Wynalazek niniejiszy dotyczy tych apa¬ ratów radjoodbiorczych, w których narza¬ dy strojenia zawieraja prasowane rdzenie magnetyczne. W aparatach tych rdzenie magnetyczne sa umieszczone w spoisób przesuwny wzgledem swych cewek induk¬ cyjnych tak, iz zmiana indukcyjnosci jest powodowana zmiana opornosci magnetycz¬ nej przestrzeni, otaczajacej cewke. Stroje¬ nie takie nazwac mozna strojeniem magne- tycznem, a to w celu odróznienia go od in¬ nych isposobów strojenia, opartych na za¬ sadzie zmiany indukcyjnosci lub pojemno¬ sci.W aparatach, dostrajanych na zasadzie zmiany opornosci magnetycznej i posiada¬ jacych kilka obwodów, dostrajanych jed¬ nym narzadem sterujacym, czesci stroje¬ niowe nalezy rozwiazac konstrukcyjnie tak, aby wszystkie obwody byly dostrajane do tej samej czestotliwosci i to w kazdem po¬ lozeniu narzadu stertujacego. Powyzsze wa¬ runki mozna osiagnac konstrukcyjnie cze¬ sciowo dzieki scisle jednakowemu wykona¬ niu rdzeni magnetycznych oraz cewek in¬ dukcyjnych, a czesciowo dzidki skonstruo¬ waniu odpowiedniego mechanizmu, zapew¬ niajacego' jednakowe i jednoczesne prze¬ suwy rdzeni (wzglednie cewek), i wreszcie dzieki zastosowaniu odpowiednich wyrów- nywaczy, pozwalajacych wyrównac nie¬ uniknione róznice zarówno w rdzeniach,Cewkach, jak i w mee&anizftnacii strojenio¬ wych.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest rtietylko podanie oc^oviriednieh zespo¬ lów ltflb wielokrotnych urzadzen strojenio¬ wych ukladów, opartych na zasadzie stro¬ jenia magnetycznego, lecz rówmiez calko¬ wity mechcinizm, któryby pozwalal na od¬ dzielna regulacje zespolów poszczególnych, a jednoczesnie zapewnial zgodnosc ruchów tych zespolów w calym zakresie strojenia.Dalsze jpszscze cele wynalazku, jak rów¬ niez korzysci, wynikajace z zastosowania przedmiotu wynalazku, wynikna z dalszego opisu.Jak juz zaznaczono,, najwazniejsza rze¬ cza w wieloabwodowych zespolach o stro¬ jeniu magnetycznem jest to, by wszystkie cewki byly scisle jednakowe. Jest rzecza stwierdzona, ze mimo zachowania duzej dokladnosci w wyrobie cewki te nigdy nie beda scisle jednakowe, a zatem w celu wy¬ równania nieuniknionych niedokladnosci nalezy stosowac srodki kompensacyjne.Niemniej jednak jest rzecza pozadana, aby rdzenie magnetycznie byly wykonane scisle jednakowo. Tu równiez mimo dokladnej produkcji powstana male niedokladnosci, wskutek czego konieczna bedzie odpowied¬ nia regulacja.W mechanizmach, przewidzianych do strojenia magnetycznego, strojenie odbywa sie zapomoca przesuwania wzgledem siebie rdzeni i cewek, przyczem jest rzecza waz¬ na, aby wszystkie cewki zajmowaly w kaz¬ dej chwili scisle te same polozenia wzgle¬ dem swych rdzeni tak, aby rdzenie oddzia¬ lywaly jednakowo na swe cewki, a zatem aby wszystkie obwody byly dostrajane do tej samej czestotliwosci przy kazdem po¬ lozeniu rdzeni. Jest zatem rzecza wska¬ zana obmyslec taki sposób regulacji, aby kazda cewka mogla byc przestawiana wzgledem swego rdzenia niezaleznie od po¬ lozenia, jakie osiagnela juz po nastawie¬ niu wspólnego narzadu sterujacego.Kazdy obwód rezonansowy sklada sie 2 cewki, rdzenia i konldensatora, który, be¬ dac zasadniczo1 kondensatorem stalym, jest wykonany tak, iz jego pojemnosc moze byc zmieniana w pewnych granicach przy po- czatkowem dostrajaniu kilku obwodów strojonych.W celu otrzymania dostatecznej tozsa¬ mosci wykonanych rdzeni, jest rzecza wskazana kadlub rdzenia wykonac tak, aby mozna bylo wyrównac nastepnie nieznacz¬ ne róznice w jego przenikalnosci magne¬ tycznej.Wyrównanie to winno byc uskutecznio¬ ne po wykonaniu rdzenia, lecz przed osa¬ dzeniem go na plycie montazowej.W celu uzyskania najdalej posunietej zgodnosci kilku obwodów w danym zakre¬ sie strojenia, jest rzecza wskazana kazde doregulowanie dokonywac w tej czesci za¬ kresu strojenia, w której jest ono najbar¬ dziej skuteczne i w której nie zmienia in¬ nego, uskutecznionego' juz doregulowania.Po wyregulowaniu rdzeni ze wizgledu na ich przenikalnosc magnetyczna nalezy do- regulowac pojemnosci poszczególnych ob¬ wodów przy takich polozeniach rdzeni, przy któryph oddzialywanie na cewki jest najmniejsze.Powyzsza regulacje powinno uskutecz¬ niac sie wpoblizu najwiekszej czestotliwo¬ sci danego zakresu, dostrajajac poszczegól¬ ne obwody do zadanej czestotliwosci zapo¬ moca zmieniania pojemnosci kondensato¬ rów.Gdy jednak wartosci samoindukcyj ce¬ wek nie sa równe sobie, wówczas róznice tych samoindukcyj mozna wyrównac zapo¬ moca zmiany pojemnosci kondensatorów w ten sposób, aby wszystkie obwody byly na¬ strojone jednakowo przy najmniejszej in- dukcyjnosci, to jest przy najwiekszej cze¬ stotliwosci.Reasumujac powyzsze, stwierdza sie, ze zgodnosc obwodów przy najwiekszej czestotliwosci uzyskuje sie zapomoca regu- — 2 —lacji kondensatorów, przy najmniejszej czestotliwosci — zapomoca regulacji rdze¬ ni, a przy posredniej czestotliwosci — za¬ pomoca cewek. Uzyskawszy wystarczaja¬ ca zgodnosc obwodów przy tych trzech cze¬ stotliwosciach, tern samem uzyskuje sie za¬ sadnicza zgodnosc obwodów w calym za¬ kresie strojenia.W celu lepszego zrozumienia istoty! wy¬ nalazku niniejszego, przedstawiono jego wykonanie na rysunku, przyczem na fig. 1 uwidoczniono zespól kilku stopni wielkiej czestotliwosci, odsloniety czesciowo w ce¬ lu ujawnienia nizej lezacych szczególów.Fig. 2 przedstawia przekrój wzdluz linji 2 — 2 zespolu wedlug fig, 1. Fig. 3 przed¬ stawia pewna odmiane narzadów stroje¬ niowych. Fig. 4 przedstawia schema¬ tycznie uklad polaczen odbiornika, w któ¬ rym zastosowano jeden z nowych zespo¬ lów wielkiej czestotliwosci. Fig. 5 i 6 przed¬ stawiaja odmiane stopnia wielkiej czesto¬ tliwosci.Zespól, przedstawiony na fig. 1 i 2, skla¬ da sie z czterech odekranowanych i regu¬ lowanych jednoczesnie cewek indukcyj¬ nych. Zespól ten osadzony jest na podsta¬ wie /, zaopatrzonej w kolnierze 2, na któ¬ re nasunieto dopasowane dokladnie oslo¬ ny czworokatne 3, oraz w zeberka 2a, do których sa przymocowane pólnastawiane kondensatory 4. Podstawa 1 posiada zboku uszko la, w celu umocowania calosci na odpowiedniej plycie montazowej.Do podstawy 1 przymocowane sa na¬ gwintowane w srodku tulejki szesciokatne 5, przyczem w kazda taka tulejke jest wkrecony trzpien 6, na którego koniec, wy¬ stajacy nazewnatrz podstawy /, jest na- srubowana nakretka nastawcza 7. Drugi koniec trzpienia 6, siegajacy do wnetrza oslony 3, jest zamocowany na stale w ka¬ dlubie cewkowym 8, zaopatrzonym u pod¬ stawy w szesciokatne wglebienie 9, obej¬ mujace szesciokatna tulejke 5. Glebokosc wglebienia 9 jest tak duza, iz pozwala na pewien przesuw kadluba cewki wzgledem tulejki. Jak wynika % powyzszego, kadlub cewkowy mozna przesuwac w kierunku tu¬ lejki 5, jednak nie moze obracac sie on na¬ okolo swej osi. Na tulejke miedzy podsta¬ wa 7 a dnem kadluba 8 jest nasunieta spre¬ zyna srubowa 10, zabezpieczajaca przed niepozadanem przesuwaniem sie kadluba.Kadlub cewkowy jest wykonany w ksztal¬ cie kubka stozkowego o gladkiej sciance wewnetrznej 11. Na zewnetrzna scianke kadluba jest nawinieta cewka indukcyj¬ na 13.Nad kazda cewka 13 z kadlubem 8 znajduje sie rdzen zewnetrzny 34 i we¬ wnetrzny stozkowy 39, przyczem rdzen wewnetrzny jest dopasowany do stozkowe¬ go wglebienia 11 kadluba 8. Wszystkie rdzenie 34, 39 sa przesuwane jednoczesnie i równomiernie wzgledem kadlubów 8 przy pomocy trzpienia 15, osadzonego w pier¬ scieniu 14 podstawy 1. Z powyzszego wy¬ nika, ze po pewnem nastawieniu rdzeni 39, 34 wzgledem kadlubów indukcyjnosei po¬ szczególnych cewek 13 moga byc doregulo- wane jeszcze indywidualnie zapomoca zmieniania odstepu miedzy dnem kadluba 8 a podstawa 1, co jest uskuteczniane przez dokrecanie nakretki 7.Kolnierze 2, szescioboczne tulejki 5 oraz pierscieniowy wystep 14 moga byc odlane jako calosc z podstawa 1 lub tez moga byc przymocowane do niej.Ruchomo wzgledem podstawy 1 jest osadzona prostokatna zazwyczaj ramka 16, do której jest przymocowany sworzen 19.Sworzen ten wspóldziala zapomoca tarcia z oska 24. Ramka 16 posiada otwory 20, w których sa umocowane na stale konce rur prowadniczych 21. Trzpienie wodzace 15 wchodza scisle w prowadnice 21.Do ramki 16 sa przymocowane wspo¬ mniane wyzej scisle jednakowe rdzenie magnetyczne 39. Rdzenie te wspóldzialaja z cewkami 13 w ten sposób, ze zmieniaja skuteczna przenikalnosc magnetyczna prze- — 3 —®trzeni, otaczajacej cewki. Kazdy rdzen po¬ siada oslone zewtnetrzina 34 w ksztalcie dzwona, otwarta z jednego konca i nasu¬ wajaca sie na cewke 13. Denko 36 rdzenia 34 posiada ot/wór nagwintowany 37, w któ¬ ry jest wkrecony sworzen 38.W szerszym, górnym koncu srodkowegp rdzenia stozkowego 39, odpowiadajacego ksztaltem wewnetrznej sciance 11 kadlu¬ ba cewkowego 8, jesit zamocowany na stale dolny koniec sworznia 38. Oslona 34 od¬ dzielona jest od ramki 16 podkladka izolo¬ wana 40, a to w celu usuniecia niepozada¬ nych oddzialywan metalowej ramki 16 na rdzen oraz w celu utworzenia miejsca na nakretke 41, zapomoca której mozna regu¬ lowac szczeline miedzy szersza podstawa rdzenia 39 a denkiem 36 oslony 34. Wspo¬ mniana konstrukcja pozwala na osobne wy¬ konanie zarówmo rdzenia 39, jak i oslony 34. Czesci te sa laczone nastepnie ze soba zapomoca sworznia 38 i nakretki 41. Rdzen zostaje w ten sposób polaczony z innemi rdzeniami tego samego1 zespolu, aby zapew¬ nic jednakowe najwieksze wartosci induk- cyjnosci we wszystkich czesciach, w któ¬ rych indukcyjnosc ta jest zmienna, Cel ten mozna osiagnac zapomoca od¬ powiedniego wyregulowania szczeliny po¬ wietrznej 52 miedzy rdzeniem 39 a den¬ kiem 36 oslony 34 i ustalenia tych czesci wzgiledem siebie zapomoca nakretki 41.Konstrukcja taka pozwala na takie usta¬ wienie wzgledem siebie czesci 39 i 34, aby wartosc przenikalnosci magnetycznej wszystkich rdzeni byla jednakowa.Ramka 16 jest zaopatrzona w otwory 42, przez które przechodza górne konce nagwintowanych sworzni 38. Po ustaleniu wzajemnego polozenia czesci 34, 39 czesci •te wraz z podkladka izolacyjna 40 przy- mocowywa sie do ramki 16 nakrecajac na¬ kretke 43 na koniec sworznia 38.Przesuw rdzeni, 39 wzgledem kadlubów cewkowych 8 cewek 13 uwidocznia wska¬ zówka 44, przymocowana do oski 24 oraz igla 46, przymocowana do preta 47, umie¬ szczonego na ramce 16.Kondensatory 4 typu pólnastawialnego posiadaja co najmniej po dwie plytki 53, przedzielone izolatorem i utrzymywane w dowolnym odstepie sruba 54. Kondensato¬ ry te sluza do strojenia kilku obwodów strojonych na te sama czestotliwosc w za¬ kresie strojenia wielkiej czestotliwosci.Poniewaz w kazdej oslonie 3 znajduje sie jeden obwód 1, zlozony z kondensatora 4 i cewki 13, przeto poszczególne obwody sa dostatecznie dobrze odekranowane od zewnatrz i od siebie. Dzieki temu zostal u- suniety problem ekranowania wewnetrz¬ nych polaczen miedzy poszczególnemi cze¬ sciami tego samego obwodu. Oslony 3 po¬ siadaja otwory 3a na sruby nastawcze 54.W niektórych przypadkach jest rzecza pozadana, aby kazdy obwód posiadal dwie wartosci pojemnosci, co uwidoczniono na fig. 3 i 5.Fig. 3 przedstawia dwa kondensatory 4a i 4b o róznej pojemnosci, lecz zbudowa¬ ne tak, jak kondensator 4, i podobnie umo¬ cowane na zeberkach 2a. Fig. 5 przedsta¬ wia dwa kondensatory 4a i 4b o tej samej lub róznej pojemnosci, lecz zmontowane na wspólnej podstawie izolacyjnej 4c. Jak u- widoczniono na fig. 3, magnetyczny rdzen wewnetrzny 39 oraz cewka 13a moga po¬ siadac ksztalt cylindryczny, samo zas uzwojenie moze skladac sie z kilku warstw.Z fig. 5 wynika inny sposób, niz wedlug fig. 2, zapobiegania obracaniu sie kadluba cewkowego- 8 w czasie regulowania induk- cyjnosci cewki. Szesciokatna tulejke 5 oraz szesciokatne Wglebienie 9 wedlug fig. 2 zastapiono tulejka 55 wedlug fig. 5, przy¬ mocowana do podstawy 4c, posiadajaca wewnetrzny podluzny zlobek 60, z którym wspóldziala koleczek 61 gwintowanego trzpienia 6. W celu uniemozliwienia obra¬ cania sie cewki w czasie regulacji, moze byc zastosowany rówfniez kazdy inny spo¬ sób. — 4 —Fig. 4 przedstawia schemat ukladu o kilku obwodach rezonansowych, strojonych zapomoca zmiany indukcyjnosci. W ukla¬ dzie tytm zastosowano przyrzady do zmia¬ ny indukcyjnosci i pojemnosci wedlug fig. 1, 2 i 5.W niektórych przypadkach, jak na- przyklad w Ukladach superheterodyno- wych, jest rzecza konieczna posiadac jeden obwód o innym zakresie czestotliwosci, niz pozostale obwody. W ukladzie superhete- rodynowym wfstepny obwód strojony wi¬ nien pokrywac zakres czestotliwosci odi 550 do 1500 kilocyklów, co odpowiada zmianie indukcyjnosci w stosunku (1500)2 do (550)2, czyli 7.45-krotnie. Gdy wzmacniacz posredniej czestotliwosci pracuje na cze¬ stotliwosci 175 kilocyklów, wówczas ob¬ wód oscylatora winien byc dostrajany w zakresie od (1500 + 175) kilocyklów do (550 + 175) kilocyklów, co wymaga zmia¬ ny indukcyjnosci cewki tego obwodu w gra¬ nicach 5.35%. Aby otrzymac ten zakres, do zmiennej indukcyjnosci tego samego ty¬ pu, jalki zostal uzyty we wstepnym obwo¬ dzie strojonym, zostaje dolaczona szere¬ gowo dodatkowa stala indukcyjnosc.W ukladach superfieterodynowych o dostatecznie duzej czestotliwosci posred¬ niej, pozostajacej np. w granicach od 450 — 500 kilocyklów, indukcyjnosc cewki oscylatora zmienia sie tylko w granicach 400% tak, iz zmiana ta moze byc pokryta wewinetrzym rdzeniem cewki. W tymi przy¬ padku zarówno wstepny obwód strojony, jak i oscylator zaopatruje sie w podobne cewki wedlug fig. 6, przyczem rdzen we¬ wnetrzny 78, przeznaczony do strojenia ob¬ wodu oscylatora, posiada specjalny ,od- powiedni ksztalt, a to w celu uzyskania zadanych zimian w zakresie regulacji cze¬ stotliwosci oscylatora. PL