których glównymi skladnikami sa albo trudno rozpuszczalne odmiany zwiazku Ca3P208, albo nierozpuszczalny apatyt, nie przedstawiaja wiekszej wartosci jako nawozy.Wartosc nawozowa fosforytów mozna nieco zwiekszyc przez bardzo dokladne ich zmielenie, a radykalna zmiane przy- swajalnosci naturalnych fosforanów, poza mozliwoscia przeróbki ich na superfo- sfat, uzyskuje sie przez stapiamie ich z weglanami lub krzemianami potasowców, przy czym nastepuje czesciowe podstawie¬ nie wapnia odpowiednim metalem grupy potasowców, albo tez przez prazenie z róznymi dodatkami w celu rozbicia apaty¬ tu, odpedzenia fluoru i utworzenia zwiaz¬ ków fosforowapniowych takich, jakie wy¬ stepuja w tomasynie, a wiec np. CasP208 .. CaO lub CasP208 . 2CaO .. Si02.Stapianie fosforytów z weglanami lub krzemianami nie znalazlo szerszego zasto¬ sowania z powodu duzych kosztów wy¬ twórczych, przy sposobach zas polegaja¬ cych na prazeniu otrzymuje sie produkt wartosciowo nizszy, który nie wykazujac wyzszosci nad tomasyna nie jest w stanie konkurowac z nia pod wzgledem ceny, gdyz tomasyna jako produkt ubocztny jest tansza.*) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Dr Zbyszko Zielinski.Stwierdzono, ze apatyt [3Ca3(PÓ4J2 .. CaF i $z<|zalny wj kwasie\cytrynowym, ale po \Cuwolnieniu*go ockCaF%Aego rozpuszczal¬ nosc wzrasta. Jesli fluoroapatyt o 40% P205 stopi sie w piecu elektrycznym z do¬ datkiem CaO i Si02 i nastepnie ochlodzi, otrzyma sie produkt, w którym na 16% zawartego w nim P205 zaledwie 4% roz¬ puszcza sie w kwasie cytrynowym. Przy zastosowaniu 10% dodatku szamoty i przy gwaltownym ochlodzeniu stopu do tempe¬ ratury ponizej 100°C ilosc P205 rozpu¬ szczalnego w kwasie cytrynowym wzrasta do 8%. Wzrost ilosci P205 rozpuszczalne¬ go w kwasie cytrynowym otrzymano rów¬ niez przy zastosowaniu zuzla wielkopieco¬ wego jako dodatku przy stapianiu masy reakcyjnej.Sposobem wedlug wynalazku otrzymu¬ je sie produkt pod wzgledem wartosci na¬ wozowych nie ustepujacy nawozom fosfo¬ rowym, otrzymanym przez stapianie fo¬ sforanów naturalnych z weglanami lub krzemianami potasowców, zbliza sie on jednak pod wzgledem kosztów wytwarza¬ nia do grupy nawozów otrzymywanych przez prazenie fosforanów naturalnych.W sposobie wedlug wynalazku dodaje sie tyle tylko weglanów lub krzemianów, ile trzeba do utrzymania substancji reagu¬ jacych w stanie cieklym i do zwiazania fluoru bez podstawiania jednak wapnia w fosforanie potasowcem.Jakkolwiek wedlug wynalazku naste¬ puje równiez rozbicie apatytu, jednak flu¬ oru sie nie odpedza, lecz przez dodanie odpowiednich cial uwalnia sie zwiazki fo- sforowowapniowe od fluoru wiazac go jednoczesnie w zwiazki bardzo odporne na odszczepienie od nich fluoru.Jako substancje, wiazace fluor w zwiazki trwale i odporne na odszczepiamie od nich fluoru, nalezy wymienic w pierw¬ szym rzedzie zwiazki glinu, nastepnie ze¬ laza, magnezu i potasowców lub materialy zawierajace takie zwiazki, np. szamote lub zuzel wielkopiecowy. Zwlaszcza glin od¬ grywa pierwszorzedna role tworzac zwiaz¬ ki typu fluoro-wapniowo-sodowo-glino- wego, znane w mineralogii, np. pachnolit — NaF . CaF2 . AIF3 . H20; gearksutit — CaF2, Al (F, OH)3 . H20; ralstonit — 5 Al (F, OH)3 . MgF2 . NaF . 3H20; flogopit FK2 {MgFeJ3 . Al (SiOJ3.Stopien trwalosci zwiazków, powstaja¬ cych przy przeprowadzaniu sposobu we¬ dlug wynalazku, zalezy zarówno od sklad¬ ników stosowanych do stapiania fosfora¬ nów naturalnych, jak i od takich czynni¬ ków, jak gwaltowne ochladzanie stopu masy reakcyjnej, gdyz prowadzi ono do stabilizacji zarówno powstalego mineralu wiazacego w sobie fluor, jak i do stabili¬ zacji fosforanu wapnia. Zastosowane do~ datki powoduja daleko idace rozcienczenie fosforanu, które podobnie jak drobny prze¬ mial wplywa na zwiekszenie rozpuszczal¬ nosci.Przyklad. Po stopieniu mieszanki o skladzie nastepuj acym: 100 kg fosforytu (koncentrat Cola 40% P2OJ; 130 ,, zuzla wielkopiecowego; 15 ,, wapna; 15 ,, sody; i 10 „ soli oraz gwaltownym ochlodzeniu stopu otrzy¬ mano produkt o zawartosci okolo 15% P205 calkowicie rozpuszczalnego w 2%- owym kwasie cytrynowym i w 90%-ach rozpuszczalnego w cytrynianie amonowym. PL