W urzadzeniach do odtwarzania dzwie¬ ków, w których prady elektryczne sa prze¬ twarzane na drgania dzwiekowe, dazy sie ciagle do osiagniecia mozliwie naturalnego odtwarzania tych dzwieków.Naturalnosci dopatrywano sie zawsze w tern, azeby w odtwarzanym dzwieku stosu¬ nek natezen róznych tonów, wyrazonych w cisnieniach akustycznych, byl zawsze taki sam, jak i w dzwieku pierwotnym, a wiec a- by byla dokladnie odtwarzana barwa dzwie¬ ku. We wspomnianych urzadzeniach czesto jest pozadane wzmacnianie lub oslabianie odtwarzanego dzwieku. Odbywa sie to za- pomoca tak zwanego regulowania nateze¬ nia dzwieku. Regulowanie to uskuteczniane bylo dotychczas w ten sposób, ze przy po¬ mocy dowolnego narzadu regulujacego zwiekszano lub zmniejszano mniej wiecej w jednakowej mierze natezenia wszystkich tonów.Wynalazek jest oparty na przeswiad¬ czeniu, ze przedewszystkiem nalezy dazyc do osiagniecia naturalnosci w powyzej wspomnianym sensie, przyczem regulowa¬ nie natezenia dzwieku nalezy tak uskutecz¬ niac, aieby przy oslabianiu lub wzmacnia¬ niu odtwarzanego dzwieku nie zmienial sie jego charakter, to jest nie zmianiala sie je¬ go barwa, która bardzo latwo odróznia u- cho ludzkie.Znaczenie tego faktu bedzie ponizejwyjasnione przy pomocy bardzo prostego ., rozwazania. Nalezy jednak zaznaczyc, ze wynalazek nie jest zwiazany z podanemi rozwazaniami teoretycznemi.Ucho ludzkie nie jest, jak wiadomo, jednakowo czule na wszystkie czestotliwo¬ sci, lezace w zakresie slyszalnosci. Czulosc ucha jest najwieksza na czestotliwosci, le¬ zace mniej wiecej w granicach od 1500 do 2000 cyklów, podczas gdy powyzej i poni¬ zej tych wartosci czulosc ucha powoli zmniejsza sie. Istnieje nastepnie tak zwa¬ na najmniejsza sila dzwieku, która zalezy od czestotliwosci i która jest najmniejsza przy tych czestotliwosciach, przy których ucho jest najczulsze. Przy bardzo wielkich, jak równiez i przy bardzo malych czesto¬ tliwosciach najmniejsza sila dzwieku jest bardzo duza. Pod nazwa ,,najmniejsza sila dzwieku" nalezy rozumiec najmniejsze ci¬ snienie akustyczne, przy którem dany dzwiek jest jeszcze odczuwany przez ucho ludzkie.Krzywa, przedstawiajaca sily dzwieku w zaleznosci od czestotliwosci, posiada mi¬ nimum wpoblizu czestotliwosci 1500 — 2000 cyklów i podnosi sie ku górze oraz spada nastepnie powoli ku dolowi.Przy pewnym okreslonym dzwieku, w którym obok tonów srednich istnieja je¬ szcze tony wysokie i niskie, moze sie zda¬ rzyc, ze przy równomiernem oslabianiu wszystkich tonów tony wysokie i niskie otrzymaja natezenia, znajdujace sie poni¬ zej najmniejszej sily dzwieku, co powodo¬ waloby zmiane barwy dzwieku.Jezeli dzwiek sklada sie z dwóch pro¬ stych tonów, np. z tonu podstawowego i z jego wyzszej harmonicznej, których cisnie¬ nia akustyczne zostana oznaczone literami A i 5, to fizjologiczne wrazenia natezenia tych obydwóch tonów sa zupelnie rózne i moga byc oznaczone literami C i D. Stosu¬ nek miedzy C i D okresla w wyzej wspo¬ mnianym sensie barwe dzwieku. Wynala¬ zek polega na zastosowaniu srodka do utrzymania powyzej wspomnianego stosun¬ ku C : D przynajmniej w przyblizeniu, nie¬ zaleznie od natezen absolutnych, wyrazo¬ nych w mikroatmosferach na centymetr kwadratowy. Wszystko to stosuje sie rów¬ niez i do dzwieków bardziej zlozonych.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc zastosowane obok zwyklego regulowa¬ nia natezenia dzwieków, polegajacego na zmienianiu natezen wszystkich tonów mniej wiecej w jednakowym stopniu. Usuwa sie w ten sposób niedogodnosc, powstajaca zwlaszcza w przyrzadach radjowych, in¬ stalacjach filmu dzwiekowego, we wzmac¬ niaczach gramofonowych i innych podob¬ nych przyrzadach, i polegajaca na tem, ze wraz z regulowaniem natezenia dzwieku zmienia sie takze jego barwa. Wielu posia¬ daczy wzmacniaczy elektrycznych, którym nie chodzi wylacznie o mozliwie duze nate¬ zenie dzwieków, nastawiaja to natezenie az do otrzymania ogólnie przyjemnego wra¬ zenia. W tym przypadku natezenie nie jest czesto wystarczajace, jezeli sluchacze znaj¬ duja sie w pewnej odleglosci od urzadze¬ nia glosnikowego. Jednak w normalnych ukladach zwiekszanie natezenia pociaga za soba pogarszanie jakosci dzwieku. Dzieki zastosowaniu urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku niedogodnosc te usuwa sie calkowicie, gdyz po zwiekszeniu natezenia zapomoca zwyklego regulowania natezenia dzwieku mozna zapomoca urzadzenia wedlug wyna¬ lazku otrzymac ponownie pierwotna jakosc dzwieku.Prosty srodek do utrzymywania na sta¬ lym poziomie wspomnianego fizjologiczne¬ go charakteru dzwieku polega na tem, ze równolegle do pierwotnego lub wtórnego uzwojenia transformatora, który sluzy ja¬ ko czesc sprzegajaca miedzy dwoma naste- pujacemi po sobie stopniami wzmocnienia wzmacniacza, jest wlaczona opornosc po¬ zorna, która sklada sie z polaczonych ze soba szeregowo samoindukcji i pojemnosci, przylaczonych razem w sposób równolegly — 2 —do opornika, który moze byc wykonany jako potencjomierz.Urzadzenie dziala w sposób nastepuja¬ cy. Jezeli przy pewnym okreslonym dzwie¬ ku bedzie zmieniane jego natezenie zapo- moca znanego regulowania natezenia dzwie¬ ku, wtedy jednoczesnie zmienia sie takze i charakter tego dzwieku. Przesuwajac jednak kontakt potencjomierza, mozna znów osiagnac pierwotna jakosc dzwieku.Wynalazek daje sie zastosowac do wszystkich wzmacniaczy elektrycznych, odtwarzajacych dzwieki w jakimkolwiek badz celu.Wynalazek tytulem przykladu jest po¬ nizej blizej wyjasniony w zwiazku z roz¬ patrywaniem rysunku, na którym jest u- widoczniona postac wykonania wynalazku.Na fig. 1 cyfra 1 jest oznaczona lampa elektronowa, pracujaca w ukladzie wzmac¬ niacza malej czestotliwosci. W obwodzie anodowym tej lampy znajduje sie uzwoje¬ nie pierwotne 2 transformatora, którego uzwojenie wtórne 3 jest polaczone z siatka i wlóknem zarowem lampy 5. Równolegle do pierwotnego uzwojenia transformatora jest wlaczona opornosc pozorna, skladaja¬ ca sie z dwóch galezi równoleglych, z któ¬ rych jedna zawiera opór omowy 6, a dru¬ ga — polaczone ze soba szeregowo opór omowy 7, kondensator C i cewke L. Opory 6 \7 stanowia dwie czesci oporu potencjo¬ mierza, z którego punktem ruchomym 9 jest polaczony jeden z konców pierwotne¬ go uzwojenia 2. Opornosc pozorna uzwo¬ jenia 2 transformatora jest duza w po¬ równaniu z wewnetrznym oporem lampy wzmacniajacej /. Jezeli opór 6 jest maly w porównaniu z oporem 7, wtedy dzwiek koncowy jest stosunkowo slaby, gdyz mniejszy opór 6 bocznikuje uzwojenie 2.Jezeli opór 6 stopniowo zwiekszac, to pó¬ ki opór 6 jest jeszcze maly w stosunku do oporu omowego galezi 7, C, L, poty dzwiek zostaje wzmacniany w taki sposób, ze na¬ tezenia pradów o wszystkich czestotliwo¬ sciach sa zwiekszone w jednakowej mie¬ rze. Jezeli jednak opór 6 jest duzy, to przy tych* czestotliwosciach, które leza wpobli- zu czestotliwosci rezonansowej obwodu h i C (polaczenie szeregowe), opór galezi 7, C, L jest stosunkowo nieznaczny. Wsku¬ tek tego czestotliwosci, lezace wpoblizu wymienionej czestotliwosci rezonansowej, sa stosunkowo mniej wzmacniane, anizeli czestotliwosci, które sa wieksze lub mniej¬ sze od tej czestotliwosci rezonansowej.Okazalo sie, ze w powyzej opisany sposób osiaga sie regulowanie natezenia dzwieku, przyczem charakter dzwieku mo¬ ze byc dowolnie regulowany niezaleznie od jego natezenia.Zamiast jednej tylko galezi L, C mozna, rozumie sie, wlaczyc równolegle kilka ta¬ kich galezi o róznych czestotliwosciach re¬ zonansowych.Szerokosc minimum charakterystyki, przedstawiajacej wzmocnienie wzmacnia¬ cza w funkcji czestotliwosci, jest uzaleznio¬ na od wielkosci tlumienia obwodu L, C.Osiagnieto bardzo dobre wyniki przy opor¬ nosci wewnetrznej lampy /, równej 104 omów, i calkowitym oporze potencjomierza 9, równym 11, 104 omów. Jezeli opór cze¬ sci 7 jest znacznie mniejszy, jednoczesnie zas opór 6 jest wiekszy od opornosci we¬ wnetrznej lampy, wtedy charakterystyka posiada wklesniecie, polozenie zas tego wklesniecia na charakterystyce jest uzalez¬ nione od wartosci L, C. Calkowite wzmoc¬ nienie zmniejszy sie nieco, jednak zmniej¬ szenie to zostanie powetowane polepsze¬ niem jakosci dzwieku. Jezeli np. opór 6 równa sie mniej wiecej oporowi wewnetrz¬ nemu lampy 1 i jezeli opór 7 jest wiekszy od tego oporu wewnetrznego, wtedy srednie wzmocnienie wszystkich czestotliwosci do¬ chodzi do 50% maksymalnie osiaganej war¬ tosci wzmocnienia.Jest zrozumiale, ze opisane regulowa¬ nie natezenia dzwieku moze byc zastoso¬ wane takze i we wtórnym obwodzie, — 3 — PL