tóo,jr|« Nazwa esencji wschodniej oznacza sie emulsje wodna, wogóle amonjakalna, z cza¬ steczek blyszczacych ekstrahowanych naj- praktyczniej z lusek plotek.Emulsja ta przy wstrzasaniu daje fale o jedwabistym polysku a po odstaniu osad o polysku metalowym polerowanego srebra.Badania mikroskopowe czasteczek esen¬ cji wschodniej handlowej wykazuja, ze cze¬ sci blyszczace stanowia krysztalki podluzne biale i zalamujace swiatlo. Krysztaly te zawieraja zwykle rózne domieszki w posta¬ ci zanieczyszczen cialami organicznemi bez- postaciowemi i drobnoustrojami martwemi lub zyjacemL Wynalazca znalazl, ze obróbka stosow¬ na pozwala wytwarzac esencje wschodnia z wszelkiego rodzaju tkanek lub odpadków zwierzecych, zawierajacych krystaloidy.L Luska. Luska plotki j terjalu wyjsciowego do otrzymywania esen¬ cji, z którego to materjalu wyrabiano pro¬ dukt ten dotychczas.Badania histologiczne luski tej ryby po¬ zwolily zdac sobie sprawef ze bla&sk perki- wy luski powstaje wskutek obecnosci we¬ wnatrz tkanki, stanowiacej- pokrycie we¬ wnetrzne, krystaloidów, scisle do siebie przylegajacych. To samo dotyczy lussk wszelkich ryb blyszczacych, barwnych lub bialych, róznia sie one tylko rozciagloscia powierzchni blyszczacej luskL IL Pecherze rybie plawne. Podobniez- i pecherze plawne pewnych gatunków rryh sa tez blyszczace i srebrzyste. Skorzystano z tego do wyrobu argentyny ze sledzi, sar¬ deli i stynek.W tym wypadku krysztalkisa mozmie- szczone w warstwie zewnetrznej? narzadów, rózniac sie ksztaltem od krysztalków, znaj-dujacych sie w lusce; dostarczaja one pro¬ dukty o wlasnosciach specjalnych, III. Powloka zewnetrzna skóry wielu gatunków ryb blyszczacych (sledzi, sardy^ nek i t. d.), pozbawiona lusek ja pokry¬ wajacych, zachowuje powierzchnie sre¬ brzysta, zawiera wiec jeszcze krysztalki, z którycfcjnozna wyrabiac esencje wschod¬ za. ^jB^^ podobny charakter posiada i blona brzuszna niektórych ryb, jak stynka.IV. Ekskrementyptasie. Poniewaz kry- staloidy nie sa dostepne diastazie trawienia, sprawia to, ze ekskrementy ptaków- rybo- zernych, a w szczególnosci guano chilijskie " §adaje^siigllo wyrobu esencji wschodniej.AD Owady. Niektóre gatunki owadów posiadaja wlasnosci podobne. Wystarczy wspcfttimey o motylach z rodziny perlików, których „zwierciadla" stanowia zbiorowisko krysztalków podobnych do krysztalków ry¬ bich.Klasyczny sposób otrzymywania esencji polega obecnie na uzyciu wody amonjakal- nej od 1 do 5%, Doswiadczenie wiekowe wykazalo, ze metoda ta daje wyniki pomysl¬ ne przy obróbce luski ryb wód slodkich, przedewszystkiem zas plotek.Przekonano sie, ze po sklócaniu, wstrza¬ saniu z woda lub rozcieraniu recznem, luski pozostawiaja wskutek tarcia blonke proto¬ plazmy blyszczacej, która dzieki swej cien- kosci peka, przez co krysztalki zostaja mniej lub wiecej rozdzielone, lecz pozostaja otoczone warstewka protoplazmy, gaszacej ich blask, i produkt osiaga jakosc wyzsza dopiero pó wielokrotnych przeplókaniach i odstawaniu sie, co wymaga niejednokrotnie stosowania podobnych i to kolejnych zabie¬ go^ w ciagu szesciu miesiecy, az wreszcie wskutek dlugiego przebywania protoplazmy w roztworze alkalicznym wodnym nastepu¬ je dysocjacja {rozszczepienie) protoplazmy, czem mozna objasnic stopniowe ubywanie objetosci esencji, tak zwanej' „starej".Mozna jednak osiagnac te same wyniki W ciagu kilku godzin z tych samych produk¬ tów wyjsciowych wyszczególnionych powy¬ zej, poslugujac sie sposobem, stanowiacym przedmiot niniejszego wynalazku. Niektóre tylko antyseptyki czynne daja sie tu stoso¬ wac, pozostale bowiem psuja Tub niszcza polysk. Wynalazca wykryl, ze doskonale rezultaty zapewniaja arseniny sodu, potasu lub inne zwiazki arsenowe w rozcienczeniu 2 do 5%o' Luski zanurza sie lub lepiej u- mieszcza sie w woreczku, we wskazanych rozczynach i po kilku godzinach wyjmuje sie, daje sie sciec wodzie i produkt laduje sie do barylek lub skrzynek.Sposób sporzadzania esencji wschodniej, stanowiacy przedmiot wynalazku niniejsze¬ go, polega w swej istocie na naglem oddzie¬ leniu krysztalków od rozmaitych cial je za¬ wierajacych (nietylko lusek z ryb wód slod¬ kich, lecz równiez innych jakichkolwiek ga¬ tunków ryb morskich lub rzecznych, owa¬ dów i t d.) przez roztworzenie, zniszcze¬ nie i usuniecie protoplazmy, otaczajacej krysztalki.Mozna niszczyc lub rozszczepiac proto- plazme, poddajac ja wplywowi wszelkich odpowiednich czynników biologicznych lub chemicznych nie oddzialywujacych na kry- staloidy, i poslugujac sie w miare potrzeby, w charakterze pomocniczym, czynnikami fizycznemi, jak cieplo, lub mechanicznemi, jak sklócanie, scieranie i t. d. Mozna np. poddac produkt wyjsciowy dzialaniu dia- stazy lub odpowiedniego fermentu, albo od¬ powiedniemu trawieniu rozpuszczajacemu lub rozszczepiajacemu protoplazme, tlu¬ szcze i inne ciala, tworzace otoczke krysztalków. Wreszcie oddziela sie kry¬ sztalki od cieczy, powstalej na skutek tej obróbki zapomoca czynników fizycznych, jak odstawanie lub centryfugowanie i t. d.Tym sposobem mozna oddzielic w ciagu kilku godzin produkt wyjsciowy od krystaloidów, dobrze oczyszczonych, two¬ rzacych esencje wschodnia o pieknym wy¬ gladzie.Sposób niniejszy nadaje sie nietylko do — 2 —przerabiania produktów wyjsciowych wspomnianych, lecz równiez do oczyszcza¬ nia esencji wschodniej surowej, przygoto¬ wywanej wedlug sposobów fabrycznych; o- czyszczanie to moze byc wiec nadzwyczaj szybkie zamiast trwac kilka miesiecy.Wsród czynników rozkladajacych, jakie mozna stosowac, przedewszystkiem nadaje sie mydlo obojetne, saponina oraz wszel¬ kie inne ciala, zawierajace te substancje.Przyklad I. Szczególnie szybkie oczy¬ szczanie zapewnia mydlo obojetne.Skoro w charakterze produktu wyjscio¬ wego uzyc esencji wschodniej surowej (po odstaniu sie w ciagu 24 godzin) sposobem fabrycznym, oczyszczanie prowadzi sie w sposób nastepujacy: Zmieszac osad 24 godziny w ilosci 2 do 4 litrów z woda destylowana w ilosci 6 litrów i mydlem w ilosci 50 do 10 gramów, wprowadzic do lazni o temperaturze 35—60° na przeciag 2 do 3 godzin. Pod koniec ope¬ racji produkt rozciencza sie podwójna ilo¬ scia wody destylowanej, energicznie wstrza¬ sa i umieszcza w bankach.Po pewnym czasie, zaleznym od stopnia zanieczyszczenia esencji, powstaje osad z zanieczyszczen, z którego ciecz zlewa sie zapomoca lewaru.Ciecz ta, pozostawiona w spoczynku, w ciagu 24—48 godzin daje osad pigmentu o- e czyszczonego; powtórne zlanie zapomoca lewarka pozwala usunac metna i czarna wode.Zawartosc zostaje rozpuszczona raz lub dwukrotnie w roztworze alkalicznym lub prosciej w wodzie destylowanej, w koncu tej operacji tworzy sie esencja praktycznie czysta. Dla jeszcze dokladniejszego oczy¬ szczenia mozna zastosowac wirówki.Przyklad II. Saponina dziala w ten sam sposób, jak imydlo. t Bierze sie np. esencji surowej (po od¬ staniu w ciagu 24 godzin) 2 do 6 litrów (za¬ leznie od czystosci), saponiny 15 gramów i wody destylowanej ilosc wystarczajaca na 10 litrów.Mieszanine wprowadza sie do lazni o temperaturze 35—65° na przeciag 3 godzin wstrzasajac silnie, nastepnie wlewa sie do naczynia w celu odstania i rozciencza sie wystarczajaca iloscia wody.Pierwsze zlewanie (dekantaeja) zapo¬ moca lewaru po 2—4 godzinach pozwala od¬ dzielic ciecz gesta, nie zawierajaca pigmen¬ tu blyszczacego. Plyn zachowuje w zawie¬ szeniu pigmenty blyszczace izolowane i o- czyszczane, które osiadaja bardzo powoli.Po dostatecznem przemyciu, ciecz stanowi esencje wschodnia w gatunku doskonalym i o blasku niezrównanym.Wszelkie ciala o wlasnosciach rozkla¬ dajacych podobnych do wlasnosci mydla i saponiny lub zawierajace je i nie oddzialy¬ wujace na pigment blyszczacy, daja wyniki takie same.Nalezy podkreslic wielka donioslosc do¬ prowadzenia mieszaniny do temperatury podniesionej, która oprócz tego zapewnia miedzy innemi dokladne odkazanie (paste*- ryzacje) cieczy i zapobiega fermentacji mi¬ krobowej, bez stosowania srodków anty- septycznych..Sposób niniejszy mozna stosowac z bar¬ dzo dobrym skutkiem do obrabiania bezpo¬ sredniego lusek, skóry i pecherzy powietrz¬ nych ryb morskich i wód slodkich w stanie swiezym, solonym, wedzonym lub konser¬ wowanym wszelkiemi sposobami.Wiadomo, ze sposób zwykly nie daje moznosci ekstrahowania esencji wschodniej z lusek nadzwyczaj blyszczacych i bogatych w pigment np. sledzia, aby wymienic jedna z ryb morskich najbardziej znanych.Pochodzi to stad, ze scieranie lub skló¬ canie na zimno lusek badz z amonjakiem, badz z weglanem odlacza calkowicie blonke blyszczaca pokrywajaca luske, nie uwalnia¬ jac jednak pigmentu blyszczacego w niej zawartego. Z drugiej strony amonjak wy- — 3 —wiera na te esencje dzialanie niszczace, szybkie.Osiaga sie wynik uderzajacy, obrabiajac luski na goraco, np, w temperaturze 35— 65°, w roztworze 10% mydla, lub saponiny l1—5% -ej lub samym weglanem amonu 2%-ym.Blonka blyszczaca pozbawia sie tluszczu stopniowo, krystaloidy uwalniaja sie i ob¬ róbka konczy sie, £dy luski sa zupelnie o- czyszczone.Aby oddzielic plyn, zawierajacy esencje zawieszona od lusek, cedzi sie mase dwa lub trzy razyi przemywa w celu osiagniecia po¬ zadanej czystosci.Przy przeróbce pecherzy plawnych w ra¬ zie gdy obfitosc tluszczu w produkcie wyj¬ sciowym utrudnia przeróbke, mozna stoso¬ wac sposób nastepujacy: Przedwstepne plókanie w wodzie bieza¬ cej wyosobni wiekszosc zanieczyszczen rozpuszczalnych, jako tez i czesc tluszczu nie przylegajacego. Pecherze, odpowiednio wysuszone na plecionce w cieniu, uklada sie warstwami w naczyniu zawierajacem jakiekolwiekbadz cialo rozpuszczajace tlu¬ szcze, i odswiezane, dopóki nie rozpusci calkowitej ilosci tluszczu, jaka moze po¬ chlonac. Jeszcze lepiej stosowac w tym celu ekstraktor o obiegu ciaglym.Dla zakonczenia przeróbki, rozpuszczal¬ nik, w którym ekstrahowano pecherze, zo¬ staje odparowany w pradzie powietrza lub wyosobniony innemi sposobami, i pecherze zostaja poddane sklócaniu z woda destylo¬ wana, zaprawiana w miare potrzeby amo- njaldem lub weglanem amonu.Esencja surowa, otrzymana po tej prze¬ róbce, zostaje oczyszczona sposobami wy¬ zej wspomnianemi, Stosowanie fermentów zwierzecych, ro- sfimiycSi lub mikrobowych rozkladajacych feialfea i tluszcze, takich jak pankreatyna, pepsyna i papaina, jest w niektórych wy- padkach wskazane. Pozwalaja one w szcze¬ gólnosci na? oczyszczanie szybkie esencji wschodniej nizszych gatunków, w których zanieczyszczenia organiczne sa w stanie skrzepnietym wskutek dzialania badz cie¬ pla, badz tez przez alkohol, aceton i t. d.Postepuje sie w sposób nastepujacy, sto¬ sujac np. pankreatyne: Osad 24 godzinny w ilosci 1 litra miesza sie z 9 litrami wody destylowanej i 50 gra¬ mami pankreatyny.Mieszanine poddaje sie dzialaniu odpo¬ wiedniej temperatury w ciagu 2 godzin, wstrzasajac mocno. W koncu tego procesu krystaloidy oczyszczone oddzielaja sie za- pomoca odstawania, saczenia, oddzielenia na wirówkach lub innemi odpowiedniemi sposobami. PL