Elektryczne urzadzenia zabezpieczajace, polegajace na otoczeniu jednym lub wielo¬ ma przewodnikami elektrycznemi objektu zabezpieczanego, maja te wade, ze naogól mozliwe jest ich naruszenie bez wywola¬ nia alarmu, jezeli polaczy sie punkty ob¬ wodu, posiadajace jednakowy potencjal, zapomoca dodatkowych przewodów, usu¬ wajac w ten sposób czesc obwodu zboczni- kowanego. Majac np. na celu sforsowanie zabezpieczenia, skladajacego sie z kilku równoleglych galezi, w dowolny sposób z soba poprzeplatanych, z których zadna nie moze byc przerwana (bo naruszy to rów¬ nowage np. mostka, lub pozbawi pradu od¬ powiedni przekaznik), ani tez zwarta z in¬ na (bo np. zewrze to odpowiedni przekaz¬ nik), postapic mozna w ten sposób, ze usta¬ lajac z obu stron objektu zabezpieczonego potencjaly poszczególnych zyl mozna okre¬ slic, które punkty naleza do tych samych zyl, przyczem punkty, posiadajace jedna¬ kowe potencjaly, zawsze mozna zewrzec ze soba, gdyz nie wywola to zadnych elek¬ trycznych skutków (oczywiscie bez wzgle¬ du na to, czy punkty te naleza do tych sa¬ mych, czy do róznych zyl). W ten sposób elektryczny obwód zabezpieczajacy, posia¬ dajacy kilka równoleglych galezi o jedna¬ kowych wlasciwosciach elektrycznych, da sie w zasadzie zredukowac do obwodu o jednym przewodzie, który, jako taki, na¬ ogól nie przedstawia zasadniczych trudno¬ sci do sforsowania.Rozwazania powyzsze nasuwaja wnio¬ sek, ze rozwiazania pewnosci dzialaniaelektrycznych urzadzen zabezpieczajacych nie nalezy poszukiwac na drodze kompliko¬ wania obwodów zabezpieczajacych, bar¬ dziej zwiekszajacych koszty zakladania i trudnosci eksploatowania, niz istotne gwa¬ rancje pewnosci dzialania. Rozwiazania na¬ lezy tutaj szukac raczej na drodze stoso¬ wania prostszych obwodów, przez swoje wlasciwosci bezposrednio zapewniajacych niezawodne dzialanie urzadzenia. W mysl powyzszej zasady zostalo opracowane elek¬ tryczne urzadzenie zabezpieczajace, beda¬ ce przedmiotem niniejszego wynalazku.Zasada dzialania tego urzadzenia jest na¬ stepujaca.Dowolny obwód elektryczny, przylaczo¬ ny do zacisków 1,' 2 (fig. 1), zawiera pew¬ na opornosc skupiona z. Zmiana tej opor¬ nosci wywola nastepujace skutki elek¬ tryczne: 1) zmiane napiecia na zaciskach 1, 2 i 2) zmiane natezenia pradu, plyna¬ cego przez opór z. Oba zjawiska elek¬ tryczne moga byc wykorzystane do tego, aby wywolywaly one alarm w wypadku naruszenia opornosci z. W tym wlasnie celu urzadzenie posiada specjalny prze¬ kaznik róznicowy o regulowanem wzbu¬ dzeniu, posiadajacy trzy uzwojenia: wy- sokooporowe uzwojenie napieciowe 6, przylaczone równolegle do oporu z, ni- skooporowe uzwojenie pradowe s, wlaczone szeregowo z uzwojeniem 6, oraz uzwojenie pomocnicze w. Amperozwoje uzwojenia pradowego dzialaja przeciwnie do ampero- zwojów uzwojenia napieciowego. Znacze¬ nie uzwojenia pomocniczego zostanie wy¬ jasnione nizej.W stanie normalnym strumien, wywo¬ lywany przez wszystkie amperozwoje przekaznika, jest blizki zera (blizsze wy¬ jasnienie nizej), dzieki czemu nie przycia¬ ga on kotwiczki 26 i 34. Z chwila jednak zmiany (zwiekszenia lub zmniejszenia) o- pornosci z napiecie na zaciskach 1 i 2 zmieni sie, w rezultacie czego zostanie na¬ ruszona równowaga magnetyczna ukladu cewek i powstanie wypadkowy strumien, który przyciagnie \kotwiczki przekaznika, powodujac alarm. Chac w zwykly sposób sforsowac zabezpieczenie, trzebaby opor¬ nosc z zastapic inna opornoscia w ten spo¬ sób, aby w zadnym momencie trwania tej manipulacji wypadkowa opornosc obwodu nie róznila sie od opornosci normalnej o wartosc, dostatecznie duza do wywolania skutków elektrycznych, powodujacych u- ruchomienie urzadzenia alarmowego.Trudnosc jednak polega tutaj na tern, ze bocznikujac opornosc z inna opornoscia tern samem zmniejsza sie wypadkowa o- pornosc (np. przy opornosci bocznikuja¬ cej, równej z, opornosc wypadkowa be¬ dzie dwa razy mniejsza), bocznikujac zas opornoscia znacznie wieksza od z, otrzy¬ muje sie wzrost opornosci obwodu z chwi- Ut gdy sie opornosc z usunie. Obliczenia wykazuja przytem, ze tego rodzaju urza¬ dzenie zabezpieczajace dziala tern pew¬ niej, im wieksza jest jego wrazliwosc na zmniejszenie sie opornosci z. Z tego tez powodu w opisywanem urzadzeniu prze¬ kaznik róznicowy wyposazono w trzecie uzwojenie pomocnicze w, którego glów¬ nym celem jest powiekszenie czulosci przekaznika w kierunku reagowania na zmniejszenie opornosci z..Uzwojenie pomocnicze w spelnia je¬ szcze inne zadania. Pozwala ono na kaz¬ dorazowe przystosowanie ukladu przekaz¬ nika do obwodu zewnetrznego (przez re¬ gulowanie oporu r), oraz, przy ukladzie dwóch bateryj (roboczej er oraz alarmo¬ wej ea J, na wywolywanie alarmu na wy¬ padek uszkodzenia baterji roboczej; w tym wypadku bowiem uzwojenia b i s stra¬ ca prad, a strumien uzwojenia w przy¬ ciagnie kotwiczki przekaznika, co spowo¬ duje alarm.W opisywanem urzadzeniu zabezpie- czajacem przewiduje sie stosowanie spe- cjalnych ,,drazków zabezpieczaj acych'' (fig. 2) w postaci pretów sztywnych, na — 2 —koncach zaopatrzonych w styki 35, 36 i odpowiednio ze soba polaczonych elek¬ trycznie. Drazek zabezpieczajacy jest u- mieszczany w zabezpieczanym obwodzie za posrednictwem gniazdek 37, 38 w taki sposób, aby styki jego kontaktowaly od¬ powiednio z gniazdkami, polaczonemi z przewodami, tworzacemi obwód zabezpie¬ czajacy, oraz tak, aby niemozliwe bylo wtargniecie do obszaru zabezpieczonego bez naruszenia drazka. Drazek zabezpie¬ czajacy moze wiec stanowic skladowa czesc kazdego urzadzenia zabezpieczaja¬ cego, bedac pod wzgledem elektrycznym czescia obwodu zabezpieczenia, pod wzgledem mechanicznym zas — usuwalna zapora, umieszczana w otworze, wioda¬ cym do obszaru zabezpieczanego. Drazki te moga znalezc szerokie zastosowanie w lokalach mieszkalnych, w oknach, drzwiach, na werandach i t. d. — dzieki zas temu, ze moga byc zakladane na noc, a usuwane podczas dnia, stanowia bardziej wygodne i estetyczne, a przedewszystkiem bardziej pewne zabezpieczenie, niz wszel¬ kiego rodzaju kraty, okiennice i t. d.W specjalnem wykonaniu drazka do wnetrza jego moze byc wlaczony opór skupiony z, co zabezpieczy drazek przed zabocznikowaniem.Najpewniejszy nawet system zabez¬ pieczajacy jest malo wartosciowy, gdy nie posiada urzadzen kontrolnych, pewnie i samoczynnie sygnalizujacych stan instala¬ cji. W urzadzeniu wedlug wynalazku za¬ stosowano specjalny uklad obwodów kon¬ trolnych, sygnalizujacych nietylko uszko¬ dzenia rozmyslne lub przypadkowe, ale i niedokladnosci, jakie moga zachodzic wskutek nieuwagi lub zapomnienia, np. wskutek niezamkniecia drzwi lub okna, nie- zasuniecia zamku lub niezalozenia drazka.Równiez i fakt, ze wszystko w instalacji znajduje sie w nalezytym stanie, jest spe¬ cjalnie sygnalizowany.Na fig. 1 przedstawiony jest przyklad wykonania 'urzadzenia, opartego na wy¬ zej omówionych zasadach i posiadajacego jeden obwód zewnetrzny z oporem z. Li- nja kreskowana m — n oddziela tutaj czesc, znajdujaca sie w centrali i wspólna dla calego urzadzenia, od czesci lokal¬ nych, nalezacych do kazdego z poszcze¬ gólnych obwodów zabezpieczenia. Strzalki na linji m — n oznaczaja punkty odgale¬ zien do innych obwodów. W obwód prze¬ kaznika pa sa wlaczone szeregowo (mie¬ dzy punkty 22 — 23) styki 24' — 34', 24" — 34" i t. d. nalezace do przekazni¬ ków róznicowych poszczególnych obwo¬ dów zabezpieczenia i odpowiadajace sty¬ kom 24 — 34. Fig. 2 przedstawia zasade wlaczenia lampek sygnalowych. Fig. 3 przedstawia przyklad wykonania drazka zabezpieczajacego.Wlaczanie instalacji jest dokonywane po nalezytem zamknieciu punktów zabez¬ pieczenia (drzwi, okien) i zalozeniu draz¬ ków przez przelozenie styku przesuwnego ' (fig- 1) przelacznika ogólnego wo z po¬ lozenia wylaczenia x do polozenia wlacze¬ nia y, przyczem przelaczniki lokalne wl poszczególnych dbwodów powinny byc U- stawione w polozeniu posredniem o. W momencie, kiedy styk przesuwny /zwierz szyne 13 z oporem d, zaczyna plynac prad w nastepujacym obwodzie: plus baterji er% szyny 12 — d — 13, styki 10 — 9 prze¬ laczników lokalnych wl, punkt 41, punkt 42, uzwojenie s, poczem równolegle po¬ przez obwód zewnetrzny z oporem z oraz poprzez uzwojenie b, nastepnie poprzez styki przekaznika pi 33 — 31, punkt 39 do minusa baterji e. Jednoczesnie od plu¬ sa baterji e poplynie prad przez wo i sty¬ ki przelaczników wl do uzwojen w, po- rzem przez opory r do minusa baterji'en.W rezultacie wiec przez wszystkie trzy u- zwojenia przekaznika róznicowego poply¬ nie prad, wywolujacy strumienie, znosza¬ ce sie prawie calkowicie, wskutek czego kotwice 26 i 34 pozostana nieprzyciagnie- — 3 —te. Kiedy styk przesuwny / zewrze szyne 14 z plusem baterji er, poplynie prad przez przekaznik alarmowy pa, punkty 22 — 23, styki 24 — 34, do minusa er, W rezultacie czeg<3 przekaznik pa przycia¬ gnie kotwice 20 i przez styk 19 zapewni sobie plus baterji przez szyne 13 (w ob¬ wodzie: + 2, szyny 12 — 13, styk 20 — 19, uzwojenie pa, styki 22 — 23', 24 — 34, punkt 39, — e). Wreszcie kiedy styk prze¬ suwny / dojdzie do pozycji y, to swoim izolowanym koncem zewrze styki 15, przez co zostanie dolaczony minus baterji ea do przyrzadów alarmowych al, a jed¬ noczesnie zostanie zamkniety nastepujacy obwód kontroli: minus ea, styki 15, punkt 40, styki 26 — 25, styki 30 — 29, sygnal prawidlowego wlaczenia ls, przelacznik lokalny wl — styki 5 — 6, oraz 9 — 10, nastepnie szyny 13 — 12 i plus baterji e a.Z przebiegu tego obwodu widac, ze zja¬ wienie sie „sygnalu prawidlowego wlacze¬ nia" jest uwarunkowane prawidlowym sta¬ nem wszystkich zasadniczych elementów urzadzenia, a mianowicie: 1) wlasciwym stanem wylacznika ogólnego wo, 2) kon¬ taktowaniem ktyków \15, doprowadzaja¬ cych prad do przyrzadów alarmowych, 3) wlasciwym stanem sprezyn przekazni¬ ka róznicowego, a wiec posrednio i sta¬ nem obwodu zewnetrznego, 4) wlasciwem polozeniem sprezyn przekaznika pomoc¬ niczego pi, 5) wlasciwym stanem prze¬ lacznika lokalnego wl.W wypadku, 'kiedy obwód zewnetrzny z oporem z zostaje naruszony lub zmie¬ niony, przekaznik róznicowy rozwiera sty¬ ki 24 — 34, wskutek czego przekaznik pa traci wzbudzenie i zwalnia kotwice 20, która zwiera wtedy styki 20 — 21, zamy¬ kajac obwód alarmowy. Jednoczesnie przez styki 26 — 27 zamyka sie obwód przekaznika pi, który przerywa obwód kontroli, a wlacza sygnal alarmu la, wska¬ zujacy optycznie obwód naruszony.W wypadku, kiedy obwód zewnetrzny jest uszkodzony lub niezamkniety w cza¬ sie wlaczania aparatu centralnego, prze¬ kaznik róznicowy odrazu przyciaga, sko- lei (jak wyzej) przyciaga przekaznik pi, przez co zjawi sie sygnal la, wskazujacy uszkodzenie w obwodzie. W razie, gdyby wlaczajacy nie zauwazyl tego, to po doj¬ sciu styku przesuwnego / do pozycji y po¬ wstanie alarm zapomoca przyrzadów al, jak przy naruszeniu obwodu zewnetrzne¬ go. Aby jednak umozliwic wlaczenie cale¬ go urzadzenia w wypadku uszkodzenia jednego z obwodów zabezpieczenia, prze¬ widziany jest przelacznik lokalny wl, któ¬ rego raczka, ustawiona w polozenie x, wy¬ lacza uszkodzony obwód zabezpieczenia wraz z przynaleznemi do niego przekazni¬ kami róznicowym (w, s, b) oraz pomocni¬ czym pi, przez rozwarcie styków 10 — 9 odbierajac temu obwodowi doplyw pradu.Jednoczesnie zwarcie styków 10 — 11 wlacza sygnal uszkodzenia obwodu /u.W celu dodatkowego sprawdzenia, w razie potrzeby, kazdego z poszczególnych obwodów, przewidziany jest ,,alarm prób¬ ny", dokonywany przez nacisniecie racz¬ ki przelacznika wl w kierunku polozenia yx: przez zwarcie styków 3 — 4 uzwojenie s zostaje zwarte i przekaznik róznicowy przyciaga, co wywoluje alarm. Przy po¬ wracaniu sprezyn przelacznika lokalnego do pozycji spoczynku, od przekaznika pi zostaje na chwile odlaczony plus baterji (sprezyny 4 — 5 — 6), a kotwiczki prze¬ kazników róznicowego i pomocniczego wracaja do pozycji normalnej.Urzadzenie wedlug wynalazku przewi¬ duj e mozliwosc stosowania kilku przyrza¬ dów alarmowych, polaczonych równolegle, przyczem przyrzady alarmowe moga byc przylaczane poza obszarem zabezpieczo¬ nym. Z tego powodu zachodzi potrzeba zabezpieczenia sie przed zwarciem, roz- myslnem lub przypadkowem, któregos z dodatkowych przyrzadów alarmowych, co pociagneloby za soba stracenie jpradu — 4 —przez pozostale przyrzady alarmowe. W tym celu w jednym z przewodów, wioda¬ cych do kazdego z dodatkowych przyrza¬ dów alarmowych, przewidziane jest wla¬ czanie oporów, pozwalajacych na plynie¬ cie normalnego pradu roboczego do przy¬ rzadów alarmowych, lecz przy zwarciu przyrzadu alarmowego pod wplywem pra¬ du zwarcia wytwarzajacych na sobie spa¬ dek napiecia, dostateczny do zapewnienia pracy pozostalym przyrzadom alarmo¬ wym. PL