Powodem niesymetrji pojemnosci w wielozylowych kablach sa zmienne napre¬ zenia rozciagajace, jakim podlegaja zyly skrecane. Zmiany w naprezeniach rozcia¬ gajacych wywoluje przewaznie nierówno¬ mierne hamowanie cewek odwijajacych.Wiadomo, ze cewki odwijajace trzeba z tego powodu mozliwie najrównomierniej hamowac. Wiadomo równiez, ze skuteczne wyrównanie naprezen rozciagajacych przez ulepszenie hamowania cewek jest ograni¬ czone, gdyz wielkosc naprezen rozciagaja¬ cych zalezy nietyliko od sily hamujacej, lecz zmienia sie podczas skrecania zyl nie¬ zaleznie od hamowania cewki.Cewka odwijajaca jest uruchomiana zapomoca odwijanej zyly. Zyla zostaje na¬ wijana na cewke warstwowo, zwój przy zwoju, a punkt odwiniecia podczas skreca¬ nia zyl wedruje to w jedna, to w druga strone miedzy obu kolnierzami cewki. Prze¬ wiercony czop jarzma, przez który zyla zostaje przeprowadzona ku miejscu skre¬ cania, lezy w plaszczyznie symetrji, pro¬ stopadlej do osi cewiki. Z tego powodu odleglosc miedzy punktem odwiniecia a czopem jarzma waha sie podczas, skrecania miedzy najnizsza (punkt odwiniecia po¬ srodku cewki) i najwyzsza (punkt odwi¬ niecia kolo jednego z kolnierzy cewki) war¬ toscia; w równych okresach waha sie szyb¬ kosc obrotowa cewki, a tern samem takze wielkosc sily hamowania.Jezeli punkt odwiniecia znajduje sie wplaszczyznie symetr ji, to zyla opuszcza cewke w p^c^zyznie^fjicosftopadlej do o- si cewki, a na^r^zenie*^rozciagajace równa sie sile hamowania. We wszystkich innych polozeniach odwijanej zyly naprezenie rozciagajace bywa wieksze, i bywa tak du¬ ze, ze jego skladowa, dzialajaca w kie¬ runku prostopadlym do osi cewki, zupel¬ nie wystarczylby przewyzszyc sile hamo¬ wania.Kosz, podtrzymujacy cewki odwijaja- ce, obraca sie podczas skrecania zyl doko¬ la wlasnej osi. Sila odsrodkowa, która po¬ wstaje przy tym ruchu, wywiera nacisk na cewki odwijaj ace w kieruiiku naze- wnatrz i powoduje tern samem dodatkowe tarcie miedzy kollnierzem cewki a przyle¬ gajaca do niego czescia ramy jarzma. Pod¬ czas kazdego obrotu kazda z cewek zo¬ staje przyciskana z okresowo zmniejszaja¬ ca i zwiekszajaca sie sila na zmiane do jednego lub do drogiego boku. To dodat¬ kowe zmienne tarcie cewek wywoluje w odwijajacych sie zylach dodatkowe napre¬ zenia rozciagajace o zmiennej wielkosci.Obok tych okresowych wplywów szko¬ dliwych, uzasadnionych hamowaniem ce¬ wek, wystepuje wplyw szkodliwy, nie da¬ jacy sie równiez usunac i powstajacy ^ wskutek zwiekszania sie w zyle napreze-J! •nia rozciagajacego wraz z postepowaniem® skrecania, gdyz ramie momentu obrotowe-F' go, wywieranego na cewke przez zyle, po odwinieciu jednej warstwy uzwojenia na cewce zmniejsza sie o wielkosc srednicy zyly.Te cztery przyczyny, wywolujace zmiane naprezenia rozciagajacego w zyle, sa przedewszystkiem dlatego niekorzystne, ze jest niemozliwe równomierne i równo¬ czesne rozdzielenie zmian w naprezeniach rozciagajacych na wszystkie zyly skrecane.Niedokladnosci w polozeniu zyl na cewce odwijajacej zmieniaja nietylko sto¬ sunek miedzy naprezeniem rozciagajacem i sila hamowania i powoduja nierówno¬ mierne, nawet zmieniajace sie skokami na¬ prezenia rozciagajace, lecz wplywaja tak¬ ze przez zmiany szybkosci obrotowej cew¬ ki na sile hamowania, przez co powstaje z tego samego powodu drugie szkodliwe dzialanie.Opisane wplywy sa zasadniczej natury i dzialaja nawet przy niezmienionej, choc¬ by idealnie pomyslanej, jednak dotad nie- osiagnietej sile hamujacej hamulca cewek.Jako oznaki mechaniczne sa wplywy te po wiekszej czesci tak male, ze nie mozna ich inaczej poznac, jak tylko po niedosta¬ tecznej symetrji pojemnosciowej. Zanim jednak pomiar mozna dokonac, wykoncze¬ nie kablk postapilo juz tak daleko, ze u- suwanie bledu jest niemozliwe albo spo¬ wodowaloby dodatkowy naklad pracy i strate na materjale.Wedlug wynalazku niniejszego unie¬ szkodliwia sie opisane wplywy przez za¬ stosowanie hamulców, o ddzialywajacych bezposrednio na skrecane zyly^ Przez bez¬ posrednie dzialanie na zyle usuwa sie wy¬ zej wymienione wplywy szkodliwe i umoz¬ liwia osiagniecie naprezenia rozciagajace¬ go o niezmienionej i pozadanej widkosci.Wskutek moznosci nastawienia hamulców na niezmienne dzialanie osiaga sie to, ze dwa dub kilka hamulców mozna nastawic na to samo niezmienne dzialanie. W tym przypadku w dwóch lub wiekszej liczbie skrecanych zyl wytwarza sie jednakowe, stale podtrzymywane naprezenia rozciaga¬ jace. Wskutek tego podczas calego skre¬ cania zyl unika sie róznic w naprezeniach rozciagajacych.Ponizej opisano kilka schematycznych przykladów wykonania odpowiednich ha¬ mulców do bezposredniego hamowania zyl; ogólnie w zakres wynalazku niniejszego wchodzi kazda konstrukcja hamulca, do¬ stosowana do bezposredniego hamowania zyl, i jest obojetne, czy opór wystepuje w formie oporu ciernego lub innego.Fig. 1 przedstawia najprostsze rozwia- — 2 —Bante zadania. Miedzy szczekanri 1 i 2 zwyklego hamulca szczekowego zostaje u- mieszczonsi zyla 3. Pozadane dzialanie o- siaga sie przez wzajemny nacisk szczek, np. zapomoca sprezyny srubowej 4, której nacisk jest regulowany zapomoca nakretki 5. Na fig. 2 przedstiawidny jest hamulec o dwóch tarczach hamujacych 6 i 7, przy¬ cisnietych do siebie powierzchniami wal- cowemi; tarcze te sa wprawiane w ruch obrotowy przez zyle, przesuwana miedzy niemi.Fig. 3 i 4 przedstawiaja slizgowy ha¬ mulec tasmowy, zastosowany do hamowa¬ nia zyl. Dwie tasmy hamtdcowe bez konca 8 i 9 spoczywaja na kilku parach krazków nosnych 10, 11 i 12, przyciskanych z obu stron do zyly, przez co bywaja wprawia¬ ne w ruch. Przytem nacisk, wywierany przez tasmy, zostaje rozdzielony na zyle w kilku punktach, a liczbe tych punktów mozna powiekszyc przez przedluzenie tasm hamulcowych, by nacisk na jednostke powierzchni, który hamulec wywiera na zyle, zostal zmniejszony. Do nastawienia wielkosci nacisku sluzy w przedstawionem wykonaniu sprezyna srubowa 14 i nakret¬ ka 15, podczas gdy na skali 16 Wskazówka 17 wskazuje polozenie nakretki 15 w celu umozliwienia nastawienia dwóch lub wiek¬ szej liczby hamulców na jednakowe ha¬ mowanie.Jak przedstawiaja przyklady, zapomo¬ ca hamulca wedlug wynalazku mozna wy¬ korzystac dogodnosci hamowania, polega¬ jacego na tarciu, unieszkodliwiajac przy¬ tem opisane wady hamowania cewki.Opisane dzialania szkodliwe, wystepu¬ jace przy hamowaniu cewki, zmuszaja do stosowania malych naprezen rozciagaja¬ cych, poniewaz równoczesnie ze zwiek¬ szeniem sily hamowania cewki zwiekszaja sie wymienione dzialania szkodliwe. Z drugiej strony nie mozna nigdy zupelnie usunac pewnych wahan naprezenia rozcia¬ gajacego, spowodowanych niedokladnoscia Wykonania czesci skladowych maszyn, ma- lemi nierównomiernosciatei w budowie zyl, nierówtnomietnósciami w sfekturze uzy¬ wanych surowców i t. d. Wplyw tych wa¬ han jest jednak tern mniejszy, irii wiek¬ sze jest stosowane naprezenie rozciagaja¬ ce. Stanowi tó dalsza nie Iriniej wazna za¬ lete bezposredniego hamowania zyly; po¬ zwala ono na zastosowanie wiekszych na¬ prezen rozciagajacych, których zastosowa¬ nie przy hamowaniu cewek byloby niedo¬ puszczalne, i osiaga sie tern samem dalsze ulepszenie pozadanej równomiernosci. Je¬ zeli np. podczas wytwarzania pary zyl róznica obu naprezen rozciagajacych waha sie od plus 150 g do minus 150 g, wówczas bedzie wplyw tej róznicy na symetrje po¬ jemnosci tern mniejszy, im wieksze sa na¬ prezenia rozciagajace.Osiagniecie pewnego okreslonego na¬ prezenia rozciagajacego polaczone jest z wywarciem odpowiednio duzego nacisku hamulca na zyle. Takie cisnienie nie moze jednak zaszkodzic mechanicznej i elek¬ trycznej jakosci zyly. Przy obecnie uzy¬ wanych kablach wysokowartosciowych izo¬ lacja zyly sklada sie przewaznie z cien¬ kiego, lecz bardzo wytrzymalego sznurka papierowego, silnie owinietego srubowo tasma papierowa.Podobna zyla jest prak¬ tycznie niescisliwa. Ale takze zwykla zy¬ la bez wewnetrznego sznurka papierowego nie staje sie przez wywarcie nacisku ha¬ mowania gorsza, gdy nacisk ten dziala stale w jednym kierunku, nie zmieniajac swej wartosci. PL