W niektórych znanych rodzajach na¬ stawnic po wlozeniu pocisku trzeba go za¬ blokowac, sprzac z narzadami nastawia ja- cemi, a nastepnie zwolnic, aby go mozna bylo wyjac; czynnosci te wymagaja zwy¬ kle dwóch oddzielnych urzadzen napedo¬ wych: jednego do blokowania i sprzegania, a drugiego do nastawiania. Do kazdej czyn¬ nosci potrzebna jest wtedy oddzielna dzwignia napedowa.W nastawnicy wedlug wynalazku po¬ wyzsze czynnosci moga byc wykonywane zapomoca jednego tylko narzadu napedo¬ wego.Nastawnica wedlug wynalazku wyróz¬ nia sie przedewszystkiem tern, ze posiada jeden tylko narzad napedowy, obrotowy i wspólsrodkowy z dwoma innemi narzada¬ mi, z których jeden jest przeznaczony do blokowania pocisku w nastawnicy i sprze¬ gania go z nastawnica, a drugi — do na¬ stawiania zapalnika, przyczem calosc za¬ wiera srodki dzialajace w ten sposób, ze obrotowy ruch zwrotny w jednym kierun¬ ku jedynego narzadu napedowego powo¬ duje zablokowanie i sprzezenie pocisku, a nastepnie nastawienie, a w drugim kierun¬ ku odblokowanie i rozlaczenie go z na¬ rzadami sprzegajacemi, a nastepnie po¬ wrót narzadów nastawczych do polozenia zerowego. Poza tern nastawnica wedlug wynalazku wyróznia sie narzadami ryglu- jacemi, które nie pozwalaja na przesunie¬ cie korby nastawczej, jesli pocisk nie be¬ dzie wprowadzony do nastawnicy. Gdy po¬ cisk znajduje sie w nastawnicy, korba na-stawcza zostaje zwolniona i moze byc prze¬ stawiana w zadanym kiefunku az do osia- i *gniedta oporkn, pdpowialdajacego obrane- hjfm liastav^eniu^|«ln^3L z .t fla rysunkactf przedstawiono dla przy¬ j- kladu trzy odmiany nastawnicy wedlug wynalazku. Fig. 1 dotyczy pierwszej posta¬ ci wykonania wynalazku i przedstawia cze¬ sciowo w widoku zboku, a czesciowo w przekroju glówne narzady, z wyjatkiem kadluba nastawnicy, przyczem czesci te znajduja sie w polozeniu wyjsciowem, t. j. w polozeniu, jakie one zajmuja przed na¬ stawianiem i wlozeniem pocisku, fig. 2 przedstawia przekrój wzdluz linji // — // na fig. 1, fig. 3 dotyczy równiez pierwszej postaci wykonania wynalazku i przedsta¬ wia taki sam widok, jak na fig. 1, przy¬ czem pocisk jest wlozony, zablokowany i sprzezony z narzadami do nastawiania za¬ palnika, fig. 4 — odmiane szczególu, fig. 5 przedstawia czesciowy widok drugiej po¬ staci wykonania wynalazku, podobny do przedstawionego na fig. 1, w której sprze¬ ganie zapomoca zapadek i wienca zebate¬ go jest zastapione sprzeganiem zapomoca mimosrodowych narzadów zaciskowych, fig. 6 przedstawia przekrój, podobny do przekroju na fig. 2, lecz odnoszacy sie do trzeciej postaci wykonania, w której sprze¬ ganie nastepuje zapomoca tarcia, fig. 7 i 8 dotycza róznych postaci wykonania urza¬ dzenia, nadajacego sie do przylaczania do narzadów blokujacych i sprzegajacych po¬ cisk w przypadku stosowania postaci wy¬ konania wedlug fig. 1 — 5, fig. 9 i 10 przedstawiaja samoczynne urzadzenie ry¬ glujace, umozliwiajace obracanie sie walu napedowego tylko w pozadanym kierunku.Nastawnica wedlug fig. 1 — 3 posiada uzebiony wieniec 1, przeznaczony do uru¬ chomiania kólka zebatego 2, które urucho¬ mia narzad sprzegajacy 3, dajacy sie prze¬ suwac po tulejce 4 w kierunku jej osi, wskutek czego nastawiany narzad 5 poci¬ sku zostaje sprzezony z ta tulejka zapo¬ moca kólek 6. Poza tern nastawnica jest zaopatrzona w korbowody i dzwignie 9, 10, 11, 12, przeznaczone do przesuwania na¬ przód i wtyl narzadu sprzegajacego 3 i obracania mimosrodowego narzadu 7, blo¬ kujacego pocisk, wlozony do nastawnicy, przyczem tylko sworzen 13 dzwigni 11 jest nieruchomy, podczas gdy inne sworz¬ nie tego ukladu zmieniaja swe polozenie wraz z tym ukladem. Do napedu nastaw¬ nicy sluzy wal 14, jedyny narzad napedo¬ wy nastawnicy, uruchomiany zapomoca korbki lub innego dowolnego narzadu, mo¬ gacego wprowadzic ten wal w ruch obro¬ towy.Opisane powyzej narzady sa przezna¬ czone do nastepujacych czynnosci.Gdy pocisk jest juz wlozony do nastaw¬ nicy, nalezy go przedewszystkiem zabloko¬ wac i sprzac narzady nastawcze z odpo- wiedniemi narzadami nastawnicy, t. j. na¬ lezy przestawic zespól narzadów 9, 10, 11, 12 w kierunku oznaczonym strzalkami na fig. 1. Po ukonczeniu tej pierwszej czynno¬ sci nalezy uruchomic wieniec nastawczy 1, obracajac go o kat potrzebny do pozada¬ nego nastawienia zapalnika. Gdy czynnosc ta jest ukonczona, nalezy zwolnic pocisk i oddzielic go od nastawnicy przez urucho¬ mienie narzadów 9, 10, 11, 12 w kierunku przeciwnym do poprzedniego, t. j. w kie¬ runku odwrotnym do oznaczonego strzal¬ kami na fig. 1. Wreszcie po zwolnieniu po¬ cisku i odlaczeniu go od nastawnicy nale¬ zy odprowadzic wieniec nastawczy 1 do polozenia zerowego przez obrócenie go o taki sam kat, lecz w kierunku przeciwnym do poprzedniego, t. j. tego, w którym od¬ bywalo sie nastawianie.W tym celu na wale napedowym 14 jest zaklinowana tarcza 15, posiadajaca pewna liczbe okraglych otworów 16, w da¬ nym przykladzie wykonania — szesc.Wspólsrodkowo z tym zespolem, lecz luzno na wale 14 jest osadzony wieniec na¬ stawczy 1, polaczony z tarcza 17 zapomoca — 2 —sworzni rozporowych 18, których jest szesc i z których kazdy przechodzi przez jeden z okraglych otworów 16; tak samo wspól- srodkowo jest osadzony wieniec 19 o po¬ dwójnem uzebieniu wewnetrznem, otacza¬ jacy tarcze 15 w ten sposób, ze uzebienie jego znajduje sie na dwóch powierzch¬ niach tej tarczy.Wieniec nastawczy 1 oraz tarcza 17 nie sa uwidocznione na fig. 1 i 3f podczas gdy wieniec 19 jest na tych figurach widoczny; wieniec ten jest polaczony uchem 20 z drazkiem 12, uruchomiajacym narzady za¬ ciskajace i sprzegajace pocisk.Wreszcie na tarczy 15 sa osadzone za¬ padki 21, 22, rozmieszczone parami, w da¬ nym przypadku trzy paryf przytem tak, ze po kazdej stronie trzech okraglych otwo¬ rów 16 znajduje sie jedna zapadka, przy- czem zapadki te wchodza nieco w obreb tych otworków wskutek tego, ze przedlu¬ zenia 23 tych zapadek sa polaczone zapo- moca sprezyn 24. Jak widac z fig. 1 i 3, sworznie 18, zaleznie od swego polozenia, moga sie stykac z temi przedluzeniami 23, co powoduje przechylenie sie zapadki, z która zetknal sie sworzen, w polozenie, przy którem zapadka ta wychodzi z zaze¬ bienia z wiencem 19, podczas gdy przeciw¬ legla zapadka pod dzialaniem odpowied¬ niej sprezyny 24, odwrotnie, zostaje zaze¬ biona z tym wiencem.Nastawnica dziala w nastepujacy spo¬ sób.W polozeniu spoczynku, t. j. wedlug fig. 1, tarcza 15 wraz ze swemi zapadkami zajmuje takie polozenie, ze sworznie 18 dzialaja na trzy zapadki 21, które sa od¬ suniete od uzebienia wienca 19, podczas gdy zapadki 22 pod dzialaniem sprezyn 24 zazebiaja sie z tym wiencem. Caly ten zespól jest w tern polozeniu zablokowany tloczkiem 25, który wchodzi w odpowied¬ nie wyzlobienie 26, wykonane w wiencu 19 i tarczy 15.Po wlozeniu pocisku do nastawnicy przedni jego koniec wywiera nacisk na trzon 28 w kierunku strzalki 27, wskutek czego przy posrednictwie zebatek 29, 30 i kólka zebatego 31 tloczek 25 zostaje wy¬ ciagniety z wyzlobienia 26. Takie poloze¬ nie narzadów 25 i 28 jest uwidocznione na fig. 3.W celu nastawienia zapalnika obraca sie wal 14 w kierunku strzalki 32; ruch ten przenosi sie na tarcze 15 z otworami 16, które sa w tej tarczy wykonane.Poniewaz zapadki 22 zazebiaja sie z wiencem 19, wieniec ten wykonywa ruch obrotowy, wskutek czego jego ucho 20 po¬ rusza drazek 12A który ze swej strony uru¬ chomia narzady 9, 10, 11 w kierunku, w którym nastepuje zablokowanie pocisku i sprzezenie go z narzadami nastawiajacemi.W tym momencie poszczególne czesci nastawnicy zajmuja polozenie, uwidocznio¬ ne na fig. 3, odpowiadajace ukonczeniu blokowania pocisku i sprzezenia go z na¬ rzadami nastawiajacemi oraz rozpoczeciu nastawiania. W tym momencie tarcza 15, obracajac sie, przesuwa sie tak, iz brzegi otworów 16 napotykaja sworznie 18 w punkcie przeciwleglym punktowi, w któ¬ rym spotykaly sie one ze sworzniami w chwili rozpoczecia ruchu (polozenie na fig. 1). To zetkniecie sie brzegów otworów ze sworzniami 18 powoduje wylaczenie za¬ padek 22 z zazebienia z wewnetrznem u- zebieniem wienca 19, z którym zostaja o- becnie zazebione zapadki 21. Tarcza 15 nie zabiera juz w tym momencie wienca 19 ze soba, czyli blokowanie i sprzeganie poci¬ sku jest ukonczone. Lecz w tym momencie tarcza 15 zabiera, ze soba sworznie 18, a wiec i wieniec nastawiajacy 1, wskutek czego nastepuje nastawianie zapalnika.Rzecz oczywista, ze, jak we wszyst¬ kich nastawnicach, ruch tego wienca jest ograniczany zapomoca dajacego sie regu¬ lowac zderzaka, nieprzedstawionego na rysunku, a ustalajacego wartosc pozadane¬ go nastawienia. — 3 —Po osiagnieciu tega zderzaka obraca sie wal 14 w kierunku odwrotnym do o- znaczonego strzalka 32, co powoduje na¬ stepujace dzialanie.Zapadki 21 sa nadal zazebione z wien¬ cem 19, wskutek czego tarcza 15, obraca¬ jac sie, zabiera ze soba wieniec 19, który przestawia drazek 12 w polozenie pierwot¬ ne wedlug fig. li w ten sposób zwalnia po¬ cisk, który wobec tego nie jest juz zablo¬ kowany w nastawnicy, ani tez z nia sprze¬ zony. Toobracanie sie wienca 19 trwa do¬ póty, dopóki brzegi otworów 16 tarczy 15 znów nie napotkaja sworzni 18. W tym momencie wspomniane sworznie, dziala¬ jac ponownie na zapadki 21, przesuwaja je w polozenie, uwidocznione na fig. 1, w którem ustaje zabieranie wienca 19, pod¬ czas gdy sworznie 18, obecnie zabierane, zabieraja ge soba wieniec nastawiajacy 1 i odprowadzaja go zpowrotem w polozenie zerowe, Nalezy zaznaczyc, ze w chwili nasta¬ wiania zapalnika (kierunek strzalki 32) wal obraca sie ó kat, np. x, odpowiadaja¬ cy luzowi, który istnieje miedzy brzegami otworów 16 tarczy 15 a sworzniami 18; kat ten odpowiada czynnosci blokowania i sprzegania; nastepnie obraca sie o drugi kat, np. y, odpowiadajacy czynnosci na¬ stawiania.Podczas powrotu (kierunek odwrotny do kierunku, oznaczonego strzalka 32) wal obraca sie najpierw o kat x, odpowiadaja¬ cy zwolnieniu pocisku, a nastepnie o kat y, odpowiadajacy powrotowi narzadów na¬ stawiajacych do polozenia zerowego.Podczas gdy kat x jest niezmienny, u- stalony przez konstrukcje, kat y zmienia sie, oczywiscie, wraz z wielkoscia nastawie¬ nia, które ma sie otrzymac.Jak widac z powyzszego, zapalnik mo¬ ze byc nastawiony zapomoca jednego tyl¬ ko urzadzenia napedowego, wymagajacego jednego tylko ruchu zwrotnego, przenoszo¬ nego na wal 14.Nalezy jeszcze zauwazyc, ze, jak to juz powyzej wspomniano, podczas obraca¬ nia walu o kat nastawiania y tak w jed¬ nym, jak i w drugim kierunku, zawsze jed¬ na zapadka kazdej pary zazebiona jest z wiencem zebatym 19.Wreszcie, jak to widac z przekroju we¬ dlug fig. 2, tak samo, jak z kazdej strony tarczy 15 znajduje sie uzebienie wienca 19, tak samo i kazda zapadka, o których byla mowa, jest podwójna, t. j. jedna znajdu¬ je sie po jednej stronie tarczy 15, a dru¬ ga — po drugiej jej stronie. Rzecz oczy¬ wista, ze mozna sie zadowolic zapadkami, umieszczonemi na jednej tylko stronie tej tarczy.Na tloczek 25 dziala sprezyna 33, wsku¬ tek czego w chwili powrotu do polozenia zerowego, gdy pocisk zostal juz wyjety z nastawnicy, tloczek 25 zaskakuje w wyzlo¬ bienie 26 i rygluje narzady nastawnicy.Fig. 4 przedstawia odmiane przegubu sworzniowego 34, laczacego drazek 12 z dzwignia 11, w którym drazek 12 posiada wydluzony otwór 35. Cel takiego otworu jest nastepujacy. W chwili zwalniania po¬ cisku, t. j. powrotu poszczególnych narza¬ dów nastawnicy w polozenie wyjsciowe, moze sie zdarzyc, ze zapadki 22 nie wejda we wglebienia miedzy zebami, w których powinny sie znajdowac w polozeniu spo¬ czynku, lecz opra sie lub jedna z nich o- prze sie o grzbiet wlasciwego zeba. Wydlu¬ zony otwór 35 pozwala wtedy przesunac sie nieco wiencowi 19, a zapadce zaskoczyc w nalezyty wrab miedzy zebami.W przykladzie wykonania wedlug fig. 5 wieniec 36 jest wykonany podobnie, jak opisano powyzej, lecz nie posiada uzebie¬ nia. Wieniec ten, przeciwnie, jest od we¬ wnatrz gladki, przyczem zapadki sa za¬ stapione mimosrodowemi narzadami zaci- skowemi 37, dzialajacemi dokladnie tak, jak dzialaly zapadki w poprzednim przy¬ kladzie wykonania. Gdy sworznie 38 na¬ potykaja mimosrodowe narzady zacisko- — 4 —We jednej grupy, to przechylaja je i powo¬ duja za posrednictwem sprezyn 39 zad- sniecie wienca zapomoca narzadów dru¬ giej grupy. Fig. 5 uwidocznia poszczególne narzady w polozeniu wyjsciowem, t. j. przed zablokowaniem, sprzezeniem i na¬ stawieniem zapalnika pocisku, W przykladzie wykonania wedlug fig. 6, w którym liczba 40 jest oznaczony je¬ dyny wal napedowy nastawnicy, a liczba 41 — wieniec nastawiajacy, omawiane za¬ gadnienie jest rozwiazane w sposób naste¬ pujacy.Na wale 40 jest umocowana zapomoca klina 42 gladka tarcza 43, posiadajaca o- kragle otwory 16, jak poprzednio. Wieniec, skladajacy sie z dwóch czesci 44, 45 i przeznaczony do uruchomiania narzadów blokujacych i sprzegajacych pocisk, opie¬ ra sie o tarcze 43 z obydwóch jej stron, przyczem obie czesci tego wienca sa ze so¬ ba polaczone elastycznie zapomoca sworz¬ ni 46 i podkladek elastycznych 47. Wsku¬ tek takiego zacisniecia wytwarza sie sto¬ sunkowo duze tarcie miedzy wiencem 44, 45 a tarcza 43.Dzialanie staje sie zupelnie jasne, gdy sie uruchomi za posrednictwem walu 40 tarcze 43. T arcza ta wskutek tarcia zabie¬ ra ze soba wieniec 44, 45; ruch ten powo¬ duje zablokowanie i sprzezenie pocisku.Gdy czynnosc ta jest ukonczona i tarcza obróci sie o kat, odpowiadajacy luzowi sworzni w okraglych otworach, tarcza 43 zabiera ze soba wieniec nastawiajacy 41 za posrednictwem sworzni w sposób opi¬ sany w poprzednich przykladach wykona¬ nia.Podczas powrotu, wskutek tarcia mie¬ dzy tarcza 43 a wiencem 44, 45, nastepuje przedewszystkiem zwolnienie i odlaczenie pocisku od nastawnicy, poczem wieniec nastawiajacy 41 zostaje odprowadzony do polozenia zerowegoi wskutek tego, ze tar¬ cza srodkowa 43 zabiera ze soba sworznie.Rzecz oczywista, ze mozna takze pola¬ czyc ze soba poszczególne postacie wyko" nania wynalazku, opisane powyzej; np. mozna stosowac normalne uruchomianie zapomoca zapadek oraz dodatkowe urza¬ dzenie cierne na wypadek, gdyby zapadki, zabierajace wieniec, zle dzialaly.Fig. 7 przedstawia dzwignie 11 i dra¬ zek 12, przyczem drazek ten jest nieco ina¬ czej wykonany. Narzady te, przedstawio¬ ne linjami pelnemi, zajmuja polozenie, przy którem pocisk nie jest zablokowany i sprzezony, a przedstawione linjami kre- skowanemi, zajmuja polozenie odwrotne.Jak widac z rysunku, obydwa te poloze¬ nia sa zabezpieczone zapomoca sprezyny 48, przymocowanej jednym koncem do sworznia 34, a drugim — do sworznia 49, umieszczonego na kadlubie nastawnicy, tak ze sprezyna ta ciagnie dzwignie lii drazek 12 w jednem polozeniu — po jed¬ nej stronie sworznia 13, a w drugiem polo¬ zeniu — po drugiej stronie tego sworznia.Miedzy temi dwoma polozeniami znajduje sie martwy punkt, poza którym sprezyna stara sie pociagnac sworzen 34 w jedno lub drugie z dwóch polozen krancowych.Inny sposób osiagniecia takiego samego rezultatu jest wyjasniony na fig. 8. Tutaj z dzwignia 11 jest polaczona plytka 50, posiadajaca szczeline 51, w której moze sie przesuwac trzpien 52, do którego jest przylaczona sprezyna 53, której drugi ko¬ niec jest przymocowany w miejscu 54 do kadluba nastawnicy. Jezeli wybrac odpo¬ wiednio polozenie miejsca 54 przymoco¬ wania sprezyny, to plytka 50, pozostawio¬ na sobie, moze zajmowac wskutek dziala¬ nia sprezyny 53 tylko dwa polozenia kran¬ cowe, oznaczone na rysunku, mianowicie jedno, oznaczone linjami pelnemi, i dru¬ gie — linjami kreskowanemu, które odpo¬ wiadaja polozeniom zablokowania i zwol¬ nienia pocisku.Na fig. 9 i 10 jest przedstawione urza¬ dzenie ryglujace, stosowane w tym celu, aby obslugujacy nastawnice byl zmuszony - 5 -¦obrócic wal nastawnicy do tego punktu, który odpowiada przepisanemu nastawie¬ niu. Gdy obslugujacy obróci wal do wspo¬ mnianego powyzej koncowego punktu, mu¬ si równiez odprowadzic korbe do punktu wyjsciowego. Urzadzenie to posiada po¬ dwójna zapadke zwrotna 55 ze sprezyna, mogaca sie przechylac na czesci 56, zakli¬ nowanej na wale napedowym 57, polaczo¬ nym z korba, nieprzedstawiona na rysun^ ku. Zapadka 55 zazebia sie z nieruchomem kolem zapadkowem 58; ruch zwrotny tej zapadki wywolywany jest przesunieciem w jednym lub w drugim kierunku punktu za¬ czepienia malej sprezyny, utrzymujacej zapadke w polozeniu czynnem. Ten punkt zaczepienia sprezyny miesci sie na czesci posredniej 55a, przechylajacej sie przy dojsciu do jednego lub drugiego oporka 61 i przyjmujacej badz polozenie, przedsta¬ wione jia fig. 9 linja pelna, badz polozenie, przedstawione linja przerywana.Odpowiednio do polozenia urzadzenia zapadkowego, jedno lub drugie ramie po¬ dwójnej zapadki zazebia sie z przymoco- wanem do oslony 59 kolem zapadkowem 58 o podwójnem uzebieniu.Krancowe polozenia czesci 56 sa ogra¬ niczane z jednej strony trzpieniem 60, u- mocowanym w oslonie 59 i odpowiadaja¬ cym zerowemu polozeniu urzadzenia, a z drugiej strony — trzpieniem 61, umocowa¬ nym w wiencu regulacyjnym 62, na któ¬ rym znajduje sie zderzak nastawny, ogra¬ niczajacy nastawianie. Kazdy z tych trzpieni powoduje przestawianie czesci po¬ sredniej zapadki # i umozliwia ruch czesci 56 w drugim kierunku az do drugiego trzpienia. Wieniec regulacyjny 62 zazebia sie z nieprzedstawianym na rysunku slima¬ kiem, uruchomianym kólkiem regulacyj- nem maszyny.Jezeli w celu nastawiania nadaje sie walowi 57 ruch w kierunku wskazówki ze¬ garowej, uruchomiajac zarazem czesc 56, to urzadzenie zapadkowe dochodzi do trzpienia 61, opiera sie o nie^o i zapadka zmienia swe polozenie; urzadzenie zapadu kowe przyjmuje zpowrotem polozenie pier¬ wotne, gdy dojdzie do trzpienia 60. Prze¬ chylanie sie zapadki jest potrzebne w tym celu, by narzady nastawcze mogly wyko¬ nac ruch w przeciwnym kierunku az do drugiego trzpienia. Pocisk moze byc wyje¬ ty z nastawnicy dopiero wtedy, gdy zapal¬ nik zostanie prawidlowo nastawiony. PL