Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób zmniejszenia wzglednie usu¬ wania naprezen wewnetrznych w przedmio¬ tach, obrabianych na zimno, który nie wy¬ woluje wspomnianych niedogodnosci. Jest rzecza znana, ze przy wyciaganiu drazków powstaja przy ich powierzchni naprezenia ciagnace, a w rdzeniach naprezenia cisna¬ ce. Na rysunku fig. 1 uwidacznia naprezenia wlasne, powstale przy wyciaganiu na zim¬ no drazka okraglego z materjalu „St. 52" przy zmniejszeniu przekroju poprzecznego o; 8,5 %. Naprezenia sa oznaczone na rzed¬ nej w kg/mm2, natomiast odcieta podaje przekrój od rdzenia (lewa) az do plaszcz^ (prawa). Lewa polowa figur odnosi sie zawsze do naprezen podluznych, a prawa do naprezen stycznych. Równiez jest rze¬ cza znana, ze poczawszy od zmniejszania o 3 — 4% przekroju poprzecznego napre¬ zenia ciagnace w warstwach zewnetrznych stale wzrastaja az do osiagniecia pewnego okreslonego stopnia zmniejszenia przekroju poprzecznego.Sposób wedlug wynalazku wyróznia sie tern, ze naprezenia wlasne, które powstaja przy ciagnieniu lub przy jakiejkolwiek in¬ nej obróbce na zimno, moga byc zmniej¬ szone lub usuniete zapomoca dalszej po¬ nownej obróbki na zimno. Zmniejszenie przekroju poprzecznego wskutek tej do¬ datkowej obróbki nalezy okreslic w ten sposób, ze powstajace podczas niej napre¬ zenia przeciwdzialaja naprezeniom, wy¬ nikajacym z pierwszego ciagnienia lub pierwszej obróbki na zimno, czyli ze napre¬ zenia te zmniejszaja, usuwaja lub przez na¬ kladanie powoduja powstanie wewnetrzne¬ go naprezenia: resztkowego, które jest ko¬ rzystniejsze w razie przeznaczenia wyrobu do danego wybranego celu, niz pierwotny stan naprezen wlasnych.Mozna bylo stwierdzic, ze np. przy przeciaganiu pewnego drazka okraglego przez pierscien wyciagowy zmniejsza sie zasadniczo przy znacznych zmniejszeniach przekroju nietylko wielkosc wlasnych na¬ prezen, lecz równiez i ich rozklad. Przy malych zmniejszeniach przekroju powstaja w warstwach zewnetrznych drazka napre¬ zenia cisnace, natomiast w rdzeniu napre¬ zenia ciagnace. Fig. 2 uwidocznia taki przy¬ padek np. przy uzyciu drazka stalowego z materjalu ,,St. 52" o grubosci 48,5 mm, którego przekrój poprzeczny przy prze¬ ciaganiu przez pierscien wyciagowy zostal zmniejszony o okolo 0,6%. W tym przy¬ padku istnieja odwrotne warunki, jak przy wiekszem zmniejszaniu przekroju (fig. 1).Gdy wiec drazek jest przeciagany dwa ra- — 2 —zy, mianowicie raz przy zmniejszaniu prze¬ kroju o przeszlo 3%, a nastepnie ponizej 1,5%, powstaja wtedy wskutek drugiego wyciagania naprezenia^ które przeciwdzia¬ laja naprezeniom, powstalym przy pierw- szem wyciagnieciu. W ten sposób znacznie zostaja zmniejszone naprezenia, powstale przy pierwszem Wyciagnieciu.Nowy ten sposób wedlug wynalazku moze byc z dobrym skutkiem zastosowany do wyciagania na zimno, jak to wyjasnia powyzszy przyklad. Gdy np. przekrój drazka ze stali ,,St. 52" o srednicy mniej wiecej 50 mm ma byc zmniejszony przez wyciaganie na zimno o okolo 9%, nalezy to zmniejszenie przeprowadzic w dwóch okresach, mianowicie w ten sposób, ze w pierwszym okresie przekrój zostaje w tym przypadku zmniejszony o okolo 8,5%, przyczem powstaja naprezenia wlasne we¬ dlug fig. 1. Drugi zabieg roboczy, czyli po¬ nowne przeciaganie, nalezy przeprowadzic w ten sposób, aby w drazku wolnym od na¬ prezen o takim samym wymiarze i takich samych wlasciwosciach wytrzymaloscio¬ wych, jak drazek ponownie wyciagany, po¬ wstal stan naprezen, uwidoczniony na fig. 2. Przy odpowiedniem przeprowadzeniu drugiego wyciagania powstaja w drazku na¬ prezenia, które przeciwdzialaja napreze¬ niom, pozostalym po pierwszem wyciagnie¬ ciu. Fig. 3 uwidocznia rozklad naprezen w drazku, w ten sposób potraktowanym. W porównaniu z drazkiem, wyciaganym w jednym okresie wedlug fig. 1 o 8,5%, po¬ wstaja w drazku tym w warstwach ze¬ wnetrznych naprezenia ciagnace w kierunku podluznym zmniejszone o 72%, a w kie* runku stycznym o 80%, przyczem wlasci¬ wosci wytrzymalosciowe przedmiotu nie ulegaja zadnej zmianie. Na podstawie prób wyzarzania drazków stalowych, wyciaga¬ nych na zimno, stwierdzono, ze wymienione w tym przykladzie zmniejszenie naprezen ciagnacych odpowiada takiemuz zmniej¬ szeniu, osiagnietemu przez dwugodzinne wyzarzanie w temperaturze 300 — 350°C Zmniejszenie naprezen zapomoca niniejsze¬ go sposobu posiada w tym przypadku za¬ lety zarówno co do czasu, jak i osiaganych oszczednosci, przyczem zachowane zosta¬ ja dobre wlasciwosci przedmiotu, wycia¬ ganego na zimno, mianowicie gladka po¬ wierzchnia, oraz wlasciwosci wytrzymalo¬ sciowe, które zostalyby Usuniete przez wy¬ zarzanie.Nalezy zaznaczyc, ze przez dodatkowe wyciaganie lub kilkakrotne powtarzanie te¬ go dodatkowego wyciagania mozna Wply¬ wac w dalszym ciagu na stan naprezen, czyli osiagac w kazdym przypadku ko¬ rzystny rozklad naprezen. Przez ponowne wyciaganie drazka, obrabianego wedlug fig. 3, o te sama wielkosc, jak przy pierw¬ szem dodatkowem wyciaganiu, mozna bylo znacznie zmniejszyc naprezenia wlasne.Nalezy jeszcze podkreslic, ze np. w pro¬ cesie wyciagania jednorazowe lub powta¬ rzane przeciaganie dodatkowe niekoniecz¬ nie musi sie odbywac oddzielnie od glów¬ nego zabiegu wyciagania, lecz te dodatko¬ we wyciagania moga byc równiez wykony¬ wane zapomoca kilku pierscieni wyciago¬ wych, znajdujacych sie jeden za drugim, przyczem przedmiot obrabiany przeciaga sie przez nie w jednym okresie roboczym.W ten sposób mozna osiagnac to, ze dodat¬ kowa obróbka jest polaczona bez straty czasu w jednym okresie roboczym z obrób¬ ka glówna. Oczywiscie mozna ten sam sku¬ tek osiagnac zapomoca kilku pierscieni wy¬ ciagowych, polaczonych w jedna calosc.Wynalazek umozliwia oczywiscie zmniejszenie lub usuniecie stanu napre¬ zen, ujawniajacych sie jako napreze¬ nia ciagnace w rdzeniu oraz cisnace w war¬ stwach zewnetrznych przedmiotów. PL