PL218265B1 - Sposób sterowania przełączalnego silnika reluktancyjnego i układ do sterowania przełączalnego silnika reluktancyjnego - Google Patents

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest sposób sterowania przełączalnego silnika reluktancyjnego oraz układ przeznaczony do sterowania przełączalnego silnika reluktancyjnego mający zastosowanie w elektrycznych urządzeniach napędowych.

Silniki reluktancyjne należą do najbardziej niezawodnych i odpornych na czynniki środowiskowe elektrycznych urządzeń napędowych. Wysoka trwałość i niezawodność silników reluktancyjnych wynika z prostej budowy wirnika, który nie posiada uzwojeń w części wirnikowej oraz elementów komutacyjnych w sąsiedztwie wirnika. Wykonany jest z jednorodnego materiału wirnik silnika charakteryzuje się dużą wytrzymałością mechaniczną. Silniki reluktancyjne zazwyczaj wyposaża się w elektroniczne obwody komutacyjne, które korzystnie umieszcza się poza korpusem silnika. Obwód komutacyjny silnika sterujący uzwojeniami stojana jest sterowany sygnałami elektrycznymi zależnymi od położenia wirnika względem stojana. Sygnały te mogą być pobierane z sensorów-enkoderów sprzężonych mechanicznie z wirnikiem (np. enkoderów optycznych wyposażonych w tarczę perforowaną i elementy optoelektroniczne, lub enkoderów magnetycznych zazwyczaj wyposażonych w sensory hallotronowe). Powszechnie stosowane enkodery z uwagi na złożoną i wrażliwą strukturę oraz konieczność precyzyjnego sprzężenia mechanicznego z wirnikiem nie zapewniają porównywalnego z silnikiem poziomu odporności na czynniki środowiskowe. Z tego względu poszukuje się alternatywnych rozwiązań, które wyeliminowałyby konieczność stosowania dołączanych do wirnika urządzeń kodujących. Metoda określania pozycji kątowej wirnika względem stojana w oparciu o pomiary wartości indukcyjności uzwojeń silnika reluktancyjnego zapewnia uzyskanie największej odporności i niezawodności, ponieważ jako elementy sensorowe wykorzystuje już istniejące w silniku uzwojenia, natomiast dodatkowe oprzyrządowanie może być umiejscowione poza silnikiem.

Znany z patentu Sensorless switched reluctance motor control, numery publikacji: GB 2367197(A), US 6107772 (A), sposób sterowania bez dodatkowego czujnika położenia wirnika przełączalnym silnikiem reluktancyjnego polega na tym, że dla zapewnienia odpowiedniej wartości prądu w uzwojeniu pierwszej fazy silnika, podczas przedziału przewodzenia, w drugiej fazie silnika mierzy się czas narastania prądu pomiędzy dwoma określonymi poziomami. Ponieważ czas narastania prądu jest proporcjonalny do indukcyjności fazy, to na tej podstawie ustala się położenie wirnika. Prądem roboczym zasila się, więc uzwojenie pierwszej fazy, a w drugiej fazie przeprowadza się pomiar czasu narastania prądu na podstawie, którego otrzymuje się kolejne przedziały przewodzenia w fazach zgodnych z położeniem wirnika.

Z amerykańskiego opisu patentowego nr US 5,859,518 znany jest bezsensorowy kontroler silnika reluktancyjnego. Pozycję rotora silnika ustala się przez pomiar indukcyjności dla każdego z uzwojeń fazowych w czasie okresów, kiedy spodziewana jest minimalna wartość indukcyjności. W tym celu do badanego uzwojenia podawany jest szereg impulsów napięciowych w odpowiednim okresie, podczas gdy jednocześnie mierzony jest prąd. Po komutacji pierwszego impulsu napięciowego wyindukowana wartość prądu zostaje zapamiętana w kondensatorze, natomiast kolejne wartości prądu wywołane przez kolejne impulsy napięciowe są porównywane z ustalonym poziomem progowym. Kiedy zostanie już przekroczony poziom progowy kolejne impulsy porównuje się z poziomem zapamiętanym w kondensatorze. Po zmierzeniu kolejnego impulsu prądowego, który nie przekracza zapamiętanego poziomu następuje przełączenie do następnej fazy.

Z polskiego zgłoszenia patentowego nr P-392873 znany jest sposób sterowania silnika relukatancyjnego polegający na tym, że jednorazowo dla danego silnika określa się pierwszy stały parametr czasowy dla impulsu prądu, który wyznacza się przy takiej pozycji wirnika, gdy jeden z jego biegunów znajduje się pomiędzy dwoma biegunami stojana, następnie określa się drugi stały parametr czasowy, który korzystnie jest większy od pierwszego stałego parametru czasowego. Następnie do jednego dowolnie wybranego uzwojenia stojana silnika załącza się prąd roboczy, po czym mierzy się trzeci bieżący parametr czasowy impulsu prądowego w kolejnym sąsiednim uzwojeniu stojana i porównuje jego wartość z wartością drugiego stałego parametru czasowego. Proces ten realizuje się cyklicznie tak długo jak długo wartość trzeciego bieżącego parametru czasowego jest mniejsza od wartości drugiego stałego parametru czasowego. Z chwilą, gdy wartość trzeciego bieżącego parametru czasowego jest większa od wartości drugiego stałego parametru czasowego przełącza się prąd roboczy do kolejnego uzwojenia i jednocześnie przenosi się proces wyznaczania trzeciego bieżącego parametru czasowego na kolejne uzwojenie.

PL 218 265 B1

W celu zapewnienia maksymalnego momentu obrotowego przy dużych prędkościach obrotowych wirnika konieczne jest zapewnienie takich warunków zasilania uzwojeń roboczych, aby w wyznaczonym, dla danego uzwojenia, przedziale czasowym średnia wartość płynącego przez uzwojenie była zbliżona do wartości maksymalnej. W urządzeniach napędowych małej i średniej mocy najczęściej stosuje się dodatkowe regulatory napięcia zwiększające wartość napięcia zasilającego uzwojenia robocze przy wyższych prędkościach obrotowych. Z uwagi na nieuchronne straty energii w procesie regulacji ta metoda nie jest korzystna dla zasilania urządzeń dużej mocy. Rozwiązanie według wynalazku umożliwia rozwiązanie tego problemu bez konieczności stosowana regulatora napięcia zasilania.

Istota sposobu sterowania przełączalnego silnika reluktancyjnego polega na tym, że poprzez śledzenie wartości trzeciego bieżącego parametru czasowego dokonuje się określenia położenia wirnika względem stojana a także pomiaru prędkości obrotowej wirnika, przy czym w momencie zrównania wartości trzeciego bieżącego parametru czasowego z wartością drugiego stałego parametru czasowego przenosi się proces wyznaczania trzeciego bieżącego parametru czasowego na kolejne uzwojenie, ponadto mierzy się okresy czasowe pomiędzy kolejnymi momentami zrównania wartości trzeciego bieżącego parametru czasowego z drugim parametrem czasowym i w oparciu o te pomiary wyznacza się czwarty bieżący parametr czasowy, który jest miarą prędkości obrotowej. Następnie z bloku pamięci odczytuje się wartość czasu wyprzedzenia dla ostatnio zmierzonego czwartego parametru czasowego i aktualnej wartości prądu roboczego, po czym odejmuje się od wartości czwartego parametru czasowego odczytaną wartość czasu wyprzedzenia i w oparciu o tak określony piąty parametr czasowy ustala się czas kolejnego przełączenia uzwojeń roboczych, który odmierza się od momentu ostatniego zrównania drugiego i trzeciego parametru czasowego, przy czym w dalszym ciągu, przełączeń uzwojeń pomiarowych dokonuje się w momentach zrównania drugiego i trzeciego parametru czasowego.

Czwarty bieżący parametr czasowy wyznacza się poprzez pomiar czasu pomiędzy kolejnymi momentami, w których wartość trzeciego bieżącego parametru czasowego jest równa wartości drugiego parametru czasowego.

Piąty bieżący parametr czasowy wyznacza się w oparciu o ostatnio zmierzoną wartość czwartego bieżącego parametru czasowego oraz w oparciu o zapisane w bloku pamięci wartości zależne od wartości czwartego bieżącego parametru czasowego i aktualnej chwilowej wartości prądu roboczego.

Układ sterowania i rozruchu silnika reluktancyjnego według wynalazku ma źródło napięcia pomiarowego połączone z blokiem komutacyjnym za pośrednictwem bloku pomiaru prądu i przełącznika dwutorowego, który sterowany jest sygnałem z głównego bloku kontroli, z którym także jest połączony blok pomiaru prądu. Blok kontroli połączony jest z blokiem pomiaru czasu oraz blokiem pamięci.

Przedmiot wynalazku w przykładzie wykonania uwidoczniono na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia blokowy schemat układu sterującego silnikiem reluktancyjnym, fig. 2 przedstawia poprzeczny przekrój silnika reluktancyjnego posiadającego cztery pary biegunów stojana i wirnik wyposażony w trzy pary biegunów, fig. 3 przedstawia zależności indukcyjności uzwojeń stojana w zależności od położenia kątowego wirnika.

Układ sterujący silnikiem reluktancyjnym według wynalazku ma główny blok kontroli 3, blok pamięci 7, blok sterowania 5, blok komutacyjny 6, blok pomiaru prądu 4 oraz blok pomiaru czasu 1. Sygnał z głównego bloku kontroli 3 poprzez blok sterowania 5 steruje blokiem komutacyjnym 6, do którego dołączono cztery uzwojenia stojana, ponadto do bloku komutacyjnego 6 doprowadzono: napięcie zasilające UZ oraz napięcie pomiarowe UP Napięcie pomiarowe UP doprowadzono do bloku komutacyjnego 6 poprzez przełącznik dwutorowy 2 oraz blok pomiaru prądu 4. Blok pomiaru prądu 4 połączony jest także z głównym blokiem kontroli 3, który steruje także przełącznikiem dwutorowym 2 oraz blokiem pomiaru czasu 1. W silniku reluktancyjnym wyposażonym w cztery pary biegunów stojana i trzy pary biegunów wirnika wyznacza się przebiegi zmian indukcyjności własnych czterech uzwojeń stojana silnika w funkcji kątowego położenia wirnika względem stojana.

Indukcyjność każdego z uzwojeń wyznacza z równania napięć:

dif dL_f (Θ)

U, = i, R, + L, (0)-^+ i, ω—

Przy założeniu, że spadek na rezystancji uzwojenia wynikający z przepływu prądu pomiarowego jest pomijalnie mały w porównaniu ze spadkiem napięcia na reaktancji tego uzwojenia oraz faktu, że pomiaru czasu dokonano dla takiej samej zmiany prądu pomiarowego w dwu przeciwnych kierunkach, napięcia pochodzące od sprzężeń międzyfazowych, napięcia rotacji i inne zakłóceniowe zostają

PL 218 265 B1 zminimalizowane, co pozwala je wyeliminować. Wówczas z równania napięciowego wartość indukcyjności można wyznaczyć następująco:

At ^Lm,u^pgdzie: Δ1 jest zmianą wartości prądu, czyli najpierw przyrostu prądu do z góry określonej wartości, a następnie jego zmniejszenie do zera, w czasie Δ^ czyli czasie od załączenia prądu do uzwojenia do momentu spadku wartości tego prądu ponownie do zera, pod wpływem napięcia UP. Jeżeli wartość tego napięcia jest jednakowa dla każdego z pomiarów oraz stała jest też wartość progowa prądu, przy którym następuje zmiana biegunowości napięcia pomiarowego UP to wyznaczana w pomiarze wartość indukcyjności uzwojenia jest wprost proporcjonalna do czasu Δ£

L (Θ) ~ k_p · At g^{dzie: k}P= Δ

Pomiar indukcyjności L(0) uzwojenia zastępuje się odpowiadającym mu pomiarem czasu Δί Na podstawie charakterystyk zmian indukcyjności uzwojeń stojana przełączalnego silnika reluktancyjnego zostaje odczytana wartość indukcyjności L(0_p) w zakresie minimalnych wartości, która jest jednakowa dla dwu sąsiednich uzwojeń, czyli w punkcie przecięcia się ich charakterystyk i występuje wtedy, gdy biegun wirnika znajduje się pomiędzy rozpatrywanymi biegunami stojana i w jednakowej odległości od każdego z nich. Jeżeli do badanego uzwojenia, podczas pomiaru, zostanie przyłożone stałe napięcie pomiarowe o wartości UP i zmiana jego biegunowości podczas pomiaru nastąpi z chwilą, gdy prąd osiągnie ustaloną wartość progową lp, korzystnie wielokrotnie mniejszą od nominalnej wartości prądu uzwojenia, to na podstawie zależności zostanie wyliczony pierwszy stały parametr czasowy impulsu prądu pomiarowego lp, czyli jego czasu narastania od wartości zero do lp i spadku do wartości zerowej.

Przy zachowanej symetrycznej budowie silnika wartość indukcyjności L(0_p), wartość pierwszego stałego parametru czasowego, jest taka sama dla każdych z dwu sąsiednich uzwojeń stojana silnika. Na podstawie pierwszego stałego parametru czasowego zostaje obliczony, krótszy od niego o około kilka procent, drugi stały parametr czasowy. Jego wartość zostaje zapamiętana w bloku pomiaru czasu 1. Kierunek obrotów silnika określa sekwencja załączanych faz roboczych.

W procesie sterowania główny blok kontroli 3 za pośrednictwem bloku komutacyjnego 6 dołącza do jednego z uzwojeń stojana napięcie zasilania UZ, natomiast do kolejnego uzwojenia wybranego zgodnie z zamierzonym kierunkiem obrotów załącza napięcie pomiarowe UP, którego polaryzacja zostaje zmieniona po przekroczeniu ustalonej granicznej wartości prądu. Jeżeli w wyniku pomiaru indukcyjności uzwojenia, do którego zostało dołączone napięcie pomiarowe UP, trzeci bieżący parametr czasowy jest większy od drugiego stałego parametru czasowego to wówczas dokonuje się cyklicznych pomiarów trzeciego bieżącego parametru czasowego i jednocześnie utrzymuje w stanie załączonym zasilane uzwojenie robocze. Jeżeli natomiast zmierzona wartość trzeciego bieżącego parametru czasowego jest równa lub mniejsza od wartości drugiego stałego parametru czasowego to wówczas główny blok kontroli 3 za pośrednictwem bloku komutacyjnego 6 dokonuje przełączenia napięcia pomiarowego UP do kolejnego uzwojenia wybranego zgodnie z zamierzonym kierunkiem obrotów silnika reluktancyjnego i jednocześnie utrzymuje się w stanie załączonym uzwojenie robocze.

Jednocześnie dokonuje się pomiaru okresu repetycji momentów czasowych, w których następuje zrównanie się wartości parametru trzeciego z wartością drugiego parametru czasowego, i na tej podstawie określa się prędkość obrotową wirnika. Na podstawie prędkości i aktualnej wartości prądu roboczego zadaje się optymalną wartość czasu wyprzedzenia dla załączenia prądu roboczego do kolejnego uzwojenia roboczego. Kolejne momenty przełączenia uzwojeń roboczych ustala się uwzględniając prędkość obrotową i przypisaną tej wartości prędkości optymalną wartość wyprzedzenia czasowego. W tym celu z zapisanej w bloku pamięci tabeli danych odczytuje się wartość wyprzedzenia czasowego dla zmierzonej aktualnej prędkości obrotowej i aktualnej wartości prądu roboczego, odejmuje tę wartość od wartości czwartego parametru czasowego i w oparciu o tak obliczoną wartość piątego parametru czasowego ustala się moment kolejnego przełączenia uzwojeń roboczych począwszy od mementu ostatniego zrównania się wartości trzeciego parametru czasowego z wartością drugiego parametru czasowego.

PL 218 265 B1

Przykład wykonania.

Na podstawie charakterystyk zmian indukcyjności uzwojeń stojana przełączalnego silnika reluktancyjnego, posiadającego cztery pary biegunów stojana i trzy pary biegunów wirnika, w funkcji kąta obrotu jego wirnika, pokazanych przykładowo na fig. 2, wyznacza się minimalną wartość indukcyjności L(0_p). Wynosi ona około 5,3 mH. W celu wyznaczenia pierwszego stałego parametru czasowego przyjęto wartość napięcia pomiarowego UP równą 175 V, a wartość impulsu prądu pomiarowego ustalono na 1,6 A, przy nominalnej wartości prądu dla tego uzwojenia równej 24 A. Otrzymaną z obliczeń wartość pierwszego stałego parametru czasowego równą 97 ps, pomniejszono do 95 ps i zapamiętano jako drugi stały parametr czasowy. Przy założeniu, że wirnik silnika obraca się z prędkością, która wymaga załączenia prądu roboczego do uzwojenia silnika z wyprzedzeniem, przy takim położeniu wirnika W jak na fig. 2 oraz przy założeniu, że prąd roboczy został właśnie załączony do uzwojenia 3-3' i narasta w nim, a maleje w uzwojeniu 2-2', do uzwojenia 4-4' załącza się jednocześnie napięcie pomiarowe UP równe 175 V i mierzy się trzeci bieżący parametr czasowy, czyli czas trwania impulsu prądu pomiarowego o wartości 1,6 A, który bezpośrednio po każdym pomiarze, porównuje się z drugim stałym parametrem czasowym. Czynność ta jest wykonywana cyklicznie dotąd dopóki trzeci bieżący parametr czasowy jest większy od drugiego stałego parametru czasowego.

Z chwilą zrównania się wartości trzeciego bieżącego parametru czasowego z wartością drugiego stałego parametru czasowego (t.j. kiedy, trzeci bieżący parametr czasowy stanie się równy lub mniejszy od drugiego stałego parametru czasowego) odczytana zostaje wartość czwartego bieżącego parametru czasowego, czyli czasu, jaki upłynął od momentu poprzedniego zrównania wartości trzeciego i drugiego parametry czasowego.

Tak określony czwarty parametr czasowy jest miarą prędkości obrotowej wirnika, którego wartość jest odwrotnie proporcjonalna do prędkości obrotowej wirnika.

Następnie, od wartości zmierzonego w ten sposób czwartego bieżącego parametru odejmuje się zapisaną w bloku pamięci 7 wartość optymalnego czasu wyprzedzenia dla ustalonej prędkości obrotowej wirnika określonej przez wartość czwartego bieżącego parametru czasowego i aktualnej wartości prądu roboczego. Różnica będąca wynikiem tego odejmowania jest piątym bieżącym parametrem czasowym, który wskazuje, po jakim czasie należy wykonać kolejne przełączenie prądu roboczego z uzwojenia 3-3' do kolejnego uzwojenia wynikającego z zaznaczonego kierunku obrotów, czyli uzwojenia 4-4' i tym samym pomiaru czwartego bieżącego parametru czasowego do kolejnego sąsiedniego uzwojenia 1-1'.

Cykliczne wykonywanie pomiarów parametrów czasowych w kolejnych uzwojeniach stojana US przełączalnego silnika reluktancyjnego i w zależności od ich wyników włączanie prądu roboczego i prądu pomiarowego do odpowiednich uzwojeń stojana zapewnia jego poprawną pracę przy prędkościach obrotowych dla których wymagane jest załączanie prądu roboczego z wyprzedzeniem czasowym.

Claims (4)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Sposób sterowania przełączalnego silnika reluktancyjnego posiadającego co najmniej cztery pary biegunów stojana w którym jednorazowo dla danego silnika określa się pierwszy stały parametr czasowy dla impulsu prądu, który wyznacza się przy takiej pozycji wirnika, gdy jeden z jego biegunów znajduje się pomiędzy dwoma biegunami stojana w jednakowej odległości od każdego z nich, następnie określa się drugi stały parametr czasowy, który korzystnie jest nie większy od pierwszego stałego parametru czasowego o kilkanaście procent i niemniejszy o kilka procent, następnie do jednego dowolnie wybranego uzwojenia stojana silnika załącza się prąd roboczy, po czym mierzy się trzeci bieżący parametr czasowy impulsu prądowego w kolejnym sąsiednim uzwojeniu stojana wybranym zgodnie z oczekiwanym kierunkiem obrotów i porównuje jego wartość z wartością drugiego stałego parametru czasowego, proces ten realizuje się cyklicznie tak długo jak długo wartość trzeciego bieżącego parametru czasowego jest większa od wartości drugiego stałego parametru czasowego, znamienny tym, że w momencie zrównania wartości trzeciego bieżącego parametru czasowego z wartością drugiego stałego parametru czasowego przenosi się proces wyznaczania trzeciego bieżącego parametru czasowego na kolejne uzwojenie, ponadto mierzy się okresy czasowe pomiędzy kolejnymi momentami zrównania wartości trzeciego bieżącego parametru czasowego z drugim parametrem czasowym i w oparciu o te pomiary wyznacza się czwarty bieżący parametr czasowy, który jest miarą prędkości obrotowej, następnie z bloku pamięci odczytuje się wartość czasu wyprzedzen ia dla

   PL 218 265 B1 ostatnio zmierzonego czwartego parametru czasowego i aktualnej wartości prądu roboczego, po czym odejmuje się od wartości czwartego parametru czasowego odczytaną wartość czasu wyprzedzenia i w oparciu o tak określony piąty parametr czasowy ustala się czas kolejnego przełączenia uzwojeń roboczych, który odmierza się od momentu ostatniego zrównania drugiego i trzeciego parametru czasowego, przy czym w dalszym ciągu, przełączeń uzwojeń pomiarowych dokonuje się w momentach zrównania drugiego i trzeciego parametru czasowego.
2. 2. Sposób rozruchu i sterowania silnika reluktancyjnego według zastrz. 1, znamienny tym, że czwarty bieżący parametr czasowy wyznacza się poprzez pomiar czasu pomiędzy kolejnymi momentami, w których wartość trzeciego bieżącego parametru czasowego jest równa wartości drugiego parametru czasowego.
3. 3. Sposób rozruchu i sterowania silnika reluktancyjnego według zastrz. 1, znamienny tym, że piąty bieżący parametr czasowy wyznacza się w oparciu o ostatnio zmierzoną wartość czwartego bieżącego parametru czasowego oraz w oparciu o zapisane w bloku pamięci wartości zależne od wartości czwartego bieżącego parametru czasowego i aktualnej wartości prądu roboczego.
4. 4. Układ sterowania silnika reluktancyjnego wyposażony w główny blok kontroli i blok komutacyjny, który połączony jest z uzwojeniami stojana i napięciem zasilania, znamienny tym, że ma źródło napięcia pomiarowego (UP) połączone z blokiem komutacyjnym (6) za pośrednictwem bloku pomiaru prądu (4) i przełącznika dwutorowego (2), który sterowany jest sygnałem z głównego bloku kontroli (3) z którym także jest połączony blok pomiaru prądu (4), ponadto z głównym blokiem kontroli (3) połączony jest blok pamięci (7) i blok pomiaru czasu (1).