PL214628B1 - Sposób wytwarzania środka nawozowego zawierającego tytan, środek nawozowy zawierający tytan oraz zastosowanie tego środka nawozowego - Google Patents

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania środka nawozowego zawierającego skompleksowany tytan, środek nawozowy zawierający tytan w postaci płynnej bądź stałej oraz zastosowanie tego środka nawozowego dla rolnictwa i ogrodnictwa.

Znany jest z czechosłowackiego opisu patentowego nr 234 349 sposób otrzymywania nawozu zawierającego tytan albo tytan i żelazo, polegający na tym, że jedna część wagowa rozpuszczalnego związku tytanu reaguje z dwoma do osiemnastu częściami, a najlepiej z 4,39 do 8,78 częściami wagowymi kwasu cytrynowego i jednocześnie lub po reakcji z kwasem cytrynowym mieszankę reakcyjną traktuje się amoniakiem w takiej ilości, aby wynik pH mieszanki reakcyjnej utrzymać od 4,5 do 8,0 a najlepiej 6,5 do 7,0.

Dla przygotowania nawozu wieloskładnikowego stosuje się jako sól rozpuszczalną tytanu przykładowo siarczan tytanylu z produkcji bieli tytanowej, która zawiera obok tytanu również żelazo. Oprócz amoniaku gazowego dla uzyskania stabilizacji płynnego wieloskładnikowego nawozu o niskiej temperaturze krystalizacji można używać rozrzedzonego wodnego roztworu amoniaku.

Kwas cytrynowy wiąże tytan oraz tytan i żelazo w formę kompleksową oraz umożliwia w zależności od dodanej ilości uzyskać płynny nawóz wieloskładnikowy, który można mieszać nie tylko z płynnym nawozem azotowym, ale również i z nawozem azotowo - fosforowym.

Znanym sposobem można uzyskać płynny nawóz z relatywnie wysoką zawartością tytanu maksimum 1,7% wagowych Ti w roztworze, który można traktować jako koncentrat tytanu.

Ponadto znany jest z polskiego opisu patentowego nr 163 688 sposób otrzymywania preparatu tytanowego, zwłaszcza dla rolnictwa, polegający na wytwarzaniu kompleksów soli tytanowych z kwasem askorbinowym. Sposób charakteryzuje się tym, że materiał wyjściowy zawierający kwas askorbinowy wprowadza się do wody o temperaturze dogodnie poniżej 20°C, po czym powstały roztwór oddziela się od otoczenia najdogodniej przez dodatek do roztworu niewielkiej ilości węglanu sodu. Do tak zabezpieczonego roztworu dodaje się wodny roztwór soli tytanowych, najdogodniej siarczanu tytanylu w ilości do ₃ g/dm³ lub powyżej tej granicy w gotowym produkcie. Następnie do roztworu kieruje się w niewielkiej ilości środek silnie redukujący najdogodniej w postaci roztworu wodnego trójchlorku tytanu i miesza się całą zawartość reaktora przez około 30 minut. W końcu powstały roztwór poddaje się neutralizacji, najdogodniej przez kierowanie porcjami wodnego roztworu wodorotlenku sodu a w ostatniej fazie neutralizację przeprowadza się roztworem wodnym węglanu sodu utrzymując końcowe pH preparatu korzystnie w granicach około 3,0.

Znany jest też z polskiego opisu patentowego nr 172 871 płynny nawóz z tytanem z mikroelementami i makroelementami charakteryzujący się tym, że zawiera tytan i sole mikroelementowe skompleksowane za pomocą kwasu askorbinowego i cytrynowego oraz boraks w takiej ilości, że w gotowym nawozie zawartość poszczególnych składników w % wagowych wynosi 0,05 - 0,25% Ti, 0,2-0,4% sumy Fe, Mn, Zn, Mo i 0,1 - 0,9% B, przy czym kwasy askorbinowy i cytrynowy wprowadzane są w stosunku 1 : (0,02 - 1) oraz zawiera wodorotlenek potasowy i sól magnezową w takiej ilości aby zawartość w gotowym nawozie wynosiła w % wagowych 0,4-0,9% K i 0,05 - 0,2% Mg.

Z polskiego opisu patentowego nr 134 889 znany jest też środek biostymulujący rośliny do nawożenia przez opryskiwanie liści i zaprawianie ziarna siewnego. Środek biostymulujący charakteryzuje się tym, że zawiera w wodnym roztworze licząc na 1 gatom tytanu 0,5-15% wagowych utworzonego z 14-28 gmolami kwasu askorbinowego i ustawionego na wartość pH - 3-7 związku chelatowego oraz licząc na całkowitą ilość stałych składników 0,01% wagowego kwasu askorbinowego lub jego soli, albo kwasu benzoesowego lub jego soli, albo kwasu p-hydroperoksybenzoesowego lub jego soli, albo kwasu propionowego lub jego soli albo heksametylenotetraminy oraz ewentualnie inne substancje pomocnicze.

Celem i zadaniem wynalazku jest opracowanie sposobu otrzymywania środka nawozowego z tytanem skompleksowanym za pomocą kwasu askorbinowego i innych kompleksonów (ligantów), bardziej stabilnego - odpornego na działanie czynników zewnętrznych i o przedłużonym okresie przydatności, a ponadto odznaczającego się łatwością tworzenia mieszanek z innymi nawozami, środkami ochrony roślin i stabilnych roztworów roboczych.

Ponadto, celem wynalazku jest opracowanie środka nawozowego zawierającego tytan oraz jego zastosowania.

PL 214 628 B1

Korzystnym dla uzyskania stabilności okazało się podwyższenie odczynu pH roztworu środka nawozowego, oraz synergiczne działanie zastosowanych kompleksorów do kompleksowania soli mineralnych zawartych w wodzie reakcyjnej oraz w wodzie stosowanej do sporządzenia roztworów roboczych.

Istota sposobu wytwarzania środka nawozowego zawierającego tytan polega na tym, że do wodnego roztworu askorbinianu sodu i/lub potasu o pH powyżej 9, otrzymanego z kwasu askorbinowego dodawanego do wodnego roztworu węglanu i/lub wodorotlenku sodu i/lub potasu, po wprowadzeniu środka konserwującego w postaci azotynu sodu dodaje się wodnego roztworu siarczanu tytanylu i prowadzi się proces kompleksowania tytanu utrzymując pH roztworu na poziomie 5,5 - 6 do czasu ustabilizowania się pH. Po czym, za pomocą kwasu cytrynowego prowadzi się dodatkowe kompleksowanie tytanu i soli mineralnych zawartych w wodzie oraz obniża się pH gotowego środka do poziomu 4,7 - 5,0. W procesie kompleksowania stosuje się kwas askorbinowy z 130-140% nadmiarem w stosunku do ilości tytanu.

Ponadto sposób według wynalazku polega na tym, że do wodnego roztworu askorbinianu sodu i/lub potasu, o pH około 7,8 dodaje się środka konserwującego w postaci azotynu sodu i dodaje się węglanu sodu i/lub potasu, po czym do roztworu o pH 10,5 - 11,5 dodaje się wodnego roztworu siarczanu tytanylu i prowadzi się proces kompleksowania tytanu utrzymując pH roztworu na poziomie 5,5 - 6 do czasu ustabilizowania się pH. Po czym za pomocą kwasu cytrynowego prowadzi się dodatkowe kompleksowanie tytanu i soli mineralnych zawartych w wodzie oraz obniża się pH gotowego środka do poziomu 4,7 - 5,0. Azotyn sodowy stosuje się w ilości 5-10% wagowych względem kwasu askorbinowego, umożliwiając wprowadzenie do roztworu kwasu cytrynowego. Kwas cytrynowy wprowadza się korzystnie w stosunku 2,5-3 do 2 względem azotynu sodu. Wodny roztwór siarczanu tytanylu dozuje się wolno cienkim strumieniem aby utrzymać pH na poziomie 5,5 - 6,0 w całej objętości roztworu, co gwarantuje trwałość azotynu sodu.

Dla otrzymania środka nawozowego zawierającego tytan, krystalicznego w postaci kompleksów, wodny roztwór środka po skompleksowaniu za pomocą kwasu cytrynowego i zakończeniu reakcji suszy się, korzystnie rozpyłowo w temperaturze 150-170°C.

Wytworzone w procesie, w niewielkiej ilości gazy, takie jak dwutlenek węgla CO2, tlenki azotu NOx, są kierowane do roztworu siarczanu żelaza II (FeSO4) i wykorzystywane do produkcji nawozów mikroelementowych.

Środek nawozowy wytworzony sposobami opisanymi powyżej zawiera 5-10 g/l tytanu w postaci kompleksów: askorbinianu tytanu i cytrynianu tytanu w stosunku korzystnie jak 85:15 i około 0,4%-wy dodatek azotynu sodu.

Ponadto, istotą wynalazku jest zastosowanie powyższego środka nawozowego do stosowania w warunkach niekorzystnych dla zapylenia jako dolistnych oprysków roślin uprawnych, szczególnie pomidorów, ogórków, oberżyny w okresie przed i w czasie kwitnienia. Następnie do stosowania środka nawozowego w postaci roztworu roboczego w dawce korzystnie 0,21/ha dla warzyw takich jak: pomidor, ogórek, jako oprysku co 14 dni od ukorzenienia się rozsady, a dla zbóż - oprysku w trzech fazach rozwoju: krzewienia, strzelania w źdźbło, kłoszenia. Kolejno - do stosowania środka nawozowego w mieszaninie z innym nawozem wieloskładnikowym, w ilości 0,01-0,4% w przypadku nawozów płynnych i 0,01 - 0,05 w przypadku nawozów krystalicznych.

Sposób według wynalazku zapewnia uzyskanie środka nawozowego zawierającego tytan o wysokiej stabilności, przedłużonym okresie przydatności i dobrej mieszalności z innymi nawozami oraz środkami do ochrony roślin i o wysokiej odporności na pojawienie się grzybów i pleśni.

Odpowiednie zabezpieczenie środka nawozowego przed utlenieniem, atakiem pleśni, grzybów wskutek wielokrotnego otwierania opakowań i kontaktu z otoczeniem stwarzającego możliwość zanieczyszczenia drobnoustrojami uzyskano przez dodanie azotynu sodu - znanego środka konserwującego, jak również reduktora w postaci kwasu cytrynowego.

Nieoczekiwaną korzyść ze stosowania azotynu sodu stanowi jego mocno zasadowy odczyn, dzięki czemu stworzono możliwość dodania kwasu cytrynowego - znanego reduktora i kompleksora wchodzącego w połączenia chemicznie z szeregiem metali. Skutkuje to tym, że oprócz askorbinianu tytanu tworzy się cytrynian tytanu, przez co zwiększa się zawartość skompleksowanego tytanu w środku nawozowym.

Zarówno askorbinian tytanu i cytrynian tytanu są łatwo rozpuszczalne w wodzie i łatwo przyswajalne przez rośliny.

Ponadto, kwas cytrynowy podobnie jak askorbiniany: sodu, potasu, zabezpiecza tytan przed utlenieniem tlenem zawartym w powietrzu, a w trakcie procesu i podczas sporządzania roztworów robo4

PL 214 628 B1 czych - kompleksuje zawarte w wodzie sole mineralne takie jak: Ca, Mg, Fe, Mn, Zn zwiększając ich stabilność.

Uzyskana odpowiednia kwasowość środka nawozowego zapewnia jego dobrą mieszalność z nawozami płynnymi, zwłaszcza dolistnymi oraz środkami ochrony roślin. Środek nawozowy ma postać płynną lub stałą - krystaliczną. Przez zastosowanie do produkcji środka związków potasu: KOH i K2CO3 wzbogaca się go o dodatkowy składnik pokarmowy - potas, podstawowy makroskładnik szeregu nawozów: doglebowych i dolistnych. Środek nawozowy zawierający tytan w postaci krystalicznej pozwala na tworzenie sypkich mieszanek nawozowych, które stają się bardzo popularne na rynku, są bardziej ekologiczne ze względu na opakowania, transport.

Środek nawozowy zawierający tytan w postaci 0,04%-wego wodnego roztworu roboczego zastosowany 2-4 krotnie w uprawie oberżyny w okresie przed i w czasie pełnego kwitnienia przyczynił się do zwiększenia plonu o 10-15%, co zostało potwierdzone przez Instytut Warzywnictwa w Skierniewicach, a zastosowany dwukrotnie w uprawie buraka cukrowego pozwolił na uzyskanie wzrostu plonu o 10%.

Wynalazek zostanie bliżej przedstawiony w przykładach jego wykonania.

P r z y k ł a d 1. Do zbiornika z mieszadłem oraz odciągiem gazów z 560 litrami wody o temperaturze 23-24°C dodaje się 12 kg KOH, po rozpuszczeniu - około 42 kg K2CO3, a następnie 44 kg kwasu askorbinowego. Po uzyskaniu klarownego roztworu askorbinianiu potasu dodaje się środka konserwującego - 4 kg NaNO2 w postaci 10%-wego wodnego roztworu. Następnie do otrzymanego roztworu o pH 13-13,5 dodaje się powoli, cienkim strumieniem przy intensywnym mieszaniu, utrzymując pH na poziomie 5,5 do 6 - 160 I (203 kg) roztworu siarczanu tytanylu o zawartości 54-56 Ti/l. Sposób dozowania roztworu siarczanu tytanylu pozwala na utrzymywanie pH mieszaniny reakcyjnej na poziomie około 5,7, co zapobiega rozkładowi azotynu sodu.

Powstające w procesie gazy, czyli CO2 i w niewielkiej ilości tlenki azotu NOx kieruje się do skrubera zraszanego roztworem FeSO4, po czym wysycony roztwór wykorzystuje się do produkcji nawozów mikroelementowych płynnych.

Po około 3 godzinach procesu i ustabilizowaniu się pH - zakończenie reakcji, do otrzymanej mieszaniny dozuje się około 5,5 kg kwasu cytrynowego. Otrzymuje się 1000 I środka nawozowego o pH około 4,9-5 zawierającego 8,8 - 9 g Ti/I w postaci skompleksowanej (askorbinian tytanu i cytrynian tytanu).

P r z y k ł a d 2. Do 600 l wody o temperaturze 20°C dodaje się podczas mieszania 12 kg NaOH, po jego całkowitym rozpuszczeniu - 42 kg Na2CO3, a następnie 40 kg kwasu askorbinowego. Po rozpuszczeniu wszystkich składników, do roztworu askorbinianu sodu dodaje się 4 kg środka konserwującego NaNO2 w postaci roztworu wodnego.

Do tak zabezpieczonego roztworu o pH około 12 analogicznie jak w przykładzie 1 dozuje się 160 I (203 kg) roztworu siarczanu tytanylu o zawartości 54-56 g Ti/l; utrzymując pH na poziomie 5,5-6. Ewentualną korektę pH prowadzi się za pomocą Na2CO3. Stosując takie pH roztworu zapobiega się procesowi rozkładu NaNO2 z wydzieleniem szkodliwych tlenków azotu NOx.

Po około 2,5 godzinach pH roztworu stabilizuje się - co świadczy o zakończeniu reakcji. Na koniec do roztworu o pH około 5,7 dodaje się 5 kg kwasu cytrynowego wskutek czego pH roztworu obniża się do pH 4-4,2. Otrzymany w ilości 1000 I środek nawozowy zawiera 8,8 - 9 g Ti/l.

P r z y k ł a d 3. Do zbiornika z 560 I wody jak w przykładzie 1 dodaje się 50 kg askorbinianu sodu, a po jego rozpuszczeniu do roztworu o pH około 7,8 dodaje się 4 kg NaNO2. Następnie dodaje się około 43,5 kg Na2CO3 do uzyskania pH mieszaniny na poziomie 10,5 - 11,5 i analogicznie jak w poprzednich przykładach dozuje się roztwór siarczanu tytanylu, utrzymując pH mieszaniny reakcyjnej na poziomie około 5,8.

Po ustabilizowaniu się pH, co oznacza zakończenie reakcji, czyli po około 2,5 godzinach do roztworu dodaje się około 5,7 kg kwasu cytrynowego i końcowe pH obniża się do poziomu około 4,8. Otrzymano 1000 I środka nawozowego o zawartości około 8,9 g Ti/l.

P r z y k ł a d 4. W 850 I wody o temperaturze 21°C rozpuszcza się 24 kg KOH, 84 kg K2CO3 następnie 88 kg kwasu askorbinowego. Po uzyskaniu klarownego roztworu - dodaje się około 7 kg NaNO2 w postaci 10%-wego roztworu wodnego. Następnie do roztworu analogicznie jak w wymienionych przykładach dozuje się 320 I (406 kg) roztworu siarczanu tytanylu o zawartości 54-56 g Ti/l, utrzymując pH na poziomie 5,5-6.

Po 3 godzinach procesu i ustabilizowaniu się pH, do otrzymanego roztworu dozuje się około 10,5 kg kwasu cytrynowego. Otrzymuje się 1400 I środka nawozowego zawierającego tytan o pH okoPL 214 628 B1 ło 4,7-5, który po ustabilizowaniu się pH kieruje się do suszenia, korzystnie rozpyłowego w temperaturze 155-160°C, stosując temperaturę wlotu do suszarki 320-340°C i temperaturę wylotu 105-115°C (przed filtrem). Po procesie suszenia otrzymuje się około 260 kg środka nawozowego, krystalicznego zawierającego 6,6% tytanu.

P r z y k ł a d 5. Środek nawozowy w płynie zawiera (% wag):

askorbinian tytanu - 34,8 cytrynian tytanu - 6,85 sole potasowe w przeliczeniu na potas - 3-3,5% siarczany w przeliczeniu na siarkę - 1,4-2,0

Jako środek konserwujący dodaje się około 0,4%-wy dodatek azotynu sodu.

P r z y k ł a d 6. Środek nawozowy krystaliczny zawiera 6,6% tytanu, 24,7% potasu, 13% siarki. Jako środek konserwujący dodaje się około 0,4%-wy dodatek azotynu sodu.

P r z y k ł a d 7. W przypadku uprawy pomidora stosuje się opryski dolistne w dawce 0,2 l/ha środka nawozowego zawierającego tytan, wykorzystując 300 I roztworu roboczego. Opryski stosuje się co 14 dni od chwili ukorzenienia się rozsady.

P r z y k ł a d 8. W przypadku uprawy zboża stosuje się opryski dolistne w dawce 0,2 l/ha środka nawozowego zawierającego tytan, wykorzystując 300 I roztworu roboczego. Opryski stosuje się w następujących fazach krytycznych rozwoju rośliny: I oprysk - krzewienie, II oprysk - strzelanie w źdźbło, III oprysk - kłoszenie.

P r z y k ł a d 9. Do płynnego wieloskładnikowego nawozu o składzie % m/m: N - 15%, MgO - 2%, Mn - 1,1%, Mo - 0,005%, Zn - 1%, w ilości 970 litrów, dodaje się 30 litrów płynnego środka nawozowego zawierającego tytan. Otrzymano 1000 I wieloskładnikowego nawozu o zawartości: N - 15%, MgO - 2%, Mn 1,1%, Mo - 0,005%, Zn - 1%, Ti - 0,02%.

P r z y k ł a d 10. Do mieszalnika łopatkowego dozuje się wieloskładnikowy nawóz krystaliczny o składzie % m/m: N-4%, MgO - 12%, B - 0,07%, Co - 0,002%, Cu - 1,7%, Fe - 1,1%, Mn - 1,6%, Zn - 1,4%, Mo - 0,002%, w ilości 997 kg następnie dodaje się 3 kg krystalicznego środka nawozowego zawierającego tytan. W efekcie uzyskuje się 1000 kg krystalicznego wieloskładnikowego nawozu o zawartości: N - 4%, MgO - 12%, B - 0,07%, Co - 0,002%, Cu - 1,7%, Fe - 1,1%, Mn - 1,6%, Zn - 1,4%, Mo - 0,002%, Ti - 0,02%

Claims (17)

1. Sposób wytwarzania środka nawozowego zawierającego tytan w postaci kompleksów, zwłaszcza dla ogrodnictwa, poprzez reakcję wodnego roztworu kwasu askorbinowego z węglanem metalu alkalicznego i kompleksowanie tytanu z wodnego roztworu soli tytanu i regulację pH, znamienny tym, że do wodnego roztworu askorbinianu sodu i/lub potasu o pH powyżej 9, otrzymanego z kwasu askorbinowego dodawanego do wodnego roztworu węglanu i/lub wodorotlenku sodu i/lub potasu, po wprowadzeniu środka konserwującego w postaci azotynu sodu dodaje się wodnego roztworu siarczanu tytanylu i prowadzi się proces kompleksowania tytanu utrzymując pH roztworu na poziomie 5,5 - 6 do czasu ustabilizowania się pH, po czym za pomocą kwasu cytrynowego prowadzi się dodatkowe kompleksowanie tytanu i soli mineralnych zawartych w wodzie oraz obniża się pH gotowego środka do poziomu 4,7 - 5,0.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się kwas askorbinowy z 130% 140%-owym nadmiarem w stosunku do ilości tytanu.

3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się azotyn sodowy w ilości 5-10% wagowych względem ilości kwasu askorbinowego, wytwarzając środowisko do dodania roztworu kwasu cytrynowego.

4. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że kwas cytrynowy wprowadza się korzystnie w stosunku 2,5 - 3 do 2 względem azotynu sodu.

5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że wodny roztwór siarczanu tytanylu dozuje się wolno cienkim strumieniem aby utrzymać pH na poziomie 5,5 - 6,0 w całej objętości roztworu.

6. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że dla otrzymania środka nawozowego krystalicznego zawierającego tytan w postaci kompleksów, wodny roztwór środka po skompleksowaniu za po6

PL 214 628 B1 mocą kwasu cytrynowego i zakończeniu reakcji suszy się, korzystnie rozpyłowo w temperaturze 150-170°C.

7. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że wytworzone w procesie w niewielkiej ilości gazy, takie jak dwutlenek węgla CO2, tlenki azotu NOx, są kierowane do roztworu siarczanu żelaza II i wykorzystywane do produkcji nawozów mikroelementowych.

8. Sposób wytwarzania środka nawozowego zawierającego tytan w postaci kompleksów, poprzez reakcję wodnego roztworu askorbinianu metalu alkalicznego z wodnym roztworem soli tytanu, znamienny tym, że do wodnego roztworu askorbinianu sodu i/lub potasu o pH około 7,8 dodaje się środka konserwującego w postaci azotynu sodu i dodaje się węglanu sodu i/lub potasu, po czym do roztworu o pH 10,5 - 11,5 dodaje się wodnego roztworu siarczanu tytanylu i prowadzi się proces kompleksowania tytanu utrzymując pH roztworu na poziomie 5,5 - 6 do czasu ustabilizowania się pH, po czym za pomocą kwasu cytrynowego prowadzi się dodatkowe kompleksowanie tytanu i soli mineralnych zawartych w wodzie oraz obniża się pH gotowego środka do poziomu 4,7 - 5,0.

9. Sposób według zastrz. 3, znamienny tym, że stosuje się azotyn sodowy w ilości 5-10% wagowych względem ilości kwasu askorbinowego, wytwarzając środowisko do dodania roztworu kwasu cytrynowego.

10. Sposób według zastrz. 3, znamienny tym, że kwas cytrynowy wprowadza się korzystnie w stosunku 2,5-3 do 2 względem azotynu sodu.

11. Sposób według zastrz. 3, znamienny tym, że wodny roztwór siarczanu tytanylu dozuje się wolno cienkim strumieniem aby utrzymać pH na poziomie 5,5 - 6,0 w całej objętości roztworu.

12. Sposób według zastrz. 3, znamienny tym, że dla otrzymania środka nawozowego krystalicznego zawierającego tytan w postaci kompleksów, wodny roztwór środka po skompleksowaniu za pomocą kwasu cytrynowego i zakończeniu reakcji suszy się, korzystnie rozpyłowo w temperaturze 150-170°C.

13. Sposób według zastrz. 3, znamienny tym, że wytworzone w procesie w niewielkiej ilości gazy, takie jak dwutlenek węgla CO2, tlenki azotu NOX, są kierowane do roztworu siarczanu żelaza II i wykorzystywane do produkcji nawozów mikroelementowych.

14. Środek nawozowy zawierający tytan, wytworzony sposobem określonym w zastrz. 1 lub 8, znamienny tym, że zawiera 5-10 g/l tytanu w postaci kompleksów: askorbinianu tytanu i cytrynianu tytanu w stosunku, korzystnie jak 85:15 i około 0,4%-wy dodatek azotynu sodu.

15. Zastosowanie środka nawozowego określonego w zastrz. 14, do stosowania w warunkach niekorzystnych dla zapylenia jako dolistnych oprysków roślin uprawnych, szczególnie ogórków, pomidorów, oberżyny w okresie przed i w czasie kwitnienia.

16. Zastosowanie środka nawozowego określonego w zastrz. 14, do stosowania w postaci roztworu roboczego w dawce korzystnie 0,2 l/ha dla warzyw takich jak: pomidor, ogórek, jako oprysku co 14 dni od ukorzeniania się rozsady, a dla zbóż - oprysku w trzech fazach rozwoju: krzewienia, strzelania w źdźbło, kłoszenia.

17. Zastosowanie środka nawozowego określonego w zastrz. 14, do stosowania w mieszaninie z innym nawozem wieloskładnikowym, w ilości 0,01 - 0,4% w przypadku nawozów płynnych i 0,01 - 0,05% w przypadku nawozów krystalicznych.