Wynalazek dotyczy pedni z regulacja szybkosci, zapomoca której dowolny silnik prawie o stalej ilosci obrotów napedza z roz- maitemi liczbami obrotów czesc maszyny tak, iz czesc ta pozostaje w stalem sprzezeniu z czescia napedzajaca, czyli przy przelaczaniu sprzegiel napedzana czesc nie jest calkowi¬ cie odlaczana od czesci napedzajacej, gdyz w przeciwnym razie moglaby ona wykonywac niepozadane ruchy pod wplywem swego cie¬ zaru, np. przy jezdzie wgóre lub wdól w ra¬ zie zastosowania pedni do dzwigu.Pednia wedlug wynalazku sklada sie z zespolu pewnej ilosci par sprzegiel, moga¬ cych sie przesuwac osiowo, i odpowiednich zespolów kól zebatych, tworzacych przeklad¬ nie, przyczem skojarzenie jednej pary sprze¬ giel znosi wskutek przesuniecia osiowego cierne wspóldzialanie pary sasiedniej.Wynalazek dotyczy nastepnie budowy rozrzadu pedni, który opisano ponizej i przedstawiono na rysunku.Na rysunku przedstawiono trzy przykla¬ dy wykonania wynalazku- Fig. 1 przedsta¬ wia schematycznie pednie w przekroju po¬ dluznym zastosowana do dzwigu, fig. 2 — druga odmiane wykonania pedni, a fig. 3 — trzecia odmiane wykonania pedni z poszcze- gólnemi sprzeglami.Silnik A (fig. 1) napedza wal D zapo¬ moca pedni B i zebatej przekladni C. Wal D jest napedzanym walem zórawia, dzwigu lub podobnym. Sprzeglo / laczy silnik z walem pedni, na którym jest osadzona stozkowat&rcsft 9, %vSp*ljpf&Cttjaca z przeciwlegla tar¬ cza 4, polaczona z walem 5. Z drugiej stro¬ ny tarcza 4 jest zaopatrzona w stozkowe obrzeze 6, wspólpracujace z hamulcowym pierscieniem 7, osadzonym nieruchomo w o- slonie 8 pedni B, Skoro zapomoca recznej dzwigni 9, osadzonej ruchomo na czopie 10, i dzwigni 11 wal 2 przesunie sie w lewo, wówczas tarcze 3 i 4 sprzegaja sie ze soba i jednoczesnie odsuwaja obrzeze 6 od pier¬ scienia hamulcowego 7, przyczem sprezyna 12 zostaje scisnieta. "V tern sposób uspolecz¬ nia sie polaczenie silnika z walem 5 pedni.Na wale 5 jest osadzone jsraAkome zeba¬ te kolo 13 planetarnej pr^e&ladoi f8, której planetarne kola 14 zapomoca planetarnej obsady 15 sa polaczone ze srodkowem zeba- tem kolefn J3a nastepnej przekladni plane¬ tarnej. Zewnetrzny wieniec 17 przekladni planetarnej jest osadzony w kadlubie prze¬ ciwnej tarczy 19, która sprezyny 20 dociska¬ ja do pierscienia 21. Skoro silnik obraca wal 5, wówczas obraca sie równiez kolo 13, przez co kola planetarne 14 tocza sie po ze¬ wnetrznym wiencu 17. Planetarne kola 14 napedzaja zkolei kolo 13a, które znów obra¬ ca planetarne kola 14a planetarnej prze¬ kladni 18a. Kola te sa polaczone z kolem 13b, które w wyzej opisany sposób obraca kolo lic zapomoca kól 14b. Tenszereg moze byc dowolnie powiekszony. Ostatnie plane¬ tarne kola 14c sa polaczone z zebatemi kola¬ mi C przekladni i obracaja wal D.Opisane polaczenie czesci pedni odpo¬ wiada najmniejszej szybkosci napedzanego walu. Przekladnie planetarne wielokrotnie zmniejszaja liczbe obrotów walu silnika, przeniesiona na wal 5 pedni. Wzrost szybko¬ sci napedzanego walu otrzymuje sie przez kolejne wylaczanie przekladni planetarnych.Z kazdym z walów srodkowych kól zebatych jest polaczona sprzeglowa tarcza /22—22c)* Tarcze te wspólpracuja z odpowiedniemu pfczeciwlegiemi tarczami ciernemi 19 -- 19c.Skoro dzwignie 9 wychyla sie dalej w Wyzej podanym kierunku, wówczas tarcze 22 i 19 stykaja sie ze soba (styk cierny), a przeciw¬ na tarcza 19 odsuwa sie od pierscienia 21 Wbrew dzialaniu sprezyny 20. Poniewaz oby¬ dwie czesci 19 i 22 obracaja sie z ta sama szybkoscia, wiec przekladnia planetarna dziala podobnie do sprzegla zebatego i ob¬ raca sie jako calosc, przyczem jej czesci nie wykonywuja ruchów wzglednych; zespól ten jest sprzezony przez wskazany styk cierny.W podobny sposób przekladnie planetar¬ ne 18a — 18c zostaja zespolone przez dal¬ sze wychylanie dzwagni 9, pr^fczem za kaz¬ dym razem nastepuje zwiekszenie szybkosci.Najwieksza fizybkasc 4izyskuje sie wówczas, gdy w$i 23 osiaga Kcabe obrotów silnika i walu 5.Pierscienie cierne 21—21c sa osadzone na oslonie 25 i obracaja sie z szyhk^scia, od¬ powiadajaca kazdorazowej ilosci obrotów napedzanego walu 23.Sprezyny 20—20c mozna nastawic w ten sposób, ze umozliwiaja przenoszenie tylko o- kreslonego momentu obrotowego zapomoca slyku ciernego.Przekladnia zwrotna sluzy do wlaczania rozmaitych stopni szybkosci zarówno przy jezdzie wprzód, jak i wtyl, oraz wgóre i wdól. Przekladnia ta sklada sie ze stozko¬ wych kól 30, 31 i 32. Stozkowe kolo 30 jest zaklinowane na wale 2, tftozfeowe kok) 32 jest polaczone ze sprzeglowa tarcza 33, któ¬ ra wspólpracuje ze sprzeglowa tarcza 6.Skoro przeklada sie dzwignie 9 w prawo, a wiec przeciwnie do dotychczas opisanegokie¬ runku rozrzadu, wówczas wlacza ona zapo¬ moca dzwigni 34 tarcze 33, która styka sie z tarcza 6 i przesuwa ja wbrew dzialaniu sprezyny 12 w lewo, odsuwajac ja od tarczy 7. Przy dalszem przesuwaniu dzwigni 9 w tym samym kierunku nastepuja -sprzegniecia tarcz 19, 22— 19c, 22c przy fednoczesnem zespoleniu przekladni planetarnych tak, jak to opisano powyzej, lecz z ta róznica, ze wskutek wlaczenia przekladni zwrotnej ob¬ rót odbywa sie w kierunku przeciwnym, Przez zwykle wydiytanie dzwigni $ mozna — 2 —przejsc z polozenia zerowego do najwiekszej szybkosci przy kazdym kierunku obrotu.Przy zmianie kierunku obrotu pedni silnika nie zatrzymuje sie i nie przyspiesza; silnik biegnie równo i bez zmian, przez co zaoszcze¬ dza sie wiele czasu roboczego i pracy przy zmianie szybkosci walu napedzanego.Na fig. 2 przedstawiono odmiane wyko¬ nania pedni. Silnik napedza w tym przypad¬ ku stozkowa tarcze 40, która moze sie prze¬ suwac wzdluz na wale 41 od strony silnika, który jest z nia polaczony obrotowo. Na tar¬ cze dziala sprezyna 42. Z ta tarcza wspól¬ pracuja trzy sprzeglowe tarcze 43, 44 i 45, sztywno polaczone z zebatemi kólkami 53, 54 i 55. Tekólka zazebiaja sie z zebatemi kola¬ mi 56—58 na napedzanym wale 59. Wla¬ czanie sprzegla odbywa sie np. zapomoca dzwigni 60, polaczonej z rozrzadczym walem 61 z kciukami 62. Zapomoca przekladni drazkowej 63 rozrzadczy wal przesuwa wzdluz osi kolejno tarcze 43—45 w ten spo¬ sób, ze najpierw nastepuje cierny styk tarczy 43 z tarcza 40. Ruch tarczy 43 wzdluz osi jest ograniczony zapomoca zderzaków. Przy dalszym obrocie dzwigni 60 tarcza 44 styka sie ciernie z tarcza 40, a poniewaz ta tarcza otrzymuje wieksze przesuniecie wzdluz osi, wiec przesuwa tarcze 40 wzdluz osi az do rozlaczenia tarcz 43 i 40. Tarcza 45 moze byc jeszcze wiecej przesunieta w kierunku osi, a wiec i ona zkolei wspóldziala z tarcza 44. Przy zmianie sprzegla moment obrotu nie zostaje tedy nigdy przerwany. Tarcza 40 moze byc podzielona na trzy poszczególne tarcze.Na fig. 3 przedstawiono przyklad wyko¬ nania pedni, w której pomiedzy poszczegól- nemi stopniami szybkosci nie sa wlaczone przekladnie planetarne, a tarcze hamulcowe sa napedzane zapomoca przekladni o nieru¬ chomych oslach, napedzanej przez sasiedni stopien szybkosci. Dzieki temu budowa ped¬ ni jest bardzo korzystna.Reczna dzwignia 70 porusza obydwa kciuki 71 i 72, z których kciuk 72 przesuwa wal 73 zapomoca dzwigni 76, a drugi kciuk przesuwa tuleje 75 zapomoca dzwigni 74.Dzieki temu obydwa zwrotne kola 77 zwrot¬ nej przekladni zostaja polaczone w znany sposób wedlug fig. 1 z walem 78. Ten wal napedza bezposrednio tarcze 79 oraz za po¬ srednictwem zebatej przekladni 80 hamulco¬ wa tarcze 81, przyczem te ostatnia wolniej niz tarcze 79. Sprzeglowa przeciwna tarcza 82 obraca sie poczatkowo z ta sama szybko¬ scia, co tarcza 81\ Skoro jednak wal 78 zo¬ stanie przesuniety w lewo, wówczas tarcze 79 i 82 zostaja sprzegniete i tarcza 82 uzy¬ skuje ilosc obrotów tarczy 79. Przekladnia 80 napedza w dalszym ciagu tarcze 81, któ¬ ra obraca sie luzem. Przy przelaczaniu na wolniejszy bieg sposób laczenia odwraca sie, oczywiscie, w tym samym sensie.Przedstawiona pednia zawiera trzy sprze¬ glowe jednostki E, F \G, posiada wiec czte¬ ry szybkosci. Jednostki sprzeglowe moga po¬ siadac jednakowa wielkosc, dzieki czemu mozna je wzajemnie wymieniac. Trzy sprze¬ glowe tarcze, np. 79, 81 i 82, wraz z odpo- wiedniemi przekladniami sa umieszczone w jednej oslonie, która jako calosc mozna wyj¬ mowac z kadluba 83 pedni. W tym celu po¬ miedzy kazdemi dwiema oslonami znajduja sie sprzegla 84, tak iz po zwolnieniu tych sprzegiel mozna usunac jedna komore. W ten sposób cala pednia sklada sie z pewnej ilo¬ sci jednostek w zaleznosci od warunków pra¬ cy. Korzystnie jest oprzec kazda oslone na lozyskach 85, jak to przedstawiono na ry¬ sunku.W poszczególnych przypadkach nalezy uwzglednic, azeby ostatnia jednostka nie by¬ la wlaczona przy pelnem obciazeniu. We¬ dlug wynalazku odbywa sie to w ten sposób, ze napedzane czesci wywieraja wsteczne dzialanie na reczna dzwignie 70, gdyz ostat¬ nie kólko 86 pedni jest zaopatrzone w ukosne zeby (slimak, gwint). Dzieki temu wsteczne cisnienie, wywierane na ostatnia oslone, zo¬ staje w ten sposób obliczone, ze dzwigni 70 nie mozna dotad przesunac w celu wlaczenia — 3 —ostatniej jednostki, dopóki dziala jeszcze pelne obciazenie. Dopiero przy mniej szem obciazeniu silny nacisk reki wystarcza do przezwyciezenia wstecznego dzialania nape¬ dzanej czesci. Jest to bardzo wazne np. przy jezdzie pod góre. PL