Wynalazek niniejszy ma na celu hamu¬ lec, w którym klocki hamulcowe uruchomia dzwignia rozrzadcza ruchoma, t. j. umie¬ szczona swobodnie wewnatrz bebna i wspie¬ rajaca sie o odpowiedni czop. Jedno ramie dzwigni tej biegnie najwlasciwiej wpobli- zu jednego z klocków hamulcowych, drugie zas wytwarza kciuki siegajace pomiedzy konce klocków. Rozrzadcza ta dzwignia po¬ laczona jest z narzadem przekazniczym, np. linka, biegnaca w sposób odpowiedni poprzez tarcze hamulca. Hamulec wedlug wynalazku niniejszego sklada sie z narza¬ dów ciernych, których ksztalt dopuszcza zmiany w ten sposób, aby narzady te przy¬ stawaly do bebna hamulcowego. Ponadto wynalazek usuwa nieznosne zgrzyty, jakie wydaja hamulce obecne.Inne zalety wynalazku wyjasnia tekst ponizszy oraz rysunek, na którym fig. 1 przedstawia widok hamulca wedlug wyna¬ lazku zboku, fig. 2 — dzwignie rozpieraja¬ ca klocki w widoku perspektywicznym, fig. 3 — przekrój wzdluz linji 3 — 3 na fig. 1, fig. 4 — przekrój wzdluz linji 4 — 4 na fig. 1, fig. 5 — przekrój wzdluz linji 5 — 5 na fig. 1, fig. 6 — widok klocków hamulca zbo¬ ku w skali wiekszej, fig. 7 — przekrój wzdluz linji 7 — 7 na fig. 1, fig. 8 — widok w perspektywie jarzma do przymocowania linki do plyty podstawowej, fig. 9 — wy¬ kres pracy kciuka.Na czopie // osi pojazdu mechaniczne¬ go osadzone jest kolp 12 z przymocowana don srubami tarcza 15.W tarczy 15 umocowany jest pojedyn¬ czy nienastawialny czop 16, stanowiacy jedno z najcharakterystyczniejszych zna¬ mion wynalazku. Jest on zanitowany na tarczy 15, usztywnionej celem przejmowa¬ nia nacisku hamulca spojona z nia tarcza 17. Czop 16 wystaje z tarczy znacznie mniej niz w uzywanych zwykle konstruk¬ cjach, wskutek czego zmniejszono sily zgi¬ najace, dzialajace na tarcze 15. Budowa taka zezwala na znaczna oszczednosc ma- terjalu w porównaniu z innemi konstruk¬ cjami. Na czopie 16 jest osadzona obroto¬ wo jednolita dzwignia 18 odpowiednio po¬ laczona z linka 19, o której bedzie mowa ponizej. Dzwignia 18 wykonana jest w po¬ staci lukowato wygietej (czesci 20) prze¬ chodzacej w hak 21, chwytajacy trzpien 22, którym zakonczona jest linka 19. Na drugim koncu dzwignia 18 posiada rozwi¬ dlenie 23, którem obejmuje czop 16. Roz¬ widlone konce sa odgiete pod katem pro¬ stym i tworza ksiuki 24, które rozpieraja klocki hamulcowe.Tarcza podstawowa 15 jest zaopatrzo¬ na w kilka podkladek lozyskowych 25 (fig. 3), na których spoczywaja klocki hamulco¬ we 26 i 27, utrzymywane w polaczeniu cier- nem z powierzchnia lozyskowa zapomoca malych sprezyn sciskajacych 28.Klocki sa polaczone na koncach prze¬ gubami; mozna je nastawiac zapomoca od¬ powiedniej sruby nastawczej 29 i sprezyny naciagajacej 30.. Przeciwlegle konce kloc¬ ków posiadaja zaokraglenia 31, 32A pomie¬ dzy któremi pozostaje wykrój 40, przy- czem sprezyna 33 dociska je do ksiuków 24 ramienia 20. Sprezyna 33 zawieszona jest miedzy klockami. Plytka prowadnicza 34 umieszczona na czopie i odpowiednio za¬ bezpieczona od przesuniec zapobiega wy¬ skoczeniu klocków z plaszczyzny zetknie¬ cia z ksiukami.Pomiedzy czopem 16 a klockiem 26 za¬ wieszona jest jednostronnie dzialajaca sprezyna 35, która ma na celu zapobieganie halasliwym zgrzytom hamulca podczas pracy. Dla uruchomienia hamulca konce klocków nalezy rozeprzec; skoro to nasta¬ pi, to w konstrukcjach dotychczasowych je¬ den lub drugi wzglednie oba klocki mu¬ sza chwilowo odsunac sie od czopa, po ze¬ tknieciu bowiem klocków z bebnem, beben unosi klocki ze soba, dopóki znowu nie ze¬ tkna sie z czopem, co powoduje przykry zgrzyt. Niniejsza budowa zgrzyt ten usu¬ wa, zapobiegajac odpadaniu klocków od czopa.W opisie dalszym nazwano klockiem „pierwotnym" klocek, odchylajacy sie w kierunku obrotu bebna, a klocek odpycha¬ jacy sie w kierunku przeciwnym obrotowi bebna — klockiem „wtórnym".Przytwierdzona do klocka sprezyna do¬ ciska go do czopa i zapewnia odsuniecie drugiego klocka, gdy ksiuk rozpiera klocki.Gdy kierunek obrotu jest taki, ze sprezyna dociska klocek wtórny az do zetkniecia sie z czopem, zgrzyty powstawac nie moga.Skoro obrót odbywa sie w takim kie¬ runku, ze dociskany sprezyna klocek jest klockiem pierwotnym, drugi klocek poru¬ sza sie zrazu, jak poprzednio, dopóki nie ze¬ tknie sie z bebnem. Skoro miedzy bebnem a klockiem powstanie' tarcie dostateczne do przezwyciezenia sily sprezyny, klocek uru¬ chomiony najpierw powraca do czopa, a dalszy ruch ksiuka wywoluje ruch klocka dociskanego. Zgrzyt nie powstaje jednak, gdy szczeka niedociskana powraca do czo¬ pa.Pochodzi to stad, ze kierunek ruchu klocka nie jest scisle obwodowy, dzieki ze¬ wnetrznej lub promieniowej skladowej w kierunku dzialania ksiuka, co wywoluje slizganie sie krawedzi klocka po czopie na- zewnatrz, zamiast odsuwania sie po stycz¬ nej. W chwili gdy klocek wchodzi w ze¬ tkniecie z bebnem krawedz Jego wslizguje — 2 —sie zpowrotem na czop bez zadnego zgrzy¬ tu.W hamulcach o dzialaniu podwójnem, w których kazdy koniec mechanizmu kloc¬ ka moze byc badzto koncem czopowym, badz koncem roboczym, a ksiuk lub narzad podobny wykonany jest w postaci dzwigni rozporowej, przegub dzwigni moze byc punktem zetkniecia ksiuka z obu klockami.Dzwignia posiada jeden punkt, na który dziala stosowana sila, i dwa punkty zetknie¬ cia (po jednym z kazdym klockiem). Jeden z tych punktów stanowi przegub, a drugi— punkt ruchu.Przekladnie ksiuka mierzy sie stosun¬ kiem odleglosci punktu dzialania od prze¬ gubu do odleglosci przegubu i punktu ru¬ chu.Na fig. 9 punkt dzialania przypada W punkcie A. Stad przy hamowaniu przed- niem punkt B stanowi przegub, a C—punkt ruchu; przy hamowaniu tylnem przegub przypada w punkcie C, a punkt B jest punktem ruchu. Dla uzyskania jednakowej przekladni w obu kierunkach odleglosc A — By musi byc równa odleglosci A — C.Tak rzecz sie ma zasadniczo w przedsta¬ wionym przykladzie.Klocki 26 i 27 sa wymienne. Posiadaja one obrzeze 36, zebro 37 oraz wykladzine 38, która wchodzi w zetkniecie z bebnem.Zebro 37 posiada na koncu laczonym prze¬ gubowo wykrój 39 dla sruby nastawczej 29, a na drugim koncu wykrój 40 na czop 16.Przekrój poprzeczny zebra zmniejsza sie od konców ku srodkowi tak jednak, by ze¬ wnetrzna krzywizna luku klocka odpowia¬ dala promieniowi bebna.Budowa taka zapewnia lagodnosc dzia¬ lania. Sztywnosc klocka nalezy zmniejszyc tak jednak, aby nie zachodzila zmiana ksztaltu, dopóki hamulec nie wejdzie w pelne zetkniecie lub wspóldzialanie z beb¬ nem; przy silniejszem zas hamowaniu klo¬ cek ma sie dostosowywac do ksztaltów beb¬ na.Przy klocku sztywnym nawet nadmier¬ ne tarcie miejscowe nie spelni zadania, podczas gdy klocek podatny, zanim sily wywolane powyzszem miejscowem tarciem zaczna dzialac, podda sie w drobnym stop¬ niu, np. o kilka tysiecznych cala, a drobne to dostosowanie sie do bebna pozwoli na pelne zetkniecie miedzy klockiem i bebnem, bez jakiejkolwiek widocznej zmiany w na¬ ciskaniu hamulca.Sztywny klocek danej dlugosci jest pewny dla danego wspólczynnika tarcia.Niestety jednak wspólczynnik tarcia zmie¬ nia sie, a przy wzroscie jego nastepuje gwaltowne hamowanie. Wynika stad, ze stosowanie klocka podatnego, lecz poza tern zbudowanego pewnie, chroni od zlych skutków spowodowanych wzrostem wspól¬ czynnika tarcia.Wynalazek ma wielkie pole zastosowa¬ nia, pozwala bowiem na danie klockowi dlugosci wiekszej niz dlugosc graniczna klocków zupelnie sztywnych. Teoretycznie nie mozna uzywac klocka wiekszej dlugo¬ sci luku niz 180°, praktycznie zas zmniej¬ sza sie ten luk prawie do 165° ze wzgledu na koniecznosc odpowiedniego luzu na kon¬ cach. Najkorzystniej powiekszyc dlugosc wykladziny poza praktyczna granice 165°.Wieksza dlugosc wykladziny zwieksza jej odpornosc, wskutek czego wzrasta czas u- zywalnosci hamulca bez odnawiania wykla¬ dziny. Pozwala ona ponadto na uzycie po¬ jedynczego czopa dla pary ruchomych kloc¬ ków lub ogniw hamulcowych, polaczonych przegubowo.Wedlug wynalazku wykladzine mozna przedluzyc daleko pod przegub dla zapo¬ biezenia klinowaniu. Podatny klocek jest równiez korzystniejszy, niz klocek sztyw¬ ny lub tasma przy tej samej dlugosci luku, zmniejsza bowiem znacznie zuzycie bebna i zgrzyty. Klocki hamulcowe skladaja sie naogól z kolnierza lub obrzeza, do które¬ go przytwierdza sie wykladzine, oraz z ze¬ bra usztywniajacego. Uzywane obecnie — 3 —klocki maja zebro bardzo wysokie albo o wysokosci miernej z kolnierzem na brzegu wewnetrznym dla zwiekszenia sztywnosci.Sztywnosc klocka zmienia sie proporcjo¬ nalnie do momentu bezwladnosci jego przekroju poprzecznego. Minimum grubo¬ sci podatnego klocka posrodku winno wy¬ nosic od jednej czwartej do polowy grubo¬ sci sztywnego klocka, a co najmniej czte¬ rokrotna grubosc tasmy.Wysokosc zebra klocka winna wynosic okolo jednej szesnastej srednicy bebna.Poniewaz klocek ma sie wyginac na bebnie, sztywnosc bebna odgrywa tu wiec znacz¬ na role, mozna przeto okreslic stosunek miedzy sztywnoscia klocka i bebna. Beben posiada zazwyczaj oprawe, zapomoca któ¬ rej jest przytwierdzony do kola pojazdu, przyczem walcowa czesc bebna przylega¬ jaca do oprawy tej jest bardzo sztywna.Czesc zewnetrzna bebna jest zazwyczaj usztywniona kolnierzem mniej sztywnym anizeli czesc wewnetrzna. Wysokosc trzo¬ nu podatnej czesci klocka powinna równac sie w przyblizeniu wysokosci kolnierza bebna. Dopuszczalne sa jednak drobne od¬ chylenia.Sprezyny sciskajace 28 sluza jako dal¬ sze oparcie klocka. Sprezyna taka opiera sie jednym koncem o zebro klocka, drugim zas o zakonczenie haczyka 41, przechodza¬ cego przez jej zwoje oraz otwory w zebrze klocka i w plycie podstawowej, w której otworze 42 jest zaczepiony.Sprezyny 28 dociskaja klocki do plyty podstawowej, skutkiem czego powstaje tarcie w miejscach zetkniecia pomiedzy klockami i plyta podstawowa? zetkniecie to zapobiega ruchowi klocków przy slabem obciazeniu hamulca. Po zwolnieniu hamul¬ ca sprezyna 33 dociska klocki do czopa 16, a znieksztalcony beben odzyskuje swa po¬ stac normalna i odrzuca szczeki od siebie.Plyta podstawowa 15 posiada skosny garb 43, po którym biegnie linka 19. Do garbu przylega zlobek 44, obejmujacy po¬ chwe 45 linki 19. Zlobek 44 otwarty jest po¬ wyzej dolnego konca garbu 43, a pochwa 45 jest przytwierdzona jarzmem 46 przy- mocowanem w dowolny sposób do plyty podstawowej. Jarzmo 46 sklada sie z pala- ka, zaopatrzonego w kryzy 47, któremi przymocowuje sie je do plyty podstawo¬ wej, oraz w kryze 48, siegajaca w pochwe 45. Kryza 48 miesci sie miedzy dolna kra¬ wedzia garbu 43 i koncem wewnetrznym pochwy 45. Urzadzenie to ustala w sposób pewny pochwe linki na plycie podstawo¬ wej. PL