Proces tworzenia sie masla nalezy uwa¬ zac wedlug najnowszych wyników badan koloidochemicznych za proces skupiania sie (koagulacje). Mleko sklada sie z tluszjczu, cial bialkowych (kazeiny, albuminy i bar¬ dzo malych ilosci globulin), cukru mleko¬ wego, skladników mineralnych (soli) i wo¬ dy. Cukier mlekowy i skladniki mineralne sa rozpuszczone w wodzie, tworzac roz¬ twór rzeczywisty (rozproszenie najwieksze, jako czasteczki i jony) ( ciala bialkowe wy¬ stepuja w rozproszeniu koloidalnem (t. j. jako drobniutenkie czastki o srednicy kilku miljonowych czesci milimetta), tluszcz zas wystepuje pod postacia emulsji, t. j. w sta¬ nie rozproszenia o stosunkowo wielkich czastkach. Trwalosc emulsji tlusziczu, jaka jest mleko, trwa dopóty, dopóki koloidy, jak np. faza tluszczowa o nieznacznem roz¬ proszeniu, zachowuja ladunek dektiryczny dzieki jonom, znajdujacym sie na ich po¬ wierzchni (t. j. posiadaja pewien okreslony potencjal elektryczny wzgledem osrodka rozpraszajacego), albo tez, jesli koloidy te sa silnie uwodnione, przyczem ladunek elektryczny znowu gra role tak, ze przy nastepujacej z jakiegokolwiek powodu de- hydrataoji trwalosc ukladu rozproszonego jest uzalezniona od naladowania czastek.* Jesli-w pewnym ukladzie niema stanunaladowania elektrycznego albo wystar¬ czajacego uwodnienia, to czastki, uderzajac o siebie w radiach Brown'a (nierównomier¬ ne ruchy czastek stalych, zawieszonych w cieczy, wskutek uderzen czastek cieczy ó owie czastki stale), przylegaja do siebie. W stezonych roztworach zderzenia te zachodza Wzglednie dosc czesto, wobec czego w takim ukladzie czastki mienaladowane lub rozla¬ dowane zbieraja sie w ciagu krótkiego cza¬ su w duze skupienia, które opadaja lub zbieraja sie na powierzchni. Trwalerozpro¬ szenia tluszczu w wodzie znane sa przy re¬ akcji slabo alkalicznej (obecnosc jonów wodorotlenowych), dzieki czemu czastki ulegaja naladowaniu. W ukladach obojet¬ nych lub slabo kwasnych, jak np. w mleku, trwale rozproszenie tluszczu byloby nie do pomyslenia bez innej substancji stabilizu¬ jacej. Stabilizujacemi substancjami moga byc oprócz jonów ladujacych tak £wane koloidy ochronne. Sa to substancje kolo¬ idalne (pewnie ciala bialkowe lub podob¬ ne), które same przesz sie, dzieki znaczne¬ mu powinowactwu do rozpuszczalnika,' sa silnie uwodnione i bardzo trwale. Substan¬ cje takie tworza dookola mniej trwalych czastek rozproszonych bardzo latwo otocz¬ ki uwodnione, przenosizac swój hydrolilo- wy trwaly charakter na czastki mniej trwa¬ le lub nietrwale.Wiadomo, ze w mleku obecne sa sub¬ stancje bialkowe, wobec czego nawtet bez specjalnych obserwacyj sprawdzajacych nalezy przyjac czysto teoretycznie, ze doo¬ kola kuleczek . tluszczu osadzaja sie sub¬ stancje bialkowe, jajko otoczki ochronne. W gospodarstwie mlecznem powszechnie jest przyjete istnienie takiej otoczki dookola ku¬ leczek tluszczu; mówi sie o otoczce suro¬ wiczej (dawniej zwanej blona haptogeno- wa), przyczem chodzi o cialo bialkowe, któ¬ rego charakter chemiczny .nie jest jeszcze wyjiasniany. Cialo to je$t bezwatpienia po¬ wierzchniowo czynne, gromadzi sie we wszystkich warstwach granicznych (przy tworzeniu sie piany) i obniza napiecie po¬ wierzchniowe warstw granicznych.Jako substancja powierzchniowo czyn¬ na, musi sie ona gromadzic równiez na po¬ wierzchni granicznej tluszcz — woda i przez to ujawnia swe dzialanie koloidu ochronne¬ go. Mozna zatem z zupelna pewnoscia przy¬ jac istnienie otoczki bialkowej dookola ku¬ leczek tluszczu.Wedlug danych z literatury, nalezy roz¬ rózniac dwa rozmaicie przebiegajace pro¬ cesy skupiania sie tluszczu w mleku, mia¬ nowicie proces tworzenia sie smietanki i tworzenie sie masla. Przy tworzeniu sie smietanki chodzi o tak zwany ortokine- tyczny efekt skupiania isie ^wedlug Wieg- nera), przyczem zmiana otoczek bialko¬ wych dookola kuleczek tlusizozu nie zacho¬ dzi.Wskutek pedu do góry na powierzchni mleka powstaje podczas stania warstwa, wzbogacona w tluszcz, tak zwana warstwa smietanki, przyczem w smietance tworza sie luzne skupienia, dajace sie latwo znowu rozpraszac.W przeciwienstwie do tego zjawiska, przy procesie wytwarzania masla chodzi bezwatpienia o nieodwracalny efekt skupia¬ nia sie. Zupelne skupianie sie, jakiem jest tworzenie sie masla, nastepuje wtedy, gdy czastki ulegaja zupelnemu rozladowaniu przez podwyzszenie zawartosci elektrolitu W cieczy zewnetrznej. Jednak w swiezem mleku skupianie sie z wytwarzaniem masla nie nastepuje bezposrednio nawet po zwiek¬ szeniu zawartosci elektrolitu, natomiast skupianie sie to jest mozliwe dopiero wtedy, gdy ochronne otoczki hiajkowe kuleczek tlusizozu sa usuniete, albo w kazdym razie sa znacznie zredukowane. Stanowi to istot¬ na róznice w porównaniu z procesem two- rzenia sie smietanki.W praktyce daje sie zauwazyc, ze lyy- twanzanie sie masla zachodzi w nastepuja¬ cych warunkach: 1) gdy inleko lub smie¬ tanka wskutek naturalnego zakwiasizenia — 2 —(wplyw bakteryj) uzyskala pewien stopien kwasowosci (dojrzewanie smietanki); 2) gdy mleko lub smietanka, zakwaszona do najodpowiedniejszego stopnia, ulega ob¬ róbce mechanicznej, a wiec wstrzasaniu, zbi¬ janiu i i d.; 3) jest ogólnie przyjete, co zostalo równiez potwierdzone doswiadcze¬ niami 0. Rahna, ze do wytwarzania sie masla potrzebna jest obecnosc piany, która wytwarza sie przez wymieniona w punkcie 2-im obróbke mechaniczna zapomoca po¬ wietrza atmosferycznego lub innego ga&u.Wynalazek niniejszy ma na celu u- wzglednienie w najprostszy i najskutecz¬ niejszy sposób tych trzech warunków, aby skrócic czas wytwarzania sie masla, po¬ trzebny dotychczas. Mianowicie doswiad¬ czenia wykazaly, ze wytworzenie sie masla mozna, w przeciwienstwie do wszystkich dotychczas proponowanych sposobów, osia¬ gnac znacznie szybciej i prosciej, jesli mleko albo smietanke, przesycona bezwodnikiem kwasu weglowego, poddawac bezposrednio silnemu zbijaniu, przyczem podczas procesu tego ciecz winna znajdowac sie pod cisnie¬ niem bezwodnika kwasu weglowego.Dzieki temu zachodza nastepujape zja¬ wiska.Przez przesycenie mleka bezwodnikiem kwasu weglowego pod cisnieniem kilku at¬ mosfer zwieksza sie natychmiast stezenie jonów wodorowych w ukladzie, podczas gdy przy obecnie stosowanych sposobach wytwarzania masla osiaga sie dopiero po pewnym czasie (przez naturalne wytwarza¬ nie kwasu mlekowego zapomoca bakteryj) stopien kwasowosci, czyniacy ml^ko i smie¬ tanke dojrzalemi do przetworzenia na ma¬ slo. Wedlug niniejszego sposobu1 mleko staje sie wiec natychmiast ,,dojrzalem do przerobienia na maslo".Nastepnie trwale przesycenie bezwod¬ nikiem kwasu weglowego materjalu, prze¬ rabianego ma maslo, posiada te 'zalete, ze uzyskuje sie powiekszenie liczby peche¬ rzyków gazu, a wiec i powiekszenie calko¬ witej powierzchni granicznej: bezwodnik kwasu weglowego — ciecz, co wzmaga sto¬ sunkowo tworzenie sie piany.Nastepnie, przy stalem nadcisnieniu, w przeciwienstwie do znanych sposobów wy¬ twarzania masla z zastosowaniem przeply¬ wajacego powietrza sprezonego, wyzysku¬ je sie te okolicznosc, ze bialko ochronne wykazuje wieksze powinowactwo do bez¬ wodnika kwasu weglowego, niz do powie¬ trza, wskutek czego adsorbcja cial bialko¬ wych ^taje sie wieksza na powierzchni gra¬ nicznej bezwodnika kwasu weglowego — ciecz, niz na powierzchni granicznej po¬ wietrza — ciecz.Oprócz tego dzialanie ochronne bialka oslabia sie przy stosowaniu bezwodnika kwasu weglowego wskutek kwasnego od¬ czynu (zwiekszone stezenie jonów wodoro¬ wych).Uwzglednienie wszystkich tych faktów fizyko - chemicznych przez niniejszy wy- nalaizek umozliwia zredukowanie czasu wy¬ twarzania sie masla z minut do sekund, przyczem produkt przeróbki mas mleka lub smietanki, traktowanych w ten sposób bez¬ wodnikiem kwasu weglowego, jest swiez¬ szy, przyjemniejszy w smaku i trwalszy, niz przy obróbce zapomooa powietrza. Mia¬ nowicie, badania bakteriologiczne dopro¬ wadzily do wniosku, ze przy stosowaniu bezwodnika kwasu weglowego wedlug ni¬ niejszego sposobu zachodzi bardzo silna ad¬ sorbcja mikroorganizmów przez ten gaz, dzieki dzemu maslo, wytworzone w ten spo¬ sób, jest ubozsze w bakterje.Proponowano juz, aby powietrze, za¬ warte w beczce z maslem, ze wzgledu na jego dzialanie utleniajace i sprzyjajace rozwojowi bakteryj, usuwac bezwodnikiem kwasu weglowego bez nadcisnienia, jednak¬ ze przy tym zabiegu nie osiagnieto, naprzy- klad, natychmiastowego zwiekszenia steze-, nia jonów wodorowych przez przesycenie gazem, co jest jednym z celów niniejszego wynalazku, Z mleka, nieprzesyconego bez- — 3 —wodnikiem kwasu weglowego i nie znajdu¬ jacego sie pod stazem nadcisnieniem oraz nie poddawanego szybkiej (bez przerwy) mechanicznej obróbce, otrzymuje sie tylko mleka dla picia z zawartoscia bezwodnika kwasu weglowego, ze wzgledu na niewysia- piigmie zjawiska nieodwracalnego skupiania sie, Przez stosowanie samego tylko prze¬ plywu sprezonego powietrza, zwlaszcza, bez mechanicznego zbijania mleka lub smietan¬ ki, i nie w hermetycznie zamknietem naczy¬ niu cisniieiniowem, nie osiaga sie, jak wyzej powiedziano, ani natychmiastowego dojrze¬ wania masla, ani istotnie silnej adsorbcji bialka ochronnego, Poza tern nie usuwa sie szkodliwego dzialania tlenu powierza.Na rysunku przedstawiony jest" przyklad wykonania urzadzenia, zapomoca którego mozna wykonywac sposób wedtlug wynalaz¬ ku. Fig. 1 przedstawia urzadzenie to w wi- dpiku zgóry, a fig. 3 i 4 przedstawiaja szczególy.Zbioirnik nadcisnieniowy 1, wykonany np, ze szkla, kamionki, odpowiedniego me¬ talu lub podobnego materjalu, jest zamknie¬ ty u dolu i posiada u góry wielko zamyka¬ jace 2, uszczelnione tak, iz zbiornik ten moze byc szczelnie zamkniiety przy panuja- cem wewnatrz nadcisnieniu gazu.Wieko zamykajace moze byc mocno przycisniete do uszczelnienia i zbiornika cisnieniowego / np. zapomoca sworzni sru¬ bowych, osadzonych obracalnie na czopach 3, i zapomoca nakretek skrzydelkowych 4.Na plycie podstawowej 5 osadzony jest na stale zibóornik cisnieniowy 1. W wieku 3 osadzone sa pionowo i obracalnie dwie osie 6; Na osiach tych osadzone sa dziurkowane skrzydla 7, których obreby dzialania za- chodza na siebie (fig. 3 i 4). Obie osie 6 sa obracaine zapomoca 'zazebiajacych isie ze so¬ ba kól 8. Jedno z tych kól 8 jest palaezone przekladnia 9 z kolem 10. Narzady 6 i 7 tworza tu mp. mechanizm wewnetrzny do energicznego oddzialywania na zawartosc zbiornika ósniienia. Silnik elektryczny // wipcawia w szybki olbrót zapomoca paisa 12 feofo 10, a wec i mechanizm wewnetrzny 6, 7. Butla 13 z bezwodnikiem kwasu weglowe¬ go jest polaczona poprzez skrzynie roz¬ dzielcza 14 z przewodem gazowym 15, pro¬ wadzacym do wnetrza zbiornika cisnienio¬ wego .1. Przewód odprowadzajacy 16 pro¬ wadzi z wnetrza zbiornika cisnienioiwego / nazewnatrz. Skrzynia rozdzielcza posiadia np. przyciski rozdzielcze 17 do otwierania i zamykania obu przewodów 15 i 16, na¬ stepnie skale manometru 18 do mierzenia i regulowania nadcisnienia w zbiorniku ci¬ snieniowym 1, przyciski do uruchomiania wylacznika czasowego, rozrzadzajacego sil¬ nik elektryczny i podobne czesci. PL