Przedmiotem wynalazku niniejszego jest obrabiarka odtwarzajaca, której istotna ce¬ cha jest to, ze wzorzec i przedmioty od¬ twarzane obracaja sie ruchem synchronicz¬ nym na osiach równoleglych, osadzonych we wspólnym suporcie. Obsada narzedzia, podtrzymujaca przynajmniej jeden frez oraz tarcze, opierajace sie stale o wzorzec, porusza sie pod kontrola tej tarczy prosto¬ padle do osi obrotu, przyczem, suport i ob¬ sada narzedzia przesuwaja sie postepowo ruchem wzglednym równolegle do tych Osi obrotu.Niniejsza obrabiarka odtwarzajaca, wskutek obrotu wzorca i przedmiotu odtwa¬ rzanego oraz dzieki wzglednemu przesu¬ nieciu suportu i obsady narzedzia równo¬ legle do osi obrotu, zdziera srubowo przy pomocy freza, przyczem skok sruby moze byc zmniejszony w takim stopniu, jaki jest pozadany do otrzymania dokladnego od¬ tworzenia.Obrabiarka moze byc wykonywana w na j rozmaitszych postaciach, rózniacych sie miedzy soba nastepujacemi szczegó¬ lami Suport wzorca i przedmiotu odtwarza¬ nego jest umieszczony w ten sposób, ze po¬ siada ksztalt stolu nieruchomego lub wyko¬ nywajacego ruch postepowy równolegle do osi obrotu.Obsada narzedzia, niezaleznie od prze¬ suwania sie pod dzialaniem tarczy, opie¬ rajacej sie o wzorzec, moze wykonywacruch posteip&wy rdwnolegl^ do osi obrotu, przyczem obsada jest wtedy stala. Ta ob¬ sada narzedziowa moce' byc nieruchoma wzgledem osi obrotu wzorca, jezeli suport jest ruchomy Niekiedy obsada narzedziowa i suport moga jednoczesnie wykonywac ruch postepowy. Mechaniczne srodki do synchronizowania ruchów obrotowych wzor¬ ca i przedmiotu odtwarzanego moga byc rózne, jak równiez rozmaite moga byc srodki do napedu frezów oraz mechani¬ zmy, sprzegajace ruch obrotowy Wzortaizl ruchem posuwistym suportu lub obsady narzedziowej.Obrabiarka wedlug wynalazku umozli¬ wia jednoczesne odtwarzanie kilku przed¬ miotów, przyczem ich liczba jest jedynie ograniczona jej najwiekszym wymiarem.Przesuwanie obsady narzedziowej pod kontrola tarczy, opierajacej sie na wzorcu, moze byc osiagniete przy pomocy licznych ukladów. a. Obsada narzedziowa moze byc prze¬ suwana ruchem postepowym poprzecznie do osi obrotu wzorca, a jej tarcza moze byc dociskana do tego wzorca przy pomo¬ cy przeciwwagi lub sprezyny, sila ciezko¬ sci lub wreszcie pneumatycznie, hydrau¬ licznie, elektrycznie i t. d. b. Obsada moze byc obracana na osi, prostopadlej do osi obrotu wzorca. c. Obsada narzedziowa moze wykony¬ wac jednoczesnie ruch obrotowy i ruch postepowy.Obrabiarka niniejsza moze byc wyko¬ nana w róznych postaciach. a. Sanki, wykonywajace ruch postepo¬ wy poprzecznie do wzorca i przedmiotu odtwarzanego, które obracaja sie i wyko¬ nywaja przesuniecia podluzne wzgledem prowadnic sanek, posiadaja tarcze, której os jest nieruchoma wzgledem sanek i która jest dociskana stale do wzorca zapomoca drugiej tarczy, opartej równiez na wzorcu i ustawionej w plaszczyznie pierwszej tar¬ czy. Os drugiej tarczy, która moze prze¬ suwac sie postepowo po sankach, podlega w danym kierunku dzialaniu okreslonej sily./Uklad ten umozliwia bezposrednie opar¬ cie na sipidze w miejscach srednicowo- przeciwleglych w celu zapobiezenia wygi¬ naniu tak, iz pierwsza tarcza moze opie¬ rac sie z dostateczna sila na wzorcu, nie powodujac zadzierania freza. b. Wzorzec posiada stale przegrubie- nie, a sanki podtrzymuja tarcze i frez, do¬ ciskane do wzorca i do przedmiotu odtwa¬ rzanego, przyczem tarcza posiada promien, odpowiadajacy promieniowi frezu, jednak zmniejszony o zgrubienie wzorca. Sanki, ' przedmiot odtwarzany i wzorzec sa rucho¬ me, jak w punkcie a.Uzywajac wzorca ze zgrubieniem i sto¬ sujac znane srodki, mozna uniknac zgina¬ nia smigi, wskutek ciaglego opierania tar¬ czy na wzorcu z dostatecznym naciskiem, wystarczajacym do unikniecia jakiegokol¬ wiek zadzierania frezu. Mozna, oczywi¬ scie, stosowac lacznie uklad, wymieniony w punkcie b, z ukladem, podanym w punk¬ cie a.Szybkosc postepowa sanek, podtrzymu¬ jacych tarcze i frez, jest zmienna w kazdej chwili, co powoduje nieregularne frezowa¬ nie. Wynalazek ma na celu unikniecie tej niedogodnosci zapomoca srodków, które moga byc stosowane lacznie z ukladami, wymienionemi w punktach a i b. c. Wzorzec i przedmiot odtwarzany, których obroty sa zsynchronizowane, sa napedzane zapomoca odpowiednich srod¬ ków pod kontrola ruchomego wienca obro¬ towego pod dzialaniem tarczy, polaczonej z tym wiencem wahliwem ramieniem, przy¬ czem tarcza, sterowana co do swego ruchu obrotowego i dociskana stale do wzorca, toczy sie po wzorcu nieruchomym, iden¬ tycznym z wzorcem, kontrolujacym od¬ twarzanie. d. Wieniec posiada równomiernie roz¬ mieszczone kontakty, rozrzadzajace obwód elektromagnesu, wlaczajacego lub wylac$&- - 2 -jaCego ^rtoekladiiie wzorca i przediniotu odtwarzanego, e« Elektromagnes rozrzadza sprzeglo, umieszczone pomiedzy przekladnia obroto¬ wa (wzorca i przedmiotu odtwarzanego) i silnikiem o stalej szybkosci obrotowe}.Mozna równiez prowadzic i podtrzy¬ mywac przynajmniej wzorzec przy pomo¬ cy okularu; Na rysunku Uwidoczniono przyklady wykonania wynalazku. Fig* 1 przedsta¬ wia schematyczny widok ogólny zprzodu pierwszej postaci wykonania, fig. 2 -— wi¬ dok zboku, fig* 3 — widok zgóry tejze po¬ staci, fig. 4 — widok zbokui innej odmiany, fig, 5 —* widok zboku trzeciej odmiany, fig. 6 — schematyczny widok zprzodu na¬ stepnej odmiany, fig. 7 — widok zgóry i fig. 8 — widok zboku tejze odmiany, fig, 9 — przekrój Wzorca smigi z przegrubie- niem, fig. 10 — widok okularu zprzodu, fig. 11 — schematyczny widok calego urza¬ dzenia wedlug Wynalazku, fig. 12 — cze¬ sciowy widok zboku i wreszcie fig. 13, 14 i 15 przedstawiaja trzy rózne odmiany wy¬ konania.W przykladzie, przedstawionym na fig. 1 — 3, obrabiarka odtwarzajaca wyglada naogól, jak strugarka. Obrabiarka ta po¬ siada stól 2, przesuwany ruchem postepo¬ wym po kadlubie 1, oraz slupy 3, sztywno polaczone z kadlubem i podtrzymujace za- pomoca wsporników 4, stanowiacych pro¬ wadnice, sanki 5, przesuwne w plaszczyznie, równoleglef do plaszczyzny stolu, lecz w kierunku poprzecznym wzgledem stolu.Na stole 2 osadzone sa nieruchome i ru¬ chome obsady 5' i 6 w zmiennej liczbie, podtrzymujace Wzorzec 7 i przedmioty od¬ twarzane 8, Ulozone równolegle do kierun¬ ku przesuwu stolu 2. Osie tych przedmio¬ tów sa rozmieszczone w jednej plaszczy¬ znie, lecz warunek ten nie jest konieczny.Przedmioty 7 i & sa obracane synchro¬ nicznie przy pomocy dowolnyfeb przeklad¬ ni, umiesaczotiych w obsadzie 5'. Ruch ob¬ rotowy jest zsymchroiiisOwanf t ruchem * przesuwnym stolu, przyczem stosunek tych ruchów moze byc zmieniany w zaleznosci od rodzaju i typu przedmiotów odtwarza¬ nych.Sanki sa Stale pociagane \r kierunku stfzalki 9 przy pomocy, np. przeciwwagi 10* Sanki 5, stanowiace obsade aarzedzio* wa, podtrzymuja tarcze //, która jest stale pociagana w kierunku strzalki 9 jednocze¬ snie z sankami 5, przyczem obiera sie o wzorzec 7. Na sankach 5 ósadirotle sa Ire* zy 12 o tej samej srednicy i grubosci co i tarcza 11, osadzona luzno na Osi, Frezy sa obracane z odpowiednia szybkoscia przy pomocy dowolnych srodków. W tym celu mozna tez uzywac ztginaczy, jezeli to jest potrzebne. Obracanie wzorca- 7 i przedmwo* tów odtwarzanych 8 moze byc uskutecznia¬ ne zapomoca napedów gietkich, lecz najle¬ piej naped ten odbywa sie przez przesu¬ wanie stolu 2 Oraz zebatek.Dzieki przesuwaniu sie urzadzenia, rów* nolegle do osi obrotu wzorca 7 otrzymujt sie zdzieranie srubowe frezem, przyczem skok srubowy frezu moze byc dobrany Jak najmniejszy, aby otrzymac dokladne od¬ twarzanie, Obrabiarka ta moze byc uzyWana do odtwarzania róznych przedmiotów, a w szczególnosci smig.Jezeli potrzebne jest wykonczenie w celu otrzymania wiekszej dokladnosci, mozna do odtwarzania uzywac tarczy 11 o srednicy niecO wiekszej od srednicy ffe* zów, Niekiedy mozna byloby zastosowac kilkoro sanek 5, nalozonych* na siebie, i po¬ siadajacych odpowiednie tafcze lii frezy 12, przyczem narzedzia pierwszych sanek uskutecznialyby zdzieranie zasadnicze, a narzedzia drugich sanek — zdzieranie wy¬ konczajace. Mozna byloby równiez stoso¬ wac trzecie sanki do prostowania lub po¬ lerowania, Te poszczególne zabiegi moga byc zasadniczo wykonywane jednoczesnie.W odmianie wynalazku, przedstewio- — 3 —hej na fig. 4, sanki 5 saj przesuwane piono¬ wo ruchem postepowym i zrównowazone przeciwwagami 13 jednak tak, ze sa pocia¬ gane ku dolowi w celu zapewnienia stale¬ go stykania sie tarczy liz wzorcem 7.W innej odmianie (fig. 5) sanki 5 sa osadzone przegubowo na osi 14, równole¬ glej7 do powierzchni stolu 2 i prostopadlej do kierunku przesuwania tego stolu.W innej odmianie, nieuwidocznionej na rysunku, stól 2 moze byc nieruchomy, na¬ tomiast slupy 3, podtrzymujace sanki 5, moga wykonywac ruch postepowy równole¬ gle do osi obrotu wzorca 7.Stykanie sie tarczy 11 ze smiga wzor¬ cowa 7 moze byc zapewnione zapomoca przeciwwagi, sprezyny, przyrzadu pneuma¬ tycznego; hydraulicznego.Obrabiarka odtwarzajaca, przedstawio¬ na na fig. 6 — 12, posiada kadlub 1 i dwa slupy 3, które dzidki wspornikom 4 stano¬ wia prowadnice sanek 5. Stól 2, wykony¬ wajacy ruch postepowy po kadlubie pro¬ stopadle do ruchu sanek 5, jest zaopatrzo¬ ny W uchwyt do podtrzymywania wzorca 7 i dowolnej liczby przedmiotów odtwarza¬ nych 8. Urzadzenie to jest poza tern zaopa¬ trzone w przekladnie do synchronicznego obracania wzorca 7 i przedmiotów odtwa¬ rzanych 8.Sanki 5 podtrzymuja dwa frezy 12 i tarcze 11, których osie sa przymocowane sztywno do wózka zapomoca sruby nastaw¬ nej 59, wkreconej do gwintowanego ucha 60 wspornika 61, który podtrzymuje tar¬ cze i moze byc nastawiany przez przesu¬ wanie go po sankach.Tarcza 11 jest stale dociskana do wzor¬ ca 7 przy pomocy drugiej tarczy 62, osa¬ dzonej we wsporniku 63, przesuwnym po sankach 5 i dociskanym stale w kierunku strzalki 64 zapomoca, njp przyrzadu pneu¬ matycznego, który pozwala na silne doci¬ skanie tarczy 11 do wzorca bez obawy jego wygiecia, przez co unika sie zadzierania frezów.Aby uniknac wyginania smigi, mozna wykonac wzorzec 7 ze stalem zgrubie¬ niem 7k (fig. 9). Wzorzec taki pozwala na uzycie do odtwarzania zwyklej frezarki z dobrym skutkiem przy wykonywaniu smig.Wzorzec ten moze byc uzyty lacznie z urza¬ dzeniem, przedstawionem na fig. 8. Oczy¬ wiscie srednica tarczy 11, której srednica odpowiada zwykle srednicy frezu* jest w tym przypadku równa róznicy tej srednicy i zgrubienia wzorca.Mozna równiez stosowac uchwyty 16, zaciskajace smigi i umocowane w tarczy wydrazonej 17, nasunietej na smige. Tar¬ cza obraca sie bez luzu w ramie 18 oku¬ laru, który jest przymocowany do stolu 2, Smigi wstawia sie miedzy klami w celu ustawienia okularów na miejscu. Trzeba koniecznie przesuwac okular ze smiga od¬ twarzana w rózne polozenia na stole, aby odtworzyc cala jej dlugosc.Uzycie okularów jest pozyteczne rów¬ niez wtenczas, gdy smigi sa bardzo cien¬ kie, a wytwarzanie jest seryjne.Tarcza 11 jest osadzona we wsporniku nastawnym 61, który pozwala na posuwa¬ nie freza na odpowiednia odleglosc przy kazdym suwie.Urzadzenie to umozliwia równiez dra¬ zenie w glab.Mozna byloby tez umiescic frez na wózku, obsade zas tarczy pozostawic nie¬ ruchoma. Jezeli odleglosc miedzy osiami jest niezmienna, to mozna odtwarzac ko- lejnemi suwami, stosujac za kazdym su¬ wem tarcze o coraz mniejszej srednicy, przyczem ostatnia tarcza mialaby sredni¬ ce, równa srednicy frezu.Tarcza 62 (fig. 8) wywiera staly nacisk na smige od strony, przeciwleglej miejscu zetkniecia sie smigi z tarcza 11. Docisk tarczy 62 moze byc wykonywany w dowol¬ ny sposób, np. hydraulicznie, pneumatycz¬ nie lub przy pomocy np. sprezyny, dziala¬ jacej na ruchoma obsade 63 tarczy 62. Na¬ cisk ten utrzymuje tarcze odtwarzajaca w — 4 —ciagiem zetknieciu sie ze smiga wzorcowa, nie wywolujac reakcji hub drgan, które mo¬ glyby spowodowac zadzieranie frezów.Obrabiarka jest zaopatrzona w przy¬ rzad do sprzegania i synchronizowania ru¬ chów smigi wzorcowej i smigi odtwarza¬ nej, przyczem nastawne kolo posrednie pozwala na usuwanie wszelkich luzów w sposób niezawodny.Fig. 11 i 12 przedstawiaja przyklad wykonania urzadzenia, zapewniajacego sta¬ la szybkosc ciecia frezu. Krazek 30 o ob¬ wodzie przyczepnym jest stale dociskany do wzorca nieruchomego 7^, takiego same¬ go jak wzorzec 7. Krazek ten jest napedza¬ ny powoli zapomoca dowolnego silnika elektrycznego, ustawionego na ramieniu 31.Krazek 30 jest osadzony obrotowo na kod- cu tego ramienia, które drugim koncem 32 jest polaczone z wiencem 33, obracanym w ramie 34a. Krazek 30, przesuwajac sie po¬ woli po wzorcu 7r, pociaga za soba wieniec 33 ze zmienna szybkoscia katowa, przy¬ czem ruch obrotowy wzorca i przedmiotu odtwarzanego winien byc funkcja ruchu tego wienca. Mozna oczywiscie stosowac w tym celu wszelkie srodki odpowiednie. In¬ na odmiana polega na uzyciu wienca 33 z kontaktami 34, sztywno polaczonemi z wiencem 35, o który] opiera sie stale szczot¬ ka 36. Inna szczotka 37, stykajaca sie ko¬ lejno z kontaktami 34, jest polaczona z elektromagnesem 38, którego rdzen 39 po¬ ciaga stale sprezyna 40.Przy kazdem zetknieciu sie kontaktu 34 ze szczotka 37 obwód elektromagnesu zamyka sie, tak iz rdzen elektromagnesu przesuwa sie w kierunku strzalki 41, wy¬ zwalajac tarcze 42 (hamulcowa lub nape¬ dowa), zaopatrzona; w kciuki 43, opierajacy sie o rdzen 39, gdy elektromagnes nie jest wzbudzony.Tarcza 42 jest polaczona przy pomocy sprezyny 44, pracujacej na skrecanie i sci¬ skanie, z walem 45, sterujacym zapomoca slimaka i slimacznicy 46 obrót przedmio¬ tu odtwarzanego i wzorca. Na tarczy 42 opiera sie plytka cierna 48, napedzana sta¬ le silnikiem 49 w ten sposób, ze otrzymuje sie okresowy obrót przedmiotu odtwarza¬ nego i wzorca z zadana szybkoscia. Szyb¬ kosc obrotowa silruka jest dobrana tak, iz w chwili zatrzymania sie tarczy 42 elek¬ tromagnes zostaje znowu wzbudzony, wskutek czego naped jest ciagly z malemi opóznieniami i bez uderzen dzieki sprezynie 44. Liczbe kontaktów 34 i stosunek prze¬ kladni zespolu slimakowego 46 dobiera sie odpowiednio do warunków pracy.Gdy nadmiar metalu na przedmiotach odtwarzanych jest zbyt znaczny, to nalezy zdzierac metal kilka razy.Tekolejne zdzie¬ rania moga byc wykonywane przy pomocy frezów o corazt to wiiekszej srednicy, przy¬ czem ostatni frez winien, miec srednice, równa srednicy tarczy odtwarzajacej.Przy wykonywaniu tych zabiegów zdzierania mozna równiez stosowac tylka jeden frez o srednicy, równej dokladnie srednicy tarczy odtwarzajacej, zmieniajac jednak odleglosci osi tej tarczy i frezu.Gdy odstep pomiedzy osiami frezu i tarczy jest równy odstepowi miedzy osiami, smigi wzorcowej i smigi odtwarzanej, to ta ostat¬ nia bedzie wtedy wykonczona.Ten sam wynik mozna otrzymac przy pomocy frezu bez zmiany jego srednicy i odleglosci od osi tarczy odtwarzajacej, mozna bowiem przesuwac nieznacznie smige wzorcowa lub tez odtwarzana smige prostopadle do ich osi.Jezeli chodzi o odtwarzanie smig, ma¬ jacych znaczna dlugosc, albo bardzo mala grubosc i szczególnie gietkich, to mozna obawiac sie, ze reakcje narzadów, podtrzy¬ mywanych ruchoma poprzeczka, spowodu¬ ja drobne odksztalcenia smigi wzorcowe?.Odksztalcenia te moglyby odzywac sie w sposób bardzo szkodliwy na dokladnosci odtwarzanych przedmiotów. Aby uniknac tej mozliwosci czujnik 80 lub 8Qk przy kaz¬ dym przedmiocie odtwarzanym odtwarza - 5 -ruchy czujnika ma sraidze wzorcowej/ Po¬ nadto kazdy frez posiada tarcze o sredni¬ cy, równej srednjcy krazka glównego/ Pia¬ sty tych krazków sa osadzone sprezyscie.Taki mechanizm sprzega kazdy przed¬ miot odtwarzany L smige wzorcowa z ru¬ choma poprzeczka nadzwyczaj dokladnie.Dzieki temu wszelkie nieprzewidziane od¬ ksztalcenia smigi wzorcowej podczas cie¬ cia zostana dokladnie odtworzone na kaz¬ dym przedmiocie.Zamiast czujników 80 (fig. 13) mozna tez stosowac popychacze proste 80k (fig. 14), dzialajace w ten sam sposób.Ruchoma poprzeczka 5' wykonywa dosc szybkie ruchy zwrotne, wobec czego mozna przyspieszyc rytm tych ruchów, alby skrócic czas odtwarzania. W tym celu na¬ lezy zmniejszyc bezwladnosc poprzeczki ruchomej przez doprowadzenie energji z zewnatrz, np. mechanicznej, elektrycznej, pneumatycznej lub innej.W przyrzadzie pneumatycznym (fig. 15) sprezone powietrze dziala na tlok 82 lub na tlok 83 z bardzo malym posuwem na kazdy przesuw poprzeczny. Zrównowazo¬ ny suwak 84 laczy dna cylindrów naprze- mian z powietrzem sprezonem i powie¬ trzem zewnetrznem. Suwak jest urucho¬ miany kciukiem, osadzonym na obsadzie, podtrzymujacej jedna smige, lub tez ja¬ kiejkolwiek innem urzadzeniem saifto^ czynnem. PL