Wynalazek niniejszy dotyczy sposo¬ bu tkania, umozliwiajacego tkanie wzorów o nieskonczenie wielkiej rozmaitosci na zwyklych warsztatach nicielnicowych o sto¬ sunkowo malej ilosci nicielnic, Zwykle zapomoca warsztatów nicielni¬ cowych przeciaga sie nitki osnowy przez oczka strun nicielnic w dowolny sposób, jak to przedstawiono schematycznie na fig. 1, na której linje poziome 1, 2, 3, 4 oznaczaja cztery nicielnice, a linje pionowe a, b, c, d nitki osnowy, przeciagniete przez oczka tych nicielnic. Lewa czesc rysunku przedstawia nawlekanie nawprost, a prawa — nawleka¬ nie ostre. Przez polaczenie wszystkich ni¬ tek, tworzacych jednakowe ziewy, w jednej nicielnicy zmniejsza sie ilosc nicielnic, a za¬ tem mozna otrzymywac odpowiednio wiel¬ kie wzory. Przy tak zwanem nawlekaniu czesciowem dzieli sie ogólna ilosc nicielnic i bard na dwie lub kilka czesci, grup lub zespolów, przez które przewleka sie nitki osnowy grupami nawprost lub ostro. Tego rodzaju nawlekanie stosuje sie przy otrzy¬ mywaniu tkanin, skladajacych sie z wielu ukladów osnów i watków, przyczem np. przy wyrobie materjalów na palta zimowe i nicielnicach, skladajacych sie z trzech cze¬ sci, przez pierwsza grupe przewleka sie nit¬ ki osnowy wiazace, przez grupe srodkowa nitki górnej osnowy, a przez ostatnia grupe nitki dolnej osnowy. Taki uklad musi byc zachowany w calej tkaninie.W mysl wynalazku niniejszego zastepu-je sie nicielnice grupami nicielnic, tak zwa- nemi ..odcinkami", z których kazdy zawie- » faz reguly rozmaita i zmienna ilosc niciel¬ nic. Poszczególne grupy nicielnic nie roz¬ rzadzaja jednak nitek osnowy stale jednego i tego samego ukladu, lecz przy kazdej zmianie biegu nastepuje przegrupowanie, wskutek którego odcinek nicielnic, rozrza¬ dzajacy w danej chwili nitki tla tkaniny, przy nastepnem uniesieniu rozrzadza nitki osnowy wzoru.Kazda z kolejnych nitek osnowy prze¬ wleka sie przez jedna z nicielnic jednego ze wspomnianych odcinków. Kolejnosc, w jakiej nastepuja po sobie odcinki oraz po¬ szczególne nicielnice wewnatrz kazdego z odcinków, nazywa sie „kolejnoscia ogólna" odcinków i nicielnic* Kolejnosc ta jest opi¬ sana ponizej. Przewlekanie nitek osnowy przez nicielnice jest przedstawione na sche¬ macie przewlekania nitek dowolnie dobrana lin ja prosta lub lamana zaleznie od ksztal¬ tu i wygladu.W celu otrzymania tla tkaniny podnosi sie jednoczesnie jeden lub kilka okreslo¬ nych odcinków. W celu utkania wzoru pod¬ nosi sie jednoczesnie jedna lub kilka niciel¬ nic tych odcinków, które nie tkaja tla, we¬ dlug kolejnosci biegu, przedstawionego graficznie krzywa zmiennego ksztaltu.Fig. 2—4 wyjasniaja opisywany przy¬ klad wykonania niniejszego wynalazku. Fig. 2 przedstawia podzial nicielnic na odcinki; fig. 3 — schematy nawlekania i chodu, a fig. 3a—c — sposób wykonania nawlekania i biegu. W celu uzyskania calkowitego ry¬ sunku nalezy sobie wyobrazic, ze odbywaja sie one wzdluz linji x — x i y — y. Na fig. 4 przedstawiono rozmaite kolejnosci odcin¬ ków i nicielnic.Nicielnice przedstawione na fig. 2 sa po¬ dzielone na trzy odcinki, przyczem odcinek A zawiera cztery nicielnice, odcinek B szesc nicielnic, a odcinek C cztery.Zamiast przewlekac kolejne nitki osno¬ wy z jednej nicielnicy do drugiej, jak to przedstawiono na fig. 1, przewleka sie je z jednego odcinka do drugiego i w kazdym poszczególnym odcinku przez okreslona ni¬ cielnice, jak to przedstawiono na lewej cze¬ sci fig. 2, przyczem w poszczególnych od¬ cinkach stosuje sie nawlekanie ostre. Moz- naby równiez w odcinkach zastosowac na¬ wlekanie nawprost, jak to przedstawiono w prawej czesci fig. 2. W celu okreslenia za¬ stosowanego nawlekania nitek osnowy w ni¬ cielnicach stosuje sie tak zwany schemat nawlekania czyli metode graficzna opisana ponizej i przedstawiona na fig. 3.Pionowy szereg cyfr w schemacie nawle¬ kania (fig. 3c z lewej strony) w nicielni¬ cach przedstawia ogólna kolejnosc odcin¬ ków nicielnic w rozwazanym przykladzie.Nicielnice kazdego z trzech odcinków ozna¬ cza sie numerem porzadkowym w szeregu pionowym. Numery pierwszego szeregu przedstawiaja zatem nicielnice 1, 2, 3.... od¬ cinka C, podobnie liczby drugiego szeregu przedstawiaja nicielnice 1, 2, Z.... odcinka B i t. d. W celu uproszczenia powyzsze ni¬ cielnice oznaczane sa ponizej w nastepuja¬ cy sposób: Clf C2, C3 i t. d., B19 B2, B3 i t d.Jak widac, nicielnice powtarzaja sie kolej¬ no w kazdym odcinku w sposób nastepuja¬ cy: 1—2—3—4, 1—2—3—4^-5—6 i t. d.Mozna zatem okreslic kolejnosc nicielnic jako kolejnosc „nawprost" (równiez fig. 4, I). Jezeli natomiast odcinki nastepuja rów¬ nomiernie przeciwnie do kolejnosci, miano¬ wicie najpierw odcinek A, nastepnie B, na¬ stepnie C i znów B, a nastepnie A, B, C, B, Ait d., wówczas taka kolejnosc odcinków nazywa sie ostra (fig. 4, II i III).Linja lamana abedef i t. d. na fig. 3, 3a i 3b przedstawia schemat nawlekania niciel¬ nic, t. j. nawlekania w nicielnicach nitek o- snowy, oznaczonych na rysunku pionowemi strzalkami /. Ksztalt tej linji jest dowolny, to znaczy, ze moze byc prosta lub dowolnie lamana. — 2 —Na schemacie tym znakiem „+ " ozna¬ czono nitki osnowy, które nawleka sie w ni¬ cielnicy odcinka C. Oznaczeniem „O" wy¬ rózniono nitki osnowy, które nawleka sie w nicielnicy B, a „X" nitki osnowy, które na¬ wleka sie w nicielnicy odcinka A.Jezeli porówna sie polozenie poszcze¬ gólnych punktów schematu nawlekania w nicielnicy z cyframi „ogólnej kolejnosci" ni¬ cielnic, podanych obok nich na prawo, to wówczas okaze sie, ze nitki osnowy Nr. 1 nawleka sie w nicielnicy 4 odcinka C.INr. z ,, ,, ,, ,, j ,, u, INr. ó „ ,, ,, ,, 4 ,, A, Nr4 2 B ±11. 1 ,, ,, ,, ,, & „ U.Pierwsza nitka lezy z prawej strony na fig. 3b obok litery a.Jasnem jest, ze zamiast linji abcdef i t. d. mozna wybrac kazda inna linje sche¬ matu nawlekania, przedstawiona w górnej czesci na fig. 3. Dla danej kolejnosci od¬ cinków i nicielnic mozna uzyskac nieskon¬ czenie wielka ilosc schematów nawlekania, które wraz z odpowiedniemi chodami daja rozmaite uklady wzorów, przyczem przez uklad wzorów nalezy rozumiec te wszyst¬ kie wzory, jakie sie otrzymuje przy jedna- kowem nawlekaniu osnowy przez rozmaite chody.W kolejnosci odcinków i nicielnic „kom¬ binacja" nazwano kolejnosc nicielnic w cal¬ kowitym szeregu wszystkich nastepuja¬ cych po sobie odcinków. W przykladzie przedstawionym na fig. 3c, przy ostrem rozmieszczeniu odcinków, kolejnosc odcin¬ ków i nicielnic sklada sie z kombinacyj A1 Blt Clf Cx B2 A2, A2 B3 C2 i t d.Rozpatrujac z powyzszych kombinacyj kombinacje Av B3, Ct widzi sie, ze nalezy pójsc wgóre az do kombinacji A2 Bs C2 i wdól do kombinacji A4 B3 C4, w celu znale¬ zienia kombinacji, która posiada z powyz- szemi kombinacjami wspólna nicielnice B„ Te odleglosc, mierzona iloscia nicielnic, któ¬ re oddzielaja dwa nastepujace po sobie po¬ wtórzenia BB, nazywa sie „swoboda bez¬ wzgledna". W danym przypadku równa sie ona 12. W celu uzyskania ostrej linji wzoru konieczne jest, aby w kazdej kolejnosci od¬ cinków i nicielnic przynajmniej kazda kom¬ binacja z nastepujaca kombinacja nie po¬ siadala wspólnej nicielnicy.Linja m, n, o, p, q, r w prawej czesci fig. 3 oraz w skróceniu na fig. 3c wskazuje w dolnej polowie chód, jakim nalezy podno¬ sic nicielnice odcinków w celu uzyskania pozadanego wzoru. Strzalka /2 wskazuje kierunek nitek watku.Poziomy szereg cyfr powyzej biegu cho¬ du .wskazuje, jak poprzednio, kolejnosc od¬ cinków i nicielnic, jednakze nie w rozmie¬ szczeniu pionowem, lecz w poziomem.Pionowa kolejnosc nawlekania nicielnic i pozioma kolejnosc chodu sa tego rodzaju, ze np. linja pozioma, przechodzaca przez nicielnice Ax nawlekania oraz linja piono¬ wa chodu, przechodzaca przez Av przeci¬ naja sie na linji, pochylonej pod katem 45°.Z linji chodu wynika, ze pierwszy ziew osnowy dla pierwszego watku — przy lite¬ rze m — powoduje wzniesienie nicielnicy C4, drugi ziew osnowy dla drugiego watku powoduje wzniesienie sie nicielnicy B8, trzeci ziew osnowy dla trzeciego watku po¬ woduje wzniesienie nicielnicy A4, czwarty ziew osnowy dla czwartego watku powodu¬ je wzniesienie nicielnicy B2 i t. d.Jednoczesnie z otrzymywaniem wzoru musi sie otrzymywac tlo tkaniny w ten spo¬ sób, ze unika sie zwisania watku i osnowy lub tez stosuje sie przynajmniej takie nitki, których zwisanie uwaza sie za jeszcze do¬ puszczalne.Jezeli w przytoczonym przypadku , t. j. przy trzech odcinkach ABC, podnosi sie kolejno te trzy odcinki w kolejnosci ostrej, mianowicie tak, iz nitki osnowy nawleka sie pokolei w te trzy odcinki, to wówczas o- — 3 —trzymuje sie trójnicielnicowy ostry zarys.Jezeli natomiast podnosi sie naprzemian nicielnice odcinków A i C wzgledem niciel¬ nicy odcinka B, wówczas otrzymuje sie tlo plócienne.W przedstawionym przykladzie zasto¬ sowano tlo plócienne. W tym celu nalezy u- nosic naprzemian oba odcinki A i C, w któ¬ rych nicielnice nawleczono wszystkie nie¬ parzyste nitki osnowy, oraz oddzielnie od¬ cinek B, w którego nicielnice nawleczono wszystkie parzyste nitki osnowy. Nicielnica C4, która, jak uprzednio podano, podnosi sie, w celu utworzenia ziewu dla pierwsze¬ go watku, unosi sie wraz z odcinkami A i C dla tla, wskutek czego w tej czesci tkaniny nie otrzymuje sie wzoru. Przy drugim wat¬ ku do otrzymywania wzoru nalezy pod¬ niesc nicielnice B3. Jezeli jednak podnosi sie jednoczesnie dla tla wszystkie nicielni¬ ce odcinka B, to wówczas i w tym przypad¬ ku nie otrzymuje sie wzoru. W celu usunie¬ cia tego bledu nalezy laczyc odcinki lub kil¬ ka odcinków, aby je unosic przy otrzymy¬ waniu tla tak, aby nie zaklócac wzoru lub nie powodowac jego uszkodzenia. W tym celu nicielnice sluzace do otrzymywania wzoru musza byc zawsze rózne od nicielnic, sluzacych do otrzymywania tla, wzglednie do jego wytwarzania.W rozwazanym przypadku nalezy wiec postepowac w nastepujacy sposób: niciel¬ nica C4 wzoru podnosi sie odcinek B do wy¬ twarzania tla, dla nicielnicy Bz wzoru pod¬ nosi sie odcinki A i C do wytwarzania tla, dla nicielnicy A4 wzoru unosi sie odcinek B dla wiazania, dla nicielnicy B2 wzoru u- nosi sie odcinki A i C dla wiazania tla i tak dalej dla nastepnych watków.W ten sposób otrzymuje sie tlo plócien¬ ne, na którem bardzo ostro odznacza sie wzór, przyczem tlo nie tylko nie zaklóca wzoru, lecz jeszcze go wzmacnia, gdyz potraja linje wzoru, jak to przedstawiono w dolnej czesci fig. 3b. Jak widac np. w drugim i nastepnych watkach z nitka wzo¬ ru Bs lacza sie w tle o obie nitki osnowy A L i C4 i t. d. w taki sposób, ze linja wzoru, której nitki osnowy sa oznaczone przez x, o lub +, w zaleznosci od tego, czy pod¬ nosza je nicielnice odcinków A, B lub C, zostaje potrojona przez lezace obok unie¬ sione nitki osnowy tla.Nicielnice C4 B3 A4 i t. d. tworza przez kolejne unoszenie glówny wzór, który na rysunku zakreslono ciagla gruba linja czarna.Oprócz tego glównego wzoru wystepuje równiez mniej ostry wzór wtórny, powsta¬ jacy przez unoszenie nitek osnowy, naleza¬ cych do innej czesci linji a b c d i t. d. na¬ wlekania nicielnic, niz ta czesc, która odpo¬ wiada rozpatrywanej czesci linji m n o p i t. d. chodu. W celu wyraznego oddziele¬ nia wzoru glównego od wzoru wtórnego nalezy w kazdym odcinku w ten sposób roz¬ miescic nicielnice, aby okreslona kombina¬ cja byla mozliwie daleko odlegla od kombi¬ nacji o wspólnej lub wspólnych z poprzed¬ nia nicielnicach. Miarodajna dla wyrazne¬ go oddzielenia wzoru glównego od wzoru pobocznego jest wielkosc „swobody bez¬ wzglednej".Na fig. 4 przedstawiono trzy inne przy¬ klady kolejnosci, których zreszta moze byc nieskonczenie wiele: kolejnosc nawprost przez cztery odcinki nicielnic i nawprost w kolejnosci nicielnic w kazdym odcinku, nastepnie kolejnosc ostra przez trzy odcin¬ ki oraz kolejnosc nawprost w kolejnosci ni¬ cielnic w kazdym odcinku, a wreszcie kolej¬ nosc ostra przez trzy odcinki nicielnic i o- stra w kolejnosci nicielnic w kazdym od¬ cinku.Pod slowem kombinacja rozumie sie, jak to przytoczono powyzej, takie rozmieszcze¬ nie nicielnic, przy którem kazda nicielnica nalezy do nastepnego zkolei odcinka. Przy¬ klad fig. 4, I: przynaleznej kolejnosci od¬ cinków ABC Di nicielnic 4/6/4/6 odpowia- — 4 —daja nastepujace kombinacja; Alf Bv Clt D^ A2, B2, C2, D2, i t. d.Poczatkowa kombinacja Alt Blf Clf Dlf pojawia sie po 12 kombinacjach lub po 12.4 = 48 nicielnicach, przyczem 48 ozna¬ cza „swobode wzgledna".Swobode bezwzgledna okresla sie, jak to wyzej podano, przez ilosc nicielnic, któ¬ ra oddziela dwa kolejno po sobie nastepu¬ jace powtórzenia tej samej nicielnicy w najkrótszym odcinku. W przypadku przed¬ stawionym na fig. 4, I, otrzymuje sie liczbe 16, gdyz pomiedzy A1 kombinacji Alf Blf Clf D1 i A1 kombinacji Alf 55, Clf D5, od¬ step stanowi 16 nicielnic. Liczba 16 jest za¬ tem miara swobody bezwzglednej dla tej kolejnosci. PL