W tak zwanych surowicach uodpornia¬ jacych, to znaczy w surowicach ze zwierzat, uodpornionych toksynami albo kulturami bekteryjnemi, a zatem wogóle tak zwanemi antygenenami, albo wywolywaczami albo w krwi indywiduów, które przez przejscie infekcji zdobyly uodpornienie, sa, jak po¬ kazuje praktyka, ciala uodporniajace zwia¬ zane z bialkiem; ciala te rozdzielaja sie na zawarte w krwi ciala bialkowe nierówno¬ miernie i nalezy rozrózniac pomiedzy swoi- stem i nieswoistem bialkiem. W antitoksy- nowych, a czesciowo i w zabijajacych ba- kterje surowicach, a zatem, np. w surowicy dyfterytu i dretwicy, jak równiez w surowi¬ cy przeciw-streptokokowej i pneumokoko- wej ma sie do czynienia z calkowicie nie¬ swoistem bialkiem czerwonych i bialych cia¬ lek krwi, wlóknikiem i albuminami. Jako swoiste nalezy uwazac wylacznie krazki (globuliny), ale i w tej grupie cial bialko¬ wych sa nierównomiernie podzielone specy¬ ficzne wlasnosci, a istnieje stopniowa rózni¬ ca wdzialaniu nierozpuszczalnej albo euglo- buliny i rozpuszczalnej albo para-wzglednie pseudoglobuliny, polegajaca na tern, ze te ostatnie nalezy uwazac jako glówne nosni¬ ki wlasciwych sil surowicy uodporniaja¬ cej, gdy dzialanie euglobuliny jest stosun- " kowo mniejsze.Obecnie znaleziono, ze ten podzial spe- cyficzengo oddzialywania polega na roz¬ mailem powinowactwie albo sile przyciaga¬ jacej, która posiadaja ciala bialkowe wstosunku do wlasciwych cial uodporniaja¬ cych. Ustalono, ze wlóknik i albuminy nie maja zadnego powinowactwa do specyficz¬ nych cial uodporniajacych, euglobulina-ma- lef a najsilniejsze powinowactwo do tych cial ma para - albo pseudoglobulina.Rozpoznanie powyzszego zostalo usta- i lone dzieki temu, ze udaje sie odciagnac \ JQtifteugldJ^lfi^ *ac5jpne z niemi ciala uod- i^ormaja^Afew^nnni paraglobuliny, przez co niewlasciwyiA paraglobulinom nadaje sie specyficzne wlasnosci, albo paraglobu- line o mniejszem specyficznem dzialaniu mozna zamienic na silniej dzialajace bial¬ ko. Ta sama droga udaje sie utrwalac zwiazki rozmaitych cial uodporniajacych na jednem ciele bialkowem.Nastepnie znaleziono, ze przenoszenie specyficznego dzialania z jednego ciala bialkowego na drugie udaje sie nietylko przy uzyciu cial bialkowych jednego.i te¬ go samego gatunku zwierzat, ale równiez i wtedy, gdy euglobulina pochodzi z krwi jednego gatunku zwierzat, np. z suro¬ wicy konskiej, rtatomiast paraglobulina mo¬ ze byc otrzymana z krwi dowolnego rodza¬ ju, np. krwi ludzkiej.Sposób polega na tern, ze euglobuline przeprowadza sie, najlepiej na drodze elek- troosmotycznej, w nierozpuszczalna forme i izolowana w ten sposób euglobulina dziala sie na równiez elektroosmotycznie otrzymana paraglobuline, przyczem obo- jetnem jest, czy dana paraglobulina posia¬ da specyficzne wlasnosci tego samego, czy innego charakteru.Euglobuliny posiadaja wlasnosc latwe¬ go i zupelnego rozpuszczania sie w wod¬ nych roztworach paraglobuliny w obecnosci najmniejszych ilosci soli obojetnych. Przy rozpuszczeniu euglobuliny, zawieraj acej specyficzne uodporniajace materje, np. straconej z surowicy dyfterytowej na dro¬ dze elektroosmotycznej w roztworze para¬ globuliny przy jednoczesnem dodaniu ma¬ lych ilosci soli kuchennej ma miejsce na¬ tychmiastowe przejscie specyficznych ma- teryj uodporniajacych z euglobuliny na pa¬ raglobuline i po usunieciu euglobuliny roz¬ twór paraglobuliny posiada te specyficzne wlasnosci, które poprzednio posiadala eu¬ globulina, z roztworu, np. euglobulin z surowicy dyfterytowej w paraglobulinie z normalnej krwi konskiej, krowiej albo ludzkiej po wydzieleniu euglobuliny otrzy¬ muje sie roztwór paraglobuliny, zawieraja¬ cy antitoksyny.Sposób polega przeto poszczególnie na wydzieleniu euglobuliny ze specyficznych surowic uodporniajacych, nastepnie z wy¬ tworzenia paraglobuliny z normalnych albo specyficznych uodporniajacych suro¬ wic i po trzecie z ekstrachowania specyficz¬ nych uodporniajacych materyj z euglobuli¬ ny przez roztwór paraglobuliny, która ze swej strony moze pochodzic z normalnej albo specyficznej surowicy uodporniajacej.Poniewaz sposób wyrabiania rozmai¬ tych surowic i oddzielne kombinowania ich posiadaja caly szereg wspólnych punktów, to przed podaniem okreslonych przykla¬ dów beda omówione metody, powtarzajace sie w ten sam sposób przy obrabianiu roz¬ maitych normalnych i specyficznych suro¬ wic. 1. Wytworzenie euglobuliny.Do wytwarzania euglobuliny uzywa sie surowica z krwi albo wolna od wlóknika plazma. Do wydzielania euglobuliny z tych plynów poslugiwano sie dotychczas straca¬ niem kwasem octowym albo kwasem we¬ glowym po poprzedniem silnem rozwodnie¬ niu surowicy z krwi alb po dializie az do usuniecia soli. Sposoby te zawieraly jednak znaczne wady. Stra¬ canie kwasami nie jest ilosciowe, gdyz pro¬ dukt stracania, a mianowicie euglobulina jest rozpuszczalna w malym nadmiarze kwasu; dla osiagniecia najlepszych wyni¬ ków stracania trzeba czesto surowice, albo plazme, rozcienczac bardzo znacznemi ilo¬ sciami wody, z powodu czego powstaje ta — 2 —niewygoda, ze pracuje sie duzemi objeto- sciami. Z drugiej strony, dialize dla zu¬ pelnego uwolnienia od soli trzeba przepro¬ wadzac w przeciagu wielu tygodni; wyma¬ ga ona duzych ilosci ciepla i przedstawia niebezpieczenstwo zanieczyszczenia zawie¬ rajacych bialko plynów bakterjami, latwo wywolujacemi gnicie.W przeciwienstwie do powyzszego przy opisywanym sposobie oddzielania euglobu- liny z surowicy z krwi albo plazmy stosu¬ je sie stale elektroosmoze, która, w porów¬ naniu z dotychczasowemi metodami przed¬ stawia te wygode, ze stracanie euglobuliny ma przebieg bezwzglednie ilosciowy, ze zbytecznem jest powiekszanie objetosci plynu przez rozcienczenie woda, ze proces jest ukonczony w przeciagu 1—2 godzin, i, w rezultacie, jest zupelnie wykluczone wszelkie niebezpieczenstwo zanieczyszcze¬ nia bakterjami, a wraz z tern i niebezpie¬ czenstwo uszkodzenia specyficznych sub- stancyj uodporniajacych.Surowica albo plazma zostaje wprowa¬ dzona w srodkowa przestrzen skladajace¬ go sie z trzech czesci przyrzadu, który — podlug rysunku, sklada sie z czworokat¬ nej skrzyni a, której wnetrze dwiema pól- przepuszczalnemi przeponami b i c jest podzielone na trzy komory. Bezposrednio pod przeponami sa napiete siatki d i e z drutu platynowego, które doprowadzaja prad do znajdujacego sie pomiedzy oby¬ dwiema przeponami plynu (surowica albo plazma). Napiecie i sila pradu zalezy w tym wypadku od zawartosci elektrolitu su¬ rowicy, wiec, na poczatku procesu otrzymu¬ je sie prad o stosunkowo malem napieciu i duzej sile, wkoncu — prad o Wysokiem napieciu i bardzo malej sile. Z poczatku procesu napiecie wynosi okolo 20 V i sila pradu — okolo 15 A. Napiecie i sila pra¬ du przechodza nastepnie wszystkie fazy, az do napiecia 500 V i sily pradu 0,1 — 0,2 A. Czas trwania dzialania pradu elek¬ trycznego az do zupelnego uwolnienia od elektrolitu wynosi przecietnie 2 :gódziny.Z poczatku jest reakcja w przestrzeni srod^ kowej przyrzadu bardzo slabo alkaliczna, po krótkim czasie — obojetna, przejsciowo staje sie silniej alkaliczna i wreszcie — kwasna. Przy wystepowaniu kwasnej re¬ akcji rozpoczyna sie wypadanie euglobuli¬ ny, które osiaga maximum w momencie zu¬ pelnego uwolnienia od soli. Równiez i produkt koncowy posiada bardzo slaba kwasna reakcje, która, jak wiadomo, jest wlasciwa czystym cialom bialkowym. Po ukonczeniu procesu zostaje srodkowa prze¬ strzen przyrzadu oprózniona, euglobuliny zostaja zebrane zapomoca filtrowania albo zapomoca wirówki i gruntownie wymyte niezawierajaca soli woda. Wymywanie ma na celu calkowite usuniecie przylegajacego rozpuszczalnego bialka Przy uzyciu specyficznej surowicy wy¬ stepuje rozdzial specyficznych cial uod- pornajacych na stracona euglobuline i na pozostale w roztworze bialko w ten sposób, ze mniej wiecej piata czesc specyficznych cial uodporniajacych przypada na euglo¬ buline, a pozostalosc — na rozpuszczalne bialko. Uszkodzenie specyficznych cial uodporniajacych pradem elektrycznym ni¬ gdy niema miejsca przy obrabianiu suro¬ wicy w skladajacym sie z trzech czesci przyrzadzie, co zostalo udowodnione wie¬ loma przykladami.Surowica dyfterytowa zawiera, np. w 1 cm3, okolo 250 jednostek antytoksy- nowych przy zawartosci okolo 10,0% bial¬ ka. W litrze surowicy bylo przeto 250000 jednostek antytoksynowych, a zatem na 1 g bialka przypada dokladnie 2500 jed¬ nostek antytoksynowych. Elektroosmotycz- nym sposobem otrzymano z jednego litra tej surowicy: 30 g pozostalosci (euglobuliny) z 1800 jednostek antytoksynowych iw jednym g 54000 jednostek antytoksynowych 960 cm3 plynu (70 g rozpuszcz. bialka) z 280 jednostek antytoksynowych w 1 cm? - "3 -19600Ó jednostek antytoksynowych razem 250000 jednostek antytoksynowych.Z powyzszego wynika, ze nie wystapilo zadne uszkodzenie antytoksyny przez me¬ tode elektroosmotyczna.Przy dalszej obróbce euglobulina sto¬ suje sie w stanie wilgotnym w postaci pa¬ sty. 2. Wytwarzanie paraglobuliny.Do otrzymywania paraglobuliny z suro¬ wicy albo plazmy usuwa sie przedewszyst- kiem na drodze elektroosmotycznej w spo¬ sób, podany w przykladzie 1, euglobuline, laczy sie centryfugat z woda do mycia i obrabia mieszanine w wiadomy sposób przez przejsciowe stracanie sola. Naprzy- klad, zadaje sie mieszanine tych centryfu- gatów, filtratów i wody do wymywania równa objetoscia nasyconego roztworu siarczanu amonowego i zbiera wydzielaja¬ ca sie przytem paraglobuline przez filtro¬ wanie albo zapomoca wirówki. Po grun- townem wymyciu pólnasyconym roztworem siarczanu amonowego rozpuszcza sie osad ten w wodzie i poddaje roztwór az do osia¬ gniecia uwolnienia od soli dzialaniu diali¬ zy w wezach pergaminowych, przyczem o- trzymuje sie prawie wolny od soli, prze¬ waznie slabo zólty roztwór, który zostaje wyparowany do suchosci w przestrzeni o rozrzedzonem powietrzu przy niskiej tem¬ peraturze; produkt jest trwaly i latwo roz¬ puszczalny w wodzie. 3. Ekstrakcja specyficznych uodpor¬ niajacych substancyj z euglobuliny przez roztwór paraglobuliny.Okazalo sie najwygodniejszem uzywa¬ nie do ekstrakcji specyficznej euglobuliny 5%-go roztworu paraglobuliny. Euglobu¬ lina jest rozpuszczalna w roztworze para¬ globuliny; dla podniesienia tej rozpuszczal¬ nosci i jednoczesnie dla nadania roztwo¬ rowi potrzebnej zdolnosci elektrycznego przewodnictwa dodaje sie do roztworu pa¬ raglobuliny 0,4 — 0,5% soli kuchennej.W roztwór- ten wprowadza sie wilgotna paste euglobuliny w takiej ilosci, zeby plyn zawieral jednakowa ilosc paraglobuliny i euglobuliny, razem okolo 10%. Mieszani¬ ne pozostawia sie w niskiej temperaturze, najlepiej w chlodnicy pokojowej w prze¬ ciagu 24 godzin, nastepnie wprowadza w srodkowa przestrzen trójkomorowa przy¬ rzadu i poddaje dzialaniu pradu elektrycz¬ nego, w tych samych warunkach, jakie opi¬ sane sa przy wytwarzaniu euglobuliny z surowicy; równiez reakcja przebiega wszy¬ stkie fazy od alkalicznej do kwasnej i przy uwolnieniu od soli nastepuje calkowite wy¬ dzielenie euglobuliny, która sie usuwa z plynu przez filtrowanie albo zapomoca wi¬ rówki, przez co otrzymuje sie wolny od soli roztwór paraglobuliny, wyrózniajacej sie od poczatkowej tylko tern, ze posiada te specyficzne cechy, które poprzednio wlasciwemi byly dla euglobiny. Analiza wagowa nie daje moznosci rozpoznania, uwarunkowanego powyzszym, powiekszenia ciezaru.Zapomoca reakcji specyficzna antysu- rowica mozna sie przekonac, ze wytworzo¬ ny na tej drodze roztwór paraglobuliny nie zawiera róznorodnego bialka.Dalsze szczególy metody zostana naj¬ lepiej wyjasnione z nastepujacych przy¬ kladów.Przyklady. 1. Przenoszenie antytok¬ syny z surowicy konskiej na bialko ludzkie zostaje wykonane w nastepujacy sposób: antytoksyna albo surowica zawiera w 100 czesciach: 9,8 g suchej substancji, 8,9 g organicznej substancji, 0,9 nieorganicznej substancji i 8,8 bialka, a mianowicie: 2,3 g euglobuliny, 4,5 paraglobuliny i 2,0 g al¬ buminy. 1 cm3 antytoksyny albo surowicy za¬ wiera 250 dyfterytowych jednostek anty¬ toksyny. * Z 2 litrów tej surowicy wytwarza sie euglobuline. Do zastosowania ma sie 176 g bialka z 50000 jednostek antytoksy- - 4 -nowych. Otrzymuje sie wkoncu wilgotna paste z 46 g suchej substancji (euglobuli¬ ny) i 92000 jednostek aatytoksynowych.Surowica z ludzkiej krwi zawiera w 100 czesciach: 9,4 suchej substancji, 8,4 orga¬ nicznej substancji, l,Q g nieorganicznej substancji i 8,4 g bialka, a mianiwicie: 2,2 g euglobuliny, 2,0 g paraglobuliny i 4T2 g albuminy- W surowicy nie mozna bylo wykazac sladów antytoksyny dyftery¬ towej.Z jednego litra surowicy zostala prze-* dewszystkiem podlug powyzej wskazanego sposobu usunieta na drodze elektroosmo- tycznej euglobulina. Wydzielona euglobu¬ lina zostaje dobrze wymyta, wode z mycia wraz z filtratem, wzglednie centryfugatem dolacza sie do otrzymanej na drodze elek- troosmótyeznej euglobulmy i postepuje sie w celu usuniecia albuminy podlug opisanej pod 2 metody. Otrzymuje sie zupelnie klarowny plyn, który, po wyparowaniu w prózni przy niskiej temperaturze, daje -20 g najczystszej, prawie wolinej od soli, para¬ globuliny.Poniewaz wytworzenie tudzkiej surowi¬ cy, która mozna otrzymac z puszczania krwi z zyl albo z krwi przy operacjach w szpitalach, jest polaczone czesto z trudno¬ sciami, to do wytwarzania paraglohu&y mozna okazyjnie stosowac plyn brzuszny, który ma ten sam jakosciowy sklad, co su¬ rowica z krwi ludzkiej i który moze byc otrzymany latwo w dowolnej ilosci ze szpi¬ tali i zawiera w 100 czesciach: 6,6 suchej substancji, 1,2 nieorganicznej substancji, 5,4 organicznej substancji i 5^2 bialka, a mianowicie: 1,2'euglbbufmy, 1,5;paraglobu¬ liny i 2,5 albuminy. Z 2 litrów tego plynu; otrzymana 30g najczystszej paraglobuliny.Ekstrakcja dyfterytowej antytoksyny z euglobuliny roztworem paraglobuliny wy¬ konywa sie w nastepujacy sposób: 50 g pa* raglpbuliny rozpuszcza ste w 1000 cm3i wody z dodatkiem 5g soR kuchenne} . Dfr roztworu tego wprowadza sie w postaci? pasty izolowana z surowicy z krwi kon¬ skiej euglobulina, zawierajaca 46g suchej substancji i 92000 jednostek antytoksyno- wych, przyczem nastepuje rozpuszczenie.Mieszanina z ludzkiej paraglobuliny i eu¬ globuliny z surowicy z krwi konskiej zo¬ staje pozostawiona w przeciagu 24 godzin w niskiej temperaturze (chlodnicy pokojo¬ wej), a nastepnie przeprowadzona do srod¬ kowej przestrzeni trójkomorowegp przy¬ rzadu i poddana dzialaniu pradu elektrycz¬ nego. Po nowem wydzieleniu euglobuliny otrzymuje sie klarowny plyn, skladajacy sie z najczystszej ludzkiej paraglobuliny, której zawartosc wynosi znów 50g suchych czescL Przy okresleniu antytoksyny znaleziono, ze jeden gram tej ludzkiej paraglobuliny za¬ wieral 1000 jednostek antytoksynowych/a zatem 50g — 50000 jednostek; z antyto- ksynowej euglobuliny z surowicy konskiej o 92000 jednostkach antytoksynowych prze¬ niesiona zostala okolo polowy antytoksyny ndk ludzkie bialko.Przy -dalszej próbie do tego samego roztworu ludzkiej paraglobuliny wprowa¬ dzono dalsza ilosc 50 g z dyfterytowej su¬ rowicy konskiej otrzymanej euglobuliny, której zawartosc antytoksyny wynosila 100000 jednostek. Po nowem elektroosmo- tyczmem wydzieleniu tej euglobuliny o- tozymano* roztwór ludzkiej paraglobuliny, zawierajacej! 50 g suchej substancji z 100000 jednostek aniytóksynowych. Roz¬ twór ten- w przestrzeni o rozrzedzonem po¬ wietrzu przy ruskiej temperaturze zostaje o tyle zgeszczony, ze otrzymany w ten spo¬ sób roztwór w 100 czesciach zawiera 10 g, kalzkiego bialka L 1 cm3 tego roztworu za¬ wieral 200: jednostek antytoksynowych,, i, w ten sposóbv przedstawial surowice*, w której zawartosc antytoksyny byla. wystar¬ czajaca dla stosowania do celów zapobie gawczych i terapeutycznych- 2.. Z dwóch litrów surowicy antystrep- tolflokowej z 97% suchaj, substancji skla- — 5 —dajacej sie z 8,9% bialka i 0,8% cial nie¬ organicznych, zostala równiez wydzielona euglobulina na drodze elektroosmotycznej.Otrzymana zostala wilgotna pasta, której zawartosc suchej substancji wynosila 60 g.Biologiczne badanie wykazalo, ze w tej euglobulinie zawarte bylo 25% cial uod¬ porniajacych, które mogly byc wykazane w pierwotnej surowicy antystreptokokowej.Niezaleznie od tego, z dwóch litrów su¬ rowicy pneumokokowej zostaly wytworzo¬ ne dwa litry roztworu paraglobuliny, za¬ wierajacej 48 g suchej substancji. Do roz¬ tworu tego wprowadzono 30 g euglobuliny z surowicy antystreptokokowej i jedno¬ czesnie rozpuszczono 10 g w soli kuchen¬ nej. Po ponownem wydzieleniu euglobu¬ liny na drodze elektroosmotycznej otrzy¬ many roztwór bialka okazal sie dzialaja¬ cym zarówno na streptokoki, jak i na pneu- mokoki. Po stezeniu w rozrzedzonem po¬ wietrzu przy niskiej temperaturze surowi¬ ca ta moze byc stosowana do zwalczania infekcji streptokokowej i pneumokokowej.W ten sam sposób zostaja wytworzone z antytoksynowych surowic mieszanki suro- wiczne, jak, np, Serum Antidiphtericum- antitetanicum albo mieszanki z wlasnoscia¬ mi antytoksynowemi i zabój czerni dla bak- teryj. Przenoszenie specyficznie dzialaja¬ cych substancyj leczniczych albo zabezpie¬ czajacych uodporniajacych surowic z cial bialkowych, z któremi one byly luzno zwiazane na inne ciala bialkowe, bylo zna- nem tylko w ten sposób, ze pierwsze z tych cial bialkowych wraz z zabezpieczajacenii specyficznemi materjami straca sie albo wydziela, odfiltrowuje, a nastepnie traktu¬ je surowica, przyczem materja zabezpie¬ czajaca przechodzi na ciala bialkowe su¬ rowicy. Znany sposób, uzywany do wy¬ dzielania, wzglednie przenoszenia specy¬ ficznych cial uodporniajacych na surowice z krwi, wzglednie taka plazme, polegal na tern, ze calkowite bialko stracano alkoho¬ lem i kwasem octowym i wydzielone w ten sposób bialko ekstrachowano surowica, za¬ wierajaca te same specyficzne materje, przeprowadzenie jcdnak tego sposobu przedstawia o tyle trudnosci, ze dla kazdej surowicy z krwi potrzebny jest zupelnie okreslony stosunek surowicy, alkoholu i kwasu octowego. Dalej wydajnosc, nawet po ustaleniu tego stosunku nigdy nie jest ilosciowa, gdyz w filtracie pozostaja je¬ szcze ciala bialkowe, a razem z tym spe¬ cyficzne materje uodporniajace. Równiez i ekstrakcja duzych objetosci osadów jest bardzo utrudniona, gdyz powstaja ciagli- we masy, dajace sie trudno oddzielic przez filtrowanie i filtrowanie albo centryfugo- wanie jest polaczone ze znacznemi strata¬ mi, a przy tern osiagane w ten sposób techniczne dzialanie jest stosunkowo nie¬ znaczne, gdyz najwieksza czesc antytoksy- ny nie zostaje ekstrachowana z surowicy, a pozostaje wraz z nierozpuszczalnem bialkiem i ta pozostala czesc nie moze byc stosowana dla celów terapeutycznych.W przeciwienstwie do powyzszego, jest stosowane przy nowym sposobie elektro- osmotyczne oddzielenie euglobuliny z su¬ rowicy z krwi nadzwyczaj wygodne i cal¬ kowicie ilosciowe. Poniewaz euglobulina jest rozpuszczalna w roztworach paraglo¬ buliny w obecnosci soli, to przenoszenie uodporniajacych cial z euglobuliny na pa- raglobuline zachodzi o wiele latwiej i w wiekszych ilosciach, jak przy starym spo¬ sobie, a poniewaz oddzielenie uwolnionej od antytoksyn euglobuliny z roztworu pa¬ raglobuliny osiagane bywa znów na drodze elektroosmotycznej, to daje sie przeprowa¬ dzic bez trudnosci i bez straty. Dzieki zas temu, ze euglobulina w nieobecnosci soli jest nierozpuszczalna, w ostatecznym pro¬ dukcie po drugiej osmozie niema zupelnie w filtratach i centryfugatach poczatkowo uzytego do ekstrakcji bialka, co ma wiel¬ kie znaczenie przy przenoszeniu specyficz¬ nych cial uodporniajacych z bialka jedne¬ go rodzaju zwierzat na inny rodzaj. — 6 - PL