Wynalazek niniejszy dotyczy radiood¬ biorników, w których narzadami strojenio¬ wymi sa cewki, zaopatrzone w ruchome prasowane rdzenie magnetyczne, Induk- cyjnosc tych cewek jest zmienna na ogól wskutek zmiany przenikalnosci magnetycz¬ nej przestrzeni, otaczajacej te cewki.Strojenie takie mozna nazwac stroje¬ niem magnetycznym w odróznieniu od in¬ nych sposobów strojenia, opartych na za¬ sadzie zmiany indukcyjnosci lub pojemno¬ sci, W ukladach o strojeniu magnetycznym, posiadajacych kilka obwodów, dostrajanych za pomoca jednego narzadu nastawczego, poszczególne przyrzady strojeniowe nalezy rozwiazac konstrukcyjnie tak, aby w kaz¬ dym polozeniu narzadu nastawczego wszystkie obwody byly dostrojone scisle do tej samej czestotliwosci. Cel ten mozna osiagnac czesciowo dzieki identycznemu wykonaniu zarówno rdzeni magnetycznych jak i cewek indukcyjnych, a czesciowo dzie¬ ki zastosowaniu odpowiedniego mechaniz¬ mu, zapewniajacego jednakowy przesuw rdzeni lub cewek, i wreszcie dzieki zastoso¬ waniu odpowiednich wyrównywaczy, po¬ zwalajacych na wyrównanie nieuniknionych róznic zarówno w rdzeniach cewek jak i w poszczególnych przyrzadach strojeniowych.Wyrównywacze bledów w strojeniu sa opisane szczególowo w patencie polskim nr 23 828.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest.przyrzad przelaczajacy. W przypadku a- paratów odbiorczych ze strojeniem magne¬ tycznym przyrzad ten pozwala na pokry¬ cie badz kilku zakresów czestotliwosci, badz znacznie szerszego zakresu czestotli¬ wosci, niz mozna to osiagnac przy pomocy zmiany tylko samej indukcyjnosci.Inne jeszcze cechy przedmiotu wynalaz¬ ku, jak równiez * korzysci, wynikajace z zastosowania tych cech, sa ujawpione w dalszej czesci opisu.Przedmiot wynalazku jest przedstawio¬ ny na rysunku, przy czym na fig. 1 uwi¬ doczniono zespól czterech cewek wielkiej czestotliwosci; na fig. 2 — przekrój tego zespolu wzdluz linii 2 — 2 wedlug fig. 1; na fig. 3 — odmiane wykonania cewki stroje¬ niowej ; na fig. 4 przedstawiono schema¬ tycznie uklad polaczen odbiornika, w któ¬ rym zastosowano zespoly cewek wielkiej czestotliwosci wedlug wynalazku; na fig. 5 — przyrzad do przelaczania cewek i wresz¬ cie na fig. 6 i 7 przedstawiono odmienne postacie wykonania zespolu cewek wielkiej czestotliwosci.Zespól wedlug fig. 1 i 2 posiada cztery ekranowane cewki indukcyjne. Zespól jest ustawiony na plycie 1, zaopatrzonej w cztery wystepy 2, do których przytwierdza sie lub na które nasadza sie oslony czwo¬ rokatne 3. Prócz tego plyta 1 posiada jesz¬ cze zeberka 2a, na których osadzone sa na¬ stawne kondensatory 4. Uszko la, znajdu¬ jace sie z boku plyty 1, pozwala na zamo¬ cowanie calego zespolu w odbiorniku.Do plyty 1 sa przymocowane cztery szesciokatne, nagwintowane wewnatrz tu¬ lejki 5, po jednej wewnatrz kazdego wy¬ stepu 2. W kazda z tych tulejek jest wkrecony trzpien 6, zaopatrzony na ze¬ wnatrz plyty 1 w nakretke regulacyjna 7.Do wolnego konca kazdego z trzpieni 6 przymocowany jest szkielet 8 cewki 13, którego dolna czesc posiada szesciokatne wglebienie 9, odpowiadajace tulejce sze¬ sciokatnej 5. Wglebienie to razem z tulej¬ ka 5 tworzy prowadnice szkieletu 8, prze* suwanego przy wyrównywaniu róznic w po¬ szczególnych cewkach. Sprezyna 10, umie¬ szczona miedzy podstawa 1 a szkieletem 8, utrzymuje ten szkielet w doregulowa- nym polozeniu. Szkielety 8 sa wydrazone i otwarte w górnym koncu 12, Na szkiele¬ tach osadzone sa cewki indukcyjne 13.Dzieki zastosowaniu trzpieni nagwintowa¬ nych 6 kazda cewke 13 mozna doregulowac z, osobna wzgledem odpowiadajacych jej rdzeni 34, 39.Plyta 1 jest zaopatrzona nastepnie w tulejki 4, w których zamocowane sa na stale trzpienie prowadnicze 15, stanowiace czesc mechanizmu, przesuwajacego jedno¬ czesnie rdzenie 34, 39 wzgledem cewek calego zespolu.Wystepy 2 szesciokatnej tulejki 5 oraz tulejki 14 mozna wykonac jako jedna ca¬ losc wraz z plyta podstawowa 1 lub tez oddzielnie. W tym przypadku czesci te mozna przymocowac do plyty w jakikol¬ wiek znany sposób.Ruchoma czesc zespolu cewkowego sta¬ nowi ramka 16 ze sworzniem srodkowym 19, przesuwanym razem z ta ramka ku gó¬ rze i ku dolowi przy pomocy krazków cier¬ nych, z których jeden jest osadzony na wal¬ ku 24 narzadu nastawczego.Ramka 16 posiada dwa otwory 20, w których umocowane sa na stale konce ru¬ rek prowadniczych 21, w które wchodza scisle trzpienie prowadnicze 15.Do ramki 16 w jej narozach przymoco¬ wane sa rdzienie 34, 39. Rdzenie te wspól¬ dzialaja z cewkami 13 w ten sposób, ze zmieniaja skuteczna przenikalnosc magne¬ tyczna przestrzeni, otaczajacej te cewki.Górna czesc 36 zewnetrznego rdzenia magnetycznego 34 w ksztalcie dzwonu jest zaopatrzona w tuleje nagwintowana 37, w która wkrecony jest sworzen srodkowy 38.Wspomniany rdzen posiada wewnetrzna czesc w ksztalcie kolka 39, do którego przy*- - 2 -mocowany jest koniec sworznia 38. Oslona 34 jest oddzielona od ramki 16 podkladka izolacyjna 40 w celu usuniecia niepozada¬ nego oddzialywania metalowej ramki na rdzen oraz w celu utworzenia miejsca dla nakretki 41, umieszczonej na wspomnianym nagwintowanym sworzniu 38. Wspomniana nakretka 41 utrzymuje razem z górna cze¬ scia 36 oslony 34 wymieniona czesc rdze¬ nia 39 (kolka) w zadanym polozeniu.Taka konstrukcja pozwala na oddzielne wykonanie zarówno kolka 39, jak i oslony 34, przy czym czesci te laczy sie ze soba nastepnie przez zwykle wsrubowanie sworznia! 38 w tulejke 37 zewnetrznej oslo¬ ny, sciagajac wskutek tego ku sobie oba konce za pomoca nakretki 41.Poniewaz kazdy z kondensatorów jest umieszczony wewnatrz oslony 5, przeto po¬ szczególne obwody sa osloniete dostatecz¬ nie od wplywów zewnetrznych i wzajem¬ nych. Dzieki temu nie potrzeba ekranowac wewnetrznych polaczen miedzy poszczegól¬ nymi czesciami danego obwodu. Oslony 3 sa zaopatrzone w otwory 3a, pozwalajace na regulacje srub 54.W pewnych przypadkach jest rzecza korzystna, aby kazdy obwód posiadal po dwa kondensatory, jak to uwidoczniono na fig. 3, Na fig. 3 uwidoczniono dwa kondensa¬ tory 4a i 4b o róznej pojemnosci, umocowa¬ ne na zeberkach 2a.Czesc 39 rdzenia magnetycznego oraz cewka 13a moga posiadac równiez ksztalt cylindryczny (fig. 3), przy czym cewka mo¬ ze byc nawinieta kilkoma warstwami dru¬ tu.W tak ulepszonym ukladzie zmiennej indukcyjnosd, skladajacym sie np. z rdze¬ nia 34, 39, cewki 13 oraz oslony 3, moze byc zachowany prawie staly stosunek in- dukcyjntasd do opornosci pozornej.W normalnych warunkach pracy kazdej czestotliwosci odpowiada w zakresie do¬ strojenia okreslone polozenie rdzenia wzgledem cewki, tak iz poszczególne rdze¬ nie stwarzaja taka przenikalnosc magne¬ tyczna kazdej cewki, jaka jest konieczna do dostrojenia kilku obwodów do tej samej czestotliwosci.Mozna równiez zmniejszyc stosunek in¬ dukcyjnosd do opornosci przez glebsze wsuniecie rdzeni do cewek, osiagajac tym samym mniejsza opornosc magnetyczna oraz wieksza indukcyjnosc uzyteczna, jed¬ nak przy jednoczesnym dostrojeniu do za¬ danej czestotliwosci przez zmiane pojem¬ nosci. Wskutek tego stosunek indukcyjno¬ sd do opornosci zmniejsza sie w wiekszym stopniu wraz ze zmniejszeniem selektyw- nosd, niz przy pomocy innych sposobów, co odpowiadaloby splaszczeniu krzywej rezonansu. Jak wiadomo wiernosc odtwa¬ rzanych dzwieków danego ukladu zalezy od splaszczenia krzywej rezonansu. Nato¬ miast im bardziej strome sa te krzywe, tym latwiej mozna wydzielic poszczególne sygnaly przy wyzszych czestotliwosciach modulacji.Sposób wedlug wynalazku pozwala z latwoscia na zwiekszenie selektywnosd al¬ bo tez polepszenie wiernosci odtwarzania takiego obwodu. Gdy chodzi o bardzo do¬ kladne wydzielanie poszczególnych sygna¬ lów, obwód nalezy stroic zwyklym sposo¬ bem, przesuwajac odpowiednio rdzenie.Natomiast, gdy chodzi o polepszenie wier- nosd odtwarzania danego sygnalu, wów¬ czas nalezy zmniejszac pojemnosc w kaz¬ dym z obwodów, wsuwajac zarazem rdze¬ nie w glab cewek, aby obwody te dostroic ponownie do danego sygnalu.Na fig. 4 i 5 przedstawiono uklad od¬ biornika z urzadzeniem do przelaczania kondensatorów. Urzadzenie to sluzy, jak powiedziano wyzej, do kontrolowania wier¬ nosci odtwarzania, lub sluzy do dostraja¬ nia odbiornika w dwóch lub kilku zakre¬ sach czestotliwosci. Zmienne indukcyjno- sci, utworzone z cewek 13 i rdzeni 56, two¬ rza razem z kondensatorami 57 obwody re- — 3 -zonansowe, polaczone szeregowo ze wzmac¬ niaczami lampowymi 58. Sygnal, otrzyma¬ ny z anteny 59, doprowadza sie do pierw¬ szego obwodu strojonego poprzez konden¬ sator 62. Miedzy dwa wzmacniacze lampo¬ we wlaczone sa dwa obwody rezonansowe, sprzezone ze soba pojemnosciowo za pomo¬ ca kondensatora 63 lub 64, albo za pomoca obu tych kondensatorów. Obwód anodowy drugiego wzmacniacza lampowego jest po¬ laczony z lampa detekcyjna 67 (binoda) poprzez kondensator 65 i opornik siatko¬ wy 66. Detektor ten doprowadza slyszal¬ ne sygnaly do lampowego wzmacniacza koncowego 68 oraz oddzialywa na samo¬ czynna regulacje wzmocnienia lampy wzmacniajacej wielkiej czestotliwosci 58.Gdy przelaczniki 69 znajduja sie w ta¬ kim polozeniu, jak uwidoczniono na fig. 4, wówczas wszystkie obwody sa przestawio¬ ne na zakres wielkiej czestotliwosci od 550 do 1 500 kilookresów oraz sa sprze¬ zone z antena poprzez kondensator 62 i z filtrem poprzez kondensator 64. Poi przela¬ czeniu przelaczników 69 na lewo w obwody zostaja wlaczone dodatkowo kondensatory 57b, 57c, 57d i 57e, przy czym pojemnosc kondensatora 576 powieksza sie o pojem¬ nosc kondensatora 57a, pojemnosc zas sprzegajaca filtru powieksza sie o pojem¬ nosc kondensatora 63, tak iz w rezultacie zwiekszaja sie stale obwodu, czyli odbior¬ nik zostaje nastawiony na nizszy zakres czestotliwosci.Przelaczanie uskutecznia sie za pomo¬ ca przelacznika dwudrogowego, jak przed¬ stawiono na fig. 5, przytwierdzonego do tyl¬ nej sciany podstawy 1 (fig. 1 i 2). Przelacz¬ nik jest wykonany z walca 70 z materialu izolacyjnego. Walec ten, osadzony na u- ziemnionym walku metalowym 71, moze ob¬ racac sie o kat 90 stopni. Na walcu umiesz¬ czone sa wkladki metalowe 72, przy czym niektóre z nich sa polaczone z uziemnicnym walkiem. Polozenie przelacznika, przedsta¬ wione na fig. 5, odpowiada warunkom wy¬ nikajacym z fig. 4, gdy wszystkie przelacz¬ niki 69 sa przelaczone na lewo.Ten sam uklad o zmiennej indukcyjno- sci posiada w dwóch zakresach czestotli¬ wosci rózne selektywnosci oraz pracuje z róznymi skutkami uzytecznymi. W celu wyrównania tych róznic przelacznik moz¬ na wykonac w] taki sposób, aby powodowal w zakresie wielkiej czestotliwosci slabsze sprzezenie anteny z pierwszym obwodem strojonym, jak równiez slabsze sprzezenie obu obwodów filtru. A zatem sprzezenie bedzie automatycznie tym wieksze, im niz¬ szy bedzie zakres odbieranej czestotliwo¬ sci.Inny sposób, pozwalajacy na prace w dwóch zakresach czestotliwosci, wynika z fig. 6, na której uwidoczniono dwie oddziel¬ ne cewki 73 i 74, wspóldzialajace z rdze¬ niem lub rdzeniami 56. Cewka 73, podobna do cewki 10 (fig. 2), jest przeznaczona ra¬ zem z odpowiednim kondensatorem do za¬ kresu czestotliwosci od 550 do 1 500 kilo¬ okresów. Cewka 74, nawinieta warstwami, pokrywa dalszy zakres czestotliwosci od 180 — 500 kilookresów, badz to z tym sa¬ mym, badz z innym kondensatorem.Rdzen 56 wzglednie grupe podobnych rdzeni mozna umiescic w taki sposób, aby mogly przesuwac sie w bok w celu wspól¬ dzialania zi kazda grupa cewek.Wedlug innego sposobu wykonania cew¬ ki mozna poruszac w bok, a rdzenie tylko w sposób opisany wyzej. Kilka cewek dla pewnego zakresu czestotliwosci mozna u- miescic równiez na plycie 75, jak to przed¬ stawiono na fig. 7, mianowicie w taki spo¬ sób, aby cala grupe cewek mozna bylo wyjmowac i zastepowac inna grupa cewek, przeznaczona do innego zakresu czestotli¬ wosci. PL