Ciagówki, sluzace do transportu wiel¬ kich ciezarów, zwlaszcza traktory silniko¬ we do transportu dzial i innych jednostek uzbrojenia, przewozonych w terenie na ko¬ lach, musza odpowiadac róznym warunkom komunikacyjnym. Jest to przede wszystkim mozliwosc zwyklego transportu, gdy ciezar znajduje sie bezposrednio za ciagówka, po¬ dobnie jak przyczepka, lub gdy jest pola¬ czony z ciagówka w wiekszej odleglosci np. za pomoca liny. Przy transporcie wiel¬ kich ciezarów w trudnym terenie, gdy cala sila pociagowa ciagówki jest potrzebna do ciagnienia przyczepionego ciezaru, musi byc umozliwione dociaganie przyczepione¬ go za pomoca liny ciezaru do ciagówki. Mu¬ si byc takze umozliwione oddalanie sie cia¬ gówki od polaczonego z nia lina ciezaru i na odwrót.Ciagówki, sluzace do takiego transpor¬ tu, zaopatruje sie w uruchomiany za po¬ moca silnika pojazdu beben, na który na¬ wija sie lina. Przy zwyklym transporcie ciezar jest przyczepiony bezposrednio do tylnej czesci ramy ciagówki. Gdy w celu przezwyciezenia trudnosci terenowych trzeba uzyc liny, rozlacza sie bezposrednie polaczenie przyczepkil z rama ciagówki i po przylaczeniu przyczepki do wolnego konca liny, nawinietej na bebnie, ciagówka od-jezdza hi ptótefejiace *& miejscu przy- czepki na odleglosc, odpowiadajaca dlugo¬ sci liny, która odwija sie''z bebna. Po od¬ winieciu sie liny ciagówke zatrzymuje sie, a silnik przelacza sie do napedu bebna li¬ nowego, po czym przyczepke dociaga sie do nieruchomej ciagówki za pomoca wspo¬ mnianej liny, nawijajacej sie na beben.Kierowca musi przy tym dobrze uwazac, aby przez odpowiednie wylaczenie i jedno¬ czesne zahamowanie napedu bebna uniknac uderzenia przyczepki w tylna czesc cia¬ gówki. Przyczepke pozostawia sie potem na miejscu i po zwolnieni* hamulca bebna jedzie sie ciagówka na odleglosc, odpowia¬ dajaca dlugosci liny. Takie postepowanie powtarza sie az do przezwyciezenia na¬ potkanych trudnosci terenowych. Potem odlacza sie line od przyczepki, cofa nieco ciagówke, laczy tylna czesc jej ramy bez¬ posrednio z ciezarem, po czym transport odbywa sie w dalszym ciagu, jak zwykle.Opisane czynnosci, które w wolnym te¬ renie czesto musza byc kilkakrotnie po¬ wtarzane, wymagaja nie tylko pomocni¬ czych sil roboczych, lecz powoduja rów¬ niez straty czasu, co jest wielka wada, zwlaszcza przy transporcie materialów wojennych na pole walki.Tych wad nie posiada ciagówka, stano¬ wiaca przedmiot wynalazku, którego istota polega na tym, ze transportowany na przy- czepce ciezar jest podczas calego czasu transportu stale przyczepiony do wolnego konca liny, nawinietej na bebnie, wskutek czego oszczedza sie przy transporcie na czasie i silach pomocniczych. Chodzi prze¬ de wszystkim o niepowtarzanie czynnosci rozlaczania zwyklego polaczenia miedzy ciezarem i ciagówka i doczepiania ciezaru do liny i na odwrót. Przy tym zbedna jest takze uwaga i ostroznosc przy dociaganiu ciezaru, przyczepionego lina do ciagówki, a cofanie pojazdu w celu przyczepienia przyczepki do ramy ciagówki, poniewaz ciagówka jest zaopatrzona w urzadzenie, które w chwili uderzenia przyczepki w cia¬ gówke samoczynnie wylacza i jednoczesnie hamuje saped bebna linowego. W danej chwili prsyczepka znajduje sie w takim po¬ lozeniu wzgledem ciagówki, ze ich wza¬ jemne polaczenie nie wymaga zadnych do¬ datkowych ruchów pojazdu.Wylaczenie i hamowanie napedu bebna w chwili dociagania przyczepki do ciagów¬ ki moze byc wykonane w rózny sposób; impuls do tego dzialania musi powstawac jednak zawsze w chwili uderzenia przy¬ czepki o ciagówke. W( tym celu tylna czesc ramy ciagówki lal* beben linowy jest wy¬ konany w taki sposób, ze przy kazdym u- derzeniu ciagówki przechyla sie od w ma¬ lych granicach. To przechylenie przenosi sie za pomoca przekladni drazkowej bez¬ posrednio lub za pomoca pneumatycznie, e- lektrycznie albo hydraulicznie rozrzadza¬ nych przyrzadów z jednej strony na sprze¬ glo dla wspólnego napedu pojazdu silniko¬ wego i bebna, które sie wylacza, a z drugiej strony na hamulec, za pomoca którego be¬ ben zostaje jednoczesnie zahamowany. Te dzialania moga byc oczywiscie wywolane przez wykorzystanie i przenoszenie innej jeszcze sily, co nie zmienia w niczym za¬ sady wynalazku.Praktyczne zastosowanie zasady we¬ dlug wynalazku jest ujawnione na fig. 1 rysunku, która przedstawia przyklad wy¬ konania ciagówki z wahliwie osadzonym bebnem linowym i bezposrednim mecha¬ nicznym rozrzadem jego urzadzenia nape¬ dowego i hamulcowego- Fig. 2 —5 przed¬ stawiaja schematycznie kilka polozen a- rzadzenia rozrzadczego tych mechanizmów^ które sa rozrzadzane wahliwym bebnem posrednio pneumatycznie lub hydraaAtcz- nie.Wspólna czescia tych dwóch przykla¬ dów wykonania jest beben linowy lr osa¬ dzony na ramie 2 ciagówki na czopach 3 w taki sposób, ze moze on ze sssego zwyklego polozenia (fig. 1) przechylac *ie tylko m - 2 —kiertioku strzalki 5 w granicach, okreslo¬ nych zderzakiem 4. Samowolnemu prze¬ chylaniu sie bebna 1 zapobiega jedna lub kilka sprezyn 6, które opieraja sie z jednej strony o rame 2 pojazdu, a z drugiej stro¬ ny o wystepy 7 bebna 1, na którym jest na¬ winieta lina. Wolny koniec liny, prowa¬ dzonej na zewnatrz pojazdu za pomoca krazków % osadzonych w tyinej czesci ra¬ my 2, zaopatrzonej w zderzak 10, sluzy do przyczepiania ciezaru wzglednie drazka 11 przyczepki. Line 8 laczy sie1 z drazkami 11 za pomoca czopa wydrazonego 12 i to po¬ laczenie pozostaje na stale bez wzgledu na teren. Gdy teren jest dobry i nie potrzeba uzywac bebna linowego do pomocy w trans¬ porcie, dyszel 11 przyczepki zostaje w zwykly sposób polaczony z rama 2 poja¬ zdu za pomoca kolka 13, przesunietego przez otwory w zderzaku 10 i czop wydra¬ zony 12 dyszla 11. Jednoczesnie zabezpie¬ cza sie beben przeciw przechylaniu sie za pomoca ruchomego zderzaka. 14, jak to u- widoczniono linia przerywana.Beben 1 jest napedzany wspólnie z po¬ jazdem za pomoca silnika pojazdu za po¬ srednictwem sprzegla 15, walu napedzane¬ go 16, wylaczalnej przekladni kól zeba¬ tych 17, 18, walu 19 i przekladni kól stoz¬ kowych 20. Naped ten mozna przerywac wylaczajac sprzeglo 15 za pomoca pedalu 21 lub odlaczajac kolo 18 od kola zebatego 17 za pomoca dzwigni 22, przy czym w drugim wypadku sprzeglo 15 moze pozo¬ stac wlaczone. Sprzeglo 15 zabezpiecza sie w polozeniu wylaczonym za pomoca recz¬ nie rozrzadzanej zapadki 23, zapadajacej w uzebiony segment 24, obracajacy sie jed¬ noczesnie z pedalem 21. Sprzeglo 15 jest , takze rozrzadzane bebnem / za pomoca po¬ laczonego z nim drazka 25, dzwigni 26 i drazka 27, polaczonego z pedalem 21, a mianowicie w taki sposób, ze przy prze¬ chyleniu sie bebna 1 w kierunku strzalki 5 sprzeglo 15 zostaje wylaczone i w tym po¬ lozeniu zabezpieczone za pomoca wspo¬ mnianej zapadki 23 i segmentu uzebionego 24. Jednoczesnie zostaje zahamowany be¬ ben 1 wzglednie wal 19 za pomoca osadzo¬ nego na nim hamulca 28, który przy prze¬ chyleniu sie bebna 1 zostaje uruchomiony za pomoca przekladni dzwigniowej 29, 30, 31, 32, polaczonej z wystepem 7 bebna 1 o- raz z tasma hamulcowa 33, przy czym trwale zahamowanie jest zabezpieczone za pomoca uzebionego wycinka 34, urucho¬ mianego przez wspomniana przekladnie, oraz recznie uruchomianej zapadki 35.Jak juz wspomniano, przyczepka pod¬ czas zwyklego transportu jest polaczona czopem 13 bezposrednio ze zderzakiem 10 ciagówki, przy czym beben jest zabezpie¬ czony przeciw przechyleniu sie za pomoca obrotowego zderzaka 14. W razie napotka¬ nia takich trudnosci terenowych, ze na po¬ konanie ich nalezalo by do dalszego tran¬ sportowania ciezaru zuzyc cala sile pocia¬ gowa silnika ciagówki, rozlacza sie, wy¬ ciagajac czop 13 (fig. 1), zwykle polacze¬ nie przyczepki z rama 2 ciagówki oraz przestawia sie zderzak 14 w polozenie, uwidocznione pelna linia, wskutek czego beben 1 zostaje odbezpieczony, przy czym ciezar nalezy zabezpieczyc przeciw cofaniu sie, hamulce 28 zluznic, a przekladnie 17, 18 wylaczyc. Pojazd jedzie potem dalej, do¬ póki na to pozwala dlugosc liny 8, odwi- jajacej sie z bebna 1, która jest stale po¬ laczona z przyczepka 11, po czym pojazd zatrzymuje sie. Gdy za pomoca dzwigni reczne] 22 wlaczy sie przekladnie 17, 18, beben zaczyna obracac sie, a nawijajaca sie lina 8 dociaga przyczepke do pojazdu az do chwili, gdy przedni koniec dyszla 11 uderzy o zderzak 10. W tej chwili sila, ciagnaca line 8, przezwycieza opór sprezy¬ ny wzglednie sprezyn 6, których napiecie moze byc regulowane za pomoca np. srufe lub pneumatycznie albo hydraulicznie roz¬ rzadzanego tloka i dostosowywane do naj¬ wiekszego oporu ciagnionej przyczepki, i beben 1 przechyla sie w kierunku strzalki — 3 —5. Wskutek przechylenia sie bebna 1, któ¬ ry natychmiast powraca do swego pierwot¬ nego polozenia, zostaje spowodowany przesuw przekladni dzwigniowych 25. 26, 27 i 29, 30, 31, 3A vr polozenie, uwidocznio¬ ne liniami kreskowanymi, które odpowia¬ daja wylaczeniu sprzegla 15 przy jedno¬ czesnym zahamowaniu walu 19 za pomoca hamulca 28, wskutek czego zostaje przer¬ wany naped bebna oraz ciagówkl, tak iz znajdujaca sie np. na pochylosci przyczep- ka nie moze sie staczac w dól. Stale dzia¬ lanie hamulca 28 i wylaczenie sprzegla 15 jest przy tym zabezpieczone za pomoca zapadek 34 wzglednie 24.Opisane postepowanie powtarza sie tak dlugo, az trudnosci terenowe zostana prze¬ zwyciezone. Potem laczy sie pojazd z przy- czepka po dociagnieciu jej do niego, prze¬ tykajac kolek 13 przez otwory w zderza¬ ku 10 i czop wydrazony 12 dyszla 11, i jedzie sie dalej jak zwykle.Za pomoca opisanego pojazdu mozna przyczepke ciagnac za pojazdem takze na czesciowo odwinietej linie 8. W tym celu rozluznia sie normalne polaczenie przez wyjecie kolka 13, wskutek czego przy- czepka pozostaje polaczona tylko z lina 8.Potem zabezpiecza sie ciezar na miejscu, wylacza kola 17, 18 do napedu bebna 1, zabezpieczonego zderzakiem 14 przeciw przechylaniu sie, a po zluznieniu hamulca 28 przez podniesienie zapadki 35 jedzie sie dalej na odpowiednia odleglosc, po czym dociaga sie recznie dzwignie 32 ha¬ mulca i jednoczesnie uruchomia za pomoca zapadki 34, 35 hamulec 28, wskutek czego beben 1 nie moze sie obracac, a pojazd ciagnie przyczepke za soba w zadanej od¬ leglosci, i ;:rn Czesto trzeba opuscic ciezar na pochy¬ losci na pewna odleglosc lub na cala dlu¬ gosc liny od stojacej; ciagówki. W tym celu hamuje sie ciagówke, a za pomoca dzwigni 32 takze beben 1. Po usunieciu kolka 13 i zluznieniu hamulca 28 przez podniesienie zapadki 35 przyczepka bedzie sie staczala w dól po pochylosci wskutek jej wlasnego ciezaru, przy czym szybkosc tego ruchu mozna regulowac przez dociaganie hamul¬ ca 28 bebna 1 lub za pomoca hamowania silnikiem po wlaczeniu przekladni 18, 17 za pomoca dzwigni 22.Takie samo urzadzenie bebna 1 z ta¬ kim samym napedem stosuje sie w przy¬ kladzie wykonania wedlug fig. 2. Róznica polega tylko na tym, ze bezposrednie me¬ chaniczne rozrzadzanie sprzegla 15 i ha¬ mulca 28 jest zastapione posrednim rozrza¬ dzaniem tych narzadów za pomoca pneu¬ matycznego lub hydraulicznego urzadzenia zaworowego, które jest rozrzadzane recz¬ nie lub przez przechylenie sie bebna 1.Urzadzenie zaworowe sklada sie z dwóch we wspólnym kadlubie wykonanych komór zaworowych 36, 37, z których glówna ko¬ mora 36 jest polaczona przewodem 38 z cylindrem 39, w którym znajduje sie tlok 41, pozostajacy pod dzialaniem sprezyny 40, którego drazek 42 rozrzadza za pomo¬ ca dzwigni 43 sprzeglem 15 do przenosze¬ nia sily napedowej silnika na pojazd, a dalej za pomoca opisanych przekladni na beben 1. Sprzeglo 15 jest jednoczesnie rozrzadzane za pomoca pedalu 21. Czyn¬ nik tloczacy, doprowadzany przewodem 45 ze zbiornika 44 do komory 36, doplywa takze do cylindra 39 po otwarciu glównego zaworu wlotowego 46. Otwieranie zaworu 46 powoduje sprezyna 47, a zamykanie — kciuk 48 przekladni dzwigniowej 49, 50, przymocowanej do wystepu 7 bebna 1.Przymusowe zamykanie zaworu glównego 46 uskutecznia dzwignia reczna 22, która za pomoca drazka 51 jest polaczona z dzwignia katowa 52 w taki sposób, ze przy Wylaczeniu przekladni 17, 18 dzwignia ka: towa 52 zamyka przymusowo zawór 46, na¬ tomiast jej drugie ramie' otwiera jedno¬ czesnie znajdujacy sie w tej samej komo¬ rze zawór wylotowy 53, przez który czyn¬ nik sprezony odplywa z cylindra 39 na ze^ - 4 —wnatrz. Oprócz zaworu wlotowego 46 i wylotowego 53 znajduje sie w komorze 36 zawór zwrotny 54, za pomoca którego przy otwartym zaworze 46 czynnik sprezony przeplywa do bocznej komory 37. Z ko¬ mory tej czynnik sprezony plynie do cy¬ lindra 55 i porusza tlok 57. Tlok ten jest obciazony sprezyna 56 i za posrednictwem drazka tlokowego 58 jest polaczony z drazkiem 59 hamulca 28. Komora 36 jest zaopatrzona w pomocniczy zawór wlotowy 60, przez który czynnik sprezony moze takze przeplywac bezposrednio do cylindra 55 hamulca 28 bebna liz cylindra 55 przez zawór wylotowy 61 na zewnatrz. Za¬ worami 60 i 61 rozrzadza sie recznie za pomoca dzwigni katowej 62.Gdy ciagówka, wyposazona w powyz¬ sze urzadzenie, natrafi podczas jazdy w terenie na trudnosci, uniemozliwiajace normalna jazde z przyczepka lub innym ciezarem, przyczepionym bezposrednio do ramy 2 pojazdu, wtedy rozlacza sie zwy¬ kle polaczenie usuwajac kolek 13, wskutek czego pojazd ciagnie przyczepke za po¬ srednictwem liny 8. Jezeli wtedy hamulec 28 zostanie zluzniony przez ustawienie dzwigni katowej 62 w polozenie, uwidocz¬ nione na fig. 2, które odpowiada zamknie¬ temu pomocniczemu zaworowi wlotowemu 60 i otwartemu zaworowi wylotowemu 61, oraz przez ustawienie dzwigni 22 w polo¬ zenie, uwidocznione takze na fig. 2, zosta¬ nie wylaczona przekladnia 17, 18 do na¬ pedu bebna 1, to pod dzialaniem dzwigni katowej 52 otwarty dotychczas glówny za¬ wór wlotowy 46 zamyka sie iw tym polo¬ zeniu zamkniecia zostaje zabezpieczony za pomoca kciuka 48, przy czym drugie ramie tejze dzwigni katowej otwiera jednoczes¬ nie zawór wylotowy 53. Wskutek tego czynnik sprezony uchodzi z cylindra 39, sluzacego do wylaczenia sprzegla 15, i sprzeglo to zostaje wlaczone. W ten spo¬ sób zostaje wiec wylaczony naped bebna 1 i zluzniony jego hamulec, natomiast wla¬ czone zostaje sprzeglo 15, wobec czego ciagówka moze jechac naprzód, a lina 8 musi sie swobodnie odwijac z bebna 1. Po odwinieciu sie liny 8 ciagówka przez prze¬ laczenie jej na bieg wolny zostaje zatrzy¬ mana i zahamowana, po czym silnik za po¬ srednictwem liny 8 przyciaga przyczepke do ciagówki. W tym celu przestawia sie zderzak 14 w polozenie, uwidocznione linia pelna, a dzwignie katowa 62 przesta¬ wia sie recznie w polozenie posrednie (fig, 3), w którym obydwa przez nia rozrzadza¬ ne zawory 60, 61 sa zamkniete. Dzwignie 22 przestawia sie z polozenia wedlug fig. 2 w polozenie wedlug fig. 3, które odpowia¬ da wlaczonej przekladni 17, 18 do nape¬ du bebna 1 i zamknietemu jednoczesnie zaworowi wylotowemu 53 wskutek obrotu dzwigni katowej 52; beben / obraca sie i dociaga przyczepke do pojazdu az do chwili, gdy przedni koniec dyszla 11 (fig. 2) uderzy o zderzak 10, a beben przechyli sie w kierunku przyczepki. Wskutek prze¬ chylenia sie bebna 1, który powraca na¬ tychmiast do swego polozenia pierwotne¬ go, zostaje przestawiona takze polaczona z jego wystepem 7 przekladnia dzwignio¬ wa 50, 49 z kciukiem 48 w polozenie we¬ dlug fig, 4. Przy tym polozeniu kciuka 48 sprezyna 47 otwiera glówny zawór wloto¬ wy 60, wskutek czego czynnik sprezony przeplywa ze zbiornika 44 przewodem 45 do komory 36, a z niej przewodem 38 do cylindra 39, a równoczesnie przez zawór zwrotny 54 do cylindra 55. Wskutek ci¬ snienia czynnika sprezonego tlok 41 w cy¬ lindrze 39 oraz tlok 57 w cylindrze 55 przesuwaja sie w polozenie, uwidocznione na fig. 4, które odpowiada wylaczonemu sprzeglu 15 i zacisnietemu hamulcowi 28 napedu bebna 1. Wobec tego w chwili uderzenia przyczepki w zderzak 10 pojazd i beben zatrzymuja sie.Po zabezpieczeniu przyczepki przeciw ruchowi wstecz caly przebieg postepowa¬ nia moze byc powtarzany az do przezwy- — 5 —ciezenia napotykanych trudnosci tereno¬ wych. Potem laczy sie przyczepke wzgled¬ nie jej dyszel 11 z ciagówka za pomoca kolka 13 wprowadzajac go w otwory zde¬ rzaka 10; zderzak 14 przechyla sie w po¬ lozenie wedlug fig. 2 i za pomoca dzwigni 22 wylacza sie naped 17, 18 bebna 1, przy czym za pomoca dzwigni katowej 52 zo¬ staje zamkniety glówny zawór wlotowy 60, a otwarty jednoczesnie zawór wyloto¬ wy 53, czyli sprzeglo 15 zostaje znowu wlaczone, wskutek czego pojazd z przy¬ czepiona don przyczepka moze poruszac sie normalnie dalej. Przy tym glówny za¬ wór wlotowy 60 jest zabezpieczony w po¬ lozeniu zaftiknietym za pomoca kciuka 48.Gdy zachodzi potrzeba ciagnienia przy- czepki dalej za pomoca czesciowo odwi¬ nietej liny, to po zabezpieczeniu jej na miejscu, wyjeciu kolka 13 i zluzowaniu hamulca 28 przez przestawienie dzwigni katowej 62 w polozenie wedlug fig. 2 je¬ dzie sie ciagówka na zadana odleglosc. Na¬ stepnie zaciska sie hamulec 28 przestawia¬ jac dzwignie katowa z polozenia wedlug fig. 2 w polozenie wedlug fig. 3. Przy tym polozeniu dzwigni 62 zawór wylotowy 61 jest zamkniety, a zawór wlotowy 60 otwar¬ ty, przeto czynnik sprezony, doplywajac do cylindra 55, za posrednictwem jego tlo¬ ka i dzwigni 58, 59 utrzymuje hamulec 28 w stanie zacisnietym. Poniewaz beben 1 nie moze sie teraz obracac, przeto przy¬ czepiona do konca liny przyczepka moze byc ciagniona za pojazdem w pozadanej odleglosci.Jezeli zas chodzi o opuszczenie przy- czepki po pochylosci na pewna odleglosc od pojazdu unieruchomionego, a transport odbywal sie do tego czasu normalnie, wte¬ dy najpierw zaciska sie hamulec przez przestawienie dzwigni 62 w polozenie we¬ dlug fig. 5, po czym rozlacza sie polacze¬ nie przyczepki z pojazdem usuwajac kolek 13. Po zluzowaniu hamulca 28 przez prze¬ stawienie dzwigni 62 w polozenie wedlug fig, 2 przyczepka bedzie sie staczala po pochylosci w dól pod dzialaniem wlasnego ciezaru. Szybkosc tego ruchu mozna regu¬ lowac przez odpowiednie hamowanie recz¬ ne, a w niektórych przypadkach za pomo¬ ca silnika wlaczajac w tym celu przeklad- . nie 17, 18. PL