Wynalazek niniejszy dotyczy sprzegiel poslizgowych, w których czynnik sprzega¬ jacy stanowi proszek cierny i które sa wla¬ czane miedzy ogniwo napedzajace ukladu a ogniwo napedzane, np. miedzy wal silni¬ ka a wal dowolnej maszyny, przyczem jed¬ na czesc sprzegla stanowi jedna lub kilka lopatek, osadzonych na jednym wale, dru¬ ga zas czesc sprzegla — oslona, osadzona na drugim wale i zawierajaca wewnatrz sproszkowany czynnik sprzegajacy.Sprzegla tego rodzaju, zaopatrzone w lopatki, posiadaja te wade, ze utrudniaja rozruch walu napednego, gdy sa napelnio¬ ne wieksza iloscia proszku ciernego, ponie¬ waz wytwarzaja zbyt duzy moment rozru¬ chowy, oraz przy biegu jalowym lub przy malych obciazeniach. Mozna to wytluma¬ czyc w ten sposób, ze podczas rozruchu lo¬ patki natychmiast zapadaja w sproszkowa¬ ny materjal cierny, który nagromadza sie w dolnej czesci oslony. Dopiero wskutek slizgania sie proszku podczas obrotu sprze¬ gla, rozdziela sie on równomiernie na lo¬ patki, jednak tylko wtedy, gdy druga czesc sprzegla, t. j, czesc napedzana, jest odcia¬ zona. Podczas rozruchu nieobciazonego sprzegla lub przy malych obciazeniach lo-patki zatrzyitttaja sie w-spirosfcketoanyni ma- terjale ciernym bez poslizgu, tak iz wytwa¬ rza sie stan nierównowagi i powstaje nieo¬ kreslony moment obrotowy.Wynalazek niniejszy ma na celu usunie¬ cie w prosty sposób wspomnianych wad i u- tworzenie konstrukcji sprzegla, która u- mozliwialaby niezawodne, samoczynne i stopniowe wlaczanie sie lub wylaczanie sprzegla.Stosownie do wynalazku cel ten osiaga sie przez takie polaczenie lopatek, obciazo¬ nych sprezynami, z walem napedzajacym, aby pod dzialaniem sily odsrodkowej lo¬ patki te zostawaly odrzucane nazewnatrz, po pokonaniu przeciwdzialania tych spre¬ zyn.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest na rysunku.Fig. 1 i 2 uwidoczniaja pierwszy przy¬ klad wykonania wynalazku, w którym lo¬ patki sa osadzone obrotowo na narzadach, polaczonych z walem napedzajacym, przy- czem fig. 1 przedstawia przekrój wzdluz linji / — /na fig. 2, która stanowi przekrój podluzny tegoz sprzegla; fig. 3 przedstawia przekrój poprzeczny innej odmiany wyko¬ nania sprzegla, przedstawionej na fig. 4 w przekroju podluznym; fig. 5 — przekrój wzdluz linji V — V na fig. 3; fig. 6 — przekrój trzeciej odmiany wykonania sprzegla. Na fig. 3, 4 i 6 lopatki sprzegajace sa przedstawione w górnej polowie sprze¬ gla w polozeniu czynnem, a w dolnej — w nieczynnem. Fig. 7 uwidocznia przekrój podluzny czwartej odmiany wykonania sprzegla, przeznaczonej do laczenia walów pionowych.Wedlug fig. 1 i 2 jedno ogniwo sprze¬ gla sklada sie z dwóch tarcz 1 i 2, polaczo¬ nych srubami 3. Tarcza 1 jest umocowana na wale napedzajacym 6, a tarcza 2 jest wyposazona w czop lozyskowy 5, zapomo- ca którego jest ona osadzona w oslonie, czyli bebnie sprzegla. Wahliwe ramiona 7 lopatek sa osadzone przegubowo swemi koncami na srubach 3, na drugim zas kon¬ cu posiadaja lopatki sprzegajace 9. Ramio¬ na 7 sa zaopatrzone w kciuki 11 oraz w uszka 13, które sluza do zaczepienia spre¬ zyny srubowej 15, laczacej obydwa ramio¬ na. Tarcza 2 jfest zaopatrzona w dwa zde¬ rzaki 16.Drugie ogniwo sprzegla, a wiec ogniwo napedzane posiada postac oslony 18, zao¬ patrzonej w panewki lozyskowe 19, przy- czem oslona ta jest polaczona sztywno z walem napedzanym 22 zapomoca tulei 21.Uszczelki 23 zapobiegaja wydostawaniu sie sproszkowanego materjalu ciernego z oslo¬ ny 18.Gdy sprzeglo jest nieczynne, to ramio¬ na 7 przyjmuja polozenie, zaznaczone na fig. 1 linja przerywana. Materjal sproszko¬ wany P jest nagromadzony w dolnej czesci oslony 18. Z chwila rozpoczecia obrotowego ruchu walu 6 ramiona 7 odchylaja sie pod dzialaniem sily odsrodkowej i przyjmuja polozenie, przedstawione na fig. 1 linja cia¬ gla. W miare zwiekszania szybkosci tego walu, lopatki sprzegajace odchylaja sie co¬ raz bardziej nazewnatrz, zaglebiajac sie stopniowo w sproszkowany materjal cierny P, tak iz nastepuje sprzezenie tych lopatek za posrednictwem materjalu P z oslona.Czas wlaczania sprzegla zalezy od napre¬ zenia sprezyn Z5, jak równiez od stopnia napelnienia oslony 18 materjalem P. Na¬ prezenie sprezyny nastawia sie zazwyczaj odpowiednio do szybkosci obrotowej walu napedzajacego. Kciuki 11 oraz zderzaki 16 ograniczaja obracanie sie ramion 7.W przykladzie wykonania wynalazku wedlug fig. 3 — 5 na wale napedzajacym 6 umocowane sa dwie pary narzadów pro¬ wadniczych 31 o ksztalcie tarcz lub kol¬ nierzy, których zwrócone ku siebie brzegi 32 sa zakonczone ostrzami (fig. 5). Tarcze te sluza jako prowadnice lopatek 9, wyko¬ nanych w ksztalcie plytek. Sprzeglo, przed¬ stawione na fig. 3 — 5, jest zaopatrzone w dwie srednicowo przeciwlegle lopatki. Lo- — 2 —patki 9 posiadaja na swych brzegach 34 jedno lub kilka ostrzy (fig. 5) i sa zaopa¬ trzone w male trzpienki 35, które, opiera¬ jac sie na kciukach 36 tarcz 31, ogranicza¬ ja przesuwanie sie lopatek. Lopatki sa po¬ laczone sprezynami 37 z walem napedzaja¬ cym 6. Sprezyny 37 sa wykonane w posta¬ ci sprezyn srubowych, umieszczonych w wydrazeniu 38 walu 6 i przymocowanych do tego walu sruba 39.Czesc napedzana sprzegla stanowi jak i w przykladzie poprzednim oslona 18, w której znajduje sie sproszkowany materjal cierny P. Oslona 18 jest zaklinowana na stale na wale 22 i obraca sie na panewkach lozyskowych 19.Sprzeglo powyzsze dziala w sposób na¬ stepujacy. Gdy sprzeglo nie pracuje, to lo¬ patki 9 przybieraja polozenie, uwidocznio¬ ne w dolnej polowie fig. 3 i 4, z chwila zas wprawienia w ruch walu 6 lopatki wysu¬ waja sie pod dzialaniem sily odsrodkowej nazewnatrz i, pokonywajac przeciwdziala¬ nie sprezyny 37, przybieraja polozenie, przedstawione w górnej polowie fig. 3 i 4, przyczem zaglebiaja sie stopniowo w cier¬ nym materjale sproszkowanym P.W przykladzie wykonania wedlug fig. 6 zastosowane sprezyny 45 sa plaskie. Odpo¬ wiednio do polozenia lopatek w górnej po¬ lowie figury przedstawiona jest sprezyna napieta, a w dolnej — zwolniona. Uklad moze byc przytem wykonany tak, by w o- kresie rozruchu napiecie sprezyn zmienia¬ lo sie proporcjonalnie do wartosci sily od¬ srodkowej, co mozna osiagnac w dowolny sposób, np. przez wyposazenie kazdej lo¬ patki w dwie lub kilka sprezyn, zaczynaja¬ cych dzialac kolejno. Oczywiscie lopatki moga byc prowadzone w tarczach tak, aby pod dzialaniem sily odsrodkowej przesu¬ waly sie nazewnatrz nie w kierunku pro¬ mieniowym, lecz mniej lub wiecej skosnie.W przykladzie wykonania przedsta¬ wionym na fig. 7, który jest przeznaczony, jak wspomniano, do walów pionowych, dol¬ na czesc oslony, liczac w kierunku osio¬ wym, jest wykonana w ksztalcie zbiornika, w którym gromadzi sie cierny materjal sproszkowany (w sprzegle nieczynnem), przyczem sila sprezyny, laczacej lopatki, jest obliczona tak, aby w nieczynnem sprzegle lopatki byly w tym materiale za¬ nurzone.Wal napedzajacy 6 jest wykonany ja¬ ko jedna calosc z glowica 51, w której o- sadzone sa wahliwie na sworzniach 53 lo¬ patki sprzegajace 9. Na wale napedzanym 22 zaklinowana jest glowica 55, zespolona z oslona 18, osadzona na wale 6 zapomoca panewki 19. Lopatki 9 sa zaopatrzone w uszka 13, które sluza do umocowania wspól¬ nej sprezyny 15.Czynne powierzchnie lopatek posiadaja na zewnetrznych brzegach taki ksztalt, aby w polozeniu krancowem przylegaly do scianek oslony 18.W nieczynnem sprzegle lopatki sa pod dzialaniem sprezyny 15 zanurzone w cier¬ nym materjale sproszkowanym, jak to za¬ znaczono na rysunku linja ciagla. Wobec tego, ze lopatki, zaglebione w sproszkowa¬ nym materjale ciernym, znajduja sie pod¬ czas rozruchu blizej srodka walu, niz wte¬ dy, gdy sprzeglo zostalo juz wlaczone w polozenie robocze, moment rozruchowy jest mniejszy od momentu poslizgowego, czyli roboczego. Podczas rozruchu walu 6 oslona 18 zostaje stopniowo wprawiona w ruch obrotowy dzieki zanurzeniu lopatek w proszku P. W miare zwiekszania sie ob¬ rotowej szybkosci oslony proszek P, ule¬ gajac sile odsrodkowej, posuwa sie wgóre i nazewnatrz wzdluz obwodu oslony, a jed¬ noczesnie odchylaja sie w ten sam sposób lopatki, dopóki nie osiagna polozenia robo¬ czego, przedstawionego na fig. 7 linja cia¬ gla- Wynalazek nie ogranicza sie do przy¬ kladów wykonania, przedstawionych na ry¬ sunku, gdyz moga one byc zmieniane pod wielu wzgledami, nie wychodzac poza ra- — 3 —my wynalazku. W tych np. odmianach wy¬ konania, w których stosuje sie wspólna sprezyne, kazda lopatka moze byc zaopa¬ trzona w oddzielna sprezyne, nawinieta na odpowiednim sworzniu. PL