PL219805B1 - Sposób i układ do wyznaczania indukcyjności fazowych przełączalnego silnika reluktancyjnego - Google Patents

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest sposób i układ do wyznaczania indukcyjności fazowych przełączalnego silnika reluktancyjnego mający zastosowanie w elektrycznych urządzeniach napędowych.

Silniki reluktancyjne należą do najbardziej niezawodnych i odpornych na czynniki środowiskowe elektrycznych urządzeń napędowych. Wysoka trwałość i niezawodność silników reluktancyjnych wynika z budowy wirnika, czyli braku uzwojeń w części wirnikowej oraz braku elementów komutacyjnych w sąsiedztwie wirnika, który zazwyczaj wykonany jest z jednorodnego materiału o dużej stabilności i wytrzymałości mechanicznej. Silniki reluktancyjne wyposaża się w elektroniczne obwody komutacyjne, które korzystnie umieszcza się poza korpusem silnika. Obwód komutacyjny silnika sterujący uzwojeniami stojana jest sterowany sygnałami elektrycznymi zależnymi od położenia wirnika względem stojana. Sygnały te mogą być pobierane z sensorów-enkoderów sprzężonych mechanicznie z wirnikiem (np. enkoderów optycznych wyposażonych w tarczę perforowaną i elementy optoelektroniczne, lub enkoderów magnetycznych zazwyczaj wyposażonych w sensory hallotronowe). W obu tych przypadkach koniecznie jest precyzyjne sprzężenie mechaniczne wirnika z tarczą enkodera. Enkodery magnetyczne zrealizowane w oparciu o sensory hallotronowe są powszechnie stosowane w bezszczotkowych urządzeniach napędowych małej mocy.

Z amerykańskiego opisu patentowego nr US 6,359,414 znana jest metoda sterowania silnika reluktancyjnego z wykorzystaniem kontrolera momentu obrotowego, w której uzwojenia silnika są załączane w funkcji położenia kątowego, a także parametrów zależnych od prędkości obrotowej, momentu obciążenia oraz parametrów zapisanych w pamięci. W układzie zastosowano zewnętrzny detektor położenia wirnika względem stojana.

Ponieważ zarówno enkoder optyczny jak i enkoder magnetyczny są wrażliwe na czynniki środowiskowe takie jak temperatura, wilgotność oraz zapylenie, jak również mając na uwadze fakt, że poziom niezawodności tych urządzeń jest mniejszy od niezawodności samego silnika reluktacyjnego poszukuje się rozwiązań, które umożliwiłyby wyeliminowanie dołączanych do wirnika en koderów i jednocześnie zapewniły wysoką trwałość i niezawodność zespołu napędowego. Cechy te spełniają silniki reluktancyjne bezsensorowe.

Z publikacji Piotra Bogusza pt: „Bezczujnikowa detekcja kąta położenia nieruchomego wirnika silnika reluktancyjnego” (Prace Naukowe Instytutu Maszyn, Napędów i Pomiarów Elektrycznych Politechniki Wrocławskiej Nr 62, 2008) znana jest metoda określania kąta nieruchomego wirnika silnika reluktancyjnego nie wymagająca stosowania układów sensorowych. Początkowy kąt położenia wirnika silnika reluktancyjnego ma na celu ustalenie właściwej sekwencji załączanych uzwojeń i tym samym uniknięcie chaotycznych ruchów wirnika silnika podczas rozruchu. Do wyznaczania kątowej pozycji wirnika względem stojana zastosowano metodę dwuetapową. W pierwszym etapie wyznacza się przedział wartości kątowej pozycji wirnika, natomiast w drugim etapie wyznacza się dokładną wartość kąta. W pierwszym etapie wszystkie uzwojenia pasmowe są jednocześnie zasilane krótkimi impulsami napięcia, w wyniku czego płyną prądy, których amplitudy zależą od stałych czasowych poszczególnych obwodów. Dokonuje się wtedy porównania amplitud prądów poszczególnych pasm i na podstawie ich wzajemnych relacji wyznacza się przedział kąta mechanicznego, w którym znajduje się wirnik. Dokładne określenie kąta położenia wirnika uzyskuje się na podstawie pomiaru indukcyjności pasmowej poszczególnych uzwojeń stojana. Po założeniu, że wirnik silnika jest nieruchomy i pominięte zostają spadki napięć na rezystancji i elementach półprzewodnikowych, indukcyjność pasmową maszyny wyznacza się jako iloraz napięcia przez przyrost prądu pomnożony przez przyrost czasu w jakim przyrost tego prądu nastąpił. Znając aktualną indukcyjność pasmową maszyny i porównując ją z indukcyjnością wzorcową zapisaną w pamięci mikrokontrolera, dla danego kąta położenia wirnika określa się aktualny kąt położenia wirnika.

Z amerykańskiego opisu patentowego nr US 6,801,012 znana jest metoda kontroli silnika reluktancyjnego, która obejmuje badanie wybranej fazy poprzez załączanie impulsów elektrycznych, pomiar aktualnych parametrów operacyjnych, obliczenie indukcji w oparciu o aktualne parametry operacyjne, korelację wartości zmierzonej indukcji z położeniem kątowym wirnika.

W koreańskim opisie patentowym nr KR 20030063583 przedstawiono sposób wyznaczania indukcyjności uzwojenia stojana przełączalnego silnika reluktancyjnego, który polega na tym, że za pomocą łącznika sterowanego do niewzbudzonej fazy silnika dołącza się stałe napięcie na ściśle określony odcinek czasu, po czym mierzy wartość prądu w uzwojeniu. Następnie oblicza się wartość indukcyjności uzwojenia.

PL 219 805 B1

Sposób wyznaczania indukcyjności fazowych przełączalnego silnika reluktancyjnego według wynalazku polega na tym, że kolejno dla każdego badanego uzwojenia stojana po jego dołączeniu do źródła napięcia stałego rozpoczyna się pomiar czasu, następnie śledzi się przebieg narastania od zera wartości prądu w uzwojeniu i z chwilą kiedy prąd osiągnie pierwszy ustalony poziom wartości, korzystnie o wartości wielokrotnie mniejszej od nominalnej wartości prądu badanego uzwojenia, zmienia się polaryzację źródła napięcia stałego, następnie w dalszym ciągu śledzi się wartość prądu w uzwojeniu, a z chwilą, gdy wartość prądu zmniejszy się do zera, odczytuje się wartość zmierzonego czasu, następnie w oparciu o zmierzoną wartość tego czasu, wyznacza się wartość indukcyjności danego uzwojenia dla danego ustalonego położenia wirnika, przy czym czynności te powtarza się dla innych położeń wirnika i wyznacza się przebieg zmian indukcyjności fazowej w funkcji położenia wirnika i w oparciu o te wartości wyznacza się położenie wirnika względem stojana.

Układ do wyznaczania indukcyjności fazowych przełączalnego silnika reluktancyjnego według wynalazku ma blok kontrolno-sterujący, który połączony jest z przełącznikiem dwutorowym, licznikiem czasu oraz blokiem pomiaru prądu, przy czym blok pomiaru prądu połączony jest szeregowo z badanym elementem indukcyjnym i dołączony do przełącznika dwutorowego, który z kolei połączony jest ze źródłem napięcia stałego.

W oparciu o wartości indukcyjności fazowych stojana silnika reluktancyjnego wyznacza się położenie wirnika względem stojana. Metoda predestynowana jest zwłaszcza dla silników reluktancyjnych dużej i średniej mocy pracujących w uciążliwych warunkach środowiskowych, takich jak wysokie zapylenie, duża wilgotność, zasolenie, czy podwyższona temperatura, (np. napęd pojazdów samochodowych).

Przedmiot wynalazku w przykładzie wykonania uwidoczniono na rysunku, który przedstawia schemat blokowy układu do wyznaczania indukcyjności fazowych przełączalnego silnika reluktancyjnego. Układ zawiera: blok kontrolno-sterujący 1, dwutorowy przełącznik 2, źródło napięcia stałego UP, licznik czasu 4 i blok pomiaru prądu 5 oraz badane uzwojenie 3.

Blok kontrolno-sterujący 1 za pomocą dwutorowego przełącznika 2 załącza do wybranego badanego uzwojenia 3 napięcie stałe UP. Jednocześnie drugi sygnał wyjściowy bloku kontrolno-sterującego 1 uruchamia licznik czasu 4. Wartość prądu płynąca przez badane uzwojenie silnika 3 jest kontrolowana przez blok pomiaru prądu 5. Osiągnięcie przez prąd płynący w badanym uzwojeniu 3 pierwszej zadanej wartości powoduje za pomocą dwutorowego przełącznika 2, sterowanego z bloku kontrolno-sterującego 1, zmianę biegunowości napięcia UP załączonego do badanego uzwojenia 3. W dalszym ciągu jest mierzona przez blok pomiaru prądu 5 wartość prądu w badanym uzwojeniu 3. Z chwilą osiągnięcia przez mierzony prąd wartości zerowej blok kontrolno-sterujący 1 zatrzymuje licznik czasu 4 i odczytuje czas jaki upłynął od momentu załączenia napięcia do badanego uzwojenia 3 do momentu osiągnięcia przez prąd ponownie wartości równej zero. Układ według wynalazku zastosowano do wyznaczenia indukcyjności fazowych silnika reluktancyjnego, który ma cztery pary biegunów stojana i trzy pary biegunów wirnika. W celu wyznaczenia przebiegów zmian indukcyjności własnych poszczególnych uzwojeń stojana silnika w funkcji kąta obrotu wirnika wykorzystano enkoder o rozdzielczości 1000 impulsów na obrót. Określono wzajemne położenie wirnika względem stojana silnika. Dla ustalonych położeń wirnika do wybranego uzwojenia stojana załączano napięcie 175 V, które zmieniano na przeciwne po osiągnięciu przez prąd w uzwojeniu wartości 1,6 A, którego nominalna wartość dla tego uzwojenia wynosi 24 A. Mierzono jednocześnie czas od załączenia napięcia i wzrostu prądu od zera, do momentu spadku wartości tego prądu ponownie do zera. Zakres zmian otrzymanych w wyniku pomiarów czasów zawierał się w przedziale od 65 μs do 350 μs co odpowiada zmianom indukcyjności uzwojenia od 3,5 mH do 19,3 mH. Indukcyjność uzwojenia wyznaczano z równania napięć:

, , dif dLf (a}

Uf= ίΓ Kf+ ^Lf<F> ~dt ^{+ l}f' ^ω άϊΓ

Przy założeniu, że spadek na rezystancji uzwojenia wynikający z przepływu prądu pomiarowego jest pomijalnie mały w porównaniu ze spadkiem napięcia na reaktancji tego uzwojenia oraz faktu, że pomiaru czasu dokonano dla takiej samej zmiany prądu pomiarowego w dwu przeciwnych kierunkach, to napięcia pochodzące od ewentualnych sprzężeń międzyfazowych, napięć rotacji i innych zakłócających zostają zminimalizowane i równanie napięciowe można zapisać następująco:

At i(e) - Up 4

PL 219 805 B1 gdzie: l jest zmianą wartości prądu (w tym przypadku 3,2 A) w czasie t (czas od załączenia prądu do uzwojenia do momentu spadku wartości tego prądu ponownie do zera) pod wpływem napięcia UP. Zmierzone zależności indukcyjności w funkcji wzajemnego położenia kątowego wirnika i stojana zostały następnie zapisane w pamięci bloku kontrolno-sterującego 1.

Zaproponowany sposób pomiaru indukcyjności własnej uzwojenia stojana przełączalnego silnika reluktancyjnego pozwala otrzymać jednakowe wyniki pomiaru niezależnie od tego czy w czasie pomiaru wirnik silnika pozostaje nieruchomy czy też obraca się. Stało się to możliwe przez pomiar w jednym cyklu czasu, w którym prąd w badanym uzwojeniu narasta od zera do określonej wartości, a następnie opada z powrotem do zera. Dzięki temu wpływ indukujących się w czasie pomiaru niepożądanych napięć pochodzących od rotacji wirnika lub jako skutek sprzężeń od innych uzwojeń silnika może zostać zminimalizowany. Przykładowo, jeżeli w czasie narastania mierzonego prądu powodują one wydłużenie czasu narastania, to w fazie opadania prądu, a więc przy przeciwnym napięciu wymuszającym, w stopniu równym co poprzednio, powodują skrócenie czasu opadania. Taki sposób pomiaru indukcyjności fazowych silnika pozwala bazować na otrzymanych pomiarach nie tylko podczas rozruchu silnika, gdy jego wirnik jest zatrzymany, ale również podczas jego pracy w celu ustalenia położenia wirnika względem stojana silnika.

Claims (2)

Zastrzeżenia patentowe

1. Sposób wyznaczania indukcyjności fazowych przełączalnego silnika reluktancyjnego, w którym dokonuje się pomiaru szybkości narastania prądu po załączeniu badanego uzwojenia do źródła napięcia stałego, znamienny tym, że kolejno dla każdego badanego uzwojenia stojana po jego dołączeniu do źródła napięcia stałego rozpoczyna się pomiar czasu, następnie śledzi się przebieg narastania od zera wartości prądu w uzwojeniu i z chwilą kiedy prąd osiągnie pierwszy ustalony poziom wartości, korzystnie o wartości wielokrotnie mniejszej od nominalnej wartości prądu badanego uzwojenia, zmienia się polaryzację źródła napięcia stałego, następnie w dalszym ciągu śledzi się wartość prądu w uzwojeniu, a z chwilą, gdy wartość prądu zmniejszy się do zera, odczytuje się wartość zmierzonego czasu, następnie w oparciu o zmierzoną wartość tego czasu, wyznacza się wartość indukcyjności danego uzwojenia dla danego ustalonego położenia wirnika, przy czym czynności te powtarza się dla innych położeń wirnika i wyznacza się przebieg zmian indukcyjności fazowej w funkcji położenia wirnika i w oparciu o te wartości wyznacza się położenie wirnika względem stojana.

2. Układ do wyznaczania indukcyjności fazowych przełączalnego silnika reluktancyjnego zawierający źródło napięcia stałego, blok kontrolno-sterujący oraz licznik czasu, znamienny tym, że blok kontrolno-sterujący (1) połączony jest z przełącznikiem dwutorowym (2), licznikiem czasu (4) oraz blokiem pomiaru prądu (5), przy czym blok pomiaru prądu (5) połączony jest szeregowo z badanym elementem indukcyjnym (3) i dołączony do przełącznika dwutorowego (2), który z kolei połączony jest ze źródłem napięcia stałego (UP).