Wynalazek niniejszy dotyczy samolotu, unoszonego w powietrzu podczas lotu przez wirnik, skladajacy sie z kilku plaszczyzn nosnych. Plaszczyzny nosne sa polaczone przegubowo i niezaleznie od siebie z piasta wirnika, osadzona ruchomo na pionowej o- si. To przegubowe polaczenie plaszczyzn nosnych z piasta umozliwia poszczególnym plaszczyznom wykonywanie wzgledem sie¬ bie ruchów wahadlowych w glównej pla¬ szczyznie obrotu, oraz w kierunku po¬ przecznym do tej plaszczyzny. Wzgledny prad powietrza, powstajacy podczas lotu samolotu, napedza wirnik. Tegorodzaju sa¬ molot jest zaopatrzony prócz tego w smige pociagowa napedzana przez silnik i sluza¬ ca do lotu naprzód.Wynalazek dotyczy zwlaszcza urzadze¬ nia, nadajacego szybkosc poczatkowa wir¬ nikowi, zanim samolot wzniesie sie w po¬ wietrze. W razie potrzeby urzadzenie to mozna równiez uruchomic podczas lotu, aby przekazac wirnikowi niewielki moment obrotowy, któryby umozliwil podtrzymanie najkorzystniejszej liczby obrotów wirnika lub zapobiegal zmniejszeniu sie jego liczby obrotów ponizej pewnej okreslonej gra¬ nicy.Znane jest urzadzenie, zapomoca które¬ go przenosi sie moment obrotowy na wir-nik samolotu od smigi, podtrzymujac w ten sposób korzystna szybkosc obrotów wirni¬ ka. Urzadzenie to* sklada sie z przekladni zebatej, napedzanej przez silnik smigi po¬ ciagowej, nastepnie z recznego sprzegla, z urzadzenia do wolnego biegu, które umozli¬ wia luzny obrót wirnika, oraz z przekladni, która zmniejsza liczbe obrotów walu sil¬ nika.Wiadomo równiez, ze glówny silnik na¬ pedowy tego rodzaju samolotu mozna pola¬ czyc w taki sposób z ukladem plaszczyzn nosnych, ze na ten uklad moze byc prze¬ niesiony moment obrotowy, wskutek czego wirnik zaczyna sie obracac. Wynalazek róz¬ ni sie jednak od tych znanych urzadzen szczególami mechanicznemi i konstrukcja.Wedlug wynalazku sprezyste sprzeglo sklada sie z jednego lub kilku przegubów Cardan'a i z lacznika poslizgowego, wla¬ czonego pomiedzy dwa wspólosiowe waly i przenoszacego ruch z jednego walu na drugL Wedlug wynalazku, urzadzenia, nada¬ jace szybkosc'poczatkowa wirnikowi samo¬ lotu wspomnianego rodzaju, w których pia¬ sta wirnika jest osadzona ruchomo na wierzcholku wspornika w ksztalcie ostro¬ slupowego rusztowania, skladaja sie z ze¬ batego wienca, przymocowanego do piasty wirnika i z kola zebatego, zazebiajacego sie z tym wiencem i osadzonego na piono¬ wym wale napedowym, którego górny ko¬ niec spoczywa w lozysku, umieszczonym w wierzcholku rusztowania wspornikowego.Kolo zebate posiada srednice znacznie mniejsza, niz wieniec.Dzieki wlaczeniu przekladni pomiedzy kolo zebate i wieniec zebaty, urzadzenie po¬ siada te zalete, ze reakcyjny moment obro¬ towy wirnika przenosi sie bezposrednio na rusztowanie wspornikowe oraz, poza tern, ze moment obrotu, który obciaza skierowa¬ ny wgóre wal wirnika, jest znacznie mniej¬ szy od momentu obrotowego, przenoszone¬ go na wirnik.Wskutek zastosowania wyzej wymienio¬ nych elastycznych sprzegiel urzadzenie po¬ siada te zalete, ze sprzegla te wyrównywu- ja samoczynnie wszystkie male nierówno¬ mierne przesuniecia osi wirnika wzgledem silnika, które wystepuja wskutek przegiec przeciazonego rusztowania wspornikowego wirnika, oraz ze równowaza wadliwe dzia¬ lania, spowodowane niedokladnem wyko¬ naniem czesci urzadzenia. Te zalety posia¬ daja wielkie znaczenie, poniewaz wytrzy¬ malosc zwyklego rusztowania wsporniko¬ wego wirnika i lozyska silnika samolotu jest ograniczona ze wzgledu na ciezar tych czesci, który nie moze przekroczyc pew¬ nej granicy.Z ponizszego opisu mozna wnioskowac o korzysciach wynalazku, a zwlaszcza do¬ tyczacych zmniejszenia ciezaru, uproszcze¬ nia, ulatwienia rozbierania i skladania, bu¬ dowy, zajmujacej jnalo miejsca, latwosci obslugi, pewnosci dzialania i usuniecia nad¬ miernego oporu powietrza.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie bocz¬ ny widok samolotu, wykonanego wedlug wynalazku, z wirnikiem, skladajacym sie z kilku plaszczyzn nosnych, fig. 2 — czesc samolotu w wykonaniu wedlug fig. 1 w nie¬ co wiekszej po dzialce, a zwlaszcza uwi¬ docznione polozenie urzadzenia wedlug wy¬ nalazku w kadlubie samolotu w odniesie¬ niu do siedzen i silnika samolotu, fig. 3a i 3b — pionowy podluzny przekrój istotnych czesci pierwszej postaci wykonania wynaf lazku wedlug fig. 1 i 2 w wiekszeppo* dzialce, przyczem przedstawiono rów¬ niez widok poszczególnych czesci, fig, 3c — poprzeczny przekrój samoczynne* go sprzegla urzadzenia wedlug fig* 3b w wiekszej podzialce, fig. 4 — odmiane wyr konania urzadzenia, zblizonego do 4 urza¬ dzenia przedstawionego na fig. 3bf fig. 5 -—r- odmiane wykonania urzadzenia, podobnie jak w wykonaniu wedlug fig. 3a i 3b, fig. - 2 —5a —r- polowe poprzecznego przekroju glo¬ wicy wirnika w wykonaniu wedlug fig. 5f fig. 6 — lamany przekrój poprzeczny czesci sprzegla do wolnego biegu w wiekszej po- dzialce, jakie mozna stosowac w postaciach wykonania, przedstawionych na fig. 3b, 4 lub 5 obok samoczynnych sprzegiel lub za¬ miast nich, przyczem na fig. 6 przedstawio¬ no jednoczesnie osadzenie sprzegla tuz przy napedzie i bebnie hamulcowym wir¬ nika, fig. 7 — widok zgóry na sprzeglo w wykonaniu wedlug fig. 6.W kadlubie 2 samolotu (fig. 1) umie¬ szczony jest glówny napedowy silnik 3 na¬ pedzajacy smige pociagowa 4 samolotu.Kadlub 2 jest zaopatrzony w podwozie 5 i ostroge 6. Samolot posiada poza tern sta¬ tecznik 7 i ster kierunkowy 8* jak równiez stery wysokosciowe 9, 10.Kadlub samolotu zawiera siedzenia 11 i lla. Nad przedniem siedzeniem 11 umieszczony jest wlspornik /2 w ksztalcie ostroslupowego rusztowania, dzwigajacy nosne plaszczyzny 13, napedza¬ ne z reguly przez prad powietrza, powsta¬ jacy podczas lotu. Plaszczyzny nosne sa o- sadzone na ruchomej piascie 14 zapomoca poziomych i pionowych czopów 15 i 16.Samolot jest zaopatrzony prócz tego w ma¬ le nieruchome nosne plaszczyzny 17.W samolocie, przedstawionym na fig. 1, os obrotu a — a nosnych plaszczyzn 13 jest u góry odchylona nieco wtyl wzgledem pionowej linji b — 6, prostopadlej do po¬ dluznej osi y — y samolotu, przez co glów¬ na plaszczyzna obrotu wirnika przy pozio¬ mem polozeniu samolotu tworzy dodatni kat natarcia. Os x — x smigi pociagowej jest równiez pochylona w ten sposób, ze przechodzi obok srodka ciezkosci z lub tez przez, ten ostatni.W samolocie, przedstawionym na fig. 1, przednie cieglo 12* i dwa tylne ciegla 123 (na rysunku przedstawione jest tylko jedno z nich) rusztowania sa zaopatrzone w oslo¬ ny 12ci 12d. W oslonie 12e, umieszczo¬ nej -bezposrednio przed zwyklem cieglem 12a, znajduje sie pochyly wal 18 urzadze¬ nia napedowego wirnika. Ten wal laczy u- rzadzenia A i B, opisane ponizej. Dolne u- rzadzenie A jest polaczone z silnikiem 3 zapomoca stalego lub wylaczalnego sprze¬ gla i znajduje sie pod oslona 2 kadluba samolotu. Górne urzadzenie B jest polaczo¬ ne z wirnikiem lub jego piasta 14 stale lub rozlacznie i znajduje sie w odpowiedniej or slonie 12c.Jak wynika z fig. 2, na której nie przed¬ stawiono oslony kadluba samolotu, oslony rusztowania wspornikowego, wirnika, pod¬ wozia, oraz innych czesci, kadlub samolotu, skladajacy sie z górnych i dolnych podluz¬ nie 19 i 20 i bocznych ciegiel 21 (ciegla po¬ przeczne nie zostaly przedstawione na ry¬ sunku), posiada na przednim koncu pier¬ scieniowe lozysko 22, w którem osadzony jest silnik, wystajacy tylnym swym kon¬ cem 23 poza pierscien. Silnik jest przymo¬ cowany do pierscienia zapomoca trzpieni 24. Lotnik zajmuje, w zwykly sposób, miej¬ sce na tylnem siedzeniu 25. Siedzenie dla pasazera znajduje sie na przodzie. Oprócz tego samolot posiada pomieszczenie na la¬ dunek, np. paliwo i oleje lub bagaze (np. zbiornik 26" pod siedzeniem 26). Skoro sa¬ molot jest zaopatrzony w podwójne stery, wówczas w wewnetrznych pomieszczeniach umieszcza sie równiez drazki 27, 28, 29 do wlaczania silnika oraz sterowe drazki 30, 31, 32. Samolot jest zaopatrzony równiez w rozrusznik C silnika oraz w silnik wielo5- konny.Opisane powyzej urzadzenia ogólne po¬ zostawiaja stosunkowo niewiele miejsca i rozporzadzalnego obciazenia na urzadzenie do przenoszenia sily napedowej do wirnika.Okazalo sie, ze silnik 3 i rozrusznik C nale¬ zy osadzac na lozyskowym pierscieniu 22 w sposób, umozliwiajacy latwe rozlaczanie, przyczem rozrusznik C nalezy umiescic na tylnej stronie silnika w ten sposób, aby jak najmniej wystawal. Wszystkie te warunki zostaja spelnione w konstrukcji samolotu — 3 —wedlug wynalazku. W postaci wykonania, przedstawionej na fig. 2, 3a, 3b, 3c, roz¬ rusznik C jest umieszczony w niewielkiej odleglosci od tylnej strony silnika. Pomie¬ dzy tylna strona 23 silnika i czolowa strona rozrusznika C znajduje sie urzadzenie do przenoszenia sily, umieszczone w kadlubie 33. Os p—p walów tych urzadzen jest wy¬ posazona w zgrubienie 3b walu (fig. 3a) silnika 3, z którym rozrusznik C jest z regu¬ ly sprzegniety.Do kadluba 33 jest przymocowany za- pomoca trzpieni, lub w inny sposób, kadlub 34 (fig. 2), skierowany wgóre i pochylony wtyl, w którym jest umieszczone reczne sprzeglo. Sprzeglo wlacza sie i wylacza za- pomoca walu 35, którego drazek 36, znaj¬ dujacy sie pod dzialaniem sprezyny 37, u- trzymuje sprzeglo w polozeniu wylaczo- nem. Do tegoz walu jest przymocowana równiez dzwignia 38, sluzaca do wlaczania sprzegla i polaczona z cieglem 39, które mozna obslugiwac z jednego lub tez z oby¬ dwóch siedzen. Do sterowej rekojesci 40 tylnego siedzenia prowadza nastepujace narzady lacznikowe: 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47 i 48. Waly 42 i 46 spoczywaja w lozy¬ skach na nieruchomych czesciach kadluba samolotu. Z powloki kadluba samolotu wy¬ staje nazewnatrz wal 18, którego dolny ko¬ niec jest polaczony z urzadzeniem A zapo- moca sprezystych narzadów, np. takich, jak przegub Cardan'a 49. Z kazdej strony urza¬ dzenia A (fig. 2) moze byc umieszczone przekatne cieglo 50 drazka wspornikowego 12* rusztowania. W ten sposób uzyskuje sie skupiona konstrukcje, która zapewnia doskonale wykorzystanie miejsca.Odpowiadajace sobie, lecz umieszczone na oddzielnych figurach, urzadzenia we¬ dlug fig. 3a i 3b mozna zlozyc wzdluz linji 3—3; przedstawiaja one szczególy urzadze¬ nia napedowego piasty. Dolne urzadzenie A, przedstawione szczególowo na fig. 3a, sklada sie w zasadzie z narzadów do prze¬ noszenia sily z silnika i z wymienionego po¬ wyzej sprzegla recznego. Koniec 51 walu 52, zaopatrzony w kly, jest stale w zaze¬ bieniu z zebatym koncem 53 walu 3b silni¬ ka (w tym celu stosuje sie kliny 53a). Wal 36 silnika jest walem pomocniczym i stano¬ wi odgalezienie walu korbowego. Zebaty koniec 54 walu rozrusznika silnika zostaje samoczynnie sprzegany i wylaczany od wa¬ lu 35. Wal 52, osadzony w lozyskowej tu¬ lejce 55 i w kulkowem lozysku 56, 57, 58 posiada na swym tylnym koncu sprzeglo, skladajace sie ze stozkowego kola zebatego 59 i klowego narzadu sprzeglowego 60, wspólpracujacego z narzadem sprzeglowym 54 w ten sam sposób, jak ten ostatni wspól¬ pracuje z narzadem 53.Lewy koniec walu 52 i polaczone z nim czesci sa wpuszczone w zwykle otwory tyl¬ nej scianki kadluba silnika, w która jest równiez w zwykly sposób wmon¬ towany zwykly rozrusznik C silnika.Do przymocowania sluza trzpienie 6L Z tego powodu niema potrzeby przebu¬ dowywac silnika, pomijajac oczywiscie umieszczenie klinów 53a. Rozrusznik C moze równiez zachowac swa dotych¬ czasowa budowe, gdyz przesuwa sie go poprostu o tyle wstecz, aby umozliwic wbu¬ dowanie kadluba 33, do którego tylnej stro¬ ny rozrusznik zostaje przymocowany zapo- moca trzpieni 62. Zwykla pradnice, umie¬ szczona zwykle równolegle do walu roz¬ rusznika (os q—q), osadza sie na ramie 63 lub w tej ostatniej, która w przedstawionym przykladzie wykonania tworzy dodatkowy wspornik kadluba 33. Niezaleznie od tej postaci wykonania pradnica lub rozrusznik, albo obydwa te urzadzenia razem, sa po¬ laczone z walem pomocniczym 3b silnika, przyczem urzadzenie A rozrusznika wirni¬ ka moze byc polaczone z pomocniczym wa¬ lem silnika, napedzajacym zwykle pradni¬ ce. Korzysc polaczenia rozrusznika wirnika z pomocniczym walem silnika polega nie- tylko na uproszczonem i skupionem osa¬ dzeniu silnika i unikniecia jego przebudo- — 4 —Wy, lecz równiez na moznosci zastosowania mniejszej szybkosci obrotów pomocniczego walu silnika, przez co zmniejsza sie szyb¬ kosc poczatkowa rozrusznika. Inne wyni¬ kajace stad korzysci zostana opisane po¬ nizej.Stozkowe kolo zebate 59 jest zaklino¬ wane na wydrazonym wale 52 i zabezpie¬ czone w swem polozeniu na wale zapomoca nakretki 64 i zatyczki 65. Stozkowe kolo zebate 66, zamocowane zapomoca nakretki 67 na dolnym koncu pochylego walu 68, jest stale w zazebieniu ze stozkowem ko¬ lem zebatem 59. Wal ten spoczywa w kul¬ kowych lozyskach 69, 70, 71, utrzymywa¬ nych w pewnej od siebie odleglosci zapo¬ moca rozporowej tulei 72, kolnierzy 73, 74 i pierscienia 75. Lozyska sa umieszczone poza tern w kolpakowej oslonie 76, zawie¬ rajacej smar, doprowadzany przez otwór gwintowy zamkniety korkiem 77 i kanal 78.Dolny koniec walu 80 jest wpuszczony do wydrazonego walu 68, w którym spoczywa ruchomo w lozyskowej tulejce 79.Wewnatrz plaszcza 34 na wale 68 zna.- duje sie kolnierz 81, do którego przymoco¬ wana jest zapomoca nitów plyta 82. Do tej plyty przymocowana jest zapomoca trzpie¬ ni 85 plyta sprzeglowa lub sprzeglowy pierscien 84. Plyta 84, stanowiaca plyte napedzajaca, jest zaopatrzona z obydwóch $tron w sprzeglowe zderzaki 86. Dolne i górne napedzajace plyty 87, 88, oddzielone od siebie zwykle za posrednictwem sprezy¬ ny 89, sa umocowane na wale 80 w naste¬ pujacy sposób: Nakretka 90 przytrzymuje nieruchomo plyte 87 na tulei 91, zaklinowanej na wale 80, dzieki czemu plyta jest przymocowana do walu. Dookola walu sa umieszczone na- przemian kciuki 92 i sprezyste trzpienie 93, rozmieszczone w pewnej od siebie odleglo¬ sci, które wchodza w otwory 94 plyty 88.Kciuki 92 powoduja równomierny ruch ob¬ rotowy obydwóch plyt 87 i 88 i umozliwia¬ ja niezbedne, zmiany ich wzajemnej odle¬ glosci. Sprezyny 95 umozliwiaja przesuw plyt 88 wzdluz kciuków 92. Trzpienie 93, zaopatrzone w lby 96 i sprezyny 97A zapo¬ biegaja w zwyklych warunkach obrotowi lozyskowego pierscienia 98, który moze byc przestawiany zapomoca dzwigni dookola przedluzenia 99 plyty 87, zaopatrzonego w gwint, tak ze w zwyklych warunkach pier¬ scien lozyskowy obraca sie wraz z plytami 87 i 88, skoro te ostatnie zostaja napedza" ne. Skoro jednak trzpienie 93 zostaja pod¬ niesione po ugieciu sprezyn 97, wówczas pierscien 98 moze sie obracac na gwintowa¬ nej tulejce 99, tak ze czesci sprzegla moz* na przez wzajemne przestawienie dociagnac lub rozluznic, jak równiez zlozyc i roze¬ brac.Wlaczanie sprzegla odbywa sie przez obrót walu 35 (na fig. 3a w kierunku ru¬ chu wskazówek zegara) zapomoca zespolu drazków 38, 39 i rekojesci 40 (fig. 2). Wi¬ delkowe ramiona 100 przesuwaja przytem pierscien 101 wgóre i w ten sposób zapo* moca kolnierza 103 pociagaja poslizgowa tulejke 102. Zapomoca podwójnych wide¬ lek 104, polaczonych z dzwignia 106 prze¬ gubem 107 i z tuleja 102 przegubem 105, dzwignia 106 zostaje przesunieta naze- wnatrz; dolny koniec tej ostatniej jest przy¬ mocowany przegubowo do lozyskowego pierscienia 98 zapomoca trzpienia 108 i spoczywa swa stopa 109 na plycie 8$; Wskutek dociskania plyt 87, 88 do cierr nych powierzchni 86 zostaje wprawiony w ruch obrotowy wal 80, polaczony w poni¬ zej opisany sposób z napedowym walem 18.Górny koniec wydrazonego walu 80 jest osadzony obrotowo w lozysku 110, 111, 112. Toczne pierscienie tego lozyska sa u- nieruchomione zapomoca kolnierzy 113, 114, ramienia 115, nakretki 116 \ trzpienia 117. Widelki 118 polaczone z walem 80 i widelki 119 polaczone z walem 18 tworza przegub Cardan'a 49. Widelki 118 sa przy¬ mocowane zapomoca trzpienia 120 do walu t- 5 —80, podczas gdy widelki 119 sa polaczone z walem 18 zapomoca zaklinowanej tulej¬ ki oraz trzpieni 121, 122 i nitu 123. Sprze¬ glo Gardan'a sklada sie z ogniwa 124 i czo¬ pów 125, 126 oraz posiada równiez otwory 127, 128, sluzace do oliwienia.Urzadzenie sprzeglowe jest latwo do¬ stepne dzieki temu, ze plaszcz 34 po¬ siada odchylila pokrywe 129, która ma¬ la sprezyna 130 utrzymuje stale w stanie zamknietym.Aczkolwiek urzadzenie A wraz z roz¬ rusznikiem C jest osadzone nieruchomo na tylnej sciance silnika 3 i tuz obok tego o- statniego, jasnem jest jednak, ze na calym obwodzie pomiedzy urzadzeniem A i urza¬ dzeniem B istnieje sprezyste polaczenie, Jasnem jest równiez, ze reczne sprzeglo posiada zwarta budowe i zostaje wylaczo¬ ne skoro sterowa rekojesc 40 (fig. 2) zo¬ staje zwolniona. Wewnetrzne sprezyny 89 i 95 i zewnetrzne sprezyny 37 zapobiega¬ ja przytem wzajemnemu przyczepianiu sie tarcz sprzeglowych, co zmniejsza do mini¬ mum niebezpieczenstwo zahamowania swo¬ bodnych ruchów wirnika, napedzanego pra¬ dem powietrza podczas lotu, jezeli ponizej opisane sprzeglo do wolnego biegu przesta¬ je dzialac lub zacina sie. Umieszczenie recz¬ nego sprzegla tuz przy miejscu przenosze¬ nia sily powoduje, ze przy locie tylko nie¬ wielka liczba czesci zostaje napedzana przez silnik, skoro reczne sprzeglo zosta¬ je wylaczone.Wielkosc, warunki tarcia i obciazenie sprezyn sprzegla mozna dobrac w ten spo¬ sób, aby przy danej szybkosci kól zebatych przekladni sprzeglo przenosilo tylko sile o okreslonej wielkosci, która nie moze byc przekroczona. W ten sposób unika sie u- szkodzenia poszczególnych czesci urzadze¬ nia, poniewaz przy przenoszeniu wiekszej sily sprzeglo zaczyna sie slizgac.Z powyzszego wynika, ze urzadzenie przenoszace sile jest nadzwyczaj proste i moze byc obslugiwane bardzo szybko, gdyz nalezy recznie przestawiac tylko jeden na¬ rzad sterowy.Inne korzysci wynikaja jasno z poniz¬ szego opisu urzadzenia B. Odnosne tego u- rzadzenia nalezy przedewszystkiem zazna¬ czyc, ze urzadzenie to jest oczywiscie pola-: czone zasadniczo z piasta wirnika albo z glowica wirnika, skladajaca sie z osi wir¬ nika, wrzeciona i lba.W wale 18, a mianowicie w górnym kon¬ cu tego walu, znajduje sie przedstawione na fig. 3b polaczenie poslizgowe, utworzone przez umocowanie klinowego narzadu 131 zapomoca nitów 132 w wydrazeniu walu 18.W górnym koncu narzadu 131 przymocowa¬ na jest zapomoca wylaczalnego trzpienia 134 tuleja 133, której wnetrze posiada ksztalt klinowy. W tej tulei umieszczony jest przesuwnie dolny klinowy koniec prze¬ dluzenia 134. To przedluzenie posiada leb 136 przymocowany nitem 137. W oczkach 138 lba 136 znajduje sie czop 139 po¬ datnego lacznika 140. Lacznik ten posiada drugi czop 141, osadzony w lbie 142, który jest przymocowany zapomoca nitu 143 do walka 144. Ten ostatni wchodzi w kadlub 145 urzadzenia B.Wal 144 tworzy czesc skladowa sprze¬ gla do wolnego biegu i jest osadzony ru¬ chomo zapomoca lozyskowej tulejki 146, lozyskowych pierscieni 147, 149 i lozysko¬ wych kulek 148. Wpoblizu dna kadluba 145 znajduje sie pokrywa 150 ze smarowem uszczelnieniem 151.Zewnetrzny lozyskowy pierscien 152 lozyska kulkowego i przytrzymujace na¬ rzady 153, 154 sa przymocowane zapomoca trzpienia 155 do pokrywy 150. Wewnetrz¬ ny toczny pierscien lozyska kulkowego jest w odpowiedni sposób unieruchomiony za¬ pomoca kolnierza 156, sztucca 157 i usta* lajacej nakretki 158.W podwójnych lozyskach kulkowych 161, 162, 163 osadzony jest obrotowo wy¬ drazony wal 159, w którego wnetrzu znaj¬ duje sie lozyskowa tuleja 146, i który z ze- — 6 —Wnatrz dzwiga napedowe stozkowe kolo zebate 160. Oprócz tego znajduja sie je¬ szcze w tern miejscu zabezpieczajace i u- trzymujace dane odleglosci narzady roz¬ porowe 164, 165, 166, 167, 169 i 170.Na dolnym koncu wydrazonego walu 159 zaklinowane jest urzadzenie przytrzy¬ mujace sprzeglo walkowe, skladajace sie z narzadów 171, 172 i 173 polaczonych za¬ pomoca nitu 174. Narzad 171 posiada na- zewnatrz pochyle powierzchnie, z których jedna jest oznaczona liczba 175. Pomiedzy temi powierzchniami i wewnetrzna scianka sztucca 157 umieszczone sa walki 176 sprzegla. Jak to przedstawiono na fig* 3c, na której zaznaczono sprezyny 176a wal¬ ków sprzeglowych, pochyle powierzchnie 175 posiadaja takie nachylenie, ze sprze¬ glo walkowe jest wlaczone i napedza wy¬ drazony wal 159, skoro walek 144 obraca sie w kierunku zaznaczonym strzalka 144a.Wydrazony wal 159 moze jednak swobod¬ nie obracac sie szybciej od walka 144, co nastepuje w ponizej opisanych warunkach.Urzadzenie to posiada poza tern zamykaja¬ ce korki gwintowe 177 i 178 do otworów, sluzacych do wlewania smarów.Kadlub 145 urzadzenia B, przedstawio¬ ny na fig. 3b, jest przymocowany zapomo- ca kolnierza 179, klina 180 i czopów, trzpie¬ ni 181 lub tym podobnych narzadów do przedniej strony glowicy 182 rusztowania wspornikowego. W tern miejscu górny ko¬ niec przedniego drazka wspornikowego 12a rusztowania (fig. 1) jest przymocowany za¬ pomoca silnych uch i trzpieni 183. Zanim opisane zostanie przenoszenie ruchu obro¬ towego stozkowego kola zebatego 160 na zebaty wieniec 184 oraz zanim zostana po¬ dane inne szczególy, ponizej podano krótki opis glowicy wirnika.W glowicy 182 (osadzonej na samolo¬ cie zapomoca przedniego drazka wsporni¬ kowego 12a i dwóch tylnych drazków wspornikowych 12b, jak to przedstawiono na fig. 1) znajduje sie tuleja 185, w która jest wpuszczony wydrazony wal albo wrze¬ ciono 186. Ten wydrazony wal posiada kol¬ nierz lub zeberko 187 do przenoszenia na¬ cisku wirnika na glowice oraz nakretke 188 do przenoszenia na/pedu wirnika na glowi¬ ce. Na górnem przedluzeniu wrzeciona 186 znajduje sie piasta 14 osadzona w lozy¬ skach 186*, 186b, zaopatrzona w kilka prze¬ gubowych lozysk plaszczyzn nosnych (na rysunku przedstawiono tylko jedno lozy¬ sko). Teprzegubowe lozyska skladaja sie z poziomych i pionowych czopów 15, wzgled¬ nie 16, sluzacych do ruchomego osadzenia lub podpierania nasad 13b nosnych.pla¬ szczyzn 13 na ruchomej piascie 14 (fig. 1), Zapomoca odpowiednich narzadów np. lin 13° (fig. 1) zapobiega sie zbytniemu opa¬ dnieciu wdól plaszczyzn nosnych w poloze¬ niu spoczynku. W ten sposób nietylko zapo¬ biega sie zetknieciu nosnych plaszczyzn 13 ze smiga 4, lecz równiez zapewnia dosta¬ teczny odstep pomiedzy nasadami 13b i ka¬ dlubem 189. Pokrywa 12e (fig. 1} osadzo¬ na na glowicy wirnika, otacza, chroni i osla¬ nia wedlug zasady linji pradów powietrz¬ nych cale urzadzenie w wykonaniu wedlug fig. 3b.Wedlug fig. 3b do dolnego konca pia¬ sty 14 przymocowany jest zapomoca trzpie¬ ni 190 hamulcowy beben 191, w którym znajduje sie hamulec 192. Otwarte dno beb¬ na jest zamkniete zapomoca ogniwa 193 przymocowanego zapomoca czopów 194 do górnej strony 182a glowicy i zapomoca ni¬ tów 195 i tulei 196 do nieruchomej tulei 185.Hamulec jest uzupelniony walem 197 (któ¬ ry jest osadzony ruchomo w górnej i dolnej plycie 182a, 182d kolpakowej tulei), dzwi¬ gnia 198 i kablem 199 biegnacym po tar¬ czy 200, umieszczonej na kolnierzu 201 i biegnacym wdól do kierowniczego otworu. 202, skad biegnie do siedzen wzdluz we¬ wnetrznych stron oslon 12c (fig. 1).Ponizej podano dalszy ciag opisu nape¬ dowego stozkowego kola zebatego 160 i je¬ go zaleznosc od innych czesci urzadzenia. - 7 —To kolo jest stale w zazebieniu ze stozko¬ wym wiencem zeba 184, osadzonym z ze¬ wnatrz na hamulcowym bebnie 191 i przy¬ mocowanym na zewnetrznym kolnierzu 203 bebna zapomoca trzpieni 204. Wirnik obra¬ cany podczas lotu przez prad powietrza z szybkoscia od 110 do 150 obrotów na minu¬ te (dokladna liczba obrotów jest zalezna od poszczególnych postaci wykonania), zo- stajje w ten sposób napedzany zapomoca przekladni zebatej przez silnik, który wy¬ konywa np. przy pelnem dlawieniu 1600 obrotów na minute lub wiecej. Wal 18 wy¬ konywa 800 obrotów na minute, a wal (roz¬ rusznika) ¥ silnika okolo 1400 obrotów na minute (fig, 3a).Powyzsze wartosci, przytoczone tylko tytulem przykladu, uzyskuje sie zapomoca przekladni wpoblizu dolnej czesci napedu (przekladnia pomiedzy walem korbowym i pomocniczym walem silnika i zapomoca pierwszego stopnia przekladni kól zeba¬ tych) i zapomoca przekladni wpoblizu gór¬ nej czesci napedu (zapomoca drugiego stopnia przekladni kól zebatych), przyczem powyzsze wartosci moga ulec zmianie przy innym silniku i wirniku i innych warunkach pracy. Przy wlasciwem obliczeniu kól zeba¬ tych wirnikowi mozna oczywiscie nadac kazda pozadana szybkosc, a mianowicie az do pelnej szybkosci lotu lub jeszcze wyzej.Temniemniej przy wszelkiej postaci wyko¬ nania nalezy jednak miec na uwadze, aby sile przenosic na wirnik zapomoca walu, któryby obracal sie szybciej od wirnika, o ile pozwalalby mu na to jego niewielki cie¬ zar, jednakze nie tak szybko, aby nie nasta¬ pilo nadmierne wstrzasnienie lub zaklócenie pracy.Umieszczenie samoczynnego sprzegla do wolnego biegu wpoblizu miejsca, gdzie konczy sie przenoszenie sily, to jest wpo¬ blizu glowicy wirnika, zmniejsza podczas lotu niebezpieczenstwo zatrzymania lub zmniejszenia liczby obrotów wirnika do mi¬ nimum z powodu nieczynnosci Ifcb zaciecia sie jposzczegóinych czesci. Umieszczenie kól zebatych nazewnatrz na piascie, prócz ko¬ rzysci scislego wspóldzialania z hamulcem i z innemi urzadzeniami oraz korzysci prze¬ noszenia sily zapomoca wzglednie lekkiego urzadzenia, posiada równiez i te zalete, ze ewentualnie odlamane zeby i inne obce cze¬ sci zostaja odrzucone nazewnatrz i nie mo¬ ga uszkodzic wirnika.Ogólne rozmieszczenie poszczególnych urzadzen, a wiec osadzenie urzadzenia A na silniku lub w jego poblizu, umieszczenie urzadzenia do przenoszenia sily pomiedzy silnikiem i rozrusznikiem oraz umieszcze¬ nie urzadzenia B na wirniku lub w jego po¬ blizu i wzajemne polaczenie urzadzen A i B za posrednictwem walu, umieszczonego u góry lub u dolu w przegubie Cardan'a, w który to wal wlaczony jest lacznik poslizgo¬ wy i który znajduje sie tuz przed przed¬ nim drazkiem wspornikowym ostroslupo¬ wego rusztowania wspornikowego, mozna osadzic równiez z punktu widzenia ula¬ twienia dostepu, niewielkiego ciezaru, u- proszczenia konstrukcji, zmniejszenia opo¬ ru powietrza, dobrego pola widzenia, mozli¬ wosci wykonywania przez rusztowanie, wir¬ nik, i plaszczyzny nosne samodzielnych ru¬ chów, zmniejszenia koniecznosci ogranicze¬ nia miejsca, zajmowanego przez podróz¬ nych i bagaz, krótszej drogi przenoszenia sily, celowosci i wytrzymalosci osadzenia poszczególnych czesci i t. d.Inna zaleta wynalazku, omawiana poni¬ zej, polega na latwej wymiennosci czesci.Szczególnie wyraznie to wynika z ukladu wedlug fig. 4, na której przedstawiono od¬ mienna postac wykonania urzadzenia B, oznaczonego ponizej jako B', przyczem na¬ pedowy wal polaczony z tem urzadzeniem jest wykonany równiez w sposób odmien¬ ny. W tej postaci wykonania zastosowano znane juz lozysko 179 z klinami 180, zapo¬ moca którego umieszcza sie kadlub 145* na kolpakowej tulei glowicy ostroslupowe¬ go rusztowania wspornikowego. Na wydr%- - 8 -zoirym wale 159 znajduje sie stozkowe kolo zebate 160, podobnie jak w powyzej opi¬ sanej postaci wykonania. Budowa lozyska jest równiez podobna do budowy odpo¬ wiedniego lozyska w powyzej opisanym przykladzie wykonania, tak ze mozna te szczególy w tern miejscu pominac. Nato¬ miast samoczynne wzajemne sprzeganie i rozlaczanie walów 144 i 159 odbywa sie zapomoca sprzegla klowego zamiast sprze¬ gla walkowego wedlug fig. 3b.Na dolnym koncu wydrazonego walu 159 (fig. 4) osadzona jest nieruchomo za¬ pomoca nakretki 206 tuleja 205, zaopatrzo¬ na w kly. Wal 144 posiada stromy gwint 207. Z tym gwintem wspólpracuje nakret¬ ka 208, zaopatrzona w kly, która przy prze¬ suwaniu sie badz zazebia sie z tuleja 205, badz tez rozlacza sie od niej. Nakretka 209 ogranicza skok ruchomej nakretki. Przy obrocie walu 144 w kierunku strzalki 144 nakretka 208 (zabezpieczona przed obrotem np. zapomoca malej sprezyny 210 lub za¬ pomoca kiili obciazonej ciezarkiem lub sprezyna) przesuwa sie wgóre i zazebia sie z tuleja 205 przez co wirnik zostaje nape¬ dzany za posrednictwem stozkowego kola zebatego 160. W ten sposób urzadzenie to umozliwia wolny bieg wirnika. Prawie pio¬ nowe polozenie tego sprzegla powoduje ze¬ slizgniecie sie ruchomej nakretki w jej naj¬ nizsze polozenie, skoro wal napedowy nie przenosi sily lub skoro wirnik wyprzedza wal napedowy.W opisanej postaci wykonania urzadze¬ nie jest wyposazone w urzadzenie smaro¬ we 211, dzialajace pod cisnieniem oraz po¬ krywe wziernikowa 212, która mozna oczy¬ wiscie równiez zastosowac w postaci wyko¬ nania, przedstawionej na fig. 3b.Napedowy wal 18" tej postaci wykona¬ nia posiada podobne podatne laczniki, lecz rózni sie od powyzej opisanej postaci wykonania lacznikiem poslizgowym, wyko¬ nanym w nastepujacy sposób: Do tulei 215 wpuszczona jest czesc walu 213, zamocowana zapomoca odejmowalnych trzpieni 214 w wale 18n. Tuleja 2i15 jest sprzegnieta z glowica 136 * wpustkami i sprezynami. Glowica ta sluzy jako we¬ wnetrzne lozysko przedluzenia 21\6 walu 213. Lacznik utrzymuje sie w polozeniu ro- boczem zapomoca sprezyny 217, dzialaja¬ cej pomiedzy kolnierzem 218 tulei 216 i kolnierzem 219 wienca 220 i przejmuje luz w kierunku podluznej osi tych czesci oraz zapobiega wstrzasom. Z rysunku mozna Wnioskowac o sposobie skladania i rozbie¬ rania urzadzenia.W postaci wykonania, przedstawionej na fig. 5, dolne urzadzenie przenoszace si¬ le jest umieszczone tak nisko, ze zinajduje sie na równej wysokosci ze smiga lub wa¬ lem korbowym silnika. Dzieki temu srodek ciezkosci lezy nizej, niz poprzednio, W ka¬ dlubie znajduje sie podobny lozyskowy pierscien 22 silnika oraz usztywnienia 20, 21 kadluba somolotu, a prócz tego po¬ przeczki 221. Natomiast urzadzenia. A* i in¬ ne czesci sa wykonane odmiennie z poni¬ zej przytoczonych powodów. Kadlub 222 urzadzenia A' jest przymocowany czescio¬ wo np. zapomoca trzpieni 223 do tylnej scianki silnika, czesciowo zapomoca lozy¬ ska 224 do poprzeczki 221 i czesciowo za¬ pomoca drazka 225 o zmiennej dlugosci do innej poprzeczki 221. Rozrusznik C' silni¬ ka jest na tyle przesuniety do tylu, ze po¬ miedzy nim i silnikiem pozostaje dosc miejsca do umieszczenia sprzegla 2,26.Polaczenie rozrusznika C z silnikiem stanowi samoczynne sprzeglo 227 dowolnej budowy. Polaczenie to sklada sie z walu 228, osadzonego w lozyskach 229, 230 oraz sprzegla klowego 231A stale zazebionego z walem korbowym silnika. Przy przenosze¬ niu sily z glównego walu 228 nalezy obra¬ cac poprzeczny wal 232 (za posrednictwem ukladu laczacych drazków, zaczynajacego sie przy siedzeniu lotnika, jak w postaci wykonania, przedstawionej na fig. 2), przez co jedno lub kilka ramion 233 odrzu- — 9 —ta wtyl tuleje 234, przyczem dzwignic 235 i 236 poruszaja sie, a para obracajacych sie tarcz sprzeglowych dociska sie jednocze¬ snie do sprzeglowego pierscienia 237, przy¬ mocowanego zapomoca trzpieni 238, pa¬ newkowe] plyty 239 i nitów 240 do zebate¬ go kola 241, które jest osadzone obrotowo i luzno na wale 228. Kolo 241 napedza zeba¬ te kolo 242, zaklinowane na wale 243. Wal 243 osadzony w lozyskach 244, 245, obraca sie w ten sposób wolniej od glównego walu 228 (stanowiacego w zasadzie przedluzenie walu korbowego silnika), wal 243 zas nape¬ dza zapomoca sprezystego sprzegla 247 wal 246, tak ze ten wal i pozostale czesci, po¬ lozone blizej wirnika i polaczone z silni¬ kiem, posiadaja pewien wzajemny luz i mo¬ ga wykonywac niewielkie ruchy wzgledne, co ma zwykle miejsce w kadlubie samolotu i rusztowaniu wirnika podfczas lotu. Jedno¬ czesnie w ten sposób nastepuje wyrówna¬ nie wadliwych polozen katowych poszcze¬ gólnych czesci.Lacznik 247 jest wykonany w postaci rozlacznego lacznika poslizgowego. Czesci 248 walu 246 moga sie przesuwac pomiedzy nasadami 249 kolpakowej tulei 250, osa¬ dzonej na wale 243. Skoro ciegla 224 i 225 zostana rozlaczone, wówczas mozna zdjac silnik, urzadzenie A' i rozrusznik C\ jako jedna calosc.Do kadluba samolotu przymocowany jest oddzielny kadlub 254, 254a zapomoca poprzeczek 251 i 252 i ciegla 253, które w razie potrzeby moze posiadac pewna sprezystosc. Wal 246, osadzony w lozy¬ skach 255 i 256, napedza krótki wydrazony wal 257 (osadzony w lozyskach 258, 259) zapomoca ukladu stozkowych kól zebatych 260, 261. Górny koniec walu 257 jest pola¬ czony ruchomo zapomoca wpustu i wpustki z dolnym koncem rury 262, dzieki czemu ze¬ bate kolo 263 (zaklinowane na górnym kon¬ cu wydrazonego walu 262) napedza zebate kdlo 264, osadzone na piascie 265. Piasta ta, podobnie jak w poprzednio opisanej po¬ staci wykonania, jest osadzona obrotowo w lozyskach 266, 267; podobnie osadzone sa nasady 13d powierzchni nosnych na pozio¬ mych i pionowych czopach 15h, 16a. W rusztowaniu wspornikowem, podtrzymuja- cem wirnik, skladajacem sie z czterech cie¬ giel, mozna stosowac kolpakowa tuleje 268 i urzadzenie napedowe tak samo, jak w rusztowaniu wspornikowem, skladajacem sie z trzech ciegiel, w którem np. jedno cie¬ glo umieszczone jest ztylu, a dwa pozosta¬ le po obu stronach urzadzenia napedowego.Poniewaz waly 262, 272 sa umieszczone w przedniej czesci przestrzeni, znajdujacej sie pod rusztowaniem wspornikowem, a rozrusznik i urzadzenie A' leza zprzodu, wiec pasazera mozna umiescic w przednim fotelu, w tylnym koncu przestrzeni znajdu¬ jacej sie pod rusztowaniem.W urzadzeniu, przedstawionem na fig. 5, powstaje moznosc natychmiastowego roz¬ laczenia napedu i piasty, co moze byc u- skutecznione w ponizej opisany sposób.Tuz pod zebatem kolem 263 znajduje sie wal 262, osadzony w lozysku 269, spo- czywajacem na kadlubie 270. Kadlub 270 jest osadzony ruchomo w kadlubie 271 i polaczony z górnym koncem przesuwnej ru¬ ry 272. W dolnym koncu rtira 272 slizga sie w tulejce 273. Rura 272 jest zaopatrzona w zebatke 27A, zazebiona z zebatem kolem 275. Skoro zebate kolo 275 zostaje nape¬ dzane przez obracajacy sie wal 276 zapo¬ moca odpowiedniej dzwigni lub urzadzenia sterowego (nieprzedstawionego na rysun¬ ku), wówczas kola zebate 263, 264 zostaja wlaczone lub wylaczone.Chociaz opisana postac wykonania mo¬ ze byc zaopatrzona w hamulec i urzadzenie do wolnego biegu, to jednak szczególów tych nieprzedstawiono na rysunku, ponie¬ waz w danym przykladzie wykonania sil¬ nik stanowi hamulec wirnika. Skoro w tej postaci wykonania urzadzenia wirnik ma byc uruchomiony, wówczas obraca sie wal 276 tak, aby zebate kolo 263 zazebialo sie z - 10 —zebatem kolem 234. Nastepnie wolno wla¬ cza sie recznie sprzeglo walu 228 przez ob¬ rót walu 232 (na fig. 5 w kierunku ruchu wskazówek zegara). Szybkosc silnika regu¬ luje sie nastepnie zapomoca zwyklych za¬ worów dlawiacych. Skoro wirnik osiagnal lub przekroczyl odpowiednia szybkosc, wówczas wylacza sie sprzeglo oraz zebate kolo, poczem samolot rusza z miejsca. W celu zatrzymania wirnika przy ladowaniu zatrzymuje sie silnik; kolo zebate 263, 264 wprowadza sie w zazebienie, poczem stop¬ niowo wlacza sie sprzeglo. Sprezanie silni¬ ka hamuje cale urzadzenie i zatrzymuje wirnik.Na fig. 617 przedstawiono odmiane wy¬ konania urzadzenia do wylaczania i do wol¬ nego biegu, umozliwiajacego wyprzedzanie.To urzadzenie mozna stosowac lacznie z jednem lub drugiem urzadzeniem opisanem powyzej, lecz w zwyklych przypadkach to urzadzenie do wolnego biegu moze zaste¬ powac urzadzenia B lub B* albo wylaczal- ne zebate kolo 263 (fig. 5). Na zewnetrznej stronie hamulcowego bebna 191 (fig. 3b) osadzony jest ruchomo stozkowy wieniec zebaty 184a (fig. 7). Pomiedzy tym wien¬ cem i bebnem wlaczone jest sprzeglo kraz¬ kowe. Stozkowe kolo zebate 160 walu 159 zazehia sie, jak to opisano powyzej, z tym zewnetrznym wiencem. Na obwodzie wien¬ ca zebatego znajduja sie krazki 277 sprze¬ gla krazkowego. Sprzeglo i uklad kól ze¬ batych sa zabezpieczone przed przesuwa¬ niem sie wdól i wgóre przez kolnierz 203 i pierscien 278, zaopatrzony w trzpienie 279.Trzpienie, przedstawione na fig. 6, prze¬ chodza przez pierscien 278 (nieprzedsta- wiony na fig. 7), nastepnie przez otwory 280 nieruchomego sprzeglowego pierscienia 281 i wkoncu przez kolnierz 203. Pierscien 281 posiada pochyle powierzchnie lub wy¬ stepy 282; pomiedzy te wystepy i wewnetrz¬ na sciane zebatego kola 184a wchodza krazk} 277\ skoro zebate kolo 184a nape¬ dzane jest w kierunku strzalki 283. Wla¬ sciwa wzajemna odleglosc krazków na ob¬ wodzie urzadzenia utrzymuje stale pier¬ scien 284, zaopatrzony w dolne i górne wy¬ ciecia 285, tworzace male wydrazenia, w które wchodza krazki 277.Glówna zaleta tej konstrukcji polega na tern, ze urzadzenie napedowe bez zastoso¬ wania poslizgowych kól zebatych odlacza sie samoczynnie i natychmiast od piasty, o- raz ze wirnik obracany przez ped powie¬ trza podczas zwyklego lotu nie napedza ja¬ kichkolwiek czesci zebatych przekladni lub tym podobnych.Wszystkie odmiany wykonania odzna¬ czaja sie powierzchniami o ksztalcie linji pradów powietrza. Chociaz na fig. 1 wal 18 i przednie cieglo 12* sa zaopatrzpne w zwykla oslone 12c o ksztalcie linjj prze¬ plywu powietrza, to jednak urzadzenie na¬ pedowe moze byc zaopatrzone w oddzielna oslone o ksztalcie linji pradów powietrza.W tym celu urzadzenia A i B posiadaja na kadlubach 34 i145 ramiona 34l i 145* % w celu podparcia dolnych i górnych konców blachy lub innej oslony, nadajacej sie do wytworzenia oslony o ksztaltach zblizonych do linji pradu powietrza (fig. 3a i 3b).Wszystkie postacie wykonania sa zao¬ patrzone w urzadzenia do regulowania lub ograniczania przesuwania powierzchni no¬ snych w ten sposób, ze sila napedowa dzia¬ la na wirnik za posrednictwem piasty. Ta sila jest stosunkowo duza, tak ze zuzycie jest dosc znaczne. Nasady 13d powierzch¬ ni nosnych, jak to przedstawiono szczegó¬ lowo na fig. 5a, sa zaopatrzone w tym celu w kolnierze 286, przytrzymywane trzpie¬ niami 287 (te trzpienie powoduja zaklino¬ wanie, zaopatrzonej w szczeline nasady na koncu dzwigara powierzchni nosnych, zao¬ patrzonych w gwint wedlug fig. 5). Oprócz tego urzadzenie posiada pomocnicze trzpie¬ nie 288. Kolnierze 286 (fig. 5a) moga sie wahac wraz z powierzchnia nosna i przyle¬ gaja do gumowych poduszeczek 289, osa¬ dzonych obrotowo na poprzecznych czo- — 11 —pach 15a. Szczególne urzadzenie lozysk 266, 267 stanowi celowy srodek do przej¬ mowania sil napedowych rozrusznika wir¬ nika (fig. 5).Smarowanie tych lozysk zapewnia zbior¬ nik smaru, umieszczony w stozku 265" pia¬ sty oraz smarownica 290. Do smarowania czopów powierzchni nosnych sluza odpo¬ wiednie smarownice 291. Wkoncu urzadze¬ nie jest zaopatrzone w kilka zabezpiecza¬ jacych nakretek 292, zabezpieczajacych wirnik, oraz sprzeglowe urzadzenie 293 do napedu walka 294 sprzegnietego z tacho¬ metrem, tak ze wirnik mozna wyjac jako jedna calosc (kola zebate wirnika na pia¬ scie mozna poprostu wylaczyc z zazebie¬ nia). Piasta wirnika posiada ksztalt linji pradu powietrza, jak to przedstawiono na fig. 5. PL