Wynalazek niniejszy dotyczy zyrosko¬ pów kierunkowych do samolotów, które to zyroskopy moga byc uzyte jako czesc kon¬ trolnego ukladu kierowniczego. Zyrosko¬ py takie skladaja sie zwykle z trzech od¬ rebnych czesci, a mianowicie: z pionowej ramki, osadzonej obrotowo na pionowej osi, umieszczonej w lozyskach nierucho¬ mej podstawy, z drugiej ramki lub oslony, podtrzymujacej wirnik, osadzonej rów¬ niez obrotowo, lecz na poziomej osi w po¬ wyzszej pionowej ramce lub oslonie, wreszcie z wirnika, osadzonego w tej dru¬ giej ramce na normalnie poziomej osi, skierowanej pod katem prostym do wspomnianej poziomej osi obrotu drugiej ramki.Zyroskopy takie sa zwykle wyposazone w urzadzenia nastawne, zapomoca których moga one byc nastawione na dowolny za¬ dany kierunek lub od czasu do czasu moze byc wprowadzana poprawka nastawionego kierunku zapomoca kompasu.Stosownie do niniejszego wynalazku zyroskop jest zaopatrzony w przyrzad ry¬ glujacy, który zabezpiecza go od uszko¬ dzen i zapewnia utrzymanie polozenia wirnika zyroskopu podczas jego urucho¬ miania lub tez zapewnia pozostawanie zy¬ roskopu w nastawionem polozeniu po jego uruchomieniu. Poza tern w mysl wynalaz¬ ku zyroskop wyposazony jest w przyrzad do ustalania kierunku lotu oraz w przy¬ rzad wskaznikowy, wedlug którego wska¬ zan lotnik moze sie zorjentowac, czy zy¬ roskop obraca sie z prawidlowa szybko¬ scia, czy tez dziala nieprawidlowo, dzieki czemu lotnik moze sprawdzic przed lo¬ tem, czy zyroskop dziala prawidlowo.Wreszcie w mysl wynalazku zyroskop jestwyposazony ponadto w ruchomy wskaznik, który moze byc uruchomiany z kabiny do zrzucania bomb lub z kabiny obserwacyj¬ nej, dzieki czemu pilot moze utrzymywac samolot w kierunku, zadanym przez bom- bardjera, przez proste utrzymywanie na stalym poziomie odczytywanych wskazan zyroskopu kierunkowego.Na rysunku uwidoczniono kilka przy¬ kladów wykonania zyroskopu wedlug wy¬ nalazku. Fig. 1 przedstawia pionowy prze¬ krój przez oslone jednego z zyroskopów kierunkowych wedlug wynalazku, fig. 2 — poziomy przekrój przez te sama oslone wzdluz linji 2' — 2* na fig. 1, fig. 3 — po¬ ziomy rzut konca drazka ryglujacego, fig. 4 — widok zprzodu zyroskopu kierunko¬ wego wedlug wynalazku, dzialajacego ja¬ ko przyrzad kontrolny, fig. 5 — widok zprzodu wyrzutni bombowej, z uwidocz- nionem polaczeniem jej z przyrzadem kon¬ trolnym wedlug fig. 4, przyczem wyrzutnia bombowa jest narysowana w znacznie mniejszej podzialce, niz przyrzad kontrol¬ ny, fig. 6 — widok odmiennej postaci wy¬ konania wyrzutni bombowej, której naped porusza jednoczesnie wskaznik na przy¬ rzadzie kontrolnym, fig. 7 — perspekty¬ wiczny widok dzwigni ryglujacej zyrosko¬ pu, fig. 8 i 9 — dwa widoki konca dzwigni ryglujacej w chwili zaczepienia o rame zy¬ roskopu, przyczem fig. 9 przedstawia zy¬ roskop w polozeniu, jakie zajmuje w chwi¬ li znizania dzwigni, przy sprawdzaniu przez pilota, wreszcie fig. 10 — boczny widok dzwigni ryglujacej wraz z jej osa¬ dzeniem napedowem, przyczem dzwignia jest przedstawiona w dwóch polozeniach; ryglujacem i nieryglujacem.Przedstawiony na rysunku zyroskop kierunkowy zawiera zewnetrzna skrzynke lub oslone /, w której jest umieszczony wlasciwy zyroskop. Skrzynka ta posiada zprzodu okienko 2, przez które mozna od¬ czytywac podzialke wskaznika lub kom¬ pasu 3, osadzonego na zyroskopie. W skrzynce tej jest obrotowo osadzona w pionowych lozyskach pionowa ramka 5, wewnatrz której jest osadzona na pozio¬ mych czopach 6 i 6' ramka 7, podtrzymu¬ jaca wirnik 8 zyroskopu. Wirnik 8 jest osadzony obrotowo w ramce 7 w lozy¬ skach 9, utrzymywanych normalnie w po¬ ziomem polozeniu. Najlepiej jest, gdy wir¬ nik 8 jest napedzany przez strumien lub strumienie powietrza, doplywajacego z dyszy lub dysz osadzonych w rurze 10, przyczem strumienie powietrza uderzaja o zeby 11, wyciete na obwodzie wirnika.Powietrze moze byc doprowadzane do dysz przez otwór, umieszczony w sciance dna 14, na której jest osadzone dolne pio¬ nowe lozysko pionowej ramki 5, przyczem zuzyte do napedu wirnika 8 powietrze jest stale odprowadzane ze skrzynki przez rure 15.Zyroskopy takie sa zwykle wyposazo¬ ne w przyrzady nastawne, przy pomocy których moga one byc nastawione na kaz¬ dy zadany kierunek i od czasu do czasu moze byc wprowadzona poprawka zapo- moca kompasu. Powyzsze przyrzady na¬ stawne wedlug wynalazku skladaja sie z uchwytu lub guzika 30, przymocowanego do krótkiego walu 31, osadzonego prze¬ suwnie i obrotowo w szczelnem lozysku 32. Wal ten jest zaopatrzony w poprzecz¬ ny otwór, w którym sa osadzone dwa prze¬ suwne czopy 33, rozpierane w kierunku nazewnatrz walu 31 srubowa sprezyna (fig. 10), wskutek czego powyzszy wal moze byc podatnie utrzymywany w dwóch polozeniach, zewnetrznem i wewnetrznem, w których to polozeniach czopy 33 wsuwa¬ ja sie w pierscieniowe rowki 33', znajdu¬ jace sie w lozysku 32. Na swym wewnetrz¬ nym koncu wspomniany wal jest zaopa¬ trzony w kólko zebate 34 o czolowych ze¬ bach, prostopadlych do osi walu 31. Dzie¬ ki temu, gdy wal 31 jest jak najdalej we* pchniety do wewnatrz skrzynki /, zeby tego kólka zebatego zazebiaja sie z wien- — 2 —cem zebatym 35 (fig. 1, 2 i 10), przymoco¬ wanym do podstawy pionowej ramki 5, co umozliwia nastawienie zyroskopu przez pokrecenie guzika 30.Do przytrzymywania osi wirnika zyro¬ skopu w poziomem polozeniu, w celu za¬ pobiezenia wyprzedzaniu podczas nasta¬ wiania, sa przewidziane narzady, które zaczynaja dzialac jeszcze przed zazebie¬ niem sie kólka zebatego 34 z wiencem ze¬ batym 35, a przestaja dzialac wówczas, gdy nastapi wylaczenie tego zazebienia, co zapobiega uszkodzeniu zarówno wien¬ ców zebatych, jak i zyroskopu. W tym ce¬ lu wewnetrzny koniec walu 31 posiada wydrazenie 36 (fig. 10) z rozszerzonym wylotem 37. W razie wepchniecia walu 31 do wewnatrz skrzynki 1 scianka wspo¬ mnianego wylotu 37 naciska kciuk 38, umo¬ cowany na wale 39, doprowadzajac kciuk ten do polozenia wspólosiowego z wydra¬ zeniem 36 i powodujac jednoczesnie obrót walu 39 o pewien kat, przyczem dalszy ruch do wewnatrz skrzynki 1 walu 31 po¬ woduje jedynie osiowe przesuwanie sie kciuka 38 w wydrazeniu 36. Na wale 39 sa równiez osadzone widelki 40 (fig. 1 i 10), których konce ramion sa zaopatrzone w czopy 41, wchodzace w pierscieniowy rowek 42, wykonany na zewnetrznej po¬ wierzchni scianki przesuwajacej sie pio¬ nowo tulejki 43. Normalnie tulejka ta spo¬ czywa w swem najnizszem polozeniu, lecz gdy wal 31 zostaje wepchniety do we¬ wnatrz skrzynki 1, wówczas kciuk 38 ob¬ raca o pewien kat wal 39, a przez to podno¬ si równiez widelki 40, które zkolei podno¬ sza w ten sposób tulejke 43 z dolnego po¬ lozenia, uwidocznionego na fig. 10 linjami kreskowanemi, do górnego polozenia, za¬ znaczonego linjami pelnemi.Na górnej, czolowej powierzchni tulej¬ ki 43 opiera sie trzpien 45, osadzony prze¬ suwnie w dzwigni 46, osadzonej zkolei przegubowo na czopie 47. Najlepiej jest, gdy trzpien 46 jest podatnie dociskany wdól przez sprezyne 45', wskutek cze^O dzwignia 46 opiera sie elastycznie o wierzch tulejki 43. Wolny koniec dzwigni 46 jest zwrócony do wewnatrz i wgóre skrzynki 1 i posiada karbowana powierzch¬ nie 48, która styka sie ze splaszczona srod¬ kowa czescia 7' zaokraglonej powierzchni 7X, wykonanej na podtrzymujacej wirnik 8 ramce 7. Urzadzenie, sluzace do utrzy¬ mywania osi obrotu wirnika zyroskopu w polozeniu poziomem wówczas, gdy ma on byc nastawiony przez obrócenie tylko wo¬ kolo osi pionowej, pozostaje oczywiscie w stanie zaryglowanym tak dlugo, az kólko zebate 34 i wieniec zebaty 35 przestana sie zazebiac ze soba, to jest dopóki kciuk 38 nie wyjdzie z wydrazenia 36. W do¬ tychczasowych konstrukcjach trzpien 45 byl nieruchomo osadzony w dzwigni 46, co zawsze powodowalo powstawanie nad¬ miernych momentów obrotowych, wywie¬ ranych na lozyska zyroskopu podczas czynnosci ryglowania. Tak samo pozosta¬ wiano równiez nieznaczny odstep miedzy dzwignia ryglujaca i wspóldzialajaca z nia powierzchnia 7* na ramce 7, a to w ce¬ lu usuniecia niedokladnosci w wykonaniu tych czesci, wskutek czego dzwignia ry¬ glujaca niekiedy zbyt silnie naciskala na ramke 7, a niekiedy znów zbyt slabo. Wsku¬ tek tego dawniej dzwignie 46 nastawiano zwykle tak, ze powierzchnia 48 byla nie¬ co oddalona od powierzchni T kosztem dokladnosci ryglowania. Natomiast dzie¬ ki zastosowaniu sprezyny 45' luz ten moze byc zupelnie usuniety, przyczem jedno¬ czesnie mozna równiez zapobiec powsta¬ waniu nadmiernych sil w lozyskach, po¬ niewaz sprezyna 45* po ugieciu umozliwia nieznaczne wyprzedzenie przy pelnem na¬ cisku. Najlepiej jest, gdy sprezyna 45' po¬ siada dostateczna sile do zupelnego poko¬ nania wyprzedzenia wirnika zyroskopu i przywrócenia osi wirnika zyroskopu do po¬ ziomu, gdy guzik nastawny 30 nie jest ob¬ racany. Natomiast sprezyna ta powinna - 3 —nieznacznie ustepowac wówczas, gdy cal¬ kowite sily wyprzedzajace powstaja pod¬ czas obracania guzika 30. Przez zastoso¬ wanie sprezyny 45* równiez i wirnik moze byc dokladnie i calkowicie ustawiony w kazdem polozeniu, wskutek czego, gdy warnik jest zwolniony, pozostaje on w na- stawionem polozeniu, podczas gdy w daw¬ niejszych konstrukcjach wirnik mógl byc zwolniony z nieznacznem nachyleniem, które powodowalo omylki z powodu mo¬ mentu obrotowego, wywolanego przez pod¬ noszace dzialanie strumieni powietrza.Sprezyna 45' jest tak silna, ze tylko nieznacznie ustepuje, gdy guzik 30 jest obracany, chyba ze wirnik zyroskopu wi¬ ruje z odpowiednio duza szybkoscia, w którym to przypadku sily wyprzedzajace sa dosc duze, aby poruszyc karbowana po¬ wierzchnie 48 dzwigni 46 wdól, jak zazna¬ czono na fig. 9. Zjawisko to wykorzystano do zapewnienia lotnikowi wskazówki, czy zyroskop dziala prawidlowo, przy pomocy której moze on byc ostrzezony* aby nie polegac na wskazaniach przyrzadu, chyba ze zyroskop obraca sie z wlasciwa szybko¬ scia. Naprzyklad nadmierne zimno powo¬ duje niekiedy zacinanie sie lozysk wirni¬ ka wskutek nierównomiernego kurczenia sie czesci albo lód lub brud moga zatkac rure wylotowa, odprowadzajaca powietrze z oslony 1. Odnosny wskaznik moze miec postac lukowo wygietej plaskiej tasmy 50, przymocowanej do dzwigni 46 i wystaja¬ cej do przodu, tak aby byla widoczna przez szczeline 51 w pokrywie 52 przy¬ rzadu. Gdy pilot chce sie przekonac, czy zyroskop dziala prawidlowo, wówczas po- prostu wpycha guzik 30 i nieco go prze¬ kreca. Jezeli tasma 50 chwilowo znika, wówczas pilot wie, ze aparat dziala; w przeciwnym razie wnioskuje, ze zyroskop nie obraca sie z prawidlowa szybkoscia lub ze prowadnicze i poziome lozyska nie pracuja prawidlowo.Dokola górnej czesci pionowej ramki 5 jest umocowana tasma wskaznikowa 3 z podzialkami katowemi kompasu, która w tym przypadku jest zaopatrzona w po* dzialki katowe u góry i u dolu. Liczbe stopni dolnej podzialki odczytuje sie przy pomocy nieruchomej wskazówki 55 (fig. 4), umieszczonej na przedzie, podczas gdy liczbe stopni górnej podzialki 54 odczytu¬ je sie przy pomocy wskazówki 56, zazna¬ czonej na pierscieniu 57, osadzonym obro¬ towo nad podzialka 3. Wspomniany pier¬ scien 57 moze byc nastawiany z odleglo¬ sci, dzieki czemu moze byc nastawiany za¬ równo przez pilota, jak i bombardjera, znajdujacego sie w innej czesci samolotu.Powyzszy pierscien 57 jest przymocowany do kola slimakowego 58 (fig. 1, 2 i 6), osa¬ dzonego na czopie 59 na wierzchu zyro¬ skopu i nastawianego przy pomocy slima¬ ka 60, osadzonego na wale 61. Wal ten iest obracany zapomoca osadzonego na nim stozkowego kólka zebatego 62, zaze¬ biajacego sie ze stozkowem kólkiem zeba- tem 63, osadzonem na wale 64, który jest zkolei sprzegniety z gietkim walem 65, prowadzacym do kabiny pilota lub bom¬ bardjera. Gietki wal 65 prowadzi do przy¬ rzadu napedowego wyrzutni bombowej 66 (fig. 5), przyczem bombardjer, pragnac zmienic kierunek lotu, obraca raczke 67 w jednym lub drugim kierunku. Zatem pi¬ lot, w celu utrzymania zadanego kierun¬ ku lotu, musi jedynie skierowac samolot tak, aby dany wskaznik podzialki, np. wskaznik zerowy na podzialce 3, pozostal naprzeciwko wskaznika 56 na pierscieniu 57. W przypadku odmiennego wykonania przyrzadu napedowego wyrzutni bombo¬ wej, uwidocznionej na fig. 6, obrócenie wyrzutni przy pomocy raczki 68 moze spo¬ wodowac bezposrednie obrócenie wskaz* nika 56 za posrednictwem gietkiego walu 65, wskutek czego, po zblizeniu sie w pro^ stej linji do celu pilot moze utrzymac sa¬ molot w danym kierunku lotu stosownie do azymutalnych ruchów samej wyrzutni — 4 —bombowej, obróconej raczka 68, chociaz podobne ruchy wyrzutni, spowodowane korba 69, walem 61 i slimakiem 60, przed osiagnieciem prostej linji lotu, nie powo¬ duja zmiany kierunku lotu. PL