Wynalazek dotyczy znanego szybkoscio¬ mierza zapisujacego, w którym pasek papie¬ ru przesuwa sie podczas jazdy, stosownie do przebytej drogi, w czasie zas postoju po¬ jazdu jest poruszany mechanizmem zega¬ rowym stosownie do czasu postoju, a pióro do oznaczania czasu porusza sie poprzecznie do paska naprzemian to w jedna, to w dru¬ ga strone w regularnych odstepach czasu, np. kilka razy na godzine. W celu zaznacza¬ nia poszczególnych godzin doby proponowa¬ no juz zapomoca mechanizmu, sterowanego przy pomocy mechanizmu zegarowego, doci¬ skanie paska papieru ponad linja drogi do kola, zaopatrzonego w cyfry, albo porusza¬ nie tego kola to w jedna, to w druga strone i obracanie z przerwami zapomoca wlacza¬ nego zatrzymu. Mechanizmy zegarowe z ta- kiem kólkiem napedzanem do zaznaczania godzin pozwalaja sie regulowac tylko na¬ przód, t. j. tylko w jednym kierunku obrotu.W szybkosciomierzu wedlug wynalazku niniejszego godziny dnia sa zaznaczane wzdluz zygzakowatej linji czasu cyframi, przeklutemi zapomoca kola, zaopatrzonego w czcionki, wytworzone z igiel. Kofto to jest obracane zapomoca mechanizmu zegarowe¬ go i w celu zaznaczania godzin doby jest przysuwane do paska papieru i od niego od¬ suwane zapomoca mechanizmu, sterowanego mechanizmem zegarowym. Naped kólka za¬ znaczajacego umozliwia nastawienie me¬ chanizmu zegarowego, a wraz z nim kólka zaznaczajacego nietylko naprzód, lecz rów-niezfi wstecz, przy jednocLCsncm zaznacza¬ niu czasu wstecznapasku papieru, porusza¬ nym stale naprzód zapomoca zwrotnych kól zebatych, co nie jest mozliwe przy dotych¬ czas znanym napedzie, i polaczeniu kólka zaznaczajacego zapomoca z^trzymu wlacz¬ nika. Szczególnie prosty naped kólka za¬ znaczajacego zostaje osiagniety dzieki te¬ mu, ze kólko zaznaczajace lub czcionkowe jest obracane zapomoca czesci mechanizmu zegarowego, poruszajacej pióro, zaznacza¬ jace linje czasu. Mechanizm ten porusza na¬ przód pasek papieru zapomoca zwrotnych kól zebatych przy pomocy slimaka z osia, u- mieszczona stycznie do obwodu kola, i.pal- czastego kola zebatego, polaczonego sztyw¬ no z kolem czcionkowem i napedzanego za¬ pomoca slimaka. W celu unikniecia specjal¬ nego mechanizmu napedowego do urucho¬ mienia kólka zaznaczajacego w kierunku do paska papierowego i od niego, mechanizm, w celu szybkiego wysuniecia wprzód kólka zaznaczajacego wzglednie czcionkowego, jest sterowany zapomoca tego samego mechani¬ zmu zegarowego, który sluzy do uruchomia¬ nia kola czcionkowego i pióra, zaznaczaja¬ cego linje czasu. W celu uproszczenia me¬ chanizmu napedowego wspomniany hamulec zatrzymowy moze byc jednoczesnie wyzy¬ skany jako zatrzym oslony sprezynowej wzglednie osi oslony sprezynowej; w tym celu wystarczy wlaczyc sprzeglo klowe, dzialajace tylko przy obracaniu w jednym kierunku, pomiedzy hamulec zatrzymowy i mechanizm napedowy, uruchomiany zapomo¬ ca oslony sprezynowej.Na rysunku uwidoczniono przyklad wy¬ konania wynalazku, przyczem fig. 1 przed¬ stawia widok boczny urzadzenia, fig. 2 — widok zgóry, fig. 3 — wykres, fig. 4 — wi¬ dok z lewej strony, fig. 5 — widok z prawej strony fig. 1, fig. 6 — przekrój poziomy wzdluz linji 6—6 na fig. 1, wreszcie fig. 7 i 8 przedstawiaja szczególy urzadzenia.Miedzy przednia plyta 1 a srodkowa plyta 2 osadzone sa na wspólnym.wale dwie oslony sprezynowe 3 i 4, w których umie¬ szczone sa sprezyny, sprzezone ze soba w ten sposób, ze nakrecanie i odwijanie ich od¬ bywa sie jednoczesnie. Uzebiony wieniec 5 jest zazebiony z kolem zebatem 6, obraca- nem na osi 7, która wykonywa jeden obrót w ciagu godziny, oraz polaczonem sztywno z kólkiem zebatem 8, dzialajacem na nie- uwidcczniony na rysunku zatrzym mechani¬ zmu zegarowego. Zapomoca sprezyny spi¬ ralnej 9 i tarczy ciernej 10 kolo 6 zabiera kólko zebate //, osadzone sztywno na osi 7 i zazebione z dwoma kolami zebatemi 12 i 13.Wal 14 kola 13 jest zaopatrzony w galke 15, która znajduje sie przed plyta /, a sluzy do regulowania mechanizmu zegarowego. Stosu¬ nek liczby zebów kól 11 i 12 wynosi 3 :1, wobec czego za kazdym obrotem osi 7, t. j. w ciagu kazdej godziny, kolo zebate 12 wraz ze slimakiem 16, który jest z niem polaczo¬ ny sztywno, wykonywa trzy obroty. Na wale 17 w obrebie oslony 18, przymocowanej do plyty 1, osadzona jest korba 19 z czopem 20, polaczonym z jednym koncem wodzika 21, którego drugi koniec jest zaopatrzony w sworzen 25, przeprowadzony nawylot i wo¬ dzony jednym koncem w nieruchomym row¬ ku 22, a drugim — w poziomej szczelinie 23 drazka suwakowego 24, ruchomego w kie¬ runku pionowym. Drazek 24 posiada pióro 26 na wystajacem ku tylowi ramieniu 24'. Taka przekladnia korbowo-suwakowa powoduje co dwadziescia minut jeden ruch jednostaj¬ ny pióra 26 wgóre i jeden — wdól, a wiec na godzine trzy ruchy wgóre i trzy — wdól.Pióro 26 zaznacza na przesuwanym przed niem pasku papierowym 27 (fig. 3) linje czasu 28. Inne pióro (nieuwidocznione) o- znaoza wykres szybkosci 29.Pasek papierowy 27, podczas ruchu po¬ jazdu bez róznicy jego kierunku, przesuwa sie zawsze w tym samym kierunku i propor¬ cjonalnie do przebytej drogi, a w czasie po¬ stoju pojazdu przesuwa go wedlug czasu mechanizm zegarowy. Pasek z krazka zaso¬ bowego 30 przesuwa sie po plytce oporo- — 2 —y/e\ 31, osadzonej naprzeciw pióra 26, na¬ stepnie okolo krazka zwrotnego 32, po kraz¬ ku kierowniczym 33, miedzy dwoma krazka¬ mi 34 i 35 i nawija sie na krazek 36. Kra¬ zek 34 posiada zaglebienia 37 na obydwóch brzegach obwodu, a krazek 35 — kolce 38, które wpadaja w te zaglebienia. Taki uklad krazków 34 i 35 zmierza do tego, azeby mozna bylo przesuwac pasek papierowy z zupelna pewnoscia, stosownie do przebytej drogi, wzglednie scisle wedlug biegu czasu.Górny czop krazka 35 podtrzymuje kólko zebate 39 i polaczone z niem sztywno kólko zebate 40, z którem pozostaje w lacznosci kinetycznej nieuwidoczniony wal drogowy szybkosciomierza/ Kólko zebate 39 zapomo- ca kólka posredniego 41 zazebia sie z kolem zebatem 42, osadzonem sztywno na piono¬ wym wale 43 (fig. 7) i sztywno polaczonem z kólkiem zatrzymowem 44. W kólko to za¬ skakuje sprezyna 45, która sluzy jako za- trzym; zewnetrzny koniec tej sprezyny jest przymocowany do oslony 46, przykrywaja¬ cej kólko 44. Oslona 46 jest polaczona sztywno z kólkiem stozkowem 47, zazebio- nem z kólkiem stozkowem 48, osadzonem nieruchomo na osi 7. Azeby nawet przy recz¬ nem obracaniu osi 7 w kierunku wstecznym, np. w celu nastawienia zegara, pasek papie¬ rowy posuwal sie w tym samym kierunku, co i przy obrocie w kierunku normalnym, kólko stozkowe 48 zazebia sie z kólkiem ze¬ batem 49, osadzonem ponad niem; kólko 49 jest polaczone sztywno z tarcza 50, która, podobnie jak tarcza 46, oddzialywa przy pomocy nieuwidocznionej sprezyny zapad¬ kowej, ale w przeciwnym kierunku obroto¬ wym, na kólko zatrzymowe 51, zaklinowane na wale 43. Przy obrocie galki 15 wzglednie osi 7 w tym, czy owym kierunku, wal 43 a wraz z nim równiez krazki 35 i 34 sa posu¬ wane zawsze naprzód, czyto zapomoca gór¬ nego sprzegla 50, 51, czy dolnego — 44, 45, 46.W celu oznaczania godzin na pasku wy- kresowym w srodkowej plaszczyznie pro¬ mieniowej slimaka 16 osadzone jest pozio¬ mo kólko palezaste 52 (fig. 1), które zaze¬ bia sie z tym slimakiem, a jest polaczone sztywno z umieszczonem pod niem kolem czcionkowem 53. Wystajacy ku dolowi czop 54 osi kola czcionkowego opiera sie na le¬ zacym korbowodzie 57, którego lewy koniec jest prowadzony przesuwnie w poprzeczce 56 przy pomocy czopa 55. Prawy koniec korbowodu jest polaczony przegubowo z dzwignia 58. Kolo 53 jest zaopatrzone na obwodzie w czcionki z liczbami 1—24, odpo- wiadajacemi godzinom doby, i wykonywa w ciagu doby jeden obrót pelny. Czcionki stanowia bardzo cienkie igly, zgrupowane w postaci liczb, które sa wykluwane w pasku papierowym w chwili, gdy korbowód 57 przycisnie kolo czcionkowe do paska papie¬ rowego. Oparcie paska papierowego od strony, przeciwleglej kolu czcionkowemu, stanowi krazek 59 z twardego filcu, osadzo¬ ny ponad krazkiem 32 na jego osi. Dzwignia 58 waha sie kolo czopa 60 drazka napinaja¬ cego 62, osadzonego na czopie 61. Dzwignia 58 jest pociagana w lewo zapomoca spre¬ zyny 63, oddzialywajacej na dzwignie 62, wskutek czego zazwyczaj przylega do trzpie¬ nia 62' dzwigni 62. Dzwignia 58 posiada wy¬ stajacy zboku wystep 64, który wkracza w strefe dzialania nieokraglej tarczy 65, sta¬ nowiacej zatrzym dzialajacego okresowo ha¬ mulca zaporowego; tarcza 65 cofa dzwignie 58 po oznaczeniu godziny. Dwa trzpienie 66 i 67, wystajace zboku tarczy 65, sa przesu¬ niete wzgledem siebie w kierunku obrotu tarczy 65 oraz w kierunku promieniowym i wchodza w strefe dzialania osadzonej na czopie 68 i u dolu zagietej dzwigni 69, któ¬ ra normalnie nie dopuszcza do obrotu tar¬ czy nieokraglej 65, powodowanego zapo¬ moca przekladni 70, 71, 72, 73, uruchomia¬ nej zapomoca osi oslony sprezynowej przy pomocy sprzegla klowego 75, osadzonego na osi 74 tarczy 65 i dzialajacego zawsze w jednym kierunku. Osadzona na osi 74 spre¬ zyna 76 utrzymuje zawsze wlaczonem sprze- — 3 —glo klowe 75; którego jedna polowe stanowi piasta tarczy 65, a druga — piasta kola ze¬ batego 73. Tarcza 65 stanowi wraz z dzwi¬ gnia 69 przyrzad zaporowy osi oslony spre¬ zynowej. Sprzeglo klowe 75 pozwala na na¬ krecanie sprezyny napednej przy obrocie osi oslony sprezynowej bez obrotu wstecznego tarczy nieckraglej 65* Hamulec zaporowy 65, 69 jest sterowany widelkami 77, polaczone- mi sztywno z dzwignia 69 i zachodzacemi za mimosród 78 osi 7- Piasta tarczy 65a w obre¬ bie dzialania krazka 79 dzwigni 62, posia¬ da kciuk 80, który, na krótko przed zwol¬ nieniem tarczy 65, napina silniej sprezyne 63 na czas prawie jednego obrotu (okresu ha¬ mowania), t. j. zwieksza dzialanie dzwigni 58 na korbowód 57 i kolo czcionkowe 53.Dzialanie takiego szybkosciomierza od¬ bywa sie w sposób nastepujacy. Po nakre¬ ceniu sprezyn oslona i uruchomia mecha¬ nizm zegarowy, a przekladnia 70 — 73 od¬ dzialywa na tarcze 65 w ten sposób, ze usi¬ luje ona obracac sie w kierunku, zgodnym ze wskazówkami zegara (fig. 1), na co jed¬ nak dzwignia 69 pozwala tylko wtedy, gdy kolo czcionkowe 53 ma wybic liczbe na pa¬ sku papierowym 27, t. j. oznaczyc godzine.Mechanizm zegarowy przesuwa zapomoca przekladni korbowo-suwakówej 19 — 23 drazek suwakowy 24 wraz z piórem 26 ru¬ chem jednostajnym wgóre i nadól, a jedno¬ czesnie obraca zapomoca slimaka 16 kólko palczaste 52 wraz z kolem czcionkowejn 53.W czasie postoju pojazdu mechanizm zega¬ rowy posuwa pasek papierowy 27 zgodnie z biegiem czasu zapomoca przekladni 48, 47, 46, 45, 44, 42, 41, 39, przyezem, jak poka¬ zuje srodek linji wykresowej 28, na pasku pozostaje nakreslona gruba linja zygzako¬ wata. Natomiast w czasie jazdy pasek pa¬ pierowy jest przesuwany zapomoca kólka 40. Zygzaki sa teraz rozsuniete i sa regu¬ larne lub nieregularne, zaleznie od tego, czy szybkosc jest jednostajna, czy niejednostaj¬ na. Po uplywie kazdej pelnej godziny kolo czcionkowe 53 wykluwa godzine dnia na pasku papierowym. Jezeli mimosród 78 osi 7 odbywa ruch wgóre, to trzpien zaporowy 67 opiera sie na dolnym zagietym koncu dzwi¬ gni 69n W górnym punkcie kulminacyjnym mimosrodu 78 dzwigni 69 zwalnia trzpien 67, a tarcza 65 wykonywa pewien obrót, az trzpien 66 oprze sie na dzwigni 69. W dol¬ nym punkcie kulminacyjnym mimosrodu 78 dzwignia 69 zwalnia równiez trzpien 66, po- czem pod dzialaniem sprezyn napedowych w oslonach 3 i 4 tarcza 65 wraz z kciukiem zor staje obrócona o rozpietosc hamowania wzglednie az do chwili spotkania sie trzpie¬ nia 67 z dzwignia 69. Pod dzialaniem spre¬ zyny 63 dzwignia 58 wraz z drazkiem 57 i kolem czcionkowem 53 zostaje przytem szyb¬ ko wysunieta naprzód i natychmiast znowu cofnieta zapomoca kciuka tarczy 65. Ponie¬ waz kciuk 80 odciaga dzwignie 62 wraz z trzpieniem 62* od dzwigni 58, przeto przyci¬ skanie kola czcionkowego 53 do paska pa¬ pierowego zachodzi dzieki sile sprezyny 63, wskutek czego zbednym staje sie dokladny i drogi mechanizm kierowniczy. Kilkakrotny ruch pióra tam i zpowrotem w ciagu godziny i znaczenie godzin doby na pasku papiero¬ wym ulatwia bardzo odczytywanie wykre¬ sów na pasku w porównaniu z symbolicznym sposobem kreslenia krzywych czasu, wzno¬ szacych sie tylko raz na godzine lub na dobe.W razie zatrzymania pojazdu na czas dluzszy od okresu/ na który nakrecony jest mechanizm zegarowy, nalezy nakrecic me¬ chanizm napedowy i zegar uregulowac na poczatku nowej jazdy. Przy regulowaniu tern przesuwa sie pasek papierowy, rylec zas piszacy 26 porusza sie wgóre i nadól i równiez zaznacza godziny przy pomocy ko¬ la czcionkowego. Moze zdarzyc sie przytem, ze nastawianie uskutecznia sie wstecz, za¬ miast wprzód. Widac to z linji 28 wykresu, na którym widac, ze zegar stanal o 5-ej go¬ dzinie, a jednego z nastepnych dni jazda rozpoczela sie wkrótce po 3-iej godzinie, wobec czego rzecza prostsza i wygodniejsza bylo regulowanie wstecz. Linja wykresu — 4 —wykazuje zatem po znaku 5 godz znaki cy¬ frowe 4 i 3, z czego mozna wnosic o regulo¬ waniu wstecznem. Regulowanie to oczywi¬ scie pozwala równiez na zaoszczedzenie paska papierowego.Jezeli kreslenie wykresów na pasku pa¬ pierowym odbywa sie przy pomocy olówka barwnego, a nie pióra, to znakowanie go¬ dzin doby mozna uskuteczniac nie przez wykluwanie liczb, lecz równiez przez druko¬ wanie ich, np. zapomoca tasmy barwnej. PL