Niniejszy sposób dotyczy otrzymywania zwiazków dwuazowych, zawierajacych jed¬ na wolna grupe aminowa, i polega na tern, ze chlorowcowane w pierscieniu ./.4-dwu- aminobenzeny, niezawierajace ani grup kwasu sulfonowego, ani grup karboksylo- wych, dwuazuje sie, dzialajac potrzebna do dwuazowania jednej grupy aminowej iloscia kwasu mineralnego i kwasu azota¬ wego i wydziela tak otrzymane dwuazowe zwiazki znanym sposobem w postaci sta- lej.Morgan i Cleage (Journal of Chemi¬ cal Society 113/1918, str. 590 i 596) prze¬ prowadzili 2.6-dwuchloro - 1.4-dwua.mmo- benzen w suchym roztworze acetonowym przez dzialanie bezwodnikiem kwasu azo¬ tawego w 2.6-dwuchlorobenzeno-4-dwuazo- -7-amine. Produkt ten jest bardzo nietrwa¬ ly. Nie wydzielono go przeto w postaci stalej, lecz acetylowano natychmiast po je¬ go wytworzeniu w roztworze acetonowym, przez co zostal zidentyfikowany.Nie mozna bylo przewidziec, ze chlo¬ rowcowane 7.4-dwuaminobenzeny mozna bedzie w obecnosci kwasu mineralnego la-two przeprowadzic w solc aminodwuazonio- we i ze ptrzymane zwiazki jednodwuazowe dadza siei^d^rze vydziel|6 i beda dosta¬ tecznie trwale? jako sole" barwiace przy za¬ stosowaniu ich w technice.Jednodwuazowania p-fenylenodwuami- ny nie mozna, jak wiadomo, przeprowadzic sposobem technicznym. Biilow (Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft 29, 1896, str. 2285) opisal wprawdzie pojedyn¬ cze dwuazowanie nitro-p-fenyleno-dwuami- ny, jednak z tej wzmianki w literaturze nie mozna bylo przewidziec, ze chlorowcowane /.4-dwuaminobenzeny dadza sie przepro¬ wadzic w zwiazek jednodwuazowy.Wydzielanie wytworzonych niniejszym sposobem soli napól dwuazowanych moze sie odbywac w postaci soli mineralnych kwasów, jak chlorków lub siarczanów, albo w postaci utrwalonych zwiazków dwuazo- wych, np. jako podwójne sole chlorocynko- we lub chlorokadmowe, jako borofluorki lub w postaci arylosulfonianów róznego ro¬ dzaju. Wszystkie te sole dwuazowe posia¬ daja bardzo dobra trwalosc nawet i w wyz¬ szych temperaturach i dostarczane byc mo¬ ga farbiarzom, którym przeprowadzenie jednodwuazowania dwuamin sprawia trud¬ nosci albo co najmniej jest niewygodne, w trwalej, gotowej do uzytku postaci.Stale sole dwuazoniowe, otrzymywane wedlug niniejszego sposobu, które mozna rozcienczyc zapomoca zwyklych do tego ce¬ lu domieszek wzglednie doprowadzic do zwyklego w handlu stezenia, moga znalezc zastosowanie zwlaszcza do wytwarzania farb lodowych.Przyklad I. 177 czesci wag. 2,5-dwu- chloro -1,4 - dwuaminobenzenu rozpuszcza sie wzglednie zawiesza w 270 czesciach wag. 32,1%-go kwasu solnego i 3500 cze¬ sciach wag. wody i dwuazuje w tempera¬ turze 10 — 15°C zapomoca roztworu, za¬ wierajacego w 150 czesciach wag. wody 72 czesci wag. azotynu sodowego. Po ukoncze¬ niu dwuazowania przesacza sie, a przesacz zadaje 820 czesciami wag. chlorku sodowe¬ go. Wytracony w postaci krystalicznej chlo¬ rek dwuazoniowy odsacza sie i suszy w mniej wiecej 40°C; wykazuje on bardzo dobra trwalosc i jest latworozpuszczalny.W sposób analogiczny mozna wytworzyc chlorki dwuazoniowe z innych chlorowco- /.4-dwuaminóbenzenów, np. z 2,6-dwubro- mo- i 2-chloro-5-metylo-7,4-dwuaminoben- zenu.Przyklad II. Roztwór 177 czesci wag. 2,6-dwuchloro-/,4-dwuaminobenzenu w 158 czesciach wag. kwasu siarkowego (o 78% wagowych) i 1600 czesciach wag. wody dwuazuje sie w temperaturze okolo 10 — 15°C zapomoca roztworu 72 czesci wag. azotynu sodowego w 650 czesciach wag. wody. Z przesaczonego roztworu dwuazo- wego wytraca sie siarczan dwuazoniowy zapomoca 180 czesci wag. siarczanu sodo¬ wego i 310 czesci wag. 78%-go kwasu siar¬ kowego. Pieknie krystalizujaca sie sól ta wykazuje bardzo dobra trwalosc i jest la- tworozpuszczalna. Mozna ja doprowadzic do zwyklej w handlu postaci np. zapomoca domieszki bezwodnego siarczanu sodu lub czesciowo odwodnionego siarczanu glinu.W tym celu miesza sie dokladnie 100 cze¬ sci wag. suchego siarczanu dwuazoniowego np. z 200 czesciami wag. bezwodnego siar¬ czanu sodu.W sposób analogiczny mozna np. otrzy¬ mac siarczany dwuazoniowe z 2,5-dwuchlo- ro- i 2,6-dwubromo-i.4-dwuaminobenzenu.Przyklad III. 177 czesci wag. 2,6- dwuchloro -1,4- dwuaminobenzenu rozpu¬ szcza sie wzglednie zawiesza w 270 cze¬ sciach wag. 32,1%-go kwasu solnego i 35O0 czesciach wag. wody i dwuazuje w tempe¬ raturze 10 — 15aC zapomoca roztworu, za¬ wierajacego 72 czesci wag. azotynu sodo¬ wego w 300 czesciach wag. wody. Otrzy¬ many roztwór dwuazowy zadaje sie 150 czesciami wag. roztworu chlorocynkowego (o 50% wagowych) i wysala podwójna chlorocynkowa sól dwuazoniowa zapomoca — 2 —chlorku sodowego, wykoncza jak zwykle i doprowadza wedlug potrzeby, np. zapomo¬ ca bezwodnego siarczanu sodowego lub czesciowo odwodnionego siarczanu glinu, do zwyklej w handlu postaci. Otrzymana sól jest bardzo trwala i dobrze rozpuszczalna.W analogiczny sposób mozna otrzymac podwójne chlorocynkowe sole dwuazonowe z innych chlorowco-/.4-dwuaminobenze- nów, np. z chloro-, 2-chloro-5-metyIo- i 2- chloro-6-hromo-./.4-dwuaminobenzenu.Przyklad IV. 222 czesci wag. 2-chloro- 6-bromo-A4-dwuaminobenzenu dwuazuje sie wedlug przykladu III. Zwiazek dwuazo- wy wydziela sie zapomoca 120 czesci wag. krystalicznego chlorku kadmowego i chlor¬ ku sodowego i wykoncza dalej w sposób zwykly. Otrzymana podwójna sól chloro- kadmowa jest bardzo trwala.Przyklad V. Roztwór 143 czesci wag. 2-chloro-A4-dwuaminobenzenu w 270 cze¬ sciach wag. 32,1%-go kwasu solnego i 1400 czesciach wag. wody dwuazuje sie w tem¬ peraturze 10 — 150|C zapomoca roztworu, zawierajacego w 300 czesciach wag. wody 72 czesci wag. azotynu sodowego. Przesa¬ czony roztwór dwuazowy zadaje sie 280 czesciami wag. roztworu borofluorku sodo¬ wego (o 44% wagowych). Dwuazowy zwia¬ zek wydziela sie przytem w postaci krysta¬ licznej jako borofluorek. Otrzymana sól jest bardzo trwala.Przyklad VI. 187 czesci wag. 2-bromo- /,4-dwuaminobenzenu w 145 czesciach wag. kwasu siarkowego (o 78% wagowych) i 2800 czesciach wag. wody dwuazuje sie w tem¬ peraturze 10 — 15°C zapomoca roztworu, zawierajacego w 300 czesciach wag. wody 72 czesci wag. azotynu sodowego. Roztwór dwuazowy zadaje sie 740 czesciami wag. 41%-go wodnego roztworu wolnego kwasu ./.5-naftalenodwusulfonowego. Wydziela sie przytem /.5-naftalenodwusulfonian w po¬ staci krystalicznej i przerabia dalej w spo¬ sób zwykly. Otrzymana sól wykazuje bar¬ dzo dobra trwalosc.Zastepujac kwas /.J-naft&leaodwusul- fonowy kwasem 2,6-naitalenodwusulfono- wym, otrzymuje sie w sposób analogiczny odpowiedni 2.6-naftalenodwusulfonian.Przyklad VII. 240,5 czesci wag. siar¬ czanu 2-chloro-/,4-dwuaminotenzenu (o- trzymanego z 1 mola chlorofenylenodwua- miny i 1 mola kwasu siarkowego) rozpu¬ szcza sie w 1924 czesciach wag. lodowate¬ go kwasu octowego w temperaturze 15 — 20°C. Nastepnie dodaje sie, stale mieszajac, kroplami w temperaturze 15°C 140 czesci wag. azotynu amylowego. Przytem siarczan zasady przechodzi powoli w siarczan dwu- azoniowy. Po dalszem dwugodzinnem mie¬ szaniu w temperaturze 15 — 20°C produkt reakcji odsacza sie pod cisnieniem i suszy w temperaturze 40°C.Z lugu pokrystalicznego mozna wydzie¬ lic nastepnie male ilosci siarczanu dwuazo- niowego przez dodanie eteru.Dwuazowanie mozna przeprowadzac tez w obecnosci innych organicznych cieczy, np. benzenu, sposobem wedlug patentu nie¬ mieckiego Nr. 6034.Przyklad VIII. 275 czesci wag, mial¬ ko rozdrobnionego siarczanu 2.6-dwuchlo- ro-/.4-dwuaminobenzenu zawiesza sie w 2000 czesciach wag. czterochlorku wegla.Do otrzymanej zawiesiny dodaje sie 80 czesci wagowych azotynu etylowego i mie¬ sza do ukonczenia dwuazowania. Wydzie¬ lony siarczan dwuazoniowy oddziela sie od cieczy i suszy.Przyklad IX. 177 czesci wag. 2.6-dwu- chloro-/.4-dwuaminobenzenu w 270 cze¬ sciach wag. 32,1%-go kwasu solnego i 3500 czesciach wag. wody dwuazuje sie przy 10 — 15°C zapomoca roztworu, zawieraja¬ cego w 300 czesciach wag. wody 72 czesci wag. azotynu sodowego. Roztwór dwuazo¬ wy zadaje sie roztworem, zawierajacym w 500 czesciach wag. wody, o cieplocie mniej wiecej 35°C, 260 czesci wag. p-chlorobenze- nosulfonianu sodowego. Wskutek tego wy¬ dziela sie p-chlorobenzenosulfonian dwua- — 3 -zoniowy, który wykoncza sie dalej w sposób zwykly. Otrzymana sól tworzy slabo bru¬ natno zabarwiony proszek.W sposób analogiczny mozna otrzymac np. chlorotoluenosulfomian, benzeno-dwu- sulfonian, chlorobenzeno-dwusulfonian i a- naf talenosulf onian.Przyklad X. Roztwór dwuazowy, o- trzymany wedlug przykladu III ze 177 cze¬ sci wag. 2.6-dwuchloro-i.^-dwuamino-ben- zenu, zadaje sie wodnym roztworem 140 czesci wag. bezwodnego czterochlorku cy¬ ny lub wodnym roztworem odpowiedniej ilosci chlorku sodowocynowego i uzupelnia wydzielanie podwójnej cynowej soli dwua- zoniowej przez dodanie chlorku sodowego.Nastepnie przesacza sie i wykoncza. Otrzy¬ mana podwójna sól chlorocynowa tworzy slabobrunatno zabarwiony proszek. PL PL