Kalibrowe krazki mimosrodowc sa ob¬ rabiane dotychczas na tokarkach, frezar¬ kach i szlifierkach. W razie obrabiania na tokarce, wiór jest zdejmowany w kierun¬ ku obrotu krazków, a wiec w plaszczyznie, prostopadlej do osi krazków. W celu otrzy¬ mania odpowiedniego wykroju udzielano trzymakowi narzedzia rozmaitych ruchów zapomoca tarczy prowadniczej i napedu slimakowego.Wedlug innego sposobu krazki obrabia¬ no wedlug szablonu narzedziem, nastawia- nem promieniowo w plaszczyznie, przepro¬ wadzonej przez os krazka. Krazki wyko¬ nywaja wtedy tylko ruch podsuwowy. Za¬ pomoca tego urzadzenia nie mozna jednak calkowicie wykonac profilu; boczne ukosy musza byc wytwarzane oddzielnie- Celem niniejszego wynalazku jest wy¬ konanie calkowitego profilu zapomoca jed¬ nego tylko urzadzenia. W mysl niniejsze¬ go wynalazku osiaga sie to dzieki temu, ze narzedzie wykonywa ruch, który sklada sie z ruchu obrotowego wzgledem swej osi oraz z kilkakrotnego okresowego przesuwania sie w kierunku promieniowym podczas kaz¬ dego obrotu narzedzia.Przesuwanie narzedzia jest uskutecz¬ niane zapomoca narzadów sterowniczych, które powoduja czesciowo ciagle, a cze¬ sciowo okresowe przesuniecia.Narzady sterownicze mozna przesta¬ wiac szablonami albo maszynami sterowni- czemi o znanej budowie.Azeby podczas obracania obrabianego przedmiotu mozna bylo zmieniac zaleznielmb :tó£zalezme nia obrotu i wielkosc promieniowego' prze¬ suniecia,zastoso^ario ^powiednie urza¬ dzenia, np. sprzegane kola zebate. Najko¬ rzystniejsze jest wykonanie urzadzenia z pionowa osia obrotu narzedzia, przyczem narzedzie dziala wtedy albo w poziomej plaszczyznie, pokrywajacej sie z plaszczy¬ zna, przeprowadzona przez osie pary kraz¬ ków, które sa jednoczesnie obrabiane, albo w plaszczyznie poziomej, znajdujacej sie poza wymieniona plaszczyzna.Na rysunku przedsitawiono przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku- Fig. 1 i 2 przedstawiaja lirzadzenie w wi¬ doku Zjprzodu i w rzucie poziomym; fig. 3— przekrój podluzny rozrzadu trzymaka na¬ rzedzia; fig, 4 — rzut poziomy rozrzadu; fig. 5 i 6 przedstawiaja przekrój podluzny i poprzeczny konika; fig. 7 — przekrój po¬ przeczny krazka kalibrowego, a fig. 8 — rozmaite przekroje osiowe krazka.Jak widac ha fig. 1 ^— 3, narzedzie 1, np. nóz do roztaczania, umocowane na trzy- maku 2, jest napedzane silnikiem 3 za po¬ srednictwem przekladni 4, kól stozkowych 5, 6, kola czolowego 7 oraz zaopatrzonego w uzebienie zewnetrzne wrzeciona 8, w którem osadzony jest przesuwnie w kierun¬ ku osiowym trzymak 2. Wrzeciono 8 posia¬ da tarczowe rozszerzenie i jest osadzone w nieruchomej oslonie 9. Promieniowe prze¬ suwanie trzymaka 2 jest uskuteczniane podczas jego obracania sie zapomoca na¬ rzadów nastawczych (fig. 3), umieszczo¬ nych we wnetrzu wrzeciona i skladajacych sie z zebatki 10, polaczonej z trzymakiem 2, z kola zebatego 11 i z drugiej zebatki ¦12. Sprezyna lub inny sprezysty narzad za¬ pewnia ruch powrotny trzymaka 2 i jego stale polaczenie z narzadami sterownicze- mi. Uruchomianie zebatki 12 nastepuje wskutek podnoszenia lub opuszczania trzpienia 13, który jest nieruchomo pola¬ czony z ta zebatka i wystaje nazewnatrz przez szczeline 14 wrzeciona 8; konce tego trzpienia sa uniócowane w klatce 15, obej¬ mujacej wrzeciono. Klatka 15, przesuwa¬ na osiowo na wrzecionie 8, znajduje sie pod wplywem nastawnych narzadów sterowni¬ czych, które oddzialywaja na dwa walki 16, umocowane na tej klatce. W przedsta¬ wianej postaci wykonania trzpien 13 prze¬ nosi nietylko ruch klatki 15 na zebatke 12 i tern samem na trzymak 2, lecz równiez ruch obrotowy wrzeciona 8 na klatke 15.Azeby jedno dzialanie trzpienia, mianowi¬ cie przenoszenie ruchu obrotowego na klat¬ ke 15, nie przeszkadzalo jego glównemu dzialaniu, mianowicie przenoszeniu ruchu postepowego .klatki na narzady nastawcze, znajdujace sie we wnetrzu wrzeciona, to ruch obrotowy moze ewentualnie byc prze¬ noszony z wrzeciona na klatke zapomoca oddzielnego sprzegla, znajdujacego sie miedzy wrzecionem i klatka. Narzady ste¬ rownicze, które oddzialywaja na polozenie klatki, skladaja sie z dwóch nastawnych czesci, to jest z pierscienia 17 i krzywej prowadnicy 18r Nastawianie pierscienia 17 jest uskuteczniane zapomoca gwintu, umie¬ szczonego na nieobracajacym sie trzyma- ku 19 pierscienia 17, zel posrednictwem ko¬ la slimakowego 20, slimaka 21, par kól stoz¬ kowych 22,23, 24,25 i 26, 27, wskutek ob¬ racania walu 28, na którym osadzone jest kolo stozkowe 27. Uruchomienie obydwóch prowadnic 18 nastepuje wskutek przesu¬ niecia zaopatrzonej w gwint tulei 29, co jest wywolane obracaniem wrzeciona 30 zapomoca kól slimakowych 31, slimaka 32, par kól stozkowych 33, 34 i 35, 36, nape¬ dzanych walem 37.Obróbka profilów, które posiadaja w przekroju osiowym ksztalt luku z bocznemi prostemi ukosami (fig. 8) nastepuje w ten sposób, ze ostrze noza podczas obracania sie w celu obrabiania dwóch zalozonych krazków kalibrowych, jest prowadzone po torze o ksztalcie luku kolowego z czterema odcinkami prostolinijnemi lub krzywemi.Tor o ksztalcie luku kolowego sluzy doprowadzenia toczacych sie walków 16 po pierscieniu 17; Podczas dalszego toczenia sie walki 16 zostaja podniesione zapomoca krzywych prowadnic 18, a ostrze noza ob¬ rabia boczne ukosy krazków przy wzrasta¬ jacym promieniu obróbki. Skoro walki 16 docieraja do najwyzszego srodkowego miejsca prowadnic 18, to ostrze znajduje sie w szczelinie miedzy obydwoma krazka¬ mi kalibrowemi, przedstawionemi na fig. 2.Nastepnie kierunek ruchu walków 16 zmie¬ nia sie, tak ze nóz przy stale zmniejszaja¬ cym sie promieniu dzialania nacina ukos drugiego krazka, azeby w chwili przejscia stozkowych walków i6na pierscien 17 ob¬ rabiac czesc lukowa tego drugiego krazka kalibrowego.Poniewaz luk kolowy, jak równiez ukos zmieniaja sie stale odpowiednio do obroto¬ wego ruchu podsuwowego krazków kalibro- *t wych (fig. 7 i 8), to pierscien 17 i obydwie prowadnice 18 powinny byc stale przesta¬ wiane co do wysokosci, co jest uskutecz¬ niane przez obracanie walów 28 i 37 recz¬ nie albo mechanicznie, np. zapomoca silni¬ ków pomocniczych, rozrzadzanych szablo¬ nami. Obracanie walu 28, który uskutecz¬ nia podnoszenie i opuszczanie pierscienia 17, odbywa sie odpowiednio do ksztaltu srodkowego przekroju krazka (fig. 7), pod¬ czas gdy obracanie walu 37, który wywo¬ luje podnoszenie i opuszczanie prowadnic 18, nastepuje odpowiednio do przekroju, podobnego do srodkowego przekroju kraz¬ ków kalibrowych, jednakze z uwzglednie¬ niem zmiany bocznego ukosu (fig. 8). Oby¬ dwa kola 45, 46 moga byc laczone zapo¬ moca bocznego ich przesuwania na walach obrotowych, wskutek czego przestawianie pierscienia 17 i przestawianie krzywej pro¬ wadnicy 18, powodowane obrotem walów, sa zalezne od siebie. Gdy kola 45, 46 zo¬ staja rozlaczone, przestawianie pierscienia 17 jest niezalezne od przestawiania krzy¬ wej prowadnicy 18.Azeby umozliwic szybkie zakladanie krazków, obydwie pary koników 38, Hpomie- dzy któremi sa zakleszczane te krazki ka¬ librowe, sa ze soba polaczone w ten spo¬ sób, ze sa jednoczesnie i równomiernie przestawiane, w celu uzyskania równolegle¬ go przesuwania krazków kalibrowych/ Je¬ zeli wrzeciona 39 obydwóch koników sa na¬ pedzane przejsciowym walem 44 zapomo¬ ca kól czolowych 40, 41, kola slimakowe¬ go 42 i slimaka 43, wówczas krazki kali¬ browe zblizaja sie do narzedzia i oddalaia sie od niego, nie zmieniajac swego kierun¬ ku osiowego.Gdy narzedzia pracuje w plaszczyznie obrotu, znajdujacej sie poza pozioma pla¬ szczyzna, laczaca osie krazków, to wykrój otrzymuje w tej plaszczyznie przekrój o- kragly, natomiast odpowiedni do tego prze-, krój promieniowy ma ksztalt eliptyczny lub w przyblizeniu eliptyczny. Ksztalt o- kragly wykroju w plaszczyznie, znajduja¬ cej sie w pewnym odstepie od plaszczy¬ zny, laczacej osie krazków, ma te zalete, ze w walcarce para krazków otacza walco¬ wana rure calkowicie nietylko, jak dotych¬ czas, w plaszczyznie, laczacej osie kraz¬ ków, lecz juz przedtem, a mianowicie w plaszczyznie, w której ustawiony byl nóz.Dzieki temu zapobiega sie na poczatku ze¬ tkniecia sie wykroju z walcowana rura zbyt znacznemu przesuwaniu sie materjalu rury na boki, czyli w tak zwana szczeline miedzy krazkami. Wyciaganie walcowanej rury w kierunku osi jest na poczatku wiek¬ sze. Opisane polozenie okraglego przekro¬ ju nie jest obowiazkowe, lecz odstep pla¬ szczyzny obrotu narzedzia od plaszczyzny, laczacej osie krazków, moze byc wiekszy lub mniejszy, przyczem dzialanie walcarki wskutek tego nie ulega zmianie, bowiem za¬ sada, ze calkowite otoczenie rury nastepu¬ je wczesniej, niz w plaszczyznie, laczacej osie krazków, pozostaje utrzymana. PL