PL177474B1 - Kompozycja farmaceutyczna do donosowego podawania ludziom zawierająca związek steroidowy oraz związek steroidowy - Google Patents

Abstract

1 . Kompozycja farmaceutyczna do donosowego podawania ludziom, zawierajaca zwiazek steroidowy i farma- c eutycznie dopuszczalny nosnik, znamienna tym, ze jako zwiazek steroidowy zawiera steroid estrenowy okreslony wzorem w którym R 1 wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo jeden lub dwa atomy wodoru, metyl, metylen albo jeden lub dwa atomy chlorowca; R2 nie wystepuje lub wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo atom wodoru i metyl; R 3 wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo grupe okso, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach wegla, acyloksyl o 1-4 atomach wegla, benzoil, cypionyl, glukuronid i sulfonyl; R4 wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach wegla, acyloksyl o 1-4 atomach wegla, grupe okso i atom chlorowca; R5 nie wystepuje lub wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach wegla 1 acyloksyl o 1-4 atomach wegla; R6 oznacza atom wodoru lub chlorowca; „a” oznacza ewentualne aromatyczne nienasy- cenie pierscienia A w steroidzie albo kazdy z ,.b”, „c” i „d’’ oznacza ewentualnie wiazanie podwójne; a kazdy z „e" „f”, ,.g", ,,h”, "i’" oraz "j" oznacza ewentualne wiazanie podwójne. 29. Zwiazek steroidowy o wzorze w którym R 1 wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo jeden lub dwa atomy wodoru, metyl, metylen albo jeden lub dwa atomy chlorowca; R2 nie wystepuje lub wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo atom wodoru i metyl; R 3 wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo grupe okso, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach wegla, acyloksyl o 1-4 atomach wegla, benzoil, cypionyl, glukuronid i sulfonyl; R4 wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach wegla, acyloksyl o 1-4 atomach wegla, grupe okso 1 atom chlorowca; R5 nie wystepuje lub wybrany jest z grupy obejmujacej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach wegla i acyloksyl o 1-4 atomach wegla; R6 oznacza atom wodoru lub chlorowca, „a” oznacza ewentualne aromatyczne nienasy- cenie pierscienia A w steroidzie albo kazdy z „b”, ,,c’' i ,.d" oznacza ewentualnie wiazanie podwójne; a kazdy z „e”, ,,f’, ,.g", „h”, „i’’ oraz „j" oznacza ewentualne wiazanie podwójne; pod warunkiem, ze: ( I ) gdy wystepuje „a”, R3 oznacza hydroksyl, a zadne z ,j ”, „i", „g” i „h" nic wystepuje, wówczas (a) R4 nie mo- ze byc atomem wodoru; lub (b) R4 nie moze byc grupa okso gdy ,,e” i „f” sa nieobecne; (II) gdy wystepuje „a”, R3 oznacza hydroksyl, a zadne z .j ”, ..i'’, i „g” nie wystepuje, a .,h” jest obecne, wówczas R 1 nie moze byc grupa metylenowa; (III) gdy ,;a" „h” i .,i” sa obecne, wówczas (a) co najmniej jedno z „e” lub „ f ’ jest obecne, lub (b) R 1 oznacza metylen, lub (c) R 1 ma znaczenie inne niz wodór; PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest kompozycja farmaceutyczna zawierająca związek steroidowy do podawania donosowego wywołująca zmiany w działaniu ludzkiego podwzgórza, a tym samym wpływająca na pewne zachowanie i procesy fizjologiczne przebiegające z udziałem podwzgórza u ludzi oraz związek steroidowy. W szczególności wynalazek dotyczy kom6

177 474 pozycji farmaceutycznych jako neurochemicznych środków wpływających na fizjologię i zachowanie.

Wynalazek dotyczy pewnych związków, a konkretnie steroidów estrenowych oraz pokrewnych związków, opisanych poniżej, oraz sposobów użycia takich związków jako środków semiochemicznych dla ludzi, zmieniających działanie podwzgórza, a tym samym wpływających w pewnym stopniu na zachowanie i fizjologię, np. łagodzących stany lękowe. Steroidy estrenowe, których typowym przykładem jest Hfi-estradiol (1,3,5(10)-estratrieno3,17P-diol) charakteryzują się obecnością fenolowego 1,3,5(10) pierścienia A oraz grupy hydroksylowej lub jej pochodnej takiej jak eter lub ester w pozycji 3. Feromonowe właściwości pewnych steroidów estrenowych u pewnych gatunków ssaków zostały opisane. Praca R.P. Michaela i innych, Nature (1968), 218: 746, dotyczy estrogenów (a zwłaszcza estradiolu) jako feromonowych środków wabiących dla samców rezusa. R.F. Parrot, Hormones, and Behavior (1976), 7: 207-215, doniósł, że iniekcja benzoesanu estradiolu wywołuje ruję u samic szczura z wyciętymi jajnikami; opisano także wpływ poziomu estradiolu we krwi na wywoływanie reakcji seksualnej (C.H. Phoenix, Physiol,. and Behavior (1976), 16: 305-310) oraz reakcję seksualną samic rezusa (C.H. Phoenix, Hormones and Behavior (1977), 8: 356-362). Z drugiej strony brak jest zgodności w danych literaturowych odnośnie tego, czy feromony jako takie odgrywają jakąkolwiek rolę w reprodukcyjnym zachowaniu się i komunikacji między osobnikami u ssaków (G.K. Beauchamp i inni, „The Pheromone Concept in Mammalian Chemical Communication: A Critigue”, w: Mammlian Olfaction, Reproductive Processes, and Behavior, red. R.L. Doty, Academic Press, 1976).

Wynalazek dotyczy nieukładowego, donosowego podawania pewnych steroidów estrenowych w celu wywołania określonej reakcji zachowawczej lub fizjologicznej u ludzi, np. zmniejszenia negatywnych odczuć, nastrojów i cech charakteru. W szczególności donosowe podawanie zapewnia kontakt neuroreceptorów słabo dotychczas rozpoznanej struktury neuroendokrynologicznej powszechnie znanej jako narząd lemieszowo-nosowy („VNO”, znany ponadto jako „narząd Jacobsena”) z jednym lub więcej steroidami albo z kompozycjami zawierającymi steroid(y). Narząd ten jest dostępny przez nozdrza u większości wyższych zwierząt - od węży do ludzi i jego działanie związane jest u niektórych gatunków między innymi z odbieraniem feromonu (patrz ogólnie Muller-Schwarze A Silverstein, Chemical Signals, Plenum Press, New York · (1980)). Aksony nerwowo-nabłonkowe narządu lemieszowonosowego, usytuowane nad podniebieniem, tworzą nerw lemiszowo-nosowy i mają bezpośrednie połączenie synaptyczne z pomocniczą buławką węchową . Z narządu tego bodźca dochodzą pośrednio do śródkorowego migdałowatego przedmózgowia i jądra podwzgórzowego w mózgu. Odsiebne aksony na końcach neuronów nerwowych mogą również służyć jako neurochemiczne receptory w VNO. L.J. Stensaas i inni., J. Steroid Biochem. and Molec. Biol. (1991), 39; 553. Nerw ten ma bezpośrednie połączenie synaptyczne z podwzgórzem. A. Johnson i inni. (J. Otolaryngology (1985), 14: 71-79) doniósł o pewności występowania narządu lemieszowo-nosowego u większości dorosłych ludzi, stwierdzając jednak, ze narząd ten prawdopodobnie nie funkcjonuje. Przeciwstawne wyniki sugerujące, że VNO jest czynnym receptorem czuciowym wrażliwym na związki chemiczne, opublikowali L. Stensaas i inni, supra, oraz D.T. Moran i inni; J. Garcia-Velasco i M. Mondragon; L. Montibloch i B. Grosser - wszyscy w J. Steroid Biochem. and Mol., Biol. (1991), 39.

Oczywiste jest, że pożądane byłoby zidentyfikowanie i zsyntetyzowanie związków semiochemicznych i feromonów dla ludzi, a także opracowanie kompozycji farmaceutycznych i sposobów ich stosowania w celu wpływania na działanie podwzgórza. Wynalazek dotyczy nieoczekiwanego odkrycia związanego z tym, że jeśli poda się człowiekowi donosowo pewne ligandy neurochemiczne, zwłaszcza pewne steroidy estrenowe i pokrewne związki, albo kompozycje farmaceutyczne zawierające pewne estreny lub pokrewne związki, to będą się one specyficznie wiązać z chemoreceptorami komórek nerwowo-nablonkowych w nosie oraz że wiązanie takie wytwarza szereg reakcji neurofizjologicznych powodujących zmianę funkcjonowania podwzgórza u pacjenta. Przy właściwym podawaniu wpływ pewnych takich związków na podwzgórze wywiera wpływ na działanie autonomicznego układu nerwowego oraz na szereg zjawisk w zachowaniu i fizjologii, do których należą, ale nie wyłącznie, stany lękowe,

177 474 *7 napięcie przedmiesiączkowe, strach, agresja, głód, ciśnienie krwi oraz inne funkcje związane z zachowaniem i fizjologią, regulowane przez podwzgórze. Otto Appenzeller. The Autonomie Nervous System. An introduction of basic and clinical concepts (1990); P.I. Korner, Central nervous control of autonomic cardiovascular function oraz N.M. Levy i P.J. Martin, Neural control of the heart, obydwie prace w Handbook of Physiology; Section 2: Cardiovascular System - the heart, Vol. I, Washington DC, 1979, American Physiological Society; A.P. Fishman i inni, redakcja, Handbook of Physiology. Section 3: Respiratory System. Vol. II. Control of breathing. Bethesda MD. 1986. American Physiological Society.

W pewnych przypadkach podaje się jeden steroid estrenowy lub związek pokrewny, w pewnych przypadkach podaje się kombinację steroidów estrenowych i/lub związków pośrednich.

W związku z tym celem wynalazku jest dostarczenie kompozycji farmaceutycznych zawierających ludzkie związki semiochemiczne lub feromony, nadających się do nosowego podawania ludziom

Dodatkowe cele, zalety i nowe cechy wynalazku zostaną częściowo przedstawione poniżej w opisie, a w części staną się oczywiste dla specjalistów po zapoznaniu się z opisem lub mogą stać się oczywiste w wyniku zrealizowania wynalazku.

Kompozycja farmaceutyczna według wynalazku do donosowego podawania pacjentom, zawierająca związek steroidowy oraz farmaceutycznie dopuszczalny nośnik charakteryzuje się tym, że jako związek steroidowy zawiera steroid estrenowy o wzorze:

w którym R, wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo jeden lub dwa atomy wodoru, metyl, metylen albo jeden lub dwa atomy chlorowca; R₂ nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru i metyl; R₃ wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo grupę okso, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla, acyloksyl o 1-4 atomach węgla, benzoil, cypionyl, glukuronid i sulfonyl; R4 wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla, acyloksyl o 1-4 atomach węgla, grupę okso i atom chlorowca; R₅ nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla i acyloksyl o 1-4 atomach węgla; R₆ oznacza atom wodoru lub chlorowca; „a” oznacza ewentualnie aromatyczne nienasycenie pierścienia A w steroidzie albo każdy z „b”, „c” i „d” oznacza ewentualnie wiązanie podwójne; a każdy z „e”, „f’, „g”, „h”. „i” oraz ,j” oznacza ewentualne wiązanie podwójne.

Korzystną grupę stanowią kompozycje zawierające związki, w których „a” występuje. Szczególnie korzystnie kompozycja zawiera steroid wybrany z grupy obejmującej 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol, 1,3,5(10)-estratrien-3-ol, 17^i^^1^;^^^i^<^^^^^^^-1,3,5(10)-trien-3ol, 17-metylo-gona-l,3,5(10),17-(13)-tetraen-3-ol, 1,3,5(lO),16-estratetraen-6-on-3-ol, 1,3, 5(10)-estratrien-6-on-3-ol, 17-mety loe3tira-l33.S( 10)-6-on-3-ol, 17-metylo-gona-1,3,5(10),17(13)tetraen-6-on-3-ol, 1,3,5(10),16-estratetraen-3,6a-diol, 1,3,5l(10)lestratrien-3,6α-diol, 17-metylenoestra-1,3,5(10)-trien-3,6a-diol, 17-metylo-gona-1,3,5,(10),17(13)-tetraen-3,6a-diol.

177 474

Jeszcze korzystniej kompozycja zawiera związki, w których „a” występuje, o „””, „h” lub „i” stanowią ewentualne wiązania podwójne. Do tych związków należą steroidy wybrane z grupy obejmującej 1,3,5(10),6,16-estrape”tae”-3-ol, 1,3,5-(10),6-estratetrae”-3-ol, 17metale”O-1,3,5(10),6-estra-tetrαe”-3-ol, 17-metylo-gona-1,3,5-(10),6,17(13)-pentaen-3-ol,

1,3,5(10),7,16-estrape”taen-3-ol, 1,3,5-(10),7-estra-tetra”-3-ol, 17-metyleno-estra-1,3,5(10),7tetraen-3-ol, 17-metylo-gona-1,3,5(10),7,17-(13)-pentoe”-3-ol, 1,3,5-(10),6,8(9),16-estraheksaen-3-ol, 1,3,5(10),6,8(9)-pe”taen-3-ol, 17-metylenoestra-1,3,5-(10),6,8(9)-pentaen-3-ol, 17-metylo-gona-1,3,5(10),6,8-(19),17(13)-heksaen-3-ol oraz grupy obejmującej 4,16estradie”-3a-ol, estra-4-e”-3a-ol, 17^metylenoeslra-4-e”-3a-ol, 17-metylo-gona-4,17(13)die”-3a-ol.

Do korzystnych kompozycji należą również te, które zawierają związki, w których „b” oznacza podwójne wiązanie, zwłaszcza te, w których R₃ oznacza grupę okso. Do tych związków należą 4,16-estradien-3-on, estra-4-e”-3-on, 17-metyleno-estra-4-en-3-on, 17-metylogona-4,17(13)-Sien-3-on, estl·α-4,16-Sien-10α-ol-3-on, estra-4-e”-10α-al-3-an, 17-metyle”oestra-4-e”-10 α-ol-3-on, 17-metylo-”ona-4,17( O^die”-10 α-ol-3-on.

Do korzystnych kompozycji należą również te, które zawierają związki, w których ,j” oznacza podwójne wiązanie, zwłaszcza 4,9(10), 16-estratrie”-3-on, 4,9(10)-estradien-3-on, 17-metylenoestra-4,9( 10)-dien-3 -on, 17-metylo-gona-4,9( 10), 17(13)-trien-3 -on.

Do korzystnych kompozycji należą również te, które zawierają związki, w których „c” oznacza podwójne wiązanie, szczególnie 5(10),16-estradien-3a-ol, estra-5(10)-en-3a-ol, 17metyleno-estra-5(10)-e”-3a-ol, 17-metylo-estra-5(10),17-(13)-dien-3a-ol, jak również te, w których „d” jest dodatkowym podwójnym wiązaniem, zwłaszcza 3-metoksy-estra-2,5(10),16trien, 3-metaksy-estra-2,5(10)-Sien, 3-metoksy-17-metaleno-estra-2,5(10)-Sien, 3-metoksy17-metalo-gonα-2,5 (10), 17(13 )-trien.

Do korzystnych kompozycji należą również te, które zawierają związki, w których R₂ oznacza metyl, zwłaszcza estra-4-en-3-on, 1,3,5(10)-estratrien-3-al, estra-4-en-3a-ol, l,3,5(10),6-estratetraen-3-ol, 4,9(10)-estradie”-3-o”, 1,3,5(l0_estratrie”-3-al-6-on, estra-4-en10a-ol-3-o”, 3-metoksy-estrα-2,5(10)-didn, 1,3,5(10),7-estratetrae”-3-al, 1,3,5(10),6,8(9)estrape”tae”-3-ol, estra-5(10)-e”-.3(x-ol, 1,3,5(10)-estratrien-3,6a-diol, jak również te, w których „e” oznacza wiązanie podwójne, zwłaszcza 4,16-estradien-3-on, 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol, 4,16-estradien-3a,-ol, 1,3,5(10),6,16-estrapentaen-3-ol, 4,9(10),16-estratrien-3on, 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol-6-on, 4,16-estradien-10a-ol-3-on, 3-metoksy-estra-2,5 (10),16-trien, 1,;3,^^^^),7,^^-^s^rapentaen-3-ol, 1,3,5(10),6,8(9), 16-estraheksaen-3-ol, 5(10), 16-estradie”-3a-ol, 1,3,5(10),16-estratetrae”-3,6a-diol oraz te, w których R, oznacza metylen, to jest wybrane z grupy obejmującej 17-^i^^^^t^;^-le”o-estra-4-e”-3-o”, 17-metyleno-1,3,5(10)estratrien-3-ol, 17-metyleno-estra-4-en-3a-ol, 17-metyleno-1,3,5(10),6-estratetrae”-3-ol, 17metyle”o-4,9(10)-estradie”-3-on, 17-metyleno-1,3,5(10)-estratrien-3-ol-6-on, 17-metylenoestra-4-en-10a-ol-3-on, 3-metoksy-17-metyleno-2,5(l0)-estradien, 17-metaleno-1,3,5(10),7estratetraen-3-ol, 17-metaleno-1,3,5(10),6,8-(9)-estrapentae”-3-ol, 17-metyleno-estra-5(10)en-3a-ol, 17-metyleno-1,3,5(10)-estratrie”-3,6a-diol.

Do korzystnych kompozycji należą również te, które zawierają związki, w których ,,f’ oznacza wiązanie podwójne i R. oznacza metyl, zwłaszcza n-metylo-gona^n^^ienCon, 17-metylo-1,3,5(10),17(13)-gona-tetraen-3-ol, 17^metę|o-4,17(13)-”O”aSιe”-3α-ol, 17metylo-1,3,5(10),6,17( 13)-”o”apentaen-3 -ol, 17-metyla-4,9( 10), 17( 13)-go”atrien-3 -on, 17metylo-1,3,5(10),17(13)-go”atetraen-3-ol-6-on, 17 metylo-4,17(13)-go”adien-10a-ol-3-an, 3metoksy-17-metyla-2,5-(l 0), 17,( 13)-go”atrien, 17-metylo-1:3,5(10),7,17( 13)-gonape”taen-3ol, 17-metylo-1,3,5( 10)6,8(9), 17(13)-”O”aheksae”-3-al, 17-metylo-go”a-5( 10), 17( 13)-die”3a-ol, 17-metalo-1,3,5(10), 17( 13)-gonatetrae”-3-6a-diol.

W kompozycji według wynalazku korzystnie co najmniej jeden steroid estrenowy jest rozpuszczony w nośniku.

Kompozycja korzystnie jest w postaci ciekłej.

Korzystnie kompozycja zawiera farmaceutycznie dopuszczalne podłoże maści.

Kompozycja może zawierać jeden łub więcej steroidów estrenowych.

177 474

Związek steroidowy według wynalazku ma wzór

w którym R1 wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo jeden lub dwa atomy wodoru, metyl, metylen albo jeden lub dwa atomy chlorowca; R₂ nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru i metyl; R3 wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo grupę okso, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla, acyloksyl o 1-4-atomach węgla, benzoil, cypionyl, glukuronid i sulfonyl; R₄ wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4-atomach węgla, acyloksyl o 1-4-atomach węgla, grupę okso i atom chlorowca; R_? nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4-atomach węgla i acyloksyl o 1-4 atomach węgla; R^ oznacza atom wodoru lub chlorowca; „a” oznacza ewentualne aromatyczne nienasycenie pierścienia A w steroidzie albo każdy z „b”. „c” i „d” oznacza ewentualne wiązanie podwójne; a każdy z „e”, „f, „g”, „h”, „i” oraz ,j” oznacza ewentualne wiązanie podwójne; pod warunkiem, że:

(I) gdy występuje „a”, R, oznacza hydroksyl, a żadne z „j”, „i”, „g” i „h” nie występuje, wówczas (a) R4 nie może być atomem wodoru; lub (b) R4 nie może być grupą okso gdy „e” i „f’ są nieobecne.

(II) gdy występuje „a”, R3 oznacza hydroksyl, a żadne z „j”, „i”, i „g” nie występuje, a „h” jest obecne, wówczas R, nie może być grupą metylenową;

(III) gdy „a”, „h” i „i” są obecne, wówczas (a) co najmniej jedno z „e” lub „f ’ jest obecne, lub (b) R, oznacza metylen, lub (c) R₍ ma znaczenie inne niż wodór;

(IV) gdy „b” występuje, R₃ oznacza grupę okso, „g”, „h”, „i” i ,j” są wszystkie obecne, R₅ oznacza atom wodoru, (a) wówczas R| nie może oznaczać jednego lub dwóch atomów wodoru gdy nie występuje „f”, lub gdy ,,f’ jest obecne, wówczas R1 ma znaczenie inne niż metyl;

(V) gdy „b” i ,j” są obecne a R3 oznacza grupę okso, wówczas co najmniej jeden z „e” lub „f ’ musi występować lub R1 musi oznaczać metylen;

(VI) gdy „c” występuje, „d” nie występuje a R oznacza hydroksyl, wówczas (a) co najmniej „e” lub „f’ musi być obecne, lub (b) R musi oznaczać metylen;

(VII) gdy „c” i „d” są obecne a R3 oznacza grupę metoksy, wówczas (a) co najmniej „e” lub „f” muszą występować lub (b) R1 musi oznaczać metylen;

(VIII) gdy „b” występuje, R, oznacza hydroksyl a R₅ oznacza atom wodoru, wówczas (a) co najmniej „e” lub „f’ musi być obecne lub (b) R1 musi oznaczać metylen.

Korzystną klasę związków stanowią te, w których „a” występuje,, a „g”, „h” lub „i” stanowią ewentualne wiązania podwójne. Do tych związków należą steroidy wybrane z grupy obejmującej octan estra-1,3,5(10),6,16-pentaen-3-ylu, estra 1,3,5(10)),7-tetraen-3-ol, 17metyleno-ettra-1,3,5,7,9-pentaeno-3-ol, octan 17-metyleno-6-okso-estra-1,3,5(10)-trien-3-ylu, estra-1,3,5,7,9,16-heksaen-3-ol, estra-1,3,5-(10),6-trtrarn-3-ol, 17-mrtylrnorstra-1,3,5(10)-7tetraen-3-ol, octan estra-1,3,5,7,9,16-heksaen-3-ylu. rstra-1,3,5(10),7,16-pentarn-3-ol, 1710

177 474 metylenoestra-1.3,5(10)-trien-3,6β-diol, octan estra-1,3,5.(10),7,16-pentaen-3-ylu, estra-1,3,5 (10),6,16-pentaen-3-ol i octan 17-metylenoestra-1,3.5(10),7-tetraen-3-ylu.

Korzystną grupę związków stanowią te, w których „b” oznacza podwójne wiązanie, zwłaszcza estra-4,16-dien-3(3-ol, 17-metylogona-4,13(17)-dien-3e-ol i 17-metylenoestra-4-en3 β-ol.

Do korzystnej grupy związków należą te, w których „c” i „d” oznaczają podwójne wiązania, zwłaszcza 3-metoksyestra-2,5(10),16-trien i 3-metoksy-17-metylenoestra-2,5(10)-dien, naj korzystniej 3 -metoksyestra-2,5(10), 16-trien.

Korzystną klasę związków stanowią te, w których R2 oznacza metyl a „e” oznacza podwójne wiązanie, zwłaszcza 3-hydroksyestra-1.3,5(l0),l6-tetraen-6-on, octan 6-oksoestrał,3.5(10).16-tetraen-3-ylu. estra-1,3,5(10), 16-tetraen-3,6['>-diol, octan 6e-hydroksy-estra1.3,5(l0),16-tetraen-3-ylu, estra^^^-trienC-on, 10-hydroksyestra-4,16-dien-3-on, estra5(10),16-dien-3a-ol i estra-5(10),16-dien-3e-ol, najkorzystniej 10-hydlΌksyestra-4.16-dien-3on lub estra-1.3,5(10),16-tetraen-3,6β-diol.

Poniżej przedstawiony jest krótki opis rysunków.

Na figurze 1 przedstawiono syntezę 1,3,5(10),16-estra-tetraen-3-olu.

Na figurze 2A, 2B i 2C przedstawiono graficznie wpływ elektrofizjologiczny na potencjał receptora w wyniku umiejscowionego podawania określonych steroidów osobnikom męskim do narządu lemieszowo-nosowego (fig. 2A) i do nabłonka węchowego (fig. 2C). Na fig 2B porównano graficznie wpływ estrenu na potencjał receptora VNO osobników męskich i żeńskich.

Na figurze 3 przedstawiono graficznie wpływ elektrofizjologiczny umiejscowionego podawania określonych steroidów do narządu lemieszowo-nosowego osobników męskich (3A) i żeńskich (3B).

Na figurze 4 przedstawiono różne reakcje autonomiczne osobników męskich na octan 1,3,5(10), 16-estratetraen-3 -ylu.

A = potencjał receptora w neuronabłonku lemieszowo-nosowym; B = zmiana w reakcji galwanicznej skóry (kQ); C = zmiana temperatury skóry (°C).

Na figurze 5 przedstawiono porównawcze zmiany w potencjalne VNO po wystawieniu na działanie eteru metylowego i octanu 1,3.5(10),16-estratetraen-3-ylu.

Na figurze 6 przedstawiono dymorfizm płciowy w miejscowej i autonomicznej reakcji na pobudzanie VNO womeroferynami. Różne womeroferyny (200 moli) i rozcieńczalnik kontrolny podawano w sposób opisany 30 osobnikom męskim i 30 osobnikom żeńskim (w wieku 20 - 45 lat). Słupki oznaczają średnią reakcję w populacji.

Na figurze 6A i B przedstawiono reakcję EVG zmierzoną w opisany sposób, dla osobników męskich (A) i żeńskich (B).

Na figurze 6C i 6D przedstawiono wyniki pomiarów elektrycznych skóry wykonywanych w opisany sposób. Przedstawiono zmiany (mierzone w kQ) w reakcji na wprowadzenie womeroferyn do VNO każdego z osobników, dla osobników męskich (C) i żeńskich (D).

Fig. 6E i 6F. wykonano w opisany sposób pomiary aktywności α-korowej. Przedstawiono zmiany w reakcji na wprowadzenie womeroferyn do VNO każdego z osobników, dla osobników męskich (E) i żeńskich (F).

Fig. 6G i 6H. wykonano w opisany sposób pomiary temperatury skóry (ST). Przedstawiono zmiany w reakcji na wprowadzenie womeroferyn do VNO każdego z osobników, dla osobników męskich (G) i żeńskich (H).

A = octan 13,5(10), 16-estratetraen-3-ylu

B = androsta - 4,6-dien-3-on

C = l,3,5(10).16-estratetraen-3-ol

D = 3-metoksyestra-l ,3,5(10), 16-tetraen

E = androsta-4,16-dien-3a-ol

F = androsta-4,16-dien-3 β-ol

Na figurze 7 przedstawiono elektroolfaktogramy osobników męskich i żeńskich, wywołane przez pobudzanie OE olfaktantami i womeroderynami. A: 400 fmoli olfaktantów, 1-karwonu i cineolu, a także 200 fmoli womeroferyn A, B, C, D i F; stereoizomer W wpro177 474 wadzono oddzielnie jako pojedynczy drugi impuls do OE 20 osobników (męskich i żeńskich), po czym każdą z reakcji EOD rejestrowano w opisany sposób. Olfaktanty, a także E i B powodują znaczącą (p<0,01) reakcję miejscową. B: 400 fmoli olfaktanów, 1-karwonu i cineolu, nie wywołuje znaczącej reakcji EVG po wprowadzeniu do VNO osobników męskich i żeńskich.

Na figurze 8 przedstawiono efekt elektrofizjologiczny następujących womeroferyn na narząd lemieszowo-nosowy u 20 osobników żeńskich:

G = androst-4-en-3-on

H = androsta-4,6-dien-3,6-dion

J = 10,17-dimetylogona-4,13(17)-dien-3-on

K = eter 1,3,5 (10),16-estratetraen-3-ylo-metylowy

L = propionian 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ylu

EVG = Elektrowomeronasogram

GSR = Galwaniczna reakcja skóry = Aktywność elektroskórna (EDA)

ST = Temperatura skóry

Na figurze 9 przedstawiono efekt elektrofizjologiczny następujących womeroferyn na narząd lemieszowo-nosowy u 20 osobników męskich.

M= 1,3,5(10)-estratrien-3-ol

Na figurze 10 przedstawiono syntezę estra-1,3,5(10),6-tetraen-3-olu i estra-4,16-dien-3-olu.

Na figurze 11 przedstawiono syntezę związków opisanych w przykładach 16 - 19.

W opisie zastosowano następujące definicje.

„Odczucie” jest stanem odczuwanym przejściowo. Do typowych negatywnych odczuć należy poczucie nerwowości, napięcia, wstydu, niepokoju, podrażnienia, gniewu, wściekłości itp. „Nastroje” są stanami odczuwanymi dłużej, takimi jak wina, smutek, stan beznadziejności, poczucie bezwartości, poczucie skruchy, cierpienie, nieszczęście itp. Cechy „charakteru” stanowią jeszcze trwalsze aspekty osobowości człowieka. Do typowych negatywnych cech charakteru należy wrażliwość, poczucie żalu, poczucie zasługi na naganę, upór, zawziętość, uczucie goryczy, nieśmiałość, lenistwo itp.

W użytym znaczeniu określenie „steroidy estrenowe” odnosi się do alifatycznych, policyklicznych węglowodorów o czteropierścieniowej strukturze steroidalnej, z co najmniej jednym wiązaniem podwójnym w pierścieniu A, bez grupy metylowej w pozycji 10 oraz z grupą okso, hydroksylową lub pochodną grupy hydroksylowej, taką jak grupa alkoksylowa, ester, benzoesan, cypionian, siarczan lub glukuronian, w pozycji 3. Pochodne wykazujące takie cechy strukturalne, również generycznie określa się w opisie jako steroidy estrenowe. Steroidy estrenowe określane są również jako steroidy estrogenowe w pokrewnym zgłoszeniu patentowym USA nr 07/638 185, przy czym obydwie nazwy należy uważać za równoważne.

Poniższy wzór przedstawia czteropierśeieniowa steroidalną strukturę streroidów estrenowych. Przy podawaniu położenia grup i podstawników przyjęto następujący system numeracji:

„Dymorfizm płciowy” odnosi się do różnicy w działaniu środka farmaceutycznego lub w reakcji na ten środek, między osobnikami męskimi i żeńskimi tego samego gatunku.

177 474 „Skuteczną ilość” leku stanowi zakres ilości i/lub stężenia, które wywołują pożądane działanie fizjologiczne i/lub psychologiczne, po podaniu osobnikowi wymagającemu zastosowania leku. W danym przypadku osobnikiem taki jest osobnik, u którego jest modulacja lub regulacja działania podwzgórza, albo osobnik, u którego należy zmienić cechy fizjologiczne lub związane z zachowaniem, na które wpływa podwzgórze. Skuteczna ilość danego leku może zmieniać się w zależności od sposobu podawania. Tak np. gdy steroid podawany jest w postaci roztworu na skórę twarzy osobnika, jego skuteczne stężenie wynosi około 1-100 pg/ml, korzystnie około 10-50 pg/ml, a najkorzystniej około 20-30 pg/ml. Gdy steroid wprowadzany jest bezpośrednio do VNO, jego skuteczna ilość wynosi od około 1 pg do około 1 ng, a jeszcze korzystniej około 10- 50 pg. Gdy steroid podawany jest do przewodu nosowego w postaci maści, kremu, aerozolu itp., jego skuteczna ilość wynosi od około 100 pg do około 100 pg, korzystnie od około 1 ng do około 10 pg. Wynika to z faktu, że pewne leki mogą być skuteczne przy podawaniu jednym ze sposobów, a nieskuteczne przy podawaniu innymi sposobami.

„Podwzgórze” stanowi część miedzy mózgowia obejmującą ścianę komorową trzeciej komory poniżej bruzdy podwzgórzowej, w skład której wchodzą struktury tworzące dno komory, skrzyżowanie nerwów wzrokowych, guz popielaty, lejek i ciała sutkowate. Podwzgórze reguluje działanie autonomicznego układu nerwowego i kontroluje szereg funkcji fizjologicznych i związanych z zachowaniem, takich jak tak zwana reakcja walki i ucieczki, motywacja seksualna, bilans wodny, metabolizm cukru i tłuszczu, głód, regulacja temperatury ciała, wydzieliny wewnętrzne itp. Podwzgórze jest również źródłem wasopresyny, która reguluje ciśnienie krwi oraz oksytocyny, która inicjuje poród i wydzielanie mleka. Wszystkie funkcje podwzgórza mogą być potencjalnie modulowane na drodze opisanej terapii semiochemicznej.

W użytym znaczeniu określenie „Ugand” oznacza cząsteczkę, która działa jako sygnał chemiczny poprzez specyficzne wiązanie się z cząsteczką receptora znajdującą się na powierzchni cząsteczki receptora, a tym samym inicjuje przenoszenie sygnału przez powierzchnię komórki. Wiązanie ligandów z receptorami chemosensorowymi można mierzyć. Tkanka chemosensorowa taka jak neuronabłonek lemieszowo-nosowy lub neuronabłonek węchowy, zawiera co najmniej jeden receptor na powierzchni komórki. Wiele cząsteczek receptorowych wykazuje identyczną specyficzność względem ligandu. Z tego względu jeśli tkankę wystawi się na działanie ligandu względem którego wykazuje ona specyficzność (np. wystawiając VNO na działanie środka semiochemicznego), zmierzyć można sumaryczną zmianę potencjału receptora na powierzchni komórek.

W użytym znaczeniu „alkil o 1-4 atomach węgla” oznacza nasyconą grupę węglowodorową o rozgałęzionym lub nierozgałęzionym łańcuchu, taką jak np. metyl, etyl, n-propyl, izobutyl itp. „Alkoksyl” użyty jest w opisie w zwykłym znaczeniu, czyli oznacza grupę -OR, w której R oznacza alkil określony powyżej.

„Feromon” jest substancją zapewniającą chemiczny środek komunikacji między członkami tego samego gatunku poprzez wydzielanie i wyczuwanie przez nos. U ssaków feromony wykrywane są zazwyczaj przez receptory w narządzie lemieszowo-nosowym. Zazwyczaj wywołują rozwój, rozmnażanie się i inne podobne zachowania. „Środek semiochemiczny” stanowi ogólniejsze określenie obejmujące feromony i odnosi się do substancji z dowolnego źródła, która służy jako chemosensorowy nośnik, wiąże się ze specyficznym receptorem neuro-nabłonkowym i wywołuje efekt fizjologiczny lub związany z zachowaniem. „Womeroferyna” jest środkiem semiochemicznym, który wywiera działanie fizjologiczne z udziałem narządu lemieszowo-nosowego.

Pikogram (pg) równy jest 0,001 nanograma (ng); ng równy jest 0,001 mikrograma (pg); pg równy jest 0,001 mg.

Wynalazek dotyczy częściowo pewnych steroidów estrenowych strukturalnie spokrewnionych z estradiolem (określanym jako 1.3,5(10)-estratrieno-3,17p-diol). Steroidy z tej grupy charakteryzują się występowaniem aromatycznego 1,3,5(10) pierścienia A oraz grupą hydroksylową lub jej pochodną w pozycji 3.

Do korzystnych estrenów należą: 1,3,5(10)-estratrieno-3,17p-diol, 1,3.5(10)-estratrieno3,16a,17p-triol, 1,3,5-(10)-estratrien-3-ol-17-ol, 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol, eter metylowy

177 474

1,3,5(10), 16-estratetraen-3-olu, propionian l,3,5(10),16-estratetraen-3-ylu i octan 1,3,5(10), 16-estratetraen-3-ylu.

Większość tych steroidów oraz ich pochodnych takich jak glukoronid, siarczan, cypionian i benzoesan, stanowią związki znane i dostępne w handlu, np. z Sigma Chemical Co., Aldrich Chemical Co. itp. Pochodne alkoksylowe i sposoby ich wytwarzania są również znane i ujawnione w opisie patentowym USA nr 2 984 677, który wprowadza się jako źródło literaturowe.

l,3,5(10),l6-estratetraen-3-ol jest dostępny z Research Plus, Inc., oraz ze Steraloids, Inc. Wytwarzanie pochodnej octanowej i propionianowej tego związku przedstawiono w opisie.

W tabeli 1 zestawiono estreny, których dotyczy wynalazek, ale do których nie ogranicza się jako zakres. Na poniższych schematach przedstawiono syntezy półproduktów podstruktur do wytwarzania tych estrenów.

Tabela 1 Estreny

E\N

ylowy

ZNANY

177 474

Tabela 1 (ciąg dalszy)

E\N

1

2

3

4

6

[

i?

£

rb

f

rb

£r>

hct

V 0

HO££

££ 0

HO^

r£

£ 0

f HO^

Π 0

ZNANY

7

r

HO

R

£

HO £t

rt>

HO

rb

HO

£Ó

cA

£

J

J

ox

£

J

oX

£

J

b

r\L·,

rb

1

8

MeOx

£

x$

£ MeO

rr

MeO

£

MeO

£

6D

£r

ZNANY

9

I

H

|\

Π

£

££

£

££©,

HCr

HO££

HO^

r£

£

HO^

1

J

ZNANY

10

I

©£/

|

/©/©£

HO'

HO^©'

HO'

1

HO'

1

ZNANY

11

HC©

c

ά

b

HO^''

£

HO'

c

HO

1 J

ZNANY

12

c

r

b

c

£

£

££A

HO

£r

5 HO

ηολ^

V HO

HO'

£r

£ HO

HO

1

HO

m 474

Synteza podstruktur

W nawiązaniu do powyższej tablicy poniżej podano przykłady syntezy półproduktów dla danego rzędu (E1 - E12) lub kolumny (N1 - N4).

Typ e

1. Li/NH₃

2. HCl

MeO (Eter metylowy E2)

Podstruktura dostępna w handlu, np. Estron.

177 474

Dostępna w handlu podstruktura, np. 6-dehydroestron.

177 474

Ε5:

V.I. MePnikowa i K.K. Pivnitskii, Zhyrnal Organickeskoi Khisnii, 1974, 10, nr 5, 1014-1019.

(Octan E6)

Hidetoshi Tagaki, Ken-ichi Komatsu i Itsuo Yoshiwara, Steroids, 1991, 56, 173.

177 474

Michel Mauney i Jean Rigaudy, Bull. Soo. Chien, 1976, nr 11-12, 2021.

K.J. San, R.H. Blank, R.H. Evans, Jr., L.I. Feldman i C.E. Holmbund, J. Org. Chem. 1964, 29, 2351.

177 474

Podstruktura dostępna w handlu, np. Ekwilina.

E10:

Podstruktura dostępna w handlu, np. Ekwilenina. Eli:

A.N. Cherkasov, A.M. Ponomarev i K.K. Pivnitskii, Zhurnal Organiskeskoi Khirnii, 1971,7, nr 5, 940-947.

177 474

El 2:

(Eter metylowy E12)

Hidetoshi Tagaki, Ken-ichi Komatsu i Itsuo Yoshisawa, Steroids, 1991, 56, 173.

(NI)

J

177 474

Ν2:

ν₂η₄/κοη

->

(Ν2)

1. Robert Η. Shapiro i Carl Djerassi, J. Am. Chem. Soc., 1964, 86, 2825.

2. Pilar Lupon, Frances C. Canals, Arsenio Iglesias, Joan C. Ferrer, Albert Palomar i Ju an-Julio Bonet, J. Org. Chem. 1988, 53, 2193-2198.

177 474

1. Gunther Drefahl, Kurt Ponold i Hans Schick, Berichte, 1965, 98, 604.

2. Richard H. Peters, David F. Cross, Mitchel A. Avery, Wesley K.M. Chong i Masako Tanabe, J. Med. Chem., 1989, 32, 1642.

177 474

Ν4 :

1. Franz Sonheimer, O. Moncera, M. Viguiza i G. Rosenkranz (1955), J. Am. Chem Soc. 77:4145.

2. William F. Johns, J. Org. Chem., 1961, 26, 4583.

177 474

Metyloestreny

Harold J. Nicholas, J. Org. Chem., 1958, 23, 1747.

Richard H. Peters, David F. Crows, Mitchell A. Avery, Wesley K.M. Chong i Masako Tanabe, J. Med. Chem., 1989, 32, 1642.

(Racemiczny)

M.B. Green i F.J. Zeelen, Tetrahedron Letters, 1982, 23, nr 35, 3611-3614.

Do związków, które można zsyntetyzować należą powyższe związki oraz otrzymane z nich pochodne, np. 17-metylo-Nl, 17(-metylo-N2 lub 14a-metylo-N4 w kombinacji z El, E2, E3, E5, E6, E7, E8, El 1 lub E12.

177 474

G. Michael Blackbum, Brian F. Taylor i Andrew F. Worrall, Journal of Labelled Compounds and Radiopharmaceus-ticals, 1986, XXIII, nr 2, 197.

Do związków, które można zsyntetyzować należą powyższe związki oraz otrzymane z nich pochodne, np. 17-fluoro-N1 w kombinacji z E1, E2, E3, E5, E6, E7, E11 lub E12. Dodatkowo 17--odo-Nl w kombinacji z E2, E6 lub E12.

Związki według wynalazku otrzymano następującymi sposobami.

Ogólne sposoby reakcji syntezy steroidów są znane (patrz np. L.F. Fieser i M. Fieser, Steroids, Reinhold, N.Y. 1959). Gdy konieczne jest ustalenie czasu i temperatury reakcji, można to określić rutynowymi sposobami. Po dodaniu niezbędnych odczynników mieszaninę reakcyjną miesza się w atmosferze obojętnej i w odstępach godzinnych pobiera się próbki. Próbki analizuje się metodą chromatografii cienkowarstwowej, aby stwierdzić zanik substancji wyjściowej. W tym momencie rozpoczyna się obróbkę mieszaniny. Jeśli substancja wyjściowa nie przereagowała w ciągu 24 godzin, mieszaninę ogrzewa się do wrzenia i próbki pobierane w odstępach godzinnych analizuje się jak wyżej, aż do zaniku obecności substancji wyjściowej. W takim przypadku przed rozpoczęciem obróbki mieszaninę pozostawia się do ostygnięcia.

Pochodne alkoksylowe estrów wytwarza się z odpowiednich hydroksy-steroidów w reakcji ze środkiem alkilującym takim jak fluoroboran trimetylooksoniowy, fluoroboran trietylooksoniowy lub fluorosulfonian metylu w obojętnym rozpuszczalniku chlorowęglowym takim jak chlorek metylenu. Można także zastosować takie środki alkilujące jak halogenki alkilu, tosylany alkilu, mesylany alkilu i siarczan dialkilu, z wykorzystaniem zasady takiej jak tlenek srebra lub tlenek baru, w polarnych, aprotycznych rozpuszczalnikach takich jak np. DMF, DMSO i heksametylofosfotriamid. Można również zastosować zasadę taką jak K₂CO, w rozpuszczalnikach takich jak etanol lub aceton.

177 474

Produkty oczyszcza się chromatograficznie i/lub na drodze krystalizacji, w sposób znany specjalistom.

Kompozycje farmaceutyczne według wynalazku stosuje się do zmieniania działania podwzgórza osobnika oraz autonomicznych funkcji osobnika. Do takich autonomicznych funkcji należy, ale nie wyłącznic, szybkość bicia serca, szybkość oddychania, charakter fal mózgowych (procent aktywności α-korowej), temperatura ciała. Kompozycje stosuje się również do zmniejszania negatywnych odczuć, nastrojów i cech charakteru osobnika, a także do zwalczania napięcia przedmiesiączkowego u kobiet. W każdym przypadku kompozycję podaje się nieukładowo, donosowo, przy czym kompozycje mogą zarówno zawierać jeden steroid estrenowy lub kompozycję steroidów estrenowych.

Taki konkretny sposób podawania różni się od innych sposobów takich jak połykanie lub iniekcja, w szeregu istotnych czynnikach, co wynika z bezpośredniego kontaktu z VNO uzyskiwanego w wyniku donosowego podawania steroidowego ligandu. Zgodnie z tym sposobem odpowiedni ligand wprowadza się bezpośrednio do chemoreceptorów w kanale nosowym i do narządu lemieszowo-nosowego, bez stosowania pigułek lub igieł, czyli bezinwazyjnie. Działanie leku obejmuje wiązanie ligandów z określonymi receptorami znajdującymi się na komórkach nerwowo-nabłonkowych w nosie, korzystnie w VNO. W ten sposób )ek działa poprzez układ nerwowy, a nie przez układ krążeniowy, w związku z czym można wpływać na działanie mózgu bez udziału bariery krew-mózg. Takie sposoby leczenia zapewniają bezpośredni sposób oddziaływania na podwzgórze poprzez układ nerwowy, gdyż istnieje tylko jedno połączenie synaptyczne między receptorami feromonu i podwzgórzem. Z uwagi na to, że nerwy czuciowe kierują sygnały do określonego miejsca w mózgu, sposób zapewnia wysoce specyficzne działanie leku, co znacznie zmniejsza potencjalne wystąpienie efektów ubocznych.

Zetknięcie z VNO ma istotne znaczenie, gdyż VNO jest związany z działaniem chemorecepcyjnym/feromonalnym. VNO obejmuje parą ślepych rurkowatych uchyłków, które znajdują się na niższym brzegu przegrody nosa. VNO zawiera neuronabłonek, którego aksony mają bezpośrednie synapsy z migdałkami, a poprzez nie z podwzgórzem. Obecność VNO została stwierdzona u większości naziemnych kręgów, w tym u płodu ludzkiego. Jednakże uważa się, że u dorosłych ludzi stanowi on narząd niedorozwinięty (patrz Johnson i inni, supra).

Opisane związki aktywne lub ich pochodne siarczanowe, cypionianowe, benzoesanowe, propionianowe, chlorowcowane lub glukuronianowe, można podawać bezpośrednio, z tym że korzystnie podaje się je w postaci kompozycji. Wytwarza się je w postaci ciekłym form dawkowania takich jak np. ciecze, zawiesiny itp., korzystnie w dawkach jednorazowych do jednokrotnego wprowadzania dokładnie określonych dawek. Ciekłe preparaty mogą być stosowane jako krople do nosa lub jako aerozol.

Związek czynny można także przyrządzać w postaci kremu lub maści do stosowania miejscowego w jamie nosowej. Zgodnie z innym rozwiązaniem podawanie może obejmować kontrolowane uwalnianie środków kapsułkowanych w masie lub na poziomie mikroskopowym z wykorzystaniem polimerów syntetycznych takich jak silikon lub polimerów naturalnych takich jak żelatyna i celuloza. Szybkość uwalniania można regulować odpowiednio dobierając układ polimerowy regulujący szybkość dyfuzji (R.S. Langer i N.A. Peppas, Biomaterials 2, 201, 1981). Polimery naturalne takie jak żelatyna i celuloza, powoli rozpuszczają się w okresie od minut do godzin, natomiast silikon pozostaje nienaruszony przez okres miesięcy. Kompozycje będą zawierać zwykły farmaceutyczny nośnik lub wypełniacz i jeden lub więcej czynnych związków estrenowych o wzorze 1. Dodatkowo kompozycje mogą zawierać inne środki lecznicze, środki farmaceutyczne, wypełniacze, środki pomocnicze itp.

Najodpowiedniejszym sposobem komunikowania poprzez próbny ludzki feromon jest wdychanie feromonu występującego w naturze, obecnego na skórze innego człowieka. Szereg steroidów 16-androstenowych, w tym 5α-androst-16-en-3a-ol i 5a-androst-16-en-3-on, 4,16androstadien-3-on, 5a-andostadien-3e-ol i prawdopodobnie 5a-androstadien-3a-ol, występują u ludzi i mogą znajdować się na skórze. Ocenia się, że maksymalne naturalne stężenie steroidu 16-androstenowego na ludzkiej skórze wynosi 2-7 ng/ciir. Ocenia się, że w czasie ścisłego kontaktu człowieka może być wystawiony na działanie nic więcej niż 700 ng naturalnie występującego steroidu. W związku z tym, że substancje takie są stosunkowo nielotne,

177 474 ocenia się, że nawet podczas ścisłego kontaktu człowiek może wdychać nie więcej niż 0,7 pg naturalnie występującego steroidu ze skóry innego człowieka, spośród wdychanej ilości tylko około 1% może dojść do receptorów narządu lemieszowo-nosowego. W związku z tym ocenia się, że maksymalna naturalna ekspozycja na naturalne feromony wynosi 0,007 pg.

Ilość podawanego związku czynnego będzie oczywiście zależeć od leczonego osobnika, ostrości zaburzenia, sposobu podawania, częstotliwości podawania oraz od ustaleń lekarza przepisującego lek. Jednakże pojedyncza dawka wynosząca co najmniej około 10 pg, wprowadzana bezpośrednio do otworu narządu lemieszowo-nosowego, skutecznie wywołuje przemijającą reakcję autonomiczną. Przy podawaniu do jamy nosowej dawka wynosi od około 100 pg do około 100 pg, korzystnie od około 1 ng do około 10 pg, a jeszcze korzystniej od około 10 ng do około 1 μ g. Kolejne dawki podaje się po okresie od rzędu godzin do rzędu miesiąca, korzystnie z częstotliwością od 8 razy na dzień do jednego raza dziennie, a jeszcze korzystnie 1-3 razy dziennie. Maści zawierające jeden lub więcej związków czynnych oraz ewentualnie farmaceutyczne środki pomocnicze w nośniku takim jak np. woda, roztwór soli, wodny roztwór dekstrozy, gliceryna, etanol itp., wytwarzać można stosując podłoże takie jak np. wazelinę, smalec lub lanolinę.

Ciekłe kompozycje farmaceutyczne do podawania można np. wytwarzać przez rozpuszczanie, zdyspergowanie itp., substancji czynnej określonej powyżej, wraz z ewentualnymi farmaceutycznymi środkami pomocniczymi, w nośniku takim jak np. woda, roztwór soli, wodny roztwór dekstrozy, gliceryna, etanol itp., uzyskując roztwór lub zawiesinę. W razie potrzeby podawana kompozycja farmaceutyczna może także zawierać niewielkie ilości nietoksycznych substancji pomocniczych takich jak środki zwilżające lub emulgujące, środki buforujące pH itp., np. octan sodowy, monolaurynian sorbitanu, sól sodową octanu trietanoloaminy, oleinian trietanoloaminy itp. Stosowane obecnie sposoby wytwarzania takich form dawkowania są znane specjalistom; patrz np. Remingnton's Pharmaceutical Sciences, Mack Publishing Co., Easton, PA, 15 wyd., 1975. Kompozycja lub preparat do podawania będzie w każdym przypadku zawierać jedną lub więcej substancji czynnych w ilości skutecznie zmniejszające subiektywne objawy leczonego osobnika.

Przy stosowaniu w postaci aerozolu substancję czynną korzystnie doprowadza się w postaci silnie rozdrobnionej wraz ze środkiem powierzchniowo czynnym i propelentem. Typowe stężenie substancji czynnych wynosi 0,001 - 2% wagowe, korzystnie 0,004 - 0,10%.

Środki powierzchniowo czynne muszą być oczywiście nietoksyczne i korzystnie powinny rozpuszczać się w propelencie. Do reprezentatywnych środków tego typu należą estry lub częściowe estry kwasów tłuszczowych zawierających 6-22 atomów węgla, takich jak kwas kapronowy, oktanowy, laurynowy, palmitynowy, stearynowy, linolenowy, oleostearynowy i oleinowy, z alifatycznym alkoholem wielowodorotlenowym lub jego cyklicznym bezwodnikiem, takim jak np. glikol etylenowy, gliceryna, erytryt, arabitol, mannitol, sorbitol oraz bezwodniki heksytolowe pochodzące od sorbitolu (estry sorbitanowe dostępne pod nazwą handlową „Spans”), a także polioksyetylenowe i polioksypropylenowe pochodne takich estrów. Można także stosować mieszane estry, np. mieszane lub naturalne glicerydy. Korzystne środki powierzchniowo czynne stanowią oleiniany i sorbitany, np. środki dostępne pod nazwami handlowymi „Arlacel C” (seskwioleinian sorbitanu), „Span 80” (monooleinian sorbitanu) _r i „Span 85” (trioleinian sorbitanu). Środek powierzchniowo czynny może stanowić 0,1 - 20% wagowych kompozycji, korzystnie 0,25 - 5%.

Resztę kompozycji stanowi zazwyczaj propelent. Upłynnione propelenty są zazwyczaj gazami w warunkach otoczenia i są skraplane pod ciśnieniem. Do odpowiednich ciekłych propelentów należą niższe alkany zawierające do 5 atomów węgla, takie jak butan i propan; oraz fluorowane lub fluorochlorowane alkany takie jak środki dostępne pod nazwą handlową „Freon”. Można także stosować mieszaniny powyższych środków.

Przy wytwarzaniu aerozolu pojemnik wyposażony w odpowiedni zawór napełnia się odpowiednim propelentem zawierającym silnie rozdrobnioną substancję czynną i środek powierzchniowo czynny. Składniki utrzymywane są w ten sposób pod zwiększonym ciśnieniem aż do uwolnienia w wyniku zadziałania zaworu.

177 474

Jeszcze inny sposób podawania stanowi stosowanie miejscowe lotnej ciekłej kompozycji na skórę, korzystnie na skórę twarzy osobnika. Kompozycja taka będzie zazwyczaj zawierać alkohol, np. etanol lub izopropanol. Do kompozycji wprowadzić można również przyjemny środek zapachowy.

Pomiary odczuć, nastrojów i cech charakteru.

Stany uczuciowe związane z odczuciami, nastrojami i cechami charakteru zazwyczaj mierzy się z wykorzystaniem kwestionariusza. Tak np. osobnikowi przedstawia się kwestionariusz zawierający szereg przymiotników odnoszących się do stanów uczuciowych. Osobnik ocenia swój stan uczuciowy opisany przymiotnikami i określa intensywność odczucia w skali liczbowej. Łączenie pokrewnych przymiotników i analiza statystyczna oceny osobnika dla każdego przymiotnika stanowią podstawę pomiaru różnych stanów uczuciowych.

Stany uczuciowe można także mierzyć na podstawie zmian autonomicznych, takich jakie przedstawiono graficznie (galwaniczna reakcja skóry, tętno itp.) M. Cabanac, Annual Review of Physiology (1975), 37: 415; J. D. Hardy, „Body Temperature Regulatio””, rozdz. 59, str. 1417, w Medical Physiology, Vol. II. Wydawca: VB Mountcastle (1980); Wolfram Bouscein, Electrodermal Activity (Plenum Press, 1992).

Dodatkowo można oceniać cechy niewerbalne takie jak wyraz twarzy i postawa.

Kompozycje mogą również znaleźć zastosowanie w leczeniu pewnych typów zaburzeń psychiatrycznych, zwłaszcza pewnego typu neuroz. W korzystnym wykonaniu, w przeciwieństwie do innych środków farmaceutycznych przeznaczonych do wywoływania efektu układowego, kompozycję przyrządza się tak, aby ograniczyć do minimum prawdopodobieństwo wchłaniania przez błonę śluzową lub przez skórę, gdyż działanie takich substancji jako leków polega na pobudzaniu receptorów nerwowych w nosie, zwłaszcza w VNO. W związku z tym, że kompozycje według wynalazku działają poprzez pobudzanie receptorów chemose”sorowych w VNO, a nie przez krążenie ustrojowe, wchłanianie i odpowiednie wprowadzenie jednej lub więcej substancji czynnych do krążenia ustrojowego nie będzie skuteczne, a nawet może zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia skutków ubocznych. Kompozycje te są przydatne przy podawaniu takim sposobem, który zapewnia dostęp jednego lub więcej estrenów z kompozycji do VNO osobnika.

Leczone neurozy mogą być ostre i/lub przemijające albo mogą być trwałe lub nawrotowe. Ogólnie obejmują one nienormalne objawy, do których mogą należeć zmiany nastroju (niepokój, panika, depresja), ograniczone nieprawidłowości myślowe (obsesje, bezpodstawny strach) lub zachowania (nawyki lub natrętne czynności, objawy zmian pseudoneurołogicrnych lub histerycznych). W takich zaburzeniach kompozycje według wynalazku mogą wywierać korzystne działanie w krótkich okresach czasu, zwłaszcza poprzez modyfikowanie odpowiedniego lęku, depresji itp.

Inne zaburzenia charakterologiczne mogą być także leczone przez donosowe podawanie kompozycji według wynalazku. Do stanów takich należą charakterystyczne style osobowości, np. stany para”oidalne, cofanie, stany psychopatyczne, hipochondria itp.; albo wzory zachowań, np. nadużycie alkoholu lub innych substancji, odchylenia społeczne, lub zboczenie i inne zachowania przeciwne oczekiwaniom społecznym.

Pewne stany fizyczne lub psychologiczne, zarówno normalne (takie jak miesiączkowanie), jak i chorobowe lub urazowe (takie jak przewlekła choroba) mogą występować ze składnikiem psychologicznym, który objawia się jako zaburzenie psychiatryczne, zaburzenie neurotyczne lub jako odczucie albo nastrój lękowy lub depresyjny. Stany takie także można leczyć podając kompozycje według wynalazku, np. kompozycje zawierające jeden lub więcej estrenów do VNO osobnika. Do tego rodzaju zaburzeń zaliczamy m.in. niepokój oraz zaburzenia nastroju (uczuciowe).

Niepokój jest nieprzyjemnym stanem emocjonalnym charakteryzującym się odczuciami zakłopotania, zbliżającego się zagrożenia, lęku lub napięcia. Kompozycje nadające się do podawania da”osowego, zawierające jedną lub więcej estrenowych substancji steroidowych opisanych powyżej, są przydatne jako leki skutecznie osłabiające niepokój. Zaburzenie to objawia się w różny sposób, od łagodnych zakłóceń aż do objawów niezdolności do wykony177 474 wania jakichkolwiek czynności. Niepokój jest nie tylko podstawowym objawem prawdopodobnych zaburzeń psychiatrycznych, ale także składnikiem wielu normalnych stanów fizjologicznych lub społecznych. Na dodatek objawy niepokoju są zazwyczaj /wią/ane z depresją, a zwłaszcza z zaburzeniem umysłowym (depresją neurotyczną) oraz z zaburzeniami osobowości. Zaburzenia typu niepokoju można rozdzielić na panikę, fobie i uogólnione zaburzenia typu niepokoju, zaburzenia typu wstrząsu pourazowego oraz zaburzenie prześladowczo-natrętne.

Terapia lekowa stanowi podstawowy sposób leczenia niepokoju, często w połączeniu z terapią behawiorową. Do leków najczęściej stosowanych w leczeniu niepokoju należą benzodiazepiny. Benzodia/epiny wykazują działanie usypiające, uspokajające, zmniejszające niepokój, przeciwdrgawkowe i zwiotczające mięśnie. W związku z tym są one stosowane w różnych przypadkach i w wielu różnych stanach innych niż zaburzenia typu niepokoju (takich jak bezsenność, stany po odstawieniu alkoholu, skurcze mięśni, epilepsja oraz znlec/ulanle i uspokajanie w procedurach endoskopowych). Leki te są stosunkowo bezpieczne i wykazują szereg zalet w porównaniu ze stosowanymi wcześniej barbituranami. Ich działanie ujawnia się szybko, przy czym pojawia się poczucie euforii. Jednak pomimo dobrego rejestru bezpieczeństwa benzodiazepiny wykazują szereg właściwości ograniczających ich stosowanie, takich jak działanie uspokajające, ataksję, zaburzenia pamięci, osłabienie koordynacji ruchowej oraz niebezpieczne działanie uzależniające, /właszc/a przy równoczesnym spożywaniu alkoholu. Zarówno u lekarzy jak i u pacjentów rośnie obawa przed potencjalnym uzależnieniem. W związku z tym oczywiste są żądania, a nawet występują tendencje w zaprzestawaniu ich stosowania przez dłuższy okres czasu.

Ostatnio zaakceptowano nową klasę nieben/odla/epinowych środków leczących niepokój, azaspirodekanodiony. Pierwszym dostępnym na rynku środkiem z tej klasy jest buspiron. Doniesiono, że związek ten jest równie skuteczny jak benzodiazepiny w leczeniu zaburzenia typu uogólnionego niepokoju. W porównaniu z benzodiazepinami buspiron działa słabiej uspokajająco, w mniejszym stopniu intensyfikuje działanie etanolu i potencjalnie w mniejszym stopniu powoduje uzależnienie. Przy zwykłym stosowaniu klinicznym stwierdzono jednak, że trudno jest zastąpić benzodiazepiny buspironem w przypadku pacjentów, którym wcześniej podawano benzodiazepiny, gdyż buspiron nie stwarza wrażenia euforii, a pacjenci nie czują się tak usatysfakcjonowani jak przy braniu benzodiazepin. Ponadto powolne działanie buspironu (początek po 1-3 tygodniach) ogranicza jego skuteczność w leczeniu gwałtownego niepokoju. Wykazano, że doustrojowo podawany buspironowy środek zmniejszający niepokój wykazuje wysokie powinowactwo względem receptora 5-Ht serotoniny CNS, że uważa się że jego działanie jest z tym związane.

Inną klasę nowych środków do leczenia stanów niepokoju stanowią doustrojowo podawane pochodne benzofuranu. Substancje takie wykazują wysokie powinowactwo względem receptora D2 dopaminy CNS.

Kompozycje według wynalazku są również przydatne w leczeniu pewnych objawów pewnych typów zaburzeń nastroju. Zaburzenia nastroju takie jak depresja główna lub mania, charakteryzują się zmianami w nastroju jako podstawowymi objawami klinicznymi. Każdy nienormalny nastrój może być związany z psychozą, charakteryzując się zaburzeniowym myśleniem urojeniowym i percepcyjnym, często zgodnymi z nastrojem dominującym. Natomiast zaburzenia psychotyczne mogą wywoływać związane lub drugorzędowe zmiany nastroju. Także zwykły żal, smutek i niezadowolenie, a także zaburzenia nastroju lub zdemoralizowanie często związane z chorobą lub z normalnymi cyklicznymi zaburzeniami takimi jak napięcie przedmiesiączkowe, można łagodzić podając donosowo kompozycje według wynalazku.

Sposób działania kompozycji według wynalazku różni się znacznie od jakichkolwiek opisanych dotychczas sposobów działania. Aktywne związki steroidowe i steroido-podobne według wynalazku pobudzają i/lub wiążą się z receptorami w VNO, bezpośrednio dostępnymi przy podawaniu miejscowym. Bezpośredni dostęp do receptorów CNS nie jest konieczny. Pobudzone w ten sposób receptory wytwarzają sygnał przenoszony przez szlak bodźców nerwowych i wywołują reakcję neuropsychiczną, najprawdopodobniej w obszarze podwzgórzowym mózgu osobnika. Reakcja ta objawia się nieznacznymi zmianami różnych funkcji autonomicznych takich jak np., ale nie wyłącznie, częstość tętna, częstotliwość oddechów, postać

177 474

E.E.G., wywołany potencjał, temperatura skóry, galwaniczna reakcja skóry i średnica źrenicy. Objawem reakcji jest również dający się zmierzyć spadek negatywnych odczuć i nastrojów.

Jakkolwiek zależność między modyfikacją działania podwzgórza i leczeniem zaburzeń psychiatrycznych nie jest w pełni wyjaśniona, wyraźnie widać, że kompozycje według wynalazku skutecznie osłabiają samoocenialny negatywizm - negatywny nastrój i negatywne cechy charakteru. Zmianom tym towarzyszą zmiany autonomiczne powodowane przez podwzgórze, odpowiadające wzrostowi napięcia przywspółczulnego (lub, alternatywnie, osłabieniu napięcia przywspółczulnego).

W związku z tym, że związki według wynalazku są specyficznie feromono-podobne, wykazują one specyficzność względem gatunku w pobudzaniu i zwiększaniu aktywności, skuteczności ich działania nie można wykazać na modelach zwierzęcych.

Następujące przykłady ilustrują wynalazek nie ograniczając jego istoty.

W przykładach zastosowano następujące skróty: aq = wodny; TP = temperatura pokojowa; EN = eter naftowy (temperatura wrzenia 50 - 70°C); DMF = N,N-dimetyloformamid; DMSO = dimetylosulfotlenek; THF = tetrahydrofuran.

Przykład 1

Synteza estra-1,3,5(10), 16-tetraen-3-olu (28)

Na fig. 1 przedstawiono następujący sposób syntezy: p-toluenosulfonylohydrazon estronu (27)

Estron (26) (270 g, 1,00 mola) i p-toluenosulfonylohydrazyd (232,8 g, 1,25 mola) w suchym metanolu (2,5 litra) ogrzewano we wrzeniu pod chłodnicą zwrotną przez 20 godzin. Mieszaninę przeniesiono do kolby stożkowej i pozostawiono do ostygnięcia. Krystaliczny produkt odsączono na filtrze próżniowym i przemyto metanolem (300 ml). Następne rzuty produktu otrzymano kolejno odparowując przesącz do 2000 ml, 800 ml i 400 ml i pozostawiając za każdym razem roztwór do wykrystalizowania. Całkowita wydajność - 433,5 g (99%).

1,3,5(10), 16-estratetraen-3-ol (28) p-toluenosulfonylohydrazon estronu (27) (219,0 g, 500 mmoli) w suchym tetrahydrofuranie (8,0 litra) schłodzono w łaźni z chlorku sodowego z lodem. Do mieszaniny reakcyjnej mieszanej mechanicznie dodano przez dwustronną igłę n-butylolit (800 ml 2,5 M roztworu w heksanie, 2,00 mola). Mieszaninę reakcyjną mieszano w temperatura pokojowej przez3 dni. Dodano lód (250 g), a następnie nasycony roztwór chlorku amonowego (500 ml). Fazy wymieszano, a następnie pozostawiono do rozdzielenia się. Fazę wodną odessano przez rurkę teflonową, a następnie wyekstrahowano eterem (500 ml). Dwie fazy organiczne przemyto kolejno tą samą porcją nasyconego roztworu wodorowęglanu sodowego (500 ml) i nasyconym roztworem chlorku sodowego (500 ml). Warstwy organiczne wysuszono nad MgSC}, i odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem uzyskując surowy produkt. Produkt ten poddano filtracji rzutowej na 500 g żelu krzemionkowego 60, 230 - 400 mesh, z eluowaniem mieszaniną octan etylu/heksan (25:75, 2,5 litra). Przesącz odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem otrzymując krystaliczny materiał. Produkt ten rekrystalizowano z mieszaniny metanol (300 ml)/woda (75 ml), po czym przemyto mieszaniną metanol (80 ml)/woda (20 ml). W wyniku kolejnej rekrystalizacji z mieszaniny octan etylu/heksan (12,5:87,5) uzyskano czysty produkt (88,8 g, 70%).

Przykład 2

Wytwarzanie acylowych pochodnych 1,3,5(10), 16-estratetraen-3-olu

Do l,3,5(10),16-estratetraen-3-olu (254 mg, 1,00 mmol) w eterze (10 ml) dodano bezwodnik kwasu octowego (0,25 ml) (lub bezwodnik propionowy w przypadku propionianu), a następnie pirydynę (0,25 ml) i mieszaninę reakcyjną mieszano w temperaturze pokojowej przez 16 godzin. Mieszaninę wylano do wody z lodem i wyekstrahowano eterem (2 x 20 ml). Ekstrakty organiczne przemyto wodą, nasyconym roztworem siarczanu miedzi, wodą i nasyconym wodnym roztworem chlorku sodowego, wysuszono nad MgSO4 i odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem uzyskując surowy materiał. Materiał ten oczyszczano metodą chromatografii rzutowej na 17,5 g żelu krzemionkowego 60 (230 - 400 mesh) z eluowaniem 10 - 12% octanem etylu w heksanie, otrzymując czysty produkt (192 mg, 65%).

177 474

Przykład 3

Wytwarzanie estra-4,16-dien-3-onu (1)

Do eteru estra-1,3,5(10),16-tetraeno-3-rnetylowego (551,5 mg, 2,055 mmola) w 8,6 ml bezwodnego THF, około 30 ml bezwodnego amoniaku i 6,76 g alkoholu tert-butylowego dodano drut litowy (0,24 g, 36 mg - atomów) pocięty na małe kawałki. Mieszaninę reakcyjną ogrzewano we wrzeniu pod chłodnicą zwrotną przez 4,5 godziny w atmosferze argonu, po czym dodano metanol (2,3 ml) i całość pozostawiono na noc w celu odparowania amoniaku. Pozostałość rozpuszczono w 25 ml metanolu i zakwaszono do pH około 1 dodając 5N HCl. Po ogrzewaniu na łaźni olejowej w 55 - 70°C przez 15 minut i schłodzeniu mieszaninę z hydrolizy wymieszano z 25 ml wody i 50 ml octanu etylu, a następnie fazę wodną wyekstrahowano 25 ml octanu etylu. Połączone ekstrakty organiczne przemyto 25 ml nasyconego roztworu wodorowęglanu sodowego i 25 ml solanki, wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym i przesączono. Po usunięciu rozpuszczalnika pod zmniejszonym ciśnieniem otrzymano 0,57 g oleistej pozostałości, którą oczyszczano metodą chromatografii rzutowej na żelu krzemionkowym (eluent: 15% octan etylu w heksanie), a następnie rekrystalizowano z pentanu otrzymując kryształy (206,1 mg, 39%) jednorodne według TLC, temperatura topnienia 67-71 °C. '

Przykład 4

Wytwarzanie eteru estra-2,5(10), 16-trieno-3-metylowego (2)

Do eteru estra-1,3,5(10), 16-tetraeno-3-metylowego (1,22 g, 4,54 mmola) w 19 ml bezwodnego THF, 14,99 g alkoholu tert-butylowego i około 70 ml bezwodnego amoniaku dodano drut litowy (0,53 g, 76 mg - atomów) pocięty na małe kawałki. Mieszaninę reakcyjną ogrzewano we wrzeniu pod chłodnicą zwrotną w atmosferze argonu przez 6 godzin, po czym reakcję przerwano dodając 5 ml metanolu i mieszaninę odstawiono na noc, aby umożliwić odparowanie amoniaku. Zawiesinę pozostałości w 100 ml wody wyekstrahowano dwukrotnie porcjami po 100 ml octanu etylu, po czym połączone ekstrakty organiczne przemyto solanką i wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym. Po odparowaniu rozpuszczalnika pod zmniejszonym ciśnieniem pozostałość chromatografowano rzutowo na żeli krzemionkowym stosując jako eluent 1% octan etylu w heksanie; otrzymano puszyste białe kryształy (884,1 mg, 3,269 mmola, 72%) o temperaturze topnienia 72 - 73°C, jednorodny według TLC.

Przykład 5

Wytwarzanie estra-5(10), 16-dien-3-onu (3)

Eter estra-2,5(10),16-trieno-3-metylowy (2) (646,3 mg, 2,390 mmola) rozpuszczony w 50 ml acetonu hydrolizowano przez 6 godzin w temperaturze pokojowej stosując dihydrat kwasu szczawiowego (0,84 g, 6,7 mmola). Reakcję przerwano dodając 25 ml nasyconego roztworu wodorowęglanu sodowego, po czym mieszaninę wyekstrahowano dwukrotnie porcjami po 25 ml octanu etylu. Połączone ekstrakty organiczne przemyto dwukrotnie porcjami po 25 ml solanki, wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym, przesączono i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rekrystalizowano z heksanu otrzymując produkt (462,5 mg, 1, 804 mmola, 75%) o temperaturze topnienia 112 -116°C.

Przykład 6

Wytwarzanie estra-5(10), 16-dien-3-oli (4)

Estra-5(10),16-dien-3-on (3) (301,1 mg, 1,174 mmola) w 6 ml bezwodnego eteru redukowano przez 1 godzinę w temperaturze pokojowej stosując wodorek litowo-glinowy (50,0 g, 1,32 mmola). Po przerwaniu reakcji dekahydratem siarczanu sodowego (2,00 g) i mieszaniu przez 10 minut zawiesinę przesączono przez celit, a pozostałość przemyto 4 porcjami po 25 ml eteru. Połączone przesącze zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i chromatografowano rzutowo na żelu krzemionkowym z eluowaniem 5% octanem etylu w heksanie, a następnie mieszane frakcje oczyszczano metodą preparatywnej TLC. Bardziej polarny produkt można rekrystalizować ze znacznymi stratami z uwodnionego etanolu, otrzymując 4,8 mg substancji stałej. Mniej polarny produkt rekrystalizowano z uwodnionego metanolu otrzymując białe kryształy (59,5 mg) o temperaturze topnienia 98 - 100°C. Całkowita wydajność 64,3 mg (0,249 mmola, 21%).

177 474

Przykład 7

Wytwarzanie estra-4,9,16-trien-3-onu (5)

Estra-5(10),16-dien-3-on (3) (0,38 g, 1,5 mmola) w pirydynie (5,0 ml, 62 mmole) schłodzono w łaźni z lodem i solą do -13°C, po czym dodano małymi porcjami bromek/nadbromian pirydyniowy (1,58 g, 4,94 mmola), utrzymując temperaturę -4°C. Po mieszaniu przez 1 minutę dodano fenol (0,25 g. 2,7 mmola) i reakcję kontynuowano przez 24 godziny w temperaturze pokojowej. Dodano octan etylu (50 ml) i mieszaninę reakcyjną przemyto 25 ml 1N HCl, dwoma porcjami po 25 ml nasyconego roztworu siarczanu miedzi, 25 ml 5% wodorotlenku sodowego i 25 ml solanki. Po wysuszeniu nad siarczanem magnezowym, przesączeniu i zatężeniu pod zmniejszonym ciśnieniem pozostałość rozpuszczono w 10 ml absolutnego etanolu, dodano granulowany cynk (0,33 g, 5,0 mg-atomów) i mieszaninę ogrzewano we wrzeniu pod chłodnicą zwrotną przez 0,5 godziny. Ciecz znad osadu usunięto, pozostałość przemyto 10 ml absolutnego etanolu i połączone ciecze znad osadu zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Uzyskaną żywicę chromatografowano rzutowo na żelu krzemionkowym stosując jako eluent 15% octan etylu w heksanie. Odpowiednie frakcje połączono, zatężono i rekrystalizowano z heksanu uzyskując stały produkt (117,5 mg, 0,4619 mmola, 31%) o temperaturze topnienia 87 - 92°C.

Przykład 8

Wytwarzanie 3-octanu estra-1,3,5(10),16-te-traen-6-onu (6)

Tritlenek chromu (13,40 g, 0,1340 mola) zawieszono w 200 ml chlorku metylenu, po czym schłodzono do -10°C w łaźni z solą i lodem. Dodano 3,5-dimetyłopiraroł (12,90 g, 0,1342 mola) i mieszaninę reakcyjną mieszano przez 20 minut). Dodano octan estra1,3,5(10),16-tetraen-3-ylu (4,00 g, 13,5 mmola) w schłodzonym roztworze 20 ml chlorku metylenu i mieszaninę reakcyjną mieszano przez 2 godziny otrzymując temperaturę poniżej -8°C. Mieszaninę przesączono przez 200 g żelu krzemionkowego, po czym produkt eluowano chlorkiem metylenu. Po połączeniu i zatężeniu odpowiednich frakcji surowy produkt chromatografowa”o rzutowo na żelu krzemionkowym z eluowaniem 15% octanem etylu w heksanie. Po zebraniu odpowiednich frakcji i zatężeniu pod zmniejszonym ciśnieniem uzyskano białą substancję stałą (0,92 g, 3,0 mmola, 22%) o temperaturze topnienia 87 - 103°C.

Przykł ad 9

Wytwarzanie estra-1,3,5(10),16-tetraen-3-ol-6-onu (7)

3-octan estra-1,3,5(10),16-tetrae”-6-onu (203,1 mg, 0,6543 mmola) w 30 ml metanolu zmędłano przez 40 minut stosując 1,5 ml 5% wagowo wodorotlenku sodowego. Mieszaninę reakcyjną zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem, wymieszano z 50 ml wody, zobojętniono 1N HCl i wyekstrahowano 3 razy porcjami po 25 ml chlorku metylenu. Połączone ekstrakty organiczne przemyto 50 ml solanki, wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym, przesączono i zatężono uzyskując białą substancję stałą, którą oczyszczano przez rekrystalizację z mieszaniny benzen/heksan i metodą prepαratęwnej TLC, uzyskując białą, krystaliczną substancję stałą (52,8 mg, 0,197 mmola, 30%) o temperaturze topnienia 188 - 191 °C

Przykład 10

Wytwarzanie octanu estra-1,3,5(10), 16-tetraen-6a-ol-3-ilu (8)

Octan estra-l,3,5(10),16-tetraen-6-on-3-ylu (6) (421,4 mg, 1,358 mmola) zawieszono w 35 ml 95% etanolu i redukowano borowodorkiem sodowym (98,8 mg, 2,61 mmola) przez 100 minut w temperaturze pokojowej. Po zatężeniu pod zmniejszonym ciśnieniem pozostałość zawieszono w 25 ml wody, zobojętniono 1H HCl i wyesktrahowano trzema porcjami po 25 ml chlorku metylenu. Połączone ekstrakty organiczne przemyto 25 ml solanki, wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym, przesączono i zatężono. Uzyskaną białą piankę dhromatografowano rzutowo na żelu krzemionkowym stosując jako eluent 25% octan etylu w heksanie. Połączone frakcje zatężono uzyskując białą substancję stałą (0,12 g, 0,38 mmola, 28%) o temperaturze topnienia 209 - 212°C.

Przykład 11

Wytwarzanie eslra-1,3,5(10), 16-tetraeno-3,6-diolu (9)

Do mieszanej zawiesiny wodorku litowo-glinowego (LAH, 95%, 46,9 mg, 1,17 mmola) w 5 ml bezwodnego THF wk-roplono octan estra-1,3,5(10),16-tetroen-6-on-3-ylu (6)

177 474 (422,9 mg, 1,360 mmola) w 5 ml bezwodnego THF. Mieszaninę reakcyjną mieszano przez 50 minut, po czym dodano kolejną porcję LAH (46,5 mg, 1,16 mmola) i mieszaninę reakcyjną mieszano przez 22 godziny. Po ogrzewaniu we wrzeniu pod chłodnicą zwrotną przez 4 godziny TLC wykazała w dalszym ciągu obecność substancji wyjściowej. Reakcję przerwano dodając 0,5 ml wody i 0,5 ml 20% wagowo kwasu siarkowego, po czym mieszaninę zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość wyekstrahowano 4 porcjami po 10 ml gorącego octanu etylu i przesączono przez celit. Połączone przesącze zatężono i oczyszczano dwukrotnie metodą chromatografii rzutowej uzyskując stały produkt (0,05 g, 0,2 mmola, 10%) o temperaturze topnienia 150 - 157°C.

Przykład 12

Wytwarzanie estra-1,3,5(10),7-tetraen-3-olu (10)

Do zawiesiny ekwiliny (100,2 mg, 0,3733 mmola) w 2 ml glikolu dietylenowego dodano hydrazynę (59 μ1, 1,9 mmola) i wodorotlenek potasowy (0,04 g, 0,7 mmola). Mieszaninę reakcyjną mieszano w łaźni olejowej w 200 - 214°C przez 2 godziny, po czym schłodzono ją i rozcieńczono 10 ml wody, zobojętniono 1N HCl i wyekstrahowano 3 porcjami po 25 ml eteru. Połączone ekstrakty organiczne przemyto 10 ml solanki, wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym, przesączono, zatężono i oczyszczano metodą preparatywnej TLC (żel krzemionkowy, 15% octan etylu w heksanie jako eluent) otrzymując żółtą żywicę. Produkt dokładniej oczyszczono przez odbarwianie węglem drzewnym, po czym rekrystalizowano z uwodnionego etanolu otrzymując beżowe kryształy (13,2 mg, 51,9 μΜ, 14%) o temperaturze topnienia 130 - 134°C.

Przykład 13

Wytwarzanie 20-homoestra-1,3,5(10),6,8,17-heksaen-3-olu (11)

Zawiesinę bromku trifenylometylofosfoniowego (671,0 mg, 1,878 mmola) i tertbutanolanu potasu (212,1 mg, 1,890 mmola) w 2,1 ml bezwodnego DMSO ogrzewano w łaźni w 76 - 78°C w atmosferze argonu przez 1 godzinę, po czym dodano ekwileninę (100,1 mg, 0,3579 mmola) w 2,1 ml bezwodnego DMSO i zielony roztwór mieszano przez 1 godzinę. Po schłodzeniu dodano 10 ml mieszaniny lodu z 1N HCl i mieszaninę wyekstrahowano 3 porcjami po 10 ml eteru. Połączone ekstrakty organiczne przemyto 10 ml nasyconego roztworu wodorowęglanu sodowego i 10 ml solanki, wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym, przesączono przez celit i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość w postaci pomarańczowego oleju oczyszczano metodą preparatywnej TLC (żel krzemionkowy, 25% octan etylu w heksanie) otrzymując produkt (75,5 mg, 0,286 mmola, 76%), jednorodny według TLC, temperatura topnienia 113-121°C.

Przykład 14

Wytwarzanie estra-1,3,5(10), 6-tetraen-6-olu (17)

Estra-1,3,5(10),6-tetraen-3-ol-17-on (91,1 mg, 0,329 mmola), hydrazynę (54 μΐ, 1,7 mmola) i wodorotlenek potasowy (0,06 g) w 1,8 ml glikolu dietylenowego ogrzewano w łaźni w 200°C w atmosferze argonu przez 2 godziny. Po schłodzeniu do temperatury pokojowej dodano 10 ml wody i roztwór zakwaszono do pH około 2 dodając 1N HCl. Uzyskaną zawiesinę wyekstrahowano 3 porcjami po 10 ml eteru, po czym połączone ekstrakty organiczne przemyto 10 ml solanki, wysuszono nad bezwodnym siarczanem magnezowym, przesączono przez celit i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Surową substancję stałą oczyszczano metodą preparatywnej TLC (żel krzemionkowy, 25% octan etylu w heksanie) otrzymując produkt jednorodny według TLC (5,9 mg, 23 imole, 7%).

Przykład 15

Wytwarzanie estra-4,16-dien-3-olu (18)

Do estra-4,16-dien-3-onu (1) (87,2 mg, 0,340 mmola) w 1,7 ml bezwodnego eteru dodano wodorek litowo-glinowy (15,0 mg, 0,395 mmola) i zawiesinę mieszano przez 17 minut. Dodano 0,50 g dekahydratu siarczanu sodowego, po czym mieszaninę reakcyjną wymieszano przez 10 minut i przesączono przez celit. Pozostałość przemyto 3 porcjami po 10 ml eteru i połączone przesącze zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. W wyniku oczyszczania metodą preparatywnej TLC (żel krzemionkowy, 5% octan etylu w heksanie) uzyskano surowy pro34

177 474 dukt (50,0 mg) w postaci żółtej żywicy. Można go poddać ponownie chromatografii aż do uzyskania odpowiedniej czystości.

Przykład 16

Wytwarzanie estra-4,16-dien-3-onu (9)

Syntezę tą przedstawiono na fig. 11. 19-nortestosteron (XIX) jest dostępny w handlu, np. z Chemical Dynamics Corp. Stanowi on materiał wyjściowy w syntezie pochodnych 19nor-16-androstenu D. 19-nortestosteron (XIX) przekształcono w octan (J. A. Hartman i inni, J. Am. Chem. Soc. (1956), 78: 5662) stosując bezwodnik octowy i pirydynę (a). Roztwór tego octanu (4,8 g, 15,17 mmola) w toluenie (10 ml) pirolizowano (b) w 540° (200 Tr, powolny strumień azotu) w szklanej probówce wypełnionej kawałkami kwarcu. W wyniku chromatografii surowego pirolizatu (3,1 g) na żelu krzemionkowym (150 g) z zastosowaniem CH₂Cl₂ uzyskano 1,1 g (28%) jednorodnego oleistego ketonu 9; +57,9° (C 1); temperatura topnienia 71 - 73°C. IR (CHCl-,): 1660s, 1615m, 1585w; Ή NMR (90 MHz): 0,84 (s, 3H), 5,82 (m, 2H), 5,87 (brs, 1H). '

Przykład 17

Wytwarzanie estr-16-en-3-onu (10)

Syntezę tą przedstawiono na fig. 11. 19-nortestosteron zredukowano do 19-nor-5aandrostan-n-ol^-onu (XX) litem w amoniaku (c), zgodnie z metodą R. Lotti'ego i innych (J. Am. Chem. Soc. (1960), 82: 5693). Androsta-5a,17-diol-3-on (XX) przekształcono w octan (J. A. Hartman i inni, J. Am. Chem. Soc. (1956), 78: 5662) stosując bezwodnik octowy i pirydynę (a). Roztwór 17β-acrtoksy-5α-estran-3-onu (8,0 g, 25,1 mmola) w mieszaninie oktan/aceton 10:1 (22 ml) pirolizowano (b) w 550° (200 Tr, powolny strumień azotu). W wyniku chromatografii surowego porolizatu (5,4 g) na żelu krzemionkowym (600 g) z zastosowaniem CH₂Cl₂ i rekrystalizacji jednorodnych frakcji z PE otrzymano 3,13 g (48,3%) czystego ketonu 10. Temperatura topnienia 51 - 54°C; [α] +72,8° (C 1,0). IR (CHCl₃): 1705s, 1585w;' HNMR (90 MHz): 0,79 (s, 3H), 5,71 (m, 1H), 5,87 (m, 1H).

Przykład 18

Estr-16-en-3 α-ol (11)

Syntezę tą przedstawiono na fig. 11. L-selektryd (d, tri(sec-butylo)hydridoboran litowy, 4 ml 1M roztworu w THF, 4 mmole) wkroplono w 0°C do roztworu ketonu 10 (800 mg, 3,10 mmola) w suchym eterze (10 ml). Związki boru utleniono dodając 10% wodny roztwór NaOH (5 ml), a następnie 30% wodę utlenioną (3 ml) i całość mieszano przez 3 godziny w temperaturze pokojowej. Po obróbce (eter) surowy produkt (790 mg, mieszanina około 9:1 11 i 12) chromatografowano na żelu krzemionkowym stosując CH₂Cb otrzymując 700 mg (87%) czystego alkoholu 11. Temperatura topnienia 119 - 120°C — 123 - 124°C (z PE). [α] +40,6° (C = 1,0). IR (CHCl₃): 3640m, 3500br, 1585w. 'H NMR (90 MHz) 0,78 (s, 3H), 4,09 (m, w _IQ « 8, 1H), 5,71 (m, 1H), 5,87 (m, 1H).

Przykład 19

Estr-16-en-3p-ol (12)

Syntezę tą przedstawiono na fig. 11. Roztwór ketonu 10 (800 mg, 3,10 mmola) w suchym eterze (5 ml) wkroplono w temperaturze pokojowej do zawiesiny LiAlH4 (38 mg, 1 mmol) w eterze (3 ml) (e). Po 1 godzinie mieszaninę zhydrolizowano 10% H₂S(04. Po obróbce (eterem) surowy produkt (802 mg, mieszanina 9:1 12 i 11) chromatografowano na żelu krzemionkowym stosując CH₂Cl2. Najpierw eluowała się niewielka frakcja 11 (70 mg), a następnie główna frakcja 12 (705 mg, 87%). Temperatura topnienia 113 - 115°C; [α] +36,3° (C = 1,0). IR (CHCl₃): 3640m, 3500br, 1585w. Ή NMR (90 MHz): 0,78 (s, 3H), 3,60 (m. w 12 « (m, 20, 1H), 5,71 ' (m, 1H), 5,87 (m, 1H). ‘

Przykład 20

Elektrofizjologia pobudzania przez estren ludzkiego VNO i nabłonka węchowego

Zastosowano bezinwazyjną metodę rejestracji miejscowych potencjałów elektry cznych w ludzkim narządzie lemieszowo-nosowym (VNO) i w nabłonku węchowym (OE). Umiejscowione pobudzanie gazowe zastosowano w odrębnych przypadkach odniesieniu do obydwu części nosa, stosując specjalnie skonstruowane katetery/elektrody połączone z wielokanało177 474 wym układem dozowania leku. Zaobserwowano korelację lokalnej reakcji VNO i OE ze stężeniem bodźca ligandowego.

Badanie przeprowadzono na 10 normalnych pod względem klinicznym (przypadkowych) ochotnikach - 2 kobietach i 8 mężczyznach w wieku od 18 do 35 łat. Badania prowadzono bez ogólnego lub miejscowo znieczulania. Katatery/elektrody zaprojektowano tak, aby doprowadzać miejscowo bodziec i równocześnie rejestrować reakcję. W przypadku pomiarów w VNO zbadano prawą komorę nosa za pomocą nasoskopu (wziernika nosowego) i zlokalizowano otwór lemieszowo-nosowy w sąsiedztwie przecięcia przedniej krawędzi lemiesza i dnem nosa. Katater/elektrodę łagodnie wprowadzono przez otwór VNO i końcówkę elektrody w świetle narządu, 1 - 3 mm od otworu. Następnie usunięto nasoskop. W przypadku OE procedura rejestracji była podobna, z tym że umieszczany kateter/elektrodę łagodnie umieszczono głęboko w bocznej środkowej części przewodu nosowego, tak aby dosięgnąć nabłonka węchowego.

Za pomocą katetera/elektrody wykonano miejscowe pobudzanie gazem. Stały strumień czystego, bezwonnego, nawilżonego powietrza przepuszczano przez kanał układu pobudzającego. Pobudzające substancje ligandowe rozcieńczono glikolem propylenowym, wymieszano z nawilżonym powietrzem i przetłoczono przez 1-2 sekundy przez kateter/elektrodę. Ocenia się, że sposób taki zapewnia doprowadzenie około 25 pg ligandu steroidowego do jamy nosowej.

Uzyskane wyniki przedstawiono na fig. 2. Reakcję mierzono w miliwolto-sekundach (mVs). 1,3,5(10),16-estra-tetraen-3-ol powoduje znacznie silniejszą reakcję VNO u mężczyzn niż inne badane związki (fig. 2A). 1,3,5(1)-estratrien-3,16a ,Πβ-triol również powoduje silną reakcję VNO. Ponadto reakcja VNO na te dwie estreny jest zależna od płci - u mężczyzn jest około 4 razy silniejsza niż u kobiet (fig. 2B). Natomiast reakcja OE zarówno u mężczyzn jak i kobiet jest niska w porównaniu z reakcją na silny środek zapachowy taki jak goździk (fig. 2C).

Przykład 21

Pomiary zmiany potencjału receptorowego neuro-nablonka VNO w reakcji na różne steroidy

Zmianę potencjały receptorowego w reakcji na 7 różnych ligandów u 40 kobiet (fig. 3A) i 40 mężczyzn (fig. 3B). Każdemu z osobników podawano 60 pg każdej z 7 substancji wymienionych na rysunkach. Substancje podawano, każdą osobno, przez 1 s, zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 20. Rejestrowano zmianę potencjału neuro-nabłonka VNO w czasie, po czym sumaryczne potencjały dla każdego z 40 osobników uśredniono. Wyniki przedstawiono na rysunku. Z porównania fig. 3A i 3B wynika, że każdy ze steroidów wykazuje dymorfizm płciowy pod względem aktywności, oraz że pewne substancje ligandowe działają silniej w przypadku mężczyzn, a inne silniej oddziaływują na kobiety.

Przykład 22

Pomiar reakcji autonomicznych na pobudzanie VNO przez estren

Rejestrowano różne parametry autonomiczne przy podawaniu octanu 1,3,5(10), 16estratetraen-3-ylu 40 mężczyznom, zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 20. Jako próbkę kontrolną podawano glikol propylenowy. Ligand podawano jako 1-sekundowy impuls. Pierwsze zmiany funkcji autonomicznych zaobserwowano po 2 s, a ostatnie po 45 s. Jak to wynika z fig. 4, w porównaniu z kontrolnym glikolem propylenowym estren wywołuje znaczącą zmianę scalkowanego potencjału receptorowego w VNO (4A), galwanicznej reakcji skóry (4B) i temperatury skóry (4C).

Przykład 23

Porównanie zmian w potencjale receptorowym wywołanych przez dwa steroidy estrenowe

Po 60 pg każdego ze steroidów i kontrolnego glikolu propylenowego podano mężczyznom w sposób opisany w przykładzie 21. Jak to wynika z fig. 5, eter metylowy 1,3,5(10),16estratetraen-3-ol wywołuje silniejszą zmianę potencjału receptorowego niż octan 1,3,5(10), 16estratetraen-3-ylu.

Przykład 24

Efekt psychofizjologiczny pobudzania VNO przez estren

Efekt psychofizjologiczny pobudzania VNO przez estren mierzono podając w sposób

177 474 skoordynowany feromon oraz oceniając osobnika przed i po podaniu na podstawie kwestionariusza. Kwestionariusz obejmował zestaw przymiotników wykorzystywany jako część wzorcowej oceny Derogatis Sexual Inventory.

zdrowych osobników przypisano przypadkowo do dwóch grup 20 - osobom podano placebo, a 20 około 20 pg 1,3,5(10).16-estratetraen-3-olu. w sposób opisany powyżej w przykładzie 3. Osobnikom podano 70-punktowy kwestionariusz oceniający wrażenia bezpośrednio przez i w 30 minut po podaniu placebo lub badanej substancji. 70 przymiotników kwestionariusza przypadkowo rozrzucono, po czym zebrano w celu dokonania oceny w oparciu o ich udział w każdym z odczuć, nastrojów i cech charakteru.

Przykład 25

Badania elektrofizjologiczne

Następujące badania elektrofizjologiczne przeprowadzono na 60 klinicznie normalnych ochotnikach obojga płci (30 mężczyznach i 30 kobietach) w wieku od 20 do 45 lat. Nie stosowano znieczulenia, a ciężarne kobiety wykluczono.

Układ pobudzający i rejestrujący obejmował „wielofunkcyjną minisondę” opisaną w literaturze (L. Monti-Bloch i B. L. Grosser (1991), „Effect od putative pheromones on the electrical activity of the human vomeronasal organ and oflactory epithelium”, J. Steroid Biochem. Molec. Biol. 39: 573-582). Elektrodę rejestrującą stanowi 0,3 mm kulka srebrna przytwierdzona do cienkiego (0,1 mm) drutu srebrnego z izolacją z Teflonu©. Powierzchnię elektrody najpierw poddaje się obróbce, aby uzyskać granicę faz z chlorkiem srebra, po czym pokrywa się ją żelatyną. Umieszcza się ją w wąskim kateterze z Teflonu© (średnica = 5 mm), tak że końcówka elektrody wystaje na około 2 mm. Kateter z Teflonu© ma długość 10 cm i obejmuje końcowe wydłużenie dla wielokanałowego układu dozującego, doprowadzającego ciągły strumień powietrza przenoszącego odrębne impulsy bodźców chemosensorowych. Strumień powietrza najpierw wprowadza się do małej komory i barbotuje przez roztwór zawierający womeroferynę lub olfaktant w rozcieńczalniku lub sam rozcieńczalnik. Solenoid wykorzystuje się do szybkie skierowania strumienia powietrza z komory do przodu bocznikowego. Stwarza to odrębne impulsy środka pobudzającego w strumieniu powietrza. Druga, zewnętrzna rurka z Teflonu© o średnicy 2 mm otacza zestaw katater/elektroda, przy czym jej środek połączony jest z aspiratorem zapewniającym ciągłe ssanie 3 ml/s. Taki koncentryczny zestaw zewnętrznej rurki ssącej umożliwia zlokalizowanie emitowanych bodźców chemosensorowych w obszarze tak zwanego „minipola” (o średnicy około 1 mm) i eliminuje dyfuzję substancji do obszaru poza przewidzianym miejscem pobudzania lub do układu oddechowego. Cały zestaw pobudzający i rejestrujący można umieścić na nabłonku neurosensorowym w VNO lub na powierzchni nabłonka węchowego lub oddechowego.

Elektro-womeronasogram (EVG): Pomiary wykonuje się w cichym pomieszczeniu, przy czym osobnik leży na plecach; wielofunkcyjną minisondę najpierw stabilizuje się w jamie nosowej stosując retraktor nosowy umieszczony w przedsionku. Elektrody, odniesienia i uziemioną, w postaci srebrnych krążków (8 mm) umieszcza się na gładziznie.

Wprowadzenie do VNO lub do dołka lemieszowo-nosowcgo ustala się rozszerzając otwór nosowy i przedsionek. Następnie lupkę binokularową o powiększeniu 6x z oświetleniem halogenowym stosuje się przy wprowadzaniu końcówki katatera z Teflonu© i zestawu elektrody rejestrującej do otworu VNO, gdzie stabilizuje się układ na głębokości około 1 mm w przewodzie lemieszowo-nosowym. Optymalne usytuowanie elektrody rejestrującej sygnalizowane jest po sprawdzeniu właściwej depolaryzacji w reakcji na badaną substancję.

Sygnały elektryczne z elektrody rejestrującej wprowadzane są do wzmacniacza prądu stałego, po czym są one przekształcane na sygnały cyfrowe, śledzone przez komputer i przechowywane. Mierzy się amplitudę między pikami sygnałów i całkuje się powierzchnię pod falą depolaryzacji, z równoczesnym ciągłym śledzeniem sygnału na ekranie komputera i na oscyloskopie cyfrowym. Artefakty powstałe w wyniku ruchów przy oddychaniu eliminuje się przyuczając osobników do oddychania przez usta z zamknięciem tylnej części gardła.

Stymulatory chemosensorowe. Jako testowe substancje oflaktorowe zastosowano cineol i 1-karwon; zastosowano także womeroferyny A, B, C, E i F (dostarczone przez Pherin Corporation, Menlo Park, California). Próbki womeroferyn o stężeniu 25 - 800 fmoli wprowadza

177 474 się do ciągłego strumienia powietrza na okres od 300 ms do 1 s. Zazwyczaj przerwy 3-5 minutowe rozdzielają każdą serię krótkich impulsów testowych. Wszystkie składniki linii do przenoszenia badanych stymulatorów wykonane są z Teflonu©, szkła lub ze stali nierdzewnej i przed każdym użyciem są dokładnie czyszczone i sterylizowane.

Elektroolfaktogram (EOG). Rejestrację dla układu węchowego wykonuje się stosując tą samą minisondę pobudzającą i rejestrujący którą stosuje się w VNO. Końcówkę powoli wprowadza się, aż elektroda rejestrująca dotknie błony węchowej. Optymalne usytuowanie sygnalizowane jest po sprawdzeniu właściwej depolaryzacji w reakcji na badaną substancję zapachową.

Aktywność powodowaną przez korę mózgową wywołano przez pobudzanie VNO womeroferynami, a pobudzanie węchowe za pomocą środków zapachowych wprowadzanych w powietrzu w 300 ms impulsach. Procesy rejestrowano za pomocą standardowych elektrod do elektroencefalografii (EEG) umieszczonych w pozycjach Ca-A1 i Tz-A1 międzynarodowego układu 10120; elektrodę uziemioną umieszczano na wyrostku sutkowym. Aktywność elektroskómą(EDA) rejestrowano za pomocą standardowych 8 mm srebrnych elektrod dotykających skóry na dłoni, odpowiednio na środkowy i serdecznym palcu, poprzez międzyfazę z przewodzącego żelu. Temperaturę skóry mierzono za pomocą cienkiej (1 mm) sondy termistorowej umieszczonej w prawym płatku usznym. Obwodowe tętno tętnicze (PAP) rejestrowano za pomocą pletyzmografu podłączonego do końca palca wskazującego. Częstość oddychania (RF) mierzono za pomocą nastawnego miernika odkształceniowego umieszczonego wokół dolnej części klatki piersiowej. Wszystkie sygnały elektryczne przesyłano do wzmacniacza prądu stałego, przekształcano w sygnały cyfrowe (MP-100, Biopac System) i w sposób ciągły śledzono za pomocą komputera.

Analiza statystyczna: Na EVG lub EOG mierzono zmiany pomiędzy pikami, zmiany częstotliwości oraz inne parametry, które następnie analizowano statystycznie. Poziom istotności uzyskanych wyników określano za pomocą sparowanych testów t lub analizy wariancyjnej (ANOVA).

Wpływ womeroferyn na EVG. Stwierdzono, że każda z womeroferyn wytwarza dymorficzny względem płci potencjał receptorowy (fig. 6A-B). EVG rejestrowano dla 30 mężczyzn i 30 kobiet (w wieku od 20 do 45 lat). Womeroferyny rozcieńczono i wprowadzano w postaci 1-sekundowych impulsów do VNO z przerwami b-minutowymi pomiędzy pulsami, w przypadku zastrzeżeń. Osobnicy nie mogli „wy wąchać” lub w jakikolwiek inny świadomy sposób wykryć żadnej z womeroferyn. Odkrycie to zgodne jest z wynikami opublikowanymi uprzednio (L. Monti-Bloch i B. L. Grosser (1991), „Effect od putative pheromones on the electrical activity of the human vomeronasal organ and oflactory epithelium”, J. Steroid Biochem. Molec. Biol. 39: 573-582), gdzie zaznaczono, że badane stymulatory oflaktorowe i womeroferynowe wprowadzane do VNO nie powodują odbieralnych wrażeń przy stosowanych stężeniach.

Na fig. 6A przedstawiono średnią reakcję mężczyzn (wiek 20 - 38 lat) na rozcieńczalnik, na równomolowe ilości (100 fmoli) 5 womeroferyn (A, B, C, D i F) oraz na E, stereoizomer F. Profile reakcji dla każdej z substancji były zbliżone dla wszystkich osobników, niezależnie od wieku, a ponadto testy t i analiza wariancyjna nie wykazały znaczących różnic. Tak np. A, C i D wykazują znaczące działanie (M₁₅ = 11,4 mV, SD = 3,6 mV; M₇₆ = 6,4 mV, SD 2,5 mV; = 15,1 mV, SD = 4,9 mV; p<0,01), zgodne dla wszystkich pojedynczych przypadków. Inne womeroferyny depolaryzowały receptory VNO w znacznie mniejszym stopniu, ale ze zgodnymi średnimi amplitudami reakcji dla różnych osobników. Womeroferyny aktywne w stosunku do mężczyzn powodują silniejsze reakcje niż rozcieńczalnik (p<0,001). B, F i olfaktanty w podobnych stężeniach wywołują znacznie słabsze reakcje w VNO mężczyzn (fig. 6A i fig. 7).

Podobny sposób postępowania zastosowano w przypadku 30 kobiet (wiek 20 - 45 lat). Spośród womeroferyn F (100 fmoli) powodowała najsilniejsze różnice w grupie (fig. 6B). Natomiast A wywierała mały wpływ, znacząco różniący się od wpływu F (p<0,01). W przypadku obydwu populacji osobników aktywne womeroferyny wywoływały reakcje receptorów z większym odchyleniem standardowym (fig. 6). Gdy częstość rozkładu wpływu A i F zbada38

177 474 no odpowiednio dla mężczyzn i kobiet, stwierdzono występowanie rozkładu bimadαł”ega. Znaczenie tej obserwacji jest obecnie analizowane.

E, stereoizomer F nie pobudza VNO u kobiet, natomiast pobudza u mężczyzn (fig. 6B). Wykazuje to specyficzność VNO z rozporsawa”iu womeroferyn. W tym aspekcie wart zauważyć, że jakkolwiek F jest doskonałą womeroferyną, E wywołuje silniejszy efekt węchowy niż F (fig. 6B i fig. 7).

Wpływ womeroferyn na EOG. Sumaryczne potencjały receptorów z nabłonka węchowego (OE) zarejestrowano dla 20 osobników: 10 mężczyzn i 10 kobiet. W przeciwieństwie do wrażliwości VNO na womerafera”y, OE jest znacznie mniej, wrażliwy na te substancje. Odnosi się to zarówno do mężczyzn jak i do kobiet (fig. 7A). Średnia amplituda potencjału receptora wahała się od 2,3 do 0,78 mV. W badaniach tych B była jedyną womeroferyną wywierającą znaczący wpływ na OE (p<0,02). Spośród osobników pytanych o wrażenia zapachowe po zaprezentowaniu każdego ze środków pobudzających u 16 nie wystąpiły wrażenia zapachowe, natomiast 3 mężczyzn i jedna kobieta opisali B jako środek o nieprzyjemnym zapachu. Odkrycie to potwierdza, że przy stężeniach użytych w badaniach większość womeroferyn nie stanowi skutecznych środków pobudzających receptory węchowe, ale wywiera wyraźny wpływ na receptory lemieszowo-nosowe.

Wpływ olfaktantów na EVG i EOG. W przeciwieństwie do womeroferyn o^kanty, 1karwon i cineol, powodują jedynie mało znacząca miejscową reakcję w VNO (fig. 7B). Odnosi się to zarówno do mężczyzn jak i do kobiet. Zgodnie z oczekiwaniami olfaktanty te wywołują silną reakcję zarówno u mężczyzn jak i u kobiet (p<0,01) po zastosowaniu miejscowo do OE (fig. 7A). Rozcieńczalnik depolaryzuje receptory węchowe w znacznie mniejszym stopniu niż cineol lub 1-karwon (p<0,01) i nie powoduje wrażeń węchowych.

Wpływ womeroferyn na odruch. Przeprowadzono badania w celu określenia reakcji odruchowych ośrodkowego układu nerwowego (CNS) na pobudzanie VNO przez womeroferyny. Dimorficzne pod względem płci miejscowe reakcje wywołane przez womeroferyny (fig. 6A i B) mają swoje odbicie w reakcji autonomicznej mężczyzn i kobiet. W przypadku mężczyzn (fig. 6C) A i C obniżają oporność skóry (ostrość elektroskórna, EDA) (p<0,01, n = 30). U kobiet (fig. 6b) F i B powodują silniejszy spadek EDA niż A lub C (p<0,01, n = 30).

Womeroferyna A i C wywołują znaczący wzrost temperatury skóry *ST) (fig. 6A) u 30 mężczyzn (p<0,01); natomiast D wywołuje znaczący spadek temperatury (p<0,01). U 30 kobiet (fig. 6H) B i F wywołują znaczący wzrost temperatury skóry (ST) (p<0,01) w porównaniu z A lub C. U kobiet womeroferyny powodują zmiaiy w EDA i ST z większym odchyleniem standardowym niż u mężczyzn.

Aktywność korową rejestrowano z Cz i Tz u mężczyzn i kobiet w czasie wprowadzania do VNO impulsów powietrznych (300 ms do 1 s) zawierających 300 fmoli womeroferyny (fig. 6G i H). U mężczyzn (fig. 6E) A, C i D znacząco zwiększają aktywność a-korową z okresem utajenia 270 - 380 ms. D i A wywołują najsilniejszy efekt (p<0,01). Synchronizacja EEG przedłużyła się o 1,5 - 2,7 minuty po zastosowaniu pojedynczego impulsu substancji czynnej. U kobiet (fig. 6F) pojedynczy impuls (200 fmoli) B lub F doprowadzony do VNO zwiększał sygnał a-korowy niezależnie od reakcji receptorów węchowych. Zaobserwowano charakterystyczne specyficzności w reakcji ludzkiego VNO i nabłonka węchowego, co sugeruje, że są to niezależne układy funkcjonalne, z odrębnymi połączeniami z CNS (C. Brookover (1914). The nervus terminalis i” adult man. J. Comp. Neurol. 24: 131-135). Ponadto wstępnie potwierdzono, że EVG nie jest związany z końcówkami trójdzielnych receptorów bodźców urazowych, gdyż zastosowanie środka miejscowo znieczulającego (2% lidokai”y) do nabłonka oddechowego przegrody nosowej nie blokuje ani nie osłabia EVG (L. MontiBloch i B. L. Grosser (1991), „Effect od putative pheromones on the electrical activity of the human vomeronasal organ and ot^to^ epithelium”, J. Steroid Biochem. Molec. Biol. 39: 573-582), a ponadto osobnicy nie donieśli o żadnych wrażeniach bólu przy którejkolwiek z procedur pobudzania.

Receptory VNO są wyraźnie bardziej wrażliwe na womeroferyny niż na jakikolwiek z przebadanych olfakta”tów; odwrotna sytuacja występuje w przypadku receptorów węcho177 474 wych. Jakkolwiek OE może zawierać miejsca receptorowe dla pewnych womeroferyn, specyficzność reakcji VNO jest wyraźnie odmienna.

Zaobserwowano różnice wynikające z płci w specyficznościach i działaniu dwóch grup womeroferyn: A, C i D; oraz B i F. Sugeruje to występowanie ewentualnego dymorfizmu płciowego związanego z receptorami. Odkrycie to sugeruje, że następuje uaktywnienie elementów autonomicznego układu nerwowego u dorosłych ludzi w wyniku pobudzania VNO przez womeroferyny.

Ponadto uzyskane wyniki sugerują, że pobudzanie VNO przez womeroferyny powoduje synchronizację EEG (fig. 6G i H). Przytoczone fakty wskazują, że układ lemieszowo-nosowy reaguje na różne bodźce chemosensorowe oraz że pewne z tych bodźców mogą wywoływać autonomiczną aktywność odruchową.

ΠΊ 474

177 474

MĘŻCZYŹNI

KOBIETY

177 474

ΠΊ 474

177 474

1,3,5110),16-ESTRATETRAEN-3-YIU

177 474

	180-r
4**	-
«0 3*» O	140-
ELU	100-
	-
	60-
& O,
w rtj O	20-
ω	-2(P 4-t

p< 0.001

GLIKOL OCTAN ΙΛ5 <10Hl6-eSTRAreTRAEH-3-YLU PROPYLENOWY

V3 es <

«8

p< 0.001 r-· ' ~n
	—

glikol OCTAN ζ3.5 (10). I6-ESTRATETRAEM-3-YLU PROPYLENOWY

CO t

- p< OlOOI
		-
X

GLIKOL OCTAN IA 5 (10), I6-ESTRATETRAEH-3-YLG PROPYLENOWY na 4 ffl 474

r	a ~,l	A	3: 1 l· >» ‘	iVŹ
		CM y-	1’ Γ i
			1 φ C ł'rd
			ci q c t^cos
			ffl 0 -Ηι-Ι 0 ΦΝ
	s·		« S U O «*IU
				±
-		ώ Μ	ώώ.

oc OO CO O Łć»8

c	o
o	φ
	q
JM	Ή
oj	U

9

177 474 %_Λ-0Α %oc-CA EV6(mV) EVGimV>

g Kobiety 30
	O
T	i
x±ŁLÓ±:		eSi.

co ta si yj łł.

I <1) -H •H a • U rd Ν nj O N PS U

O N ps □

O N ps υ

-120

	tt tt	. mqż- ,,320 czyźni c

I 'C φ -H -H C O rH N <0 O N ps o

-120

Kobiety ,n°30 «SC ea Ci fca» 'Ć Λί Φ -H η α

czalnik m 474

177 474

st rei gsr(wd

FIG 9.

177 474

R

R

FI6.II. II R¹,· OH; {Μ (87%) 12 RM; R2-0H (87%)

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 70 egz.

Cena 6,00 zł.

Claims (40)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1.Kompozycja farmaceutyczna do donosowego podawania ludziom, zawierająca związek steroidowy i farmaceutycznie dopuszczalny nośnik, znamienna tym, że jako związek steroidowy zawiera steroid estrenowy określony wzorem w którym R, wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo jeden lub dwa atomy wodoru, metyl, metylen albo jeden lub dwa atomy chlorowca; R₂ nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru i metyl; R3 wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo grupę okso, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla, acyloksyl o 1-4 atomach węgla, benzoil, cypionyl, glukuronid i sulfonyl; R₄ wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla, acyloksyl o 1-4 atomach węgla, grupę okso i atom chlorowca; R₅ nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla i acyloksyl o 1-4 atomach węgla; R_t oznacza atom wodoru lub chlorowca; „a” oznacza ewentualne aromatyczne nienasycenie pierścienia A w steroidzie albo każdy z „b”, „c” i „d” oznacza ewentualnie wiązanie podwójne; a każdy z „e”, „f', „g”, „h”, „i” oraz ,j” oznacza ewentualne wiązanie podwójne.
2. 2. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że „a” występuje.
3. 3. Kompozycja według zastrz. 2, znamienna tym, że zawiera steroid wybrany z grupy obejmującej 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol, 1,3,5(10),-estratrien-3-ol, 17-mety lenoestra-1,3,5 (10)-trien-3-ol, 17-metylo-gona-1,3,5(10),17-(13)-tetraen-3-ol, 1,3,5(10),16-estratetraen-6-on3-ol, 1,3,5(10)-estratrien-6-on-3-ol, 17-metyloestra-l,3,5(10)-6-on-3-ol, 17-metylo-gona1,3,5(10),17(13)-tetraen-6-on-3-ol, 1,3,5(10), 16-etsratetraen-3,6a-diol, 1,3,5(10)-estratrien3,6α-diol, 17-metyleno-estra-1,3,5( 10)-trien-3,6a-diol, 17-metylo-gona-1,3,5(10)-17( 13)-tetraen-3,6a-diol.
4. 4. Kompozycja według zastrz. 2, znamienna tym, że „g”, „h” lub „i” oznaczają ewentualnie podwójne wiązania.
5. 5. Kompozycja według zastrz. 4, znamienna tym, że zawiera steroid wybrany z grupy obejmującej 1,3,5(10),6,16-estrapentaen-3-ol, 1,3,5(10),6-estratetraen-3-ol, 17-metyleno1,3,5(10),6-estratetraen-3-ol, 17-metylo-gona-1,3,5-(10), 6,17(13)-pentaen-3-ol, 1,3,5(10),

   7,16-estrapentaen-3-ol, 1,3,5(10),7-estratetran-3-ol, 17-metyleno-estra-l,3,5(10),7-tetraen-3ol, 17-metylo-gona-1,3,5( 10),7,17-( 13)-pentaen-3-ol, 1,3,5(10),6,8(9), 16-estraheksaen-3-ol,

   177 474

   1,3,5(10),6,8(9)-estrapentaen-3-ol, 17-metylenoestra-1,3,5(10),6,8(9)-pentaen-3-ol, 17-metylo-gona-1,3,5(10),6,8( 19), 17(13)-heksaen-3-ol.
6. 6. Kompozycja według zastrz. 4, znamienna tym, że stereoid wybrany jest z grupy obejmującej 4,16-estradien-3a-ol, estra-4-en-3a-ol, 17-metylenoestra-4-en-3a-ol, 17-metylogona-4,17(13)-dien-3a-ol.
7. 7. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, ze „b” oznacza podwójne wiązanie.
8. 8. Kompozycja według zastrz. 7, znamienna tym, że R3 oznacza grupę okso.
9. 9. Kompozycja według zastrz. 8, znamienna tym, że steroid wybrany jest z grupy obejmującej 4,16-estradien-3-on, estra-4-en-3-on, 17-metyleno-estra-4-en-3-on, 17-metylogona-4,17(13)-dien-3-on, estra-4,16-dien-10a-ol-3-on, estra-4-en-10a-ol-3-on, 17-metylenoestra-4-en-10 α-ol-3-on, 17-metylo-gona-4,17(13)-dien-10a-ol-3-on.
10. 10. Kompozycja według zastrz. 7, znamienna tym, że ,j” oznacza podwójne wiązanie.
11. 11. Kompozycja według zastrz. 10, znamienna tym, że steroid wybrany jest z grupy obejmującej 4,9(10),16-estratrien-3-on, 4,9(10)-estradien-3-on, 17-metylenoestra-4,9(10)dien-3-on, 17-metylo-gona-4,9( 10), 17(13)-trien-3-on.
12. 12. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że „c” oznacza podwójne wiązanie.
13. 13. Kompozycja według zastrz. 12, znamienna tym, że steroid wybrany jest z grupy obejmującej 5(10),16-estradien-3a-ol, estra-5(10)-en-3a-ol, 17-metyleno-estra-5(10)-en-3aol, 17-metylo-estra-5( 10), 17( 13)-dien-3a-ol.
14. 14. Kompozycja według zastrz. 12, znamienna tym, że „d” jest dodatkowym podwójnym wiązaniem.
15. 15. Kompozycja według zastrz. 14, znamienna tym, że steroid wybrany jest z grupy obejmującej 3-metoksy-estra-2,5(10), 16-trien, 3-metoksy-estra-2,5(10)-dien, 3-metoksy-17metyleno-estra-2,5(10)-dien, 3-metoksy-17-metylo-gona-2,5-(10), 17(13)-trien.
16. 16. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, ze IR oznacza metyl.
17. 17. Kompozycja według zastrz. 16, znamienna tym, że steroid jest wybrany z grupy obejmującej estra-4-en-3-on, 1,3,5(10)-estratrien-3-ol, estra-4-en-3<a-ol, 1,3,5(10),6-estratetraen-3-ol, 4,9(10)-estradien-3-on, l,3,5(10)-estratrien-3-ol-6-on, estra-4-en-10a-ol-3-on, 3metoksy-estra-2,5(10)-dien, l,3,5(10),7-estratetraen-3-ol, 1,3,5(10),6,8(9)-estrapentaen-3-ol, estra-5(10)-en-3a-ol, 1,3,5(10)-estratrien-3,6a-diol.
18. 18. Kompozycja według zastrz. 16, znamienna tym, że „e” oznacza podwójne wiązanie.
19. 19. Kompozycja według zastrz. 18, znamienna tym, że steroid jest wybrany z grupy obejmującej 4,16-estradien-3-on, 1,3,5(10), 16-estratetraen-3-ol, 4,16-estradien-3a-ol, 1.3, 5(10),6,16-estrapentaen-3-ol, 4,9(10),16-estratrien-3-on, 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol-6-on,

    4,16-estradien-10a-ol-3-on, 3-metoksy-estra-2,5(10), 16-trien, 1,3,5(10), 7,16-estrapentaen-3ol, 1,3,5(10),6,8(9),16-estraheksaen-3-ol, 5(10),16-estradien-3a-ol, 1,3,5(10),16-estratetraen3,6α-diol.
20. 20. Kompozycja według zastrz. 16, znamienna tym, ze R, oznacza metylen.
21. 21. Kompozycja według zastrz. 20, znamienna tym, że steroid wybrany jest z grupy obejmującej 17-metyleno-estra-4-en-3-on, 17-imett^'l<^^in^o-1,3,5(10)-estratrien-3-ol, 17-metyleno-estra-4-en-3a-ol, 17-metyleno-1,3,5(10),6-estratetraen-3-ol, 17-metyleno-4,9(10)-estradien-3-on, 17-metyleno-1,3,5(10)-estratrien-3-ol-6-on, 17-metyleno-estra-4-en-10a-ol-3-on, 3-metoksy-17-metyleno-2,5(10)-estradien, 17-metyleno-1,3,5(ł0),7-estratetraen-3-ol, 17-metyleno-1,3,5(10),6,8(9)-estrapentaen-3-ol, 17-imet.Ylenoestra-5( 10)-en-3 α-ol, 17-met.yleno1,3,5(10)-estratrien-3,6a-diol.
22. 22. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że „f ’ oznacza podwójne wiązanie i R, oznacza metyl.
23. 23. Kompozycja według zastrz. 22, znamienna tym, że steroid wybrany jest z grupy obejmującej 17-metylo-gona-4,17(13)dien-3-on, 17-metylo-1,3,5(10),17(13)-gona-tetraen-3ol, 17-metylo-4,17(13)-gonadien-3a-ol, 17-metylo-1,3,5(10),6,17(13)-gonopentaen-3-ol, 17metylo-4,9( 10), 17( 13)-gonatrien-3-on, 17-metylo-1,3,5( 10),17(13)-gonatetraen-3-ol-6-on, 17metylo-4,17( 13)-gonadien-10a-ol-3-on, 3-metoksy- 17-metylo-2,5( 10), 17(13)-gonatrien, 17metylo-1,3,5(10),7,17(13)-gonapentaen-3-ol, 17-metylo-l,3,5(10)6,8(9), 17(13)-gonaheksa4

    177 474 en-3-ol, 17-metylo-gona-5(10),17(13)-dien-3a-ol, 17-metylo-1,3,5(10),17(13)-gonatetraen-36a-diol.
24. 24. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, albo 16, albo 17, albo 18, albo 19, albo 20, albo 21, albo 22, albo 23, znamienna tym, że co najmniej jeden steroid estrenowy jest rozpuszczony w nośniku.
25. 25. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, albo 16, albo 17, albo 18, albo 19, albo 20, albo 21, albo 22, albo 23, znamienna tym, że jest w postaci ciekłej.
26. 26. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, albo 16, albo 17, albo 18, albo 19, albo 21, albo 22, albo 23, znamienna tym, że zawiera ponadto farmaceutycznie dopuszczalne podłoże maści.
27. 27. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, albo 16, albo 17, albo 18, albo 19, albo 20, albo 21, albo 22, albo 23, znamienna tym, że zawiera nie więcej niż jeden steroid estrenowy.
28. 28. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, albo 16, albo 17, albo 18, albo 19, albo 20, albo 21, albo 22, albo 23, znamienna tym, że zawiera więcej niż jeden steroid estrenowy.
29. 29. Związek steroidowy o wzorze w którym R, wybrany z grupy obejmującej zasadniczo jeden lub dwa atomy wodoru, metyl, metylen albo jeden lub dwa atomy chlorowca; R₂ nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru i metyl; R_; wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo grupę okso, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla, acyloksyl o 1-4 atomach węgla, benzoil, cypionyl, glukuronid i sulfonyl; R₄ wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla, acyloksyl o 1-4 atomach węgla, grupę okso i atom chlorowca; R₅ nie występuje lub wybrany jest z grupy obejmującej zasadniczo atom wodoru, hydroksyl, alkoksyl o 1-4 atomach węgla i acyloksyl o 1-4 atomach węgla; Rf oznacza atom wodoru lub chlorowca; „a” oznacza ewentualne aromatyczne nienasycenie pierścienia A w steroidzie albo każdy z „b”, „c” i „d” oznacza ewentualnie wiązanie podwójne; a każdy z „e”, „f’, „g”, „h”, „i” oraz ,j” oznacza ewentualne wiązanie podwójne; pod warunkiem, że:

    (I) gdy występuje „a”, R₃ oznacza hydroksyl, a żadne ż ,j”, „fj „g” i, ,h” nie wystepuje, wówczas (o) R4 nie może być atomem wodoru; lub (b) R, nie może być grupą okso gdy „e” i ,/’ są nieobecne;

    177 474 (II) gdy występuje „a”, R₃ oznacza hydroksyl, a żadne z, j”, „i”, i „g” nie występuje, a „h” jest obecne, wówczas R, nie może być grupą metylenową;

    (III) gdy „a”, „h” i „i” są obecne, wówczas (a) co najmniej jedno z „e” lub „f” jest obecne, lub (b) R, oznacza metylen, lub (c) R, ma znaczenie inne niż wodór;

    (IV) gdy „b” występuje, R₃ oznacza grupę okso, „g”, „h”, „i”, i ,j” są wszystkie obecne, R₅ oznacza atom wodoru, (a) wówczas R, nie może oznaczać jednego lub dwóch atomów wodoru gdy nie występuje ,,f’, lub gdy „f” jest obecne, wówczas R₂ ma znaczenie inne niż metyl;

    (V) gdy „b” i ,J” są obecne a R₃ oznacza grupę okso, wówczas co najmniej jeden z „e” lub „f ’ musi występować lub R, musi oznaczać metylen;

    (VI) gdy „c” występuje, „d” nie występuje a R₃ oznacza hydroksyl, wówczas (a) co najmniej „e” lub „f” musi być obecne, lub (b) R, musi oznaczać metylen;

    (VII) gdy „c” i „d” są obecne a R₃ oznacza grupę metoksy, wówczas (a) co najmniej „e” lub ,,f’ muszą występować lub (b) R, musi oznaczać metylen;

    (VIII) gdy „b” występuje, R₃ oznacza hydroksyl a R₅ oznacza atom wodoru, wówczas (a) co najmniej „e” lub „f ’ musi być obecne lub (b) R, musi oznaczać metylen.
30. 30. Związek według zastrz. 29, w którym występuje „a” a „g”, „h”, lub „i” oznaczają ewentualnie podwójne wiązania..
31. 31. Związek według zastrz. 30, w którym steroid jest wybrany z grupy obejmującej octan estra-1,3,5(10),6,16-pentaen-3-ylu, estra-1,3,5(10),7-tetraen-3-ol, 17-metylenoestra1,3,5,7,9-pentaeno-3-ol, octan 17-metyleno-6-oksoestra-1,3,5(10)-trien-3-ylu, estra-1,3,5,

    7.9.16- heksaen-3-ol, estra-1,3,5(10),6-tetraen-3-ol, 17^nmjtt^y^tno^^.st^tr^^1,3,5(10),7-tctraen-3-ol, octan estra-1,3,5,7,9,16-heksaen-3-ylu, estra-1,3,5(10),7,16-pentaen-3-ol, 17-metylenoestra1,3,5(10)-trien-3,6p-diol, octan estra-1,3,5(10),7,16-pentaen-3-ylu, estra-1,3,5(10),6,16-pentaen-3-ol i octan 17-metylenoestra-1,3,5(10),7-tetraen-3-ylu.
32. 32. Związek według zastrz. 29, w którym „b” oznacza podwójne wiązanie.
33. 33. Związek według zastrz. 32, w którym steroid jest wybrany z grupy obejmującej estra-4,16--dien-33-ol, 17-metylogona-4,13(17)-dien-3p-ol, i 17-metylenoestr-4-en-3p-ol.
34. 34. Związek według zastrz. 29, w którym „c” i „d” oznaczają podwójne wiązania.
35. 35. Związek według zastrz. 34, w którym steroid jest wybrany z grupy obejmującej 3metoksyestra-2,5(10), 16 trien i 3-metoksy-17-metylenoestra-2,5(10)-dien.
36. 36. Związek według zastrz. 29, w którym R₂ oznacza metyl a „e” oznacza podwójne wiązanie.
37. 37. Związek według zastrz. 36, w którym steroid jest wybrany z grupy obejmującej 3hydroksyestra-1,3,5(10),16-tetraen-6-on, octan 6-oksoestra-1,3,5(10),16-tetraen-3-ylu, estra1,3,5(10),16-tetraen-3-6p-diol, octan 6p-hydroksyestra-1,3,5(10),16-tetraen-3-ylu, estra-4,9, 16-trien-3-on, 10-hydroksyestra-4,16-dien-3-on, estra-5(10),16-dien-3a-ol i estra-5(10),16dien-3p-ol.
38. 38. Związek według zastrz. 37, w którym wybranym steroidem jest 10-hydroksyestra4.16- dien-3-on.
39. 39. Związek według zastrz. 35, w którym wybranym steroidem jest 3-metoksyestra2,5(10),16-trien.
40. 40. Związek według zastrz. 37, w którym wybranym steroidem jest estra-1,3,5(10),16tetraen-3,6p-diol