Stwierdzono, iz mozna uzyskac cenne produkty, jesli na dowolne zwiazki orga¬ niczne, zawierajace w czasteczce jedna lub kilka oksygrup, grup karboksylowych lub aminowych, podziala sie takiemi ilosciami tlenku etylenowego lub otrzymanego z nie¬ go eteru ipoliglikolu, wzglednie zwiazkami, wytwanzajacemi wymienione zwiazki, iz do czasteczki produktu wyjsciowego przyla¬ czaja sie przynajmniej cztery grupy (O . CH2 . CH2), wskutek czego tworza sie zwiazki o wzorze R — (O.CH2 — CH2)t .0 — CH2 — CH2.OH W produktach kondensacji otrzymanych w ten sposób, o ile zawieraja one jeszcze wolne grupy hydroksylowe, zamienia sie grupy hydroksylowe grupami zdolnemi do reakcji. Jako materjaly wyjsciowe wcho¬ dza w rachube takie zwiazki organiczne, które posiadaja jedna lub wieksza liczbe jednakowych lub niejednakowych wymie¬ nionych grup, nip. kwasy karbonowe, alko¬ hole, gliceryna, glicerydy, fenole, oksy- kwasy, amidy kwasowe, aminy, oksyalky- loaminy, mocznik, tauryna, oksyalkylosul- fokwasy i podobne zwiazki.Na wymienione materjaly wyjsciowe mozna dzialac tlenkiem etylenu albo wy¬ twarzajacemu go matefrjalami, ewentualnie przy zastosowaniu katalizatorów i cisnienia.Reakcje prowadzic mozna w wyzszej tem¬ peraturze z zastosowaniem srodków rozpu¬ szczajacych albo rozcienczajacych, przy- czem czasteczki tlenku etylenu ukladaja sie szeregowo, wiazac sie ze soba, jak w ete¬ rach. W zaleznosci od ilosci uzytego tlenku mozna 3 lub wieksza liczbe grup —C2ff4— ulozyc w szeregi. Produkty, wytwarzane wten sposób, posiadaja bardzo cenne wlas¬ nosci* Rozpusizczaja sie one albo rozprasza¬ ja w wodzie i wykazuja wybitne zdolnosci zwilzania, pienienia i czyszczenia tak, iz moga znalezc szerokie zastosowanie w prze¬ mysle wlókienniczym, skórzanym i papier¬ nictwie, np. przy karbonizacji, mercery- zacji, w apreturze, przy warzeniu, praniu, farbowaniu, drukowaniu i tak dalej. W ostatnich dwóch przypadkach wykazuja one wybitne dzialanie egalizujace. Wazna zale¬ ta tych zwiazków jest to,: ze sa one naogól praktycznie obojetne i nie atakuja wlókna.Przy uzyciu mydel i podobnych materjalów oraiz jednoczesnie powyzszych produktów niema obawy tworzenia sie nierozpuszczal¬ nych zwiazków wapniowych lub magnezo¬ wych.Zwiazki wedlug wynalazku nadaja sie ponadto jako srodki rozpraszajace i rozpu¬ szczajace tluszcze, oleje, zywice, woski, barwniki, sadze, weglowodory i t d.; po¬ nadto mozna je stosowac z korzyscia jako srodki zmiekczajace filmy, tasmy, laki i tak dalej. Produkty kondensacyjne wielo- wartosciowych fenoli lub ich pochodnych, np. sulfokwasówt i tlenków alkylenowych nadaja sie równiez do uzytku jako garbniki oraz w przemysle kosmetycznym, farma¬ ceutycznym, spozywczym albo w procesach enzymatycznych, w których niedozwolone jest stosowanie srodków zwilzajacych, za¬ wierajacych grupy sulfonowe. Materjaly lepkie wymienionego rodzaju nadaja sie równiez do wytwarzania olejów przedzalni¬ czych, smarowych i wiertniczych.Produkty, otnzymywane wedlug wyna¬ lazku, posiadaja zwykle jedna lub wieksza liczbe wolnych jeszcze grup hydroksylo¬ wych, które mozna zamieniac na grupy zdolne do reakcji. Do tego celu nadaja sie przedewiszystkiem kwasy, które reaguja z wytworzeniem estru, np. kwas siarkowy, fosforowy, ftalowy, kwasy tlusizczowe i ich pochodne, chlorowcopochodne i tak dalej.Mozna równiez po (podstawieniu grupy hy¬ droksylowej chlorowcem wprowadzic w drodze wymiany zwiazki zasadowe, jak aminy, amidy kwasowe, zwiazki, zawieraja¬ ce grupy hydroksylowe, i tak dalej. Wszyst¬ kie powyzsze kombinacje dostarczaja rów¬ niez cennych srodków pomocniczych do uzytku w przemysle wlókienniczym, skó¬ rzanym, papiernictwie i lakiernictwie. Opi¬ sane produkty kondensacyjne mozna stoso¬ wac same lub razem z innemi srodkami.Naprzyklad, preparaty z wymienionych produktów i mydla, oleju tureckiego, sapo¬ niny, organicznych sulfokwasów, kleju, sub- stancyj guciowych, dekstryny lub innych koloidów, soli, np. isoli kuchennej lub glau- bersklej, albo organicznych rozpuszczal¬ ników, srodków bielacych, np. nadboranów i tak dalej, albo innych srodków, posiadaja bardzo cenne wlasnosci.Przyklad I. W autoklawie ogrzewa sie 1,06 kg glikolu dwuetylowego z dodatkiem 15 g siarczanu niklu do 150° i dodaje male- mi dawkami 8,8 kg tlenku etylenu. Cisnie¬ nie wynosi okolo 10 atm. Po wprowadzeniu calej ilosci tlenku etylenu ogrzewa sie w dalszym ciagu tak dlugo, az cisnienie spadnie prawie calkowicie. Otrzymuje sie z wydajnoscia ilosciowa bezbarwny pro¬ dukt, rozpuszczalny w wodzie, który przy farbowaniu bawelny barwnikami kadzio- wemi dziala egalizujaco. Produkt ten ma równiez zastosowanie przy apreturowaniu bawelny.Przyklad II. W autoklawie w tempe¬ raturze okolo 180°C traktuje sie 200 czesci wagowych mieszaniny wyzszych alkoholi, która uzyskuje sie przez uwodornianie ole¬ jów lub tluszczów i która zawiera przewaz¬ nie alkohole o wzorze C^H^OH do ClsH37OH, przyczem okolo 50% stanowi alkohol dodecylowy, 400 czesciami wago- wemi tlenku etylenu, którego dodaje sie stopniowo malemi porcjami. Produkt, wy¬ tworzony w ten sposób, posiada dzialanie zwilzajace, piorace i emulgujace oraz wlas¬ nosci koloidu ochronnego i nadaje sie zna- .— 2 -komicie do prania welny potnej i wyrobów welnianych. Traktujac np. 10 g welny pot¬ nej przez XA godziny w temperaturze 45°C w kapieli, zawierajacej na litr 3 g przyto¬ czonego produktu kondensacyjnego, otrzy¬ muje sie po oplakaniu doskonale oczyszczo¬ na welne, przyjemna w dotyku.Produkt mozna równiez miesizac pusizczalnikami, np. eterem glikolowomo- nokrezylowym, tetrahydronaftalenem, czte- rochlonkiem wegla i tak dalej. Po dodaniu wody otrzymuje sie bardzo dobre emulsje wymienionych rozpuszczalników. Równiez udalo sie przez dodanie niniejszego1 produk¬ tu (np. w ilosci 10%) do oleju maszynowe¬ go, oleju parafinowego albo innych olejów, nierozpuszczalnych w wodzie, nadac tym olejom zdolnosc tworzenia z woda emul- syj.Przez wprowadzenie grup sulfonowych mozna jeszcze zwiekszyc dzialanie zwilza¬ jace produktu. Mozna go miedzy imnemi stosowac w roztworach karbonizacyjnych.Przyklad III. Mieszanine, skladajaca sie z 3 czesci produktu kondensacyjnego, otrzymanego przez przylaczenie okolo 16 czasteczek tlenku etylenu do dwuetyleno¬ glikolu o wzorze OH — CH2 — CH2 — O— CH2 — CH2 — OH, oraz 1 czesci kwasu olejowego lub rycynowego, ogrzewa sie do 130°C. Otnzymany produkt kondensacji roz- pusszfcza sie w wodzie i jest odporny na dzialanie wapna i kwasu. Posiada on po¬ nadto doskonala zdolnosc pienienia, prania, zwilzania i emulgowania. Jesli do oliwy dodac mniej niz 10% tego produktu, otrzy¬ muje sie przy rozcienczaniu woda doskona¬ le i trwale emulsje.Przyklad IV. 3 czesci produktu kon¬ densacyjnego, otrzymanego dzialaniem oko¬ lo 28 moli tlenku etylenu na kazdy mol dwuetylenoglikolu w sposoby opisany w przykladzie I, ogrzewa sie z 1 czescia mie¬ szaniny, otrzymanej przez katalityczne uwodornienie oleju orzechowego i zawiera¬ jacej alkohole, zwlaszcza alkohol dodecylo- wy, Otrzymany brunatny, lepki produkt na¬ daje sie do prania welny i posiada dosko¬ nala zdolnosc zwilzania. Produkt posiada równiez wlasnosc egalizowania i moze byc stosowany jako namiastka zaprawy mydla¬ nej przy barwieniu jedwabiu.Produkty, wytworzone wedlug przykla¬ dów III i IV, nadaja sie do zapobiegania wytracaniu sie mydel wapniowych, które w przemysle wlókienniczym dzialaja szkodli¬ wie, równoczesnie rozpuszczaja one mydla wapniowe tak, iz mozna je stosowac razem z mydlem w twardej wodzie. Ponadto dzie¬ ki odpornosci na dzialanie wapna i soli gorzkiej nadaja sie one jako srodki zmiek¬ czajace i natluszczajace wyroby tkackie; srodki te moga byc uzywane osobno albo razem z masami do apretury.Przyklad V. 1 mol dwuetylenoglikolu ogrzewa sie z 20 molami tlenku etylenu w autoklawie do 15Ó°C i rozpuszczalny w wo¬ dzie produkt, otnzymany w ten sposób, ogrzewa sie z równa iloscia kwasu olejowe¬ go przez 2 godziny do 160aC. Otrzymuje sie rozpusizczalny w wodzie olej, posiadaja¬ cy doskonale wlasnosci piorace i nadajacy sie specjalnie do prania welny potnej.Mozna go równiez stosowac jako dodatek do kapieli, usuwajacej szlichte, oraiz do emulgowania oleju kostnego.Przyklad VI. 1 czasteczke oktodecylo- aminy ogrzewa sie z 18 czasteczkami tlenku etylenu w autoklawie pod cisnieniem do temperatury okolo 150aC. W ten sposób otrzymuje sie produkt, rozpuszczalny w wodzie i posiadajacy zdolnosc zwilzania.Ponadto jest on doskonalym srodkiem ega- liizujacym przy farbowaniu bairwtnikami ka- dziowemi lub kwasnemi. Przy farbowaniu brylantowym fioletem indantrenowym 2 R bieloniej merceryzowanej satyny bawelnia¬ nej wystarczy dodatek 0,l-i-0,2 gna litrka¬ pieli w celu uzyskania równomiernego wy- farbowania. Bardzo równomierne wyfarbo- wanie otrzymuje sie równiez, jesli szewiot weliniany barwi sie w kapieli, zawierajacej0,25% blekitu antrachinonoiwego SR eictra, 0,08% zólcieni prawdziwej do welny 3G, 0fi5% czerwoaego barwtiika, otrzymanego wedlug niemieckiego patentu Nr 288838, orfty 10% kwasnego siarezainu sodowego, przez 1 godzine w temperaturze wrzenia z dodatkiem 0,25 g wyzej wymienionego produktu kondensacji oktodecyloaminy i tlenku etyitenu. Ptry barwieniu albo emul¬ gowaniu moóna równiez stasowac zasado¬ wo reagujace produkty w postaci ich soli, nip, z organflcznemi swlfokwa^ami, jak estrów kwami siairkowego wyzej czasteczkowych alkolwdi alifatycznych lub kwaisów alkylo- sulfowowycli.W podobny sposób zachowuja sie rów¬ niez produkty, otrzymane dzialaniem tlen¬ ku etylenu na tluszcz iz welny wedlug przy¬ kladu XII L Zwlaszcza nadaja sie one jako dodatek do alkalicznych, obojetnych i kwas¬ nych kapieli barwiacych.Produkt o podobnych wlasnosciach moz¬ na otrzymac, stosujac zamiast oktodecylo- amaay oksyetylodktodecyloamine, wytwo¬ rzona np* przez dzialanie oksyetyloamina na ester oktodecylowy kwasu siarkowego.Przylaczajac 4 -r-10 czasteczek tlenku ety¬ lenu do 1 czasteczki estru trójetanoloaminy i kwasu olejowego lub stearynowego albo do 1 czasteczki amidu kwasu olejowego lub naftenowego, otrzymuje sie równiez rozpu¬ szczalne w wodzie produkty, nadajace sie do apretury lub warzenia.Przyklad VII. Do 270 czesci (= 1 mol) alkoholu oktodecylowego, w którym zawie¬ szono 3 czesci tomsilu, wprowadza sie, mie¬ szajac, w temperaturze 80°C 660 czesci {= 15 moli) tlenku etylenu. Po odsaczeniu tonsiku otrzymuje sie po ochlodzeniu mase, rozpuszczalna w wodzie, krzepnaca jak wosk. Produkt ppsiada wybitne dzialanie egalizujace przy barwieniu barwnikami ka- dziowemi i ulatwia w duzej mierze nasiaka¬ nie barwnikiem merceryzowanych nici ba¬ welnianych albo jedwabiu do haftowania przy barwieniu barwnikami kadziowemi.Jesli nip. barwic merceryzowane nici bawel- niajne albo silnie skrecaoe nici z jedwabiu sztucznego przy pomocy 5f5% blekitu in- damtrenowego RS znanym sposobem z do¬ datkiem 5 g otrzymanego produktu reakcji na 1 litr kapieli farbiarskiej, uzyskuje sie doskonale wybarwione nici.Jesli w ten sam sposób przylaczy sie do dekanolu albo dodekanolu 8 -*- 12 czaste¬ czek tlenku etylenu, otrzymuje sie bezbarw* ne albo lekko na zólto zabarwione oleje klarownie, rozpuszczalne w wodzie, które w alkalicznej, obojetnej i kwasne) kapieli sta* nowia doskonale srodki zwilzajace, bardzo odporne na dzialanie substancyj, nadaja¬ cych twardosc wodzie, albo na dzialanie so¬ li metali.Przez przylaczenie 5-^-6 czasteczek tlenku etylenu do alkoholu cetylowego uzy¬ skuje sie produkt, który nadaje chrzest jedwabiowi sztucznemu, np. wiskozie.Przyklad VIII. 1 czesc kwasu olejo¬ wego ogrzewa sie w autoklawie do 160°C i przy cisnieniu do 10 atm dodaje nastepnie stopniowo 4 -s- 10 czesci tlenku etylenu. Po dodaniu calkowitej ilosci tlenku etylenu ogrzewa sie tak dlugo, az cisnienie spadnie zupelnie. Lepki, latwo rozpuszczalny w wo¬ dzie obojetny olej, otrzymany w ten sposób, posiadla zdolnosc prania, emulgowania oraz zwilzania. Wskutek charakteru tluszczowe¬ go i trwalosci wobec czynników, nadaja¬ cych twardosc wodzie, nadaje sie on swiet¬ nie do apretury oraz jako smar w prze¬ mysle wlókienniczym. Zamiast kwasu ole¬ jowego mozna równiez uzyc oleju rycyno¬ wego.Przyklad IX. 1 mol alkoholu oktode- cylowego ogrzewa sie z 6 molami tlenku etylenu w autoklawie, az przestanie spa¬ dac cisnienie. W ten sposób uzyskuje sie lepki olej, który stanowi produkt przyla¬ czenia tlenku etylenu do alkoholu oktode¬ cylowego. Jesli powyzszy produkt trakto¬ wac, ewentualnie przy zastosowaniu srod¬ ka rozpuszczajacego lub rozcienczajacego, - 4 —kwasem chlorosulfonowym w stosunku mo¬ lowym, otrzymuje sie produkt, rozpu¬ szczalny w wodzie, który mozna stosowac bezposrednio albo po zobojetnieniu alkal- jami, amonjakiem lub aminami jako sro¬ dek do prania, , Jesli np. stosowac roztwór, zawieraja¬ cy w 1000 czesciach wody 3 czesci soli so¬ dowej estru kwasu siarkowego, wytworzo¬ nego przytoczonym sposobem, do mycia welny potnej, otrzymuje sie juz po 15 mi- nutowem traktowaniu w temperaturze 45° -i- 50°G, przy stosunku kapieli 1 : 50, doskonale wymyty towar.Przyklad X. Do 268 czesci oktodekan¬ diolu, otrzymanego przez katalityczna re¬ dukcje oleju rzepakowego, dodaje sie 2 czesci lugu sodowego iw temperaturze 70° -h- 80°C wprowadza 660 czesci tlenku etylenu. Masa, krzepnaca przy ochlodze¬ niu, rozpuszcza sie w wodzie i posiada wlasnosc zwilzania oraz doskonale wlas¬ nosci jako koloid ochronny. Produkt two¬ rzy latwo rozpuszczalne sole metali tak, iz mozna go stosowac w farbiarstwie, dru¬ karstwie lub przy bieleniu, poniewaz nie zostaje on wytracany solami metali.Przyklad XI. Produkt, otrzymany we¬ dlug przykladu VII z 15 moli tlenku ety¬ lenu i 1 mola oktodekandiolu, mozna je¬ szcze zestryfikowac w grupie OH. Na- przyklad przez 8 godzinne ogrzewanie 5 czesci tego produktu z 1 czescia kwasu ole¬ jowego w temperaturze 180°C otrzymuje sie produkt, rozpuszczalny w wodzie, na¬ dajacy sie do emulgowania lub jako kolo¬ id ochronny.Jesli np. rozpuscic 5% powyzszego produktu reakcji w oleinie i wlewac mie¬ szanine, mieszajac, powoli do wody, otrzy¬ muje sie doskonala emulsje.Przyklad XII. 1 czesc wagowa mie¬ szaniny alkoholów, otrzymanych przez utlenienie parafiny, ogrzewa sie z 2 cze¬ sciami wagowemi tlenku etylenu w obec¬ nosci np. tonsilu do temperatury 80° -t- 90°C, dopóki produkt nie stanie sie (rozpu¬ szczalnym w wodzie. W ten sposób otrzy¬ muje sie olej lepki o swietnej zdolnosci zwilzania.Przyklad XIII. 1 czesc wagowa tlu¬ szczu z welny ogrzewa sje w autoklawie z 2 czesciami tlenku etylenu do okolo 100°C w obecnosci tonsilu. Otrzymuje sie produkt o konsystencji masci, rozpuszczalny w wo¬ dzie i nadajacy sie doskonale do apretury.Przyklad XIV. Na \ czesc wagowa glicerydu monoolejowego dziala sie w temperaturze 100° -¦- 150°C 2 czesciami wagowemi tlenku etylenu. Otrzymany pro¬ dukt rozpuszcza sie w wodzie i nadaje sie do przedzenia i smarowania oraz jako olej wrzecionowy lub olej smarowy.Przyklad XV. Do 270 czesci (= 1 mol) oktodekandiolu dodaje sie 2,7 cze¬ sci lugu sodowego 40°Be, nastepnie wpro¬ wadza sie, mieszajac, w temperaturze 130° h- 140°C 660 ^880 czesci (okolo 15 do 20 moli) tlenku etylenu.Produkt reakcji, krzepnacy przy ozie¬ bianiu jak wosk, rozpuszcza sie bardzo do¬ brze w wodzie i w wiekszosci organicznych rozpuszczalników. Ponadto dziala on ega- lizujaco przy farbowaniu barwnikami ka- dziowemi i ulatwia przenikanie barwnika w merceryziowanych niciach bawelnianych lub jedwabiu do haftowania.Barwiac np. merceryzowane nici bawel¬ niane albo silnie skrecone nici sztucznego jedwabiu przy pomocy 5,5% blekitu in- dantrenowego RS znanym sposobem z do¬ datkiem 5 g produktu, otrzymanego wedlug niniejszego sposobu, na 1 litr kapieli far- biarskiej, uzyskuje sie nici dobrze przefar- bowane. Barwiac jedwab sztuczny, np. jedwab miedziowy, przy pomocy 0,5 % bry¬ lantowego fioletu indantrenowego RR al¬ bo mieszanina, skladajaca sie z 0,5% ble¬ kitu indantrenowego RS oraz 0,5% zól¬ cieni indantrenowej 3RT, z dodatkiem 0,1 h- 0,5 g wyzej przytoczonego produktu kondensacji na 1 litr kapieli barwiacej, — 5 —utyskuje sie równomierne wyfarbowania bez zarzutu. Prócz tego zwieksza sie trwa¬ losc kadzi. Przy wytwarzaniu barwników azowych na wlóknie dodatek powyzszego produktu do roztworu dwuazonowego zwieksza znacznie trwalosc na tarcie.Produkt, otrzymany wyzej opisanym sposobem, rozpuszcza sie przy ogrzewaniu klarownie w oleinie. Jesli np. rozpuscic 2 -H- 5 czesci produktu w| 100 czesciach ole- iny i wlewac, mieszajac, powoli do wody, otrzymuje sie trwale i skuteczne emulsje.Przez przylaczanie tlenku etylenu do kwa¬ su montanowego w sposób opisany otrzy¬ muje sie masy o konsystencji podobnej do wosku pszczelnego, latwo emulgujacego sie, a nawet rozpuszczajace w wodzie.Jesli wedlug wyzej opisanego sposobu przylaczy sie do 1 mola dekanolu albo 1 mola dodekanolu, wzglednie mieszaniny alkoholów, otrzymanej przez katalityczna redukcje tluszczu kokosowego lub oleju z pestek palmowych, 8 -h- 12 moli tlenku etylenu, to uzyskuje sie bezbarwne, rozpu¬ szczalne w wodzie oleje lub pólstale masy, które sa doskonalemi srodkami zwilzajace- mi w kapieli alkalicznej, obojetnej lub kwasnej, nadzwyczaj odpornemi na dzia¬ lanie czynników, nadajacych twardosc wódzie, lub na dzialanie soli metali. Moz¬ na je stosowac do wszelkich celów, gdy chodzi o zwilzanie, równiez jako dodatek do srodków zraszajacych lub do zwalcza¬ nia szkodników. Prócz swietnego dzialania jako koloidy ochronne produkty te posiada¬ ja równiez znaczna zdolnosc rozpraszaja¬ ca; osady mydel wapniowych, które po¬ wstaja przy uzyciu mydla w twardej wo¬ dzie, mozna przy pomocy opisanych pro¬ duktów kondensacyjnych ponownie prze¬ prowadzic calkowicie do roztworu.Przez odpowiednie przylaczenie 5 -=- 6 moli tlenku etylenu do alkoholu cetylowe- go otrzymuje sie produkt, który nadaje sztucznemu jedwabiowi, np. wiskozie, chrzest w dotyku. Jesli powyzszy produkt reakcji ogrzac z równa iloscia ptoduktu polimeryzacji tlenku etylenu przy (zacho¬ waniu temperatury 120°C przez 2 -r- 3 go¬ dziny w prózni, otrzymuje sie produkt o wlasnosciach egalizujacych.Przyklad' XVI. Do 51 czesci mieszaniny alkoholów, uzyskanych przez katalityczna redukcje oleju olbrotowego, wpriólwaidza sie 88 czesci tlenku etylenu w obecnosci alkaljów w temperaturze 120°C. Otrzymuje sie produkt o wybitnej zdolnosci zwilzania i egalizowania, emulgowania wosku japon¬ skiego albo estrów glikolowych kwasów montanowych.Jesli zamiast 51 czesci mieszaniny al¬ koholów uzyje sie tylko 24 lub 12 czesci, otrzymuje sie równiez cenne produkty, któ¬ re nawet lepiej rozpuszczaja sie w wodzie.Mieszaniny otrzymanych produktów z woskami naturaljiemi, parafina i tak dalej mozna z latwoscia emulgowac z organicz- nemi rozpuszczalnikami, np. terpentyna.Emulsje takie mozna przerabiac w celu wytwarzania past do obuwia, zapraw do podlóg lub innych srodków do wytwarza¬ nia polysku.Przyklad XVII. Na 2 mole produktu kondensacyjnego, otrzymanego przez przy¬ laczenie 20 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu oktododecylowego w obecnosci alkalj ów, dziala sie po zakiwaszeniu przez wprowadzenie chlorowodoru w ciagu 4 -+- 6 godzin 1 molem acetaldehydu, mieszajac i stosujac chlodnice zwrotna. Wode, wy¬ tworzona podczas reakcji, oraz ewentual¬ nie obecny jeszcze chlorowodór usuwa sie z produktu reakcyjnego przez traktowanie pod zmniejszonem cisnieniem i produkt reakcji ewentualnie zobojetnia sie. Otrzy¬ muje sie olej, który z korzyscia mozna sto¬ sowac jako srodek zmiekczajacy w prze¬ mysle wlókienniczym.Przyklad XVIII. Na 1 mol alkoholu oktodecylowego dziala sie w autoklawie 6 molami tlenku etylenu w obecnosci 1% lu¬ gu sodowego. Otrzymuje sie produkt, na- — 6 —dajacy sie swietnie do wyrobu pasl, kre¬ mowi i t. d. Jesli zmieszac, ogrzewajac, 12 czesci wymienionego produktu kondensacji z 18 czesciami wazeliny i 10 czesciami ole¬ ju parafinowego i nastepnie zadac otrzy¬ many produkt, mieszajac ostroznie, 60 cze¬ sciami wody, otrzymuje sie paste, nadaja¬ ca sie jako krem do skóry. Podobna miesza¬ nine otnzymuje sie z 10 czesci wyze} wymienionego produktu kondensacji, 20 czesci oleju parafinowego, 3 czesci oleju arachidowego oraz 67 czesci wody.Przyklad XIX. Na 1 mol produktu, otrzymanego przez kondensacje 1 mola al¬ koholu cetykwego z 4 molami tlenku pro¬ pylenu, dziala sie w eterowym roztworze w temperaturze ponizej 10°C 1 molem kwasu chlorosulfonowego. Skoro .próbka mieszaniny reakcyjnej rozpusci sie calko¬ wicie w wodzie, przenosi sie mase na lód, odparowuje eter i zobojetnia wodny roz- i okolo 3 czesci produktu kondensacji 1 mola alkoholu dodecylowego i okolo 9 moli tlenku etylenu. Wymieniona mieszanina rozpuszcza sie dobrze w oleju maszynowym i tworzy w wodzie bardzo trwale emulsje, trwale nawet w twardej wodzie.W podobny sposób mozna wytwarzac emulsje z oliwy, jesli przytem stosuje sie zamiast obu wyzej wymienionych produk¬ tów, produkt dzialania 2 do 3 czesci tlen¬ ku etylenu na 1 czesc mieszaniny, sklada¬ jacej sie z alkoholu oleinowego i kiwasu z oleju kokosowego pod cisnieniem.Przyklad XXII. 4 -s- 5 czesci produk¬ tu, otrzymanego dzialaniem okolo 9 moli tlenku etylenu na 1 mol mieszaniny alko¬ holowej, skladajacej sie glównie z alkoho¬ lu dodecylowego, stapia sie z 1 czescia kre¬ zolu jednochlorowego, unikajac zbyt silne¬ go ogrzania. Wprowadzajac powyzs&a mie¬ szanine do w*ody i mieszajac, otrzymuje sie twór alkaljami albo arganioznemi Steinami* Roztwór mozna zastosowac bezposrednio do prania luznej welny. Mozna równiez obojetny roztwór odparowac i uzyskac sro* dek do prania, posiadajacy postac stala.Przyklad XX. Na 1 mol trójetanoloa* miny dziala *ie w autoklawie z dodatkiem drobnych ilosci alkaljów zracych 6 ^h- 8 molami tienku etylenu, nastepnie ogrzewa 1 czesc otrzymanego produktu kondensacji z 1 czescia kwasu olejowego pod zoiniej* szonem cisnieniem przez 3 godziny do 140°C. Otrzymuje sie produkt, nadajacy sie do emulgowania nierozpuszczalnych w wodzie substancyj, np. olejów mineralnych lub parafinowych.Przyklad XXI. Do wytwarzania emul¬ sji % oleju maszynowego mozna z korzyscia uzyc mieszaniny 7 czesci esttru trójetanoilo- amimowego kwasu olejowego o wzorze trwala emulsje lub roztwór, nadajacy sie do uzytku jako srodek dezynfekcyjny.Przyklad XXIII, Jesli 3 cfcesci amidu kwasu z oleju kokosowego albo odpowied¬ niego oksyetyloainidu kwasu z oleju koko- sowego lub 3 czesci alkoholu oktodecylo* wego albo alkoholu óksyetylooktodecylo* wego albo stearynianu steafylowego stapia sie z 1 czescia produktu kondensacji, otrzy¬ manego dzialaniem 10 moli tlenku etylenu na 1 mol alkoholu oleylowtigo, otnzymuje sie przy rofccAeikganki woda pafcty lub emulsje, które mozna stosowac jako takie lub wr polaczeniu z nttienu znanemi mi do apretury i impregnacji. W podobny sposób mozna stosowac produkty dzialania tlenku etylenu na kwasy tluszczowe lub wyzsize aminy.Pnzyklad XXIV. Na 1 mol oliwy dzia¬ la sie okolo 30 molami tlenku etylenu pod cisnieniem w temperaturze 140° -4- 160°C CHs — (CH2J1 — CH: CH - (CH*h-CO-0-CHi-Cm-H(^JM *£ - 7z dodatkiem okolo 1% lugu sodowego.Otrzymuje sie geste oleje az do pólstalych mas, które, doskonale emulguja oleje ma¬ szynowe lub oliwe. Podobne produkty otrzymuje sie dzialaniem tlenku etylenu na lój wolowy, olej olbrotowy, olej soja; ste¬ arynian sfbearylowy i t. d.. Dzialanie tlenku etylenu na glicerydy moze odbywac sie równiez w obecnosci gliceryny lub innych zwiazków, sluzacych do estryfikacji. Moz¬ na równiez stosowac srodki, przyspiesza¬ jace estryfikacje, np. glicerynian wapnia.Przyklad XXV. Nieobciazona lub ob¬ ciazona tkanine jedwabna barwi sie 2% zieleni diamentowej GX albo czystego blekitu Viktoria BO, stezonego w 3% kwa¬ sie octowym, z dodatkiem 0,5 g na litr ka¬ pieli produktu, otrzymanego przez konden¬ sacje 1 mola oktodecyloaminy z 9 molami tlenku etylenu, przez 1 godzine w tempera¬ turze wrzenia. Nastepnie tkanine plódze sie i znanym sposobem ozywia w kapieli, za¬ wierajacej rozcienczony kwas octowy lub mrówkowy; Trwalosc na tarcie otrzyma¬ nych wyfadbowan jest doskonala. Zamiast wyzej wymienionego produktu kondensacji oktodecyloaminy i tlenku etylenu mozna uzyc w podobny sposób produktu konden¬ sacji alkoholu oktodecylowego i tlenku etylenu wedlug przykladu XII. Wymienio¬ ne produkty doskonale zapobiegaja wytra¬ caniu sie osadów przy wspólnem stosowa¬ niu zasadowych i kwasnych lub substan- tywnych barwników, które szkodliwie wply¬ waja na trwalosc na tarcie otrzymanych wyfarbowan tak, iz mozna równoczesnie barwic barwnikami tych dwóch grup.W pewnych przypadkach dobrze jest dodac wymienionych produktów kondensa¬ cyjnych odraizu do barwnika, otrzymujac przytem takie same wyniki. Odpowiednia mieszanine otrzymuje sie np., mieszajac ze soba 13*5%;. zieleni diamentowej GX, 13,5% produktu kondensacji alkoholu ok¬ todecylowego i tlenku etylenu (porównaj przyklad XII) i 73% dekstryny. Równiez przy farbowaniu welny barwnikami kwa- snemi mozna zapomoca przytoczonych do¬ datków polepszyc równomiernosc wyfarbo- wania i trwalosc na tarcie.Przyklad XXVI. Nici z welny meryno¬ sowej barwi sie 3% chromowego zwiazku barwnika kwasnego, 5 -h- 10% kwasu siar¬ kowego z dodatkiem 0,5 g na litr kapieli produktu kondensacyjnego, otrzymanego dzialaniem okolo 20 moli tlenku etylenu na 1 mol alkoholu oleylowego, przez, 1 godzine w temperaturze wrzenia.Zamiast wymienionego produktu kon- denisacji mozna równiez uzyc produktu dzialania tlenku etylenu na kwasy tluszczo¬ we, glicerydy kwasów tluszczowych, amidy kwasów tluszczowych lub estry kwasów tluszczowych i oksyalkyloamin, opisane w przykladach VI i XVII. Doskonale dziala¬ nie egalizujace osiaga sie, stosujac ester i monolaurynowy produktu kondensacjioko- j lo 18 moli tlenku etylenu i 1 mol trójetano- i loaminy. Równiez przy barwieniu skóry u- zyskuje sie w ten sposób wyfarbowanie bez zarzutu.Przyklad XXVII. Przy wytwarzaniu pigmentów lub laków, np. przy zastosowa¬ niu barwników azowych, kadziowych lub estrów kwasu siarkowego i leukozwiazków kadziowych, osiaga sie przez uzycie pro¬ duktów, otrzymanych przez kondensacje 1 mola oktodekandiolu i 16 moli tlenku ety¬ lenu, nadzwyczaj dobre rozproszenie pig¬ mentów. Naprzyklad 4 czesci a-naftalidu /J-oksymaftoesowego kwasu / \ V ;./ — 8 —rozpuszcza sie w 6 czesciach denaturowa¬ nego alkoholu, 2,4 czesciach lugu sodowego 0 34°Be oraz 6 czesciach wody i wjprowa- dza powyzszy roztwór do 10QO.i?zesci wody, do których dodano 1,4 czesci lugu sodowe¬ go o 34°B£. Równoczesnie rozpuszcza sie 8,75 soli czerwieni trwalej fi w temperatu¬ rze 40°C w 200 czesciach wody i zadaje 800 czesciami wody o zwyklej temperatu¬ rze. Do powyzszego roztworu dodaje sie na 1 litr kapieli 3 -5- 5 g produktu kondensacji alkoholu oktodecylowego z tlenkiem etyle¬ nu wedlug przykladu XII. Nastepnie mie¬ sza sie oba roztwory w temperaturze okolo 12°C. Barwnik azowy uzyskuje sie w nad¬ zwyczaj drohnem rozproszeniu.Przyklad XXVIII. Na 1 mol ^-naftolu dziala sie w autoklawie, zaopatrzonym w mieszadlo, 10 molami tlenku etylenu w pod¬ wyzszonej temperaturze. Otrzymuje sie produkt kondensacji, rozpuszczalny w wo¬ dzie i o doskonalej zdolnosci zwilzania, któ¬ ry z korzyscia mozna stosowac do kapieli barwiacych lub mas do szlichtowania.Przyklad XXIX. 1 czesc produktu kon¬ densacji 1 mola alkoholu oleylowego z 4 h- 5 molami tlenku etylenu stapia sie z 1 czescia soli sodowej estru kwasu siarkowe¬ go i kwasu oksystearynowego. Otrzymuje sie mieszanine, rozpuszczalna w wodzie, wykazujaca doskonala wlasnosc zwilzania i trwala w wodzie twardej. Mozna ja np. sto¬ sowac z korzyscia do kapieli bielacych.Zamiast produktu kondensacji alkoholu oleylowego i tlenku etylenu mozna równiez stosowac produkty, otrzymywane z innych alkoholów, np. z alkoholu dodecylowego i tlenku etylenu.Przyklad XXX. Na 1 czesc aminy, otrzy¬ manej przez dzialanie amonjakiem na chlo¬ rowana parafine, zawierajaca okolo 8 ato¬ mów chloru, dziala sie okolo 4 czesciami tlenku etylenu pod cisnieniem. Otrzymuje sie produkt, rozpuszczalny w wodzie i na¬ dajacy sie jako srodek, emulgujacy tluste oleje mineralne. Wymieniony produkt kon¬ densacji rozpuszcza sie klarownie w oleju mineralnym. Taka mieszanina posiada wieksza lepkosc, niz uzyty olej maszynowy; mozna ja stosowac jako smar.Przyklad XXXI. Do handlowego mydla marsylskiego lub ziarnistego dodaje sie 3-e- 15% produktu kondensacji pod cisnie¬ niem 1 mola oktodekandiolu z 15 czescia¬ mi tlenku etylenu. Otrzymuje sie preparat ipydlany, przy którego uzyciu nawet w wo^ dzie o twardosci 25 stopni niemieckich nie nastepuje wytracenie mydlk wapniowego.Wymieniony produkt mozna równiez stoso¬ wac z korzyscia do mydel toaletowych lub kapielowych oraz jako dodatek do past my¬ dlanych i innych srodków kosmetycznych, np. mydel do golenia i t. d.Zamiast wymienionego produktu mozna uzyc produktu dzialania tlenku etylenu na wysokoezasteczkowe kwasy tluszczowe lub ich glicerydy albo amidy i t. d.. Wprowa¬ dzenie produktu kondensacji moze nasta¬ pic juz przy samymi procesie wyrobu mydla z kwasów tluszczowych i glicerydów.Przyklad XXXII. Welne potna lub tka¬ nine welniana, zawierajaca olej, traktuje sie kapiela farbiarska, zawierajaca 3% czerwonego barwnika, otrzymanego wedlug patentu niemieckiego Nr 288 838, 10% soli glauberskiej i 10% kwasu octowego oraz (na litr kapieli) 2 g produktu, otrzymanego dzialaniem okolo 20 moli tlenku etylenu na 1 mol alkoholu oktodecylowego, w obecno¬ sci lugu sodowego przez 1 godzine w tem¬ peraturze wrzenia.W ten sposób otrzymuje sie dobrze oczy¬ szczony i równomiernie wyfarbowany to¬ war. Jesli zamiast wyzej przytoczonego barwnika uzyje sie równej ilosci zwiazku chromowego kwasnego barwnika, dodaje sie do kapieli zamiast soli glauberskiej i kwasu octowego 8% kwasu siarkowego i postepu¬ je, jak wyzej podano. PL